بەيبىتشىلىكتىڭ ءباسى قىمبات
الەم قازىر ۇلكەن تاريحي شەشۋشى ءساتتى باستان كەشۋدە. عىلىم مەن تەحنيكانىڭ زامانىندا باسەكەلەستىكتىڭ ورىن الاتىنى زاڭدى. بىراق, مۇنىڭ ارتى مەملەكەتارالىق تەكەتىرەس پەن كەلىسپەۋشىلىككە, قىرعي-قاباق سوعىسقا سوقتىراتىنىن دا كورىپ وتىرمىز. جالپى, قاي حالىقتىڭ دا الەمدەگى بەيبىت ءومىر ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى بولۋى كەرەك. ايتپەيىنشە, بۇگىنگىدەي كۇردەلى كەزەڭدە سوعىس ءورتىنىڭ تۇتانىپ كەتۋى ابدەن مۇمكىن. ونى سيرياداعى سوعىستىڭ قانشالىقتى قايعى اكەلگەنى دالەلدەدى عوي. ال, كۇن سايىن ەتەك الىپ بارا جاتقان تەرروريزمنىڭ كورىنىستەرى بولسا, باسەڭسۋ ورنىنا ءورشىپ بارادى. تاريح ءۇشىن از عانا ۋاقىتتا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاق ەلىنىڭ ءتاۋ ەتەر تاۋەلسىزدىگىن تۇعىرلى, ەگەمەندىگىن عۇمىرلى ەتە ءبىلدى. الەمدىك ەكونوميكانىڭ كوشباسشىسى بولىپ جۇرگەن الپاۋىت ەلدەردىڭ ءوزى قازاقستاندى مويىندادى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ تۇعىرلى بولۋى جولىنداعى تاريحي تاعىلىمدى ىستەرى مەن ىزدەنىستەرى, بولاتتاي بەرىك ۇستانىمى ۇلان-عايىر جۇمىستىڭ اتقارىلۋىنا ۇيىتقى بولدى. مەملەكەت باسشىسى الەمدە بەيبىتشىلىكتىڭ بەرىك ورنىعۋى جولىنداعى كوپتەگەن ىستەرگە باستاماشى بولدى. شۇكىر, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىق بار. بىراق, وزگە ەلدەردەگى كەلەڭسىزدىكتەر مەن قىرعي-قاباق قاقتىعىستاردى كورىپ وتىرىپ, الاڭداماۋعا ءداتىڭ بارمايدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كوسەمدىك كورەگەندىگىنىڭ, سارابدال ساياساتكەرلىگىنىڭ ارقاسىندا ءبىز بۇدان 25 جىل بۇرىن اجال اجداھاسى سەمەي يادرولىق سىناق الاڭىن جابۋعا قول جەتكىزدىك. بۇل الەم ەلدەرىنە ونەگە بولاتىن باستاما دەۋ ورىندى. الايدا, وسى ءبىر شەتىن ماسەلە ءالى دە الاڭداۋشىلىق تۋعىزاتىنداي جاعدايدا قالىپ وتىرعانى وكىنىشتى. كەي ەلدەردە ءالى دە جانتالاسا قارۋلانۋعا باعىت ۇستالۋى ورىن الىپ وتىرعانىن جاسىرۋدىڭ رەتى جوق. قازىرگى كەزدەگى سوعىستا ەشكىمنىڭ دە جەڭىمپاز بولمايتىنى اقيقات. ونىڭ ادامزات ءۇشىن ورنى تولماس وكىنىش اكەلەتىنىنە ءشۇبا جوق. ءبىز بۇل ارادا قازاقستاننىڭ بەيبىت ءومىر ءسۇرۋ قاعيداتتارىنا بەرىك ەكەنىن, سونداي-اق, بەيبىتشىلىك باستامالاردى ۇدايى كوتەرىپ كەلە جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. بۇل باعىتتا ءبىزدىڭ ەلدەگى بەيبىت ءومىر سۇرۋگە جانە ۇلتارالىق قاتىناستى دامىتۋعا دەگەن ۇستانىمداردىڭ قالىپتاسىپ وتىرعانى قۋانتادى. ادامزات ءبىرىن ءبىرى قادىرلەگەندە, قۇرمەتتەگەندە عانا تۇراقتىلىق پەن بىرلىكتىڭ نەگىزى قالانادى. كۇش كورسەتۋمەن ماسەلە شەشىلمەيتىنىن بۇدان بۇرىنعى سوعىستاردىڭ ساباقتارى كورسەتتى ەمەس پە؟ ءبىز ءالى كەشەگى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ قايعىسىنان ارىلا الماي كەلەمىز. قانشاما بوزداقتار قىرشىنىنان قيىلدى, قانشاما جاس عۇمىر ساباعىنان ءۇزىلدى. ساباق الۋعا تۇرارلىق قاسىرەت قوي. سوندىقتان بەيبىت كۇننىڭ باعاسىن ءبىلۋ كەرەك. مەن كوپ جىلداردان بەرى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى ءاليا مولداعۇلوۆانىڭ ءومىرى مەن ەرلىگىن كەيىنگى جاس ۇرپاققا ونەگە قىلىپ ءجۇرمىن. جاستارمەن كەزدەسۋلەردە سوعىستىڭ تاقسىرەتىنىڭ وتەۋى بولمايتىنىن ۇدايى ايتىپ كەلەمىن. ادامزاتقا قاسىرەت اكەلەتىن قىرعي-قاباق قاقتىعىستار مەن سۇراپىل سوعىستاردان اۋلاق بولعانعا نە جەتسىن. ىلايىم, بەيبىتشىلىگىمىز بۇزىلماسىن, بەرەكەمىز قاشپاسىن دەگىم كەلەدى. ءبىز بەيبىت ءومىردىڭ ءمانىن الەم جۇرتشىلىعىنا ۇعىندىرىپ كەلە جاتقان ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ اينالاسىنا توپتاسا ءتۇسۋىمىز كەرەك. عالىمجان بايدەربەس, «ءاليا-مانشۇك» اتىنداعى اقتوبە قالالىق قايىرىمدىلىق قورى»قوعامدىق ءبىرلەستىگىنىڭ ءتوراعاسى, وبلىستىڭ قۇرمەتتى ازاماتى. اقتوبە وبلىسى.ۇرپاقتان ۇرپاققا ۇلاسار ەستافەتا
ەلباسى ن. نازارباەۆتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» اتتى مانيفەسى شىنىندا ءححى عاسىردا ءومىر سۇرەتىن جانە جۇمىس ىستەيتىن وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ تاعدىرىنا شىنايى الاڭداۋشىلىقتان تۋىنداپ وتىر. وسىدان شيرەك عاسىر بۇرىن سەمەي يادرولىق پوليگونىن جابۋ تۋرالى جارلىققا قول قويىلعاندا, بۇل شەشىم الەم ەلدەرىندە ۇلكەن قولداۋعا يە بولعان ەدى. ءتىپتى, پوليگوننىڭ جابىلۋىن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى پان گي مۋن «بولاشاققا دەگەن ءۇمىت» دەپ اتادى. وسى تۇستا ايتا كەتەر ءبىر نارسە, ەڭ العاش يادرولىق سىناقتىڭ زاردابىن ايتىپ, قوعامعا قوزعاۋ سالعان «نەۆادا-سەمەي» حالىقارالىق انتيادرولىق قوزعالىسى بولدى. «نەۆادا-سەمەي» انتيادرولىق قوزعالىسى باستالعان كەزدە ونىڭ مۇشەلەرىنىڭ الدىندا سەمەي يادرولىق پوليگونىن جابۋ مەن الەمدەگى بەس پوليگونداعى سىناقتاردى توقتاتۋ سەكىلدى ۇلكەن ماقساتتار تۇردى. تاريح تارازىسىنا سالساق, وسى قىسقا ۋاقىت ىشىندە اتقارىلعان ىزگى شارالار ەلىمىزدىڭ اتىن الەمگە تانىتۋمەن قاتار, جەر بەتىندەگى اتوم قارۋىنا قارسى قوزعالىستاردىڭ كەڭ قانات جايۋىنا, يادرولىق سىناقتاردى توقتاتۋعا ىقپال ەتتى. جاقىندا عانا تاريحي وقيعانىڭ 25 جىلدىعىنا وراي تاراز قالاسىندا «بەيبىتشىلىك ەستافەتاسى – جاستارعا!» اتتى وبلىستىق فورۋم ءوتتى. ونىڭ ماقساتى – ءححى عاسىردى يادرولىق قارۋسىز جاسامپازدىق عاسىر ەتۋ جانە مۇراگەرلەرىمىزگە بەيبىتشىلىك ەستافەتاسىن بەرە وتىرىپ, الەمدى يادرولىق قاتەردەن ساقتاۋ بولدى. جاستاردىڭ باستاماسىمەن ءارتۇرلى فورماتتا وتكىزىلىپ جاتقان يادرولىق قارۋسىز ەلدى قورعاۋ جونىندەگى ءىس-شارالار وتە ماڭىزدى. يادرولىق قارۋدان ەرىكتى تۇردە باس تارتۋ, ءتىپتى, الەمدە ونىڭ تولىق جويىلۋى, اتومدى تەك بەيبىت ماقساتتا پايدالانۋ جونىندەگى شەشىمدەر حالىقارالىق دەڭگەيدە زور قولداۋعا يە بولىپ, ناتيجەسىندە قازاقستان بەيبىتشىلىك پەن ىنتىماقتاستىق, سەنىم مەن ءوزارا ءتۇسىنۋشىلىكتىڭ جاڭا زاماناۋي ۇلگىسىن الەمگە پاش ەتتى. پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ – ءححى عاسىردىڭ باستى ماقساتى» دەگەن باستاماسى, قازاقستان ازىرلەگەن يادرولىق قارۋدان ازات الەم قۇرۋ تۋرالى جالپىعا ورتاق دەكلاراتسياسىنىڭ بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ وتىرىسىندا قابىلدانۋى – وسىنىڭ ايعاعى. جاستاردىڭ قاۋىپ-قاتەرگە قارسى تۇراتىن كۇشىن بىرىكتىرەتىن وسىنداي اۋقىمدى پروتسەستىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالماق. شىنىندا, ەلباسىمىز ايتقانداي, ادامزاتتى اجال سەپكەن سوعىس قاتەرىنەن مۇلدە ارىلتۋ ءۇشىن قولىمىزدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساۋىمىز كەرەك. ءبىز ءۇشىن قازىر جانە تاياۋ بولاشاقتا بۇدان كوكەيكەستى مىندەت جوق. بەيبىتشىلىك ەستافەتاسى ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاسۋى ءتيىس. بەيبىتشىلىك بىزگە الەمنىڭ جولىن انىقتاۋعا كومەك كورسەتىپ, بىزگە تۇراقتى جانە سالاماتتى الەمدى قالدىرادى. ءارقايسىمىز الەمنىڭ تاعدىرى مەن ءومىرىن ساقتاۋ ءۇشىن جاۋاپتى بولۋعا ءتيىسپىز. ادامزاتتىق وركەنيەتتەن يادرولىق قارۋدى الىپ تاستاۋعا, سىناققا تىيىم سالۋعا ءبىزدىڭ ارقايسىمىز ءوزىمىزدىڭ ۇلەسىمىزدى قوسا الامىز جانە قوسۋعا مىندەتتىمىز. يادروسىز ءححى عاسىر ىلگەرىلەۋدىڭ جانە جاسامپازدىقتىڭ عاسىرى بولۋى ءتيىس. رايسا رىسقۇلبەكوۆا, «نەۆادا-سەمەي» انتيادرولىق قوزعالىسى جامبىل بولىمشەسىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى. جامبىل وبلىسى. الماتى.الەمدىك جاۋاپكەرشىلىك ارتا ءتۇستى
ۆاشينگتوندا وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى ءىV سامميت الەم جۇرتشىلىعىن ايرىقشا تولعاندىرعان وقيعا بولدى. ءبىز كەلەر كۇندەردەن جاقسىلىق كۇتكەن, سول ءۇشىن ايانباي ەڭبەك ەتىپ, ۇلگىلى كۇرەس جۇرگىزىپ وتىرعان حالىقپىز. بىراق, ۋاقىت اعىمى, جاھاندىق تەكەتىرەس اسىل ويلاردىڭ ارناسىن جويقىن تولقىندارمەن تەربەتىپ تۇر. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ اتالعان تاقىرىپتاعى مانيفەسىندە: «بارشا ادامزات ءححى عاسىرعا جاھاندىق ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا ءداۋىرى رەتىندە ءۇمىت ارتتى. بىراق بۇگىندە بۇل ەلەستى ساعىمعا اينالۋى ىقتيمال. الەمگە تاعى دا قاتەر ءتونىپ تۇر جانە ونىڭ اۋقىمىن ەسكەرمەۋگە بولمايدى. جانە بۇل قاتەر – جاھاندىق سوعىس!» دەپ اشىپ ايتتى. مۇنىڭ استارىنان جويقىن زارداپتاردى بايقاۋعا بولادى. ويتكەنى, بۇگىنگى وركەنيەتتى ەلدەردىڭ وزىندە ميليتاريزم ادامداردىڭ ساناسى مەن مىنەزىنە تەرەڭدەي ەنىپ كەتكەنىن مويىنداۋ قاجەت. سوندىقتان, جاۋگەرشىلىك پيعىل بۇكىلالەمدىك اۋقىمداعى قاسىرەتكە اينالۋى ابدەن مۇمكىن. حالىقارالىق بەيبىت كەلىسىمدەردىڭ ەكپىنى تومەندەگەنىنە كوپتەگەن مىسالدار كەلتىرۋگە بولادى. وسى ورايدا, پرەزيدەنتىمىزدىڭ: «يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى شارت ءوزىنىڭ مىندەتتەرىن ورىنداي الماي وتىر. اجال سەبەتىن قارۋ مەن ونى دايىنداۋ تەحنولوگيالارى ءىرى دەرجاۆالاردىڭ قوسارلانعان ستاندارتتارىنىڭ سالدارىنان بۇكىل الەمگە تاراۋدا. ولاردىڭ تەررورشىلاردىڭ قولىنا ءتۇسۋى – ۋاقىت وتە كەلە ابدەن بولۋى مۇمكىن نارسە», دەگەن ءسوزى ىزگى نيەتتى ادامزاتتىڭ قۇلاعىنا جەتۋى لازىم. حالىقارالىق تەرروريزم قاھارلى سيپاتقا يە بولدى. ول جەكەلەگەن ەلدەردەگى ءبىرلى-جارىم اكتىلەردەن ەۋروپا, ازيا جانە افريكا مەملەكەتتەرىنە قارسى كەڭ اۋقىمدى تەررورلىق اگرەسسياعا اينالىپ ۇلگەردى. ميلليونداعان بوسقىندار, قالالاردىڭ قيراۋى, قۇندى تاريحي ەسكەرتكىشتەردىڭ جويىلۋى – وسىنىڭ ءبارى ادەتتەگى كورىنىسكە اينالۋدا. ەكونوميكالىق سانكتسيالار مەن ساۋدا-ساتتىق مايدانى دا قالىپتى قۇبىلىس بولىپ وتىر. قاراپايىم حالىق, ونىڭ ىشىندە دارىگەر رەتىندە ءبىزدىڭ دە تەلەديداردىڭ كۇندەلىكتى حابارلارىنان جانىمىز تۇرشىگەتىن جاعدايعا جەتتىك. مۇنى مۇسىلمان الەمىمەن تىكەلەي بايلانىستىراتىندار دا جەتەرلىك. بۇل پيعىلدىڭ مۇلدەم تەرىس ەكەندىگىن, ونى ءوز پايداسىنا جاراتۋدىڭ جاقسىلىققا الىپ كەلمەيتىندىگىن ەلباسىمىز سامميت مىنبەرىنەن تاعى دا قايتالاپ ايتتى. ءبىز بۇعان كۇمانسىز قوسىلىپ, قولداۋ بىلدىرەمىز. جالپى, الەمدىك دەڭگەيدەگى يگى كەلىسىمدەردىڭ, ىنتىماقتى تۇسىنىستىكتىڭ ارقاسىندا بۇگىنگى جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىپ وتىرعانىمىزدى ۇمىتۋعا بولمايدى. ەلباسىنىڭ سوزىنە سۇيەنىپ ايتساق: «حح عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى تابىستى كەلىسسوزدەردىڭ ناتيجەسىندە اقش پەن رەسەيدىڭ يادرولىق ارسەنالدارى ايتارلىقتاي قىسقارعان بولاتىن. بەس يادرولىق دەرجاۆا اتوم قارۋىن سىناۋ ءموراتوريىن جاريالادى جانە ونى ۇستانىپ كەلەدى. پلانەتانى جويىپ جىبەرۋ قاتەرى ەداۋىر ازايدى. قاۋىپسىزدىكتىڭ وڭىرلىك جۇيەسىن قۇرۋ ۇدەرىسى جەدەلدەدى. ءوزارا سەنىم قاعيداتتارىنا سايكەس, ەۋرازيالىق-اتلانتيكالىق مەگا-قۇرىلىم – ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى قۇرىلدى. دەرجاۆالاردىڭ بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ جونىندەگى ۇيلەسىمدى ءىس-قيمىلدارى مەن بۇۇ-نىڭ كوپقىرلى وپەراتسيالارىنىڭ ناتيجەسىندە تۇتاستاي ءبىر جانجالدار مەن سوعىستار ماسەلەسى رەتكە كەلتىرىلدى. مىنە, ەندى ءبىز وسى بارلىق جەتىستىكتەردىڭ ەروزياسىن كورىپ وتىرمىز». مەن كوپجىلدىق ەڭبەك ءوتىلى بار دارىگەر بولعاندىقتان, «ەروزيا» دەيتىن كەسەلدى ەمدەۋگە بولاتىنىنا سەنەمىن. ونىڭ جولدارىن ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز سامميت تورىندەگى بەدەلىمەن ايقىنداپ كورسەتىپ تە بەردى. ياعني, ادامزاتقا «ءححى عاسىر: سوعىسسىز الەم» اتتى كەڭ اۋقىمدى باعدارلاما قاجەت. وسىناۋ قاراپايىم دا تۇسىنىكتى قاعيداتتىڭ تارماقتارى دا تاراتا ايتىلدى. مۇنى, الىپ دەرجاۆالاردىڭ باسشىلارى, حالىقارالىق بەدەلدى ۇيىمداردىڭ جەتەكشىلەرى, تانىمال ساياساتكەرلەردىڭ قولداپ, ءۇن قوسقانىن تەلەديداردان كورىپ قۋاندىق. سوندىقتان, جاقسى ويلاردىڭ جەتەگىندە بولعانىمىز ءجون. ول ءۇشىن الەمدىك جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ارتقانى كەرەك. بولات ءجانادىلوۆ, ارداگەر دارىگەر, كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى. اقمولا وبلىسى.ادامزات الدىنداعى ەڭ كۇردەلى مىندەتتى سارالاپ بەردى
بۇگىنگى زاماندا ادامزات وركەنيەتىنىڭ الدىندا تۇرعان ەڭ ماڭىزدى ءارى ەڭ كۇردەلى مىندەت سوعىستى بولدىرماۋ جانە سوعىس قاۋپىن جويۋ دەسەك قاتەلەسپەيمىز. وسى تۇرعىدا بالا كەزىمىزدە ۇلكەندەردىڭ ايتىپ وتىراتىن سوزدەرى ەسىمىزدە قالىپ قويىپتى. يە, قۇدايىم تىنىشتىعىڭدى بەرە كور, تەك سوعىس بولماسا ەكەن, قالعانىنىڭ بارىنە شۇكىرشىلىك ەتۋگە بولادى دەۋشى ەدى, ولار. ال قازىرگى كەزدە بەتىن اۋلاق قىلسىن دەڭىز, ەگەر سوعىس بولا قالسا ەشكىم قولىنا قارۋ, مىلتىق الىپ شايقاسپايتىنى, بۇل يادرولىق سوعىس بولاتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. سوندىقتان, يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋعا, ونى جويۋعا الەمنىڭ بارلىق كوشباسشىلارى مۇددەلى بولۋعا ءتيىستى. اقش-تىڭ ۆاشينگتون قالاسىندا وتكىزىلگەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى ءتورتىنشى سامميت اياسىندا سويلەگەن سوزىندە قازاقستان پرەزيدەنتى ماسەلە ءتۇيىنىن وسى ارنادان ساباقتادى. ءبىز ەلباسىن الەمدىك اۋقىمدا ءىس پەن ءسوزدىڭ بىرلىگىن دالەلدەپ, تىعىز ۇشتاستىرىپ كەلە جاتقان قايتالانباس تۇلعا رەتىندە تانيمىز. تەك ءبىز عانا ەمەس نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ مۇنداي قاسيەتىن بارشا الەمدىك قاۋىمداستىق تا تاني باستادى. مىسالى, ەگەمەندىك العاننان كەيىنگى كەزدە ەلدىڭ اۋماعىنداعى يادرولىق قارۋلاردى جويۋ جونىندەگى مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسى – بۇل ىستەگى العاشقى ىزگى قادام بولدى. وسىلايشا, بۇگىندە قازاقستان دۇنيەجۇزىلىك انتيادرولىق قوزعالىستىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسىنا اينالدى. سونىمەن بىرگە, ورنىقتى الەم گەوگرافياسىن قالىپتاستىرۋدىڭ جاھاندىق جارشىسى دەڭگەيىنە كوتەرىلدى. سونىڭ ىشىندە, سامميتتە ەلباسى اتاپ كورسەتكەندەي, ورتالىق ازيانى يادرولىق قارۋسىز ايماق جاساۋ الەمدىك اۋقىمداعى ءىستىڭ ءبىر بولشەگى دەۋگە بولادى. تاعى دا قازاقستان باسشىسىنىڭ ءوزىنىڭ سوزىمەن تۇيىندەگەندە, بۇل ەۋرازيادا, لاتىن امەريكاسىندا جانە افريكادا التى يادروسىز ايماق كەڭىستىگىن كەڭەيتۋ دەگەن ءسوز. ەكىنشى ءبىر ايتايىن دەگەنىم, قازاقستان الەمدەگى اتوم ونەركاسىبى بار ەلدەردىڭ بەل ورتاسىنان ورىن الادى. ايتسە دە, ەلىمىز ونى قاۋىپسىز ءارى بەيبىت ماقساتقا پايدالانىپ كەلە جاتقانى بەلگىلى. قازاقستان باسشىسى بۇل باستاماسىن وزگە ەلدەرگە دە ۇسىنۋدا. ويتكەنى, بۇل الەم جۇرتشىلىعى ءۇشىن وتە قاجەتتى شارا بولماق. ايتالىق, سامميتتە سويلەگەن سوزىندە ن.ءا.نازارباەۆ تومەن بايىتىلعان ۋران بانكىن قازاقستاندا ورنالاستىرۋ تۋرالى وتكەن جىلى ماگاتە-مەن كەلىسىمگە قول قويىلعانىن وتە ماڭىزدى شارا رەتىندە اتاپ ءوتتى. قازاقستان باسشىسى ۆاشينگتوندا وتكەن سامميتتە اجال سەبەتىن قارۋلاردى عارىش كەڭىستىگىندە, الەمدىك مۇحيت تابانى مەن بەيتاراپ ارالداردا, سونداي-اق, اركتيكادا ورنالاستىرۋعا تىيىم سالاتىن ىرگەلى شەشىمدەر قابىلدايتىن ۋاقىت كەلگەنىن ايتتى. ءارى عىلىمي جاڭالىقتار جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋلارىن جاساۋعا ەمەس, ادامزات وركەنيەتىن ودان ءارى دامىتۋعا جۇمسالسا ەكەن دەگەن ويىن جەتكىزدى. سونىمەن بىرگە, بۇل ماسەلەلەر جونىندە حالىقارالىق كەلىسىم مەن بۇۇ رەەسترىن ازىرلەۋ جونىندە اسا قۇندى ۇسىنىس ايتتى. قىسقاسى, ەلباسى ونداعان جىلدار بويى يادرولىق جارىلىستاردان زارداپ شەككەن حالقىنىڭ مۇڭ-زارىن جاقسى سەزىنەتىنىن ۆاشينگتون سامميتىندە تاعى ءبىر دالەلدەپ بەردى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قازاقستان باسشىسىنىڭ باستى قاعيداتى – يادرولىق قارۋدان ادا الەم. ونىڭ ارمانىنىڭ ناقتى اقيقاتقا اينالاتىنىنا سەنىم مول دەمەكپىز. تولەگەن مەرعاليەۆ, باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ مەملەكەتتىك مەكەمە قىزمەتكەرلەرى سالالىق كاسىپوداعىنىڭ توراعاسى. ورال.بەيبىتشىلىكتىڭ داۋىسىنداي ەستىلدى
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۆاشينگتون قالاسىندا وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى ءىV سامميت اياسىندا سويلەگەن ءسوزى بۇكىل الەمگە بەيبىتشىلىك داۋىسىنداي ەستىلدى. قازاقتا «ءبىر كۇن ۇرىس بولعان ۇيدەن 40 كۇن بەرەكە كوتەرىلەدى» دەگەن دانالىق ءسوز بار. وق داۋسى شىققان ەلدەردەگى قاتىگەزدىك پەن بوسقىندار جاعدايىن كورىپ, وقىپ, ءبىلىپ وتىرمىز. ەلباسى سامميتتە يادرولىق قارۋلاردى ءوندىرۋ, سوعىس ۆيرۋسىن تاراتۋ ءورشي بەرسە, ول تەك ادامزاتقا عانا ەمەس, پلانەتاعا قاۋىپ توندىرەتىنىن ەسكەرتتى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى قازىرگى كەزدەگى بىردە-ءبىر سوعىستا جەڭىمپاز بولمايتىنىن, بارلىعى دا سوعىستان جەڭىلىس تاباتىنىن بۇرىننان دا ايتىپ كەلەدى. ول وسى جولى يادرولىق, حيميالىق, بيولوگيالىق جانە عىلىم جەتىستىگىمەن ويلاپ تابىلعان باسقا دا قارۋلاردىڭ زاردابىنان ادامزات قاشىپ قۇتىلا المايتىندىعىن تاعى دا ەسكە سالدى. سوعىس بولماي-اق, يادرولىق قارۋدىڭ سىناق جارىلىستارىنىڭ وزىنەن قازاق جەرىنىڭ جاراسى ءالى جازىلعان جوق. ۋلانعان توپىراقتان ۋلى ءشوپ ءوسىپ شىقتى, ونى جەگەن مال اۋىردى, ول مالدىڭ ەتىن جەگەن ادامدار وبىردىڭ قۇربانىنا اينالدى, كەمىس بالالار تۋدى. حالقىمىز وسىنداي قاسىرەتتى باستان كەشتى. ال مۇنداي قاسىرەتتىڭ اۋقىمى پلانەتالىق بولسا ادامزات قانداي كۇي كەشپەك؟ الەمدىك دەڭگەيدەگى قايراتكەر نۇرسۇلتان نازارباەۆ سامميتتە يادرولىق قارۋلانۋدىڭ, سوعىس ءورتىن ءورشىتۋدىڭ جاھاندىق زارداپتارىن ايتا كەلىپ, جەر جۇزىندەگى ساياسي, قوعامدىق قايراتكەرلەردى, مەملەكەت, بەلگىلى ۇيىمدار باسشىلارىن وعان قارسى ارەكەت ەتۋگە شاقىردى. ءححى عاسىردى سوعىسسىز ەتۋ ءۇشىن ارنايى باعدارلاما جاساۋ كەرەكتىگىن ايتتى. ول باعدارلاما قانداي ماسەلەلەردى قامتۋ كەرەكتىگىن دە قولمەن قويعانداي ەتىپ, ناقتىلاي ءتۇستى. «اجال سەبەتىن قارۋلاردى عارىش كەڭىستىگىندە, الەمدىك مۇحيت تابانى مەن بەيتاراپ سۋلاردا, سونداي-اق,اركتيكادا ورنالاستىرۋعا تىيىم سالاتىن ىرگەلى شەشىمدەر قابىلدايتىن ۋاقىت جەتتى. عىلىمي جاڭالىقتاردى جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋلارىنىڭ جاڭا تۇرلەرىن جاساۋعا قولدانۋدى تىيۋ جونىندەگى حالىقارالىق كەلىسىم مەن بۇۇ رەەسترىن ازىرلەگەن ءجون, دەپ كورەگەندىك مىندەت تە قويدى. سوڭعى جىلدارى تەررورلىق ارەكەتتەردەن بارلىق ەلدەردى ۇرەي بيلەيتىن بولدى. مۇنداي ادىلەتسىزدىك پەن بەيداۋا ارەكەتتەردەن ەشقانداي جازىقسىز ادامدار, بالالار قىرىلىپ جاتىر. يادرولىق قارۋدىڭ وسىنداي لاڭكەستەر قولىنا تۇسپەۋ جاعىن ويلاستىرۋ تۋرالى ەلباسى ەسكەرتپەسى دە جاھان بولىپ جۇمىلاتىن شارۋا. سامميت اياسىندا سويلەگەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ پىكىرى الەمنىڭ ءار تۇكپىرىنەن جينالعان قايراتكەرلەر مەن جالپى تىنىشتىقتى قولدايتىن ادامزات بالاسىنىڭ كوكەيدەگى ويلارىن قوزعاعانى ءمالىم. ول جالعاسىن تاپسا يگى. سايلاۋبەك ەسجانوۆ, وبلىستىق ءماسليحات حاتشىسى. قوستاناي.ەلىمىزدىڭ ەڭبەگى ەسەلى
ەلباسىنىڭ اقش-تا وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى ءسامميتتىڭ ءبىرىنشى سەسسياسىنا قاتىسقانىن تەلەديداردان قاراپ, كورىپ وتىردىق. الەم نازارىن تىگىپ وتىرعان بەدەلدى, ءمارتەبەلى جيىننان قازاقستان ەڭسەلى ءوز ورنىن العانىنا قۋانىشتىمىز. سامميت دەلەگاتتارى الدىندا پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءسوز سويلەدى. ءوز ءسوزىندە ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ يادرولىق نىساندار مەن ماتەريالدار قاۋىپسىزدىگىنىڭ دەڭگەيى ەڭ جوعارى مەملەكەتتەردىڭ العاشقى جيىرمالىعىندا تۇرعاندىعىنا بارلىعىنىڭ دا نازارىن اۋدارتتى. ەلىمىزدە يادرولىق قاۋىپسىزدىك بويىنشا ءبىرقاتار كەشەندى شارالار ءجۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىنا, يادرولىق ماتەريالداردى ەكسپورتتىق باقىلاۋ جۇيەسىنىڭ جەتىلدىرىلگەنىنە توقتالدى. «يادرولىق جانە راديواكتيۆتىك ماتەريالداردى ءبىرىزدەندىرۋ ورتالىعىن قۇرۋ ءجونىندە جۇمىستار ءجۇرگىزىلۋدە. الماتىداعى يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتىنىڭ زەرتتەۋ رەاكتورلارى تومەن بايىتىلعان وتىنعا كوشىرىلدى. يادرولىق نىسانداردىڭ ءارى ماگاتە-ءنىڭ جان-جاقتى باقىلاۋىندا تۇر», – دەدى مەملەكەت باسشىسى. سوندىقتان دا, اقش-تاعى سامميتتە ەلباسى: «ءبىز بەيبىت ماقسات ءۇشىن يادرولىق وتىن ءوندىرۋدىڭ جاھاندىق تەحنولوگيالىق تىزبەگىنەن لايىقتى ورىن الۋ نيەتىندەمىز. بولاشاقتا يادرولىق ەنەرگيانى بەيبىت ماقسات ءۇشىن پايدالانۋىمىز قاجەت», دەپ اتاپ ءوتتى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسىدان 25 جىل بۇرىن سەمەي يادرولىق پوليگونى جابىلعان سوڭ اقش-تىڭ نەۆاداسى مەن قازاقستاندا سىناقتار توقتاتىلعانىن ايتتى. ءبىزدىڭ وبلىستاعى ماي اۋدانى سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىنىڭ وزەگىنە جاقىن ورنالاسقان اۋدان بولدى. يادرولىق سىناق سالدارىنان زارداپ شەككەن ازاماتتاردى الەۋمەتتىك تۇرعىدان قولداۋ كەرەكتىگى تۋرالى ۇنەمى ايتىلادى. ءدارىگەر رەتىندە ءارى وسى اۋدانداعى اۋرۋحانادا قىزمەت جاساپ جۇرگەن سوڭ, بۇل ماسەلەنىڭ وزەكتىلىگىن ايتقىم كەلەدى. پوليگون جابىلعاننان كەيىن, 1992 جىلى «يادرولىق سىناقتاردىڭ سالدارىنان زارداپ شەككەن ازاماتتاردى الەۋمەتتىك قورعاۋ تۋرالى» زاڭ شىقتى. ياعني, سەمەي پوليگونىندا 40 جىل بويى ءجۇرگىزىلگەن يادرولىق قارۋدى سىناۋ ادامداردىڭ دەنساۋلىعىنا جانە اينالاداعى تابيعي ورتاعا ورنى تولماس زيان كەلتىردى, حالىقتىڭ جاپپاي اۋرۋلارى, ءولىم-ءجىتىم كوبەيگەنى ايتىلدى. سوندىقتان, اۋدان تۇرعىندارى اقجار, ماي, قاراتەرەك, مايتۇبەك, مالدار اۋىلدارىن توتەنشە رادياتسيالىق قاۋىپتى ايماققا, ال قالعان باسكول, كوكتوبە, كەنتۇبەك, مالايسارى, ساتى, جۇمىسكەر, اقشيمان اۋىلدارىن ەڭ جوعارى رادياتسيالىق ايماققا ەنگىزۋگە ۇسىنىستار ءبىلدىرىلدى. «ءبىز بۇرىنعى پوليگون اۋماعىنداعى حالىقتى ساۋىقتىرۋ جانە جەر مەن سۋدى زالالسىزداندىرۋ جونىندەگى جۇيەلى حالىقارالىق كومەك اياسىن كەڭەيتۋ ماسەلەسىن قويدىق, ءويتكەنى, قازاقستان وسى قاسىرەتپەن جالعىز ءوزى بەتپە-بەت كەلىپ وتىر. مەن ەلدەردىڭ كوشباسشىلارىن, اسىرەسە ورتالىق ازيا يادروسىز ايماعىنىڭ كەپىلى سانالاتىن بەس دەرجاۆانىڭ باسشىلارىن, سونداي-اق يادرولىق جويىلۋدىڭ سۋيتسيدتىك قاتەرىن بولدىرماۋ جونىندەگى الەمدىك ماقساتتى قۇپتايتىن مەملەكەتتەردىڭ مارتەبەلى دەلەگاتسيالارىن پوليگوننىڭ جابىلۋىنىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان ەسكە الۋ شاراسىنا شاقىرامىن», – دەدى ەلباسى. قازاقستان پرەزيدەنتى سامميت وتكىزۋ جونىندەگى ب.وبامانىڭ باستاماسى جالعاسىن تابۋى ءتيىس ەكەنىن دە جەتكىزدى. «ءويتكەنى, ماسەلە ءالى شەشىم تاپقان جوق. قازاقستاننىڭ وسىنداي ءىس-شارا وتكىزۋگە مورالدىق قۇقىعى بار دەپ ويلايمىن. بۇل پوليگونىن جاۋىپ, الەمدەگى ءتورتىنشى يادرولىق قارۋ ارسەنالىنان باس تارتقان ەلگە دەگەن ريزاشىلىقتىڭ بەلگىسى بولار ەدى», – دەدى مەملەكەت باسشىسى. بۇل – دۇرىس شەشىم. ەلىمىزدىڭ بەدەلى ەلباسىنىڭ ارقاسىندا الەم الدىندا بيىك. جارىلىستار زاردابىن تارتقان ەلىمىزدىڭ الەمدىك دەڭگەيدە تالقىعا تۇسەتىن شارۋالارى از ەمەس دەپ ويلايمىن. بايبولات قازبەكوۆ, اۋداندىق اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرى. پاۆلودار وبلىسى, ماي اۋدانى.قازاقستان داۋىسىنىڭ اسقاقتىعىنا قۋاندىق
يادرولىق قاۋىپسىزدىك ءجونىندەگى جاھاندىق سامميتتەردىڭ ماڭىزى اسا جوعارى. الەم مۇنداي جيىندارعا ابىرويلى جولى, ايتار بايلامدى ءسوزى بار مەملەكەتتەردىڭ قاتىسقانىن قالايدى. ۆاشينگتون ءسامميتى وسىنى ايعاقتاي ءتۇستى. ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ بۇل ءۇردىستىڭ قاۋىپتىلىگىن ءتۇسىندىرىپ قانا قويعان جوق, باتىل دا ناقتى ۇسىنىستارىن ورتاعا سالىپ, بولاشاقتىڭ بەيبىت ديدارى قانداي بولۋى كەرەكتىگىن دالەلدى ءسوزبەن دايەكتەپ بەردى. الەمدە العاشقى بولىپ ءوزىنىڭ اسا قۋاتتى يادرولىق الەۋەتىن جويعان, ءىزگىلىك پەن جاقسىلىقتىڭ جالاۋىن جەلبىرەتكەن ەلدىڭ باسشىسى بۇعان مورالدىق جاعىنان قۇقىلى ەكەندىگىنە قۋاندىق. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ «جاپپاي قىرىپ-جوياتىن جاڭا قارۋ تۇرلەرىن جاساۋ ءۇشىن عىلىمي جاڭالىقتاردى پايدالانۋعا تىيىم سالاتىن حالىقارالىق قۇجات ءازىرلەپ, ونى ورىنداۋدى ءمىندەتتەۋ ماڭىزدى. ءححى عاسىردا ومىرلىك ءىس-ارەكەتتىڭ ءتاسىلى رەتىندە سوعىستىڭ ءتۇپ-تامىرىن ءبىرتىندەپ جويىپ, ورنىقتى الەمنىڭ گەوگرافياسىن قالىپتاستىرۋ قاجەت. ءححى عاسىردا ميليتاريزمنىڭ جاھاندىق قاۋىپسىزدىككە قاتەر ءتوندىرىپ, كەڭ اۋقىمدى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىققا كەدەرگى كەلتىرەتىن اسكەري بلوكتار سەكىلدى رۋديمەنتىن ەڭسەرۋ كەرەك. بۇۇ-نىڭ قارۋسىزدانۋ جونىندەگى كونفەرەنتسياسى قىزمەتىنىڭ جاڭا ستراتەگياسى قاجەت. الدىمىزدا مۇلدە جاڭا قاتەر – تەررورشىلاردىڭ قولىنداعى اسا قاۋىپتى قارۋعا اينالۋى مۇمكىن كيبەرقىلمىستى جويۋمەن اينالىسۋ مىندەتى تۇر. اقىل مەن ءۇنقاتىسۋعا, سابىرلىلىق پەن پاراسات-پايىمعا شاقىرۋ ارەكەتى جاھاندىق الەم قارسىلاستارىنىڭ اقپاراتتىق شابۋىلدارىنىڭ قۇرباندىقتارىنا اينالماۋعا ءتيىس», دەگەن اقىل-پايىمى جاھان جۇرتشىلىعىنىڭ كوڭىلىنەن شىققانى انىق. تۇتاستاي العاندا, ەلباسىمىزدىڭ «الەم. ءححى عاسىر» اتتى مانيفەسى ءححى عاسىردا ءومىر سۇرەتىن جانە جۇمىس ءىستەيتىن وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ تاعدىرىنا الەم نازارىن اۋدارۋدان تۋىنداپ وتىرعان الاڭداۋشىلىق دەپ بىلەمىن. الىبەك بايماعامبەتوۆ, وبلىستىق مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردى قايتا دايارلاۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى. اقمولا وبلىسى.قاتەردى ەسكەرمەي بولمايدى
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۆاشينگتونعا ساپارى بارىسىندا يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى ءسامميتتىڭ ءبىرىنشى سەسسياسىنا قاتىسىپ, ءسوز سويلەگەنى قازاقستاندىقتارمەن قاتار, الەم جۇرتشىلىعىنىڭ دا نازارىن اۋدارىپ وتىر. ولاي دەيتىنىم, جەر بەسىكتەگى ءسابيدىڭ شات ءجۇزى, انانىڭ جىلاماعانى, وقتىڭ اتىلماعانى, بومبانىڭ جارىلماعانى, تاڭنىڭ ك ۇلىپ اتقانى, كۇننىڭ ك ۇلىپ باتقانى بارىنەن قىمبات. ماڭايىمىزعا قارايىقشى: ءبىر-بىرىمەن ەجەلگى جاۋداي قىرقىسىپ, قارۋ كەزەنىپ جاتقان كورشىلەس ەلدەردى كورگەندە وسىلارعا نە جەتپەيدى دەگەن ساۋال ەرىكسىز سانسىراتادى. ادام اتا مەن حاۋا انا ۇرپاقتارى جۇمىر جەردى مەكەن ەتكەلى نەبىر قانتوگىستەردەن كوز اشپاعان ەكەنبىز. اتالارىمىز, اكەلەرىمىز شىبىن جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ جان سالا شايقاسقان ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ ءدۇمپۋى باسىلماي جاتىپ, جەر-دۇنيە تاعى دا سولقىلدايدى. يمانىمىز ءۇيىرىلىپ تۇر. كىمدەردەن دەيسىز عوي؟ ەلباسىمىزدىڭ سوزىمەن ايتار بولساق, ادامزات ءححى عاسىرعا جاھاندىق ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا ءداۋىرى رەتىندە ءۇمىت ارتقانىمەن, الەمگە تاعى دا زور قاتەر ءتونىپ تۇرعانىن جانە ونىڭ اۋقىمىن سەزىنبەۋى مۇمكىن ەمەس. عىلىم جاڭالىقتارى, جاڭا بۋىن تەحنولوگيالارى ميليتاريزمگە قىزمەت ەتىپ, 7 ميللياردتان استام حالىقتى ءبىر ينەنىڭ ۇشىنا قاداپ قويدى. جەر وركەنيەتى جارالعالى 15 مىڭنان استام ءىرىلى-ۇساقتى سوعىس بولىپتى. حالىقتىڭ قولىندا 1 ميللياردتان استام اتىس قارۋى بار كورىنەدى. جۇمىر جەردى اجال توزاعىنا اينالدىرىپ جاتقان – ءوزىمىز. تەك ادامداردىڭ اقىل-ويى مەن ەرىك-ءجىگەرى عانا ءبىردە-ءبىر جەڭىمپازى بولمايتىن جاھاندىق سوعىستى توقتاتا الادى. پرەزيدەنتىمىزدىڭ ءۇنى بيىك مىنبەردەن ساڭقىلداپ ەستىلگەندە, كوزىمىزگە جاس العانداي بولدىق. «ءححى عاسىردا ادامزاتقا ءوزىن ءوزى دەميليتاريزاتسيالاۋ جاعىنا قاراي باتىل قادام جاساۋ قاجەت. بىزدە مۇنداي مۇمكىندىك ەندى بولمايدى. بۇلاي بولماعان جاعدايدا پلانەتا راديواكتيۆتى ماتەريالداردىڭ تىرشىلىك بەلگىسى بايقالمايتىن وراسان زور ۇيىندىسىنە اينالادى. ءبىزدىڭ پلانەتامىز بىرەگەي, بىزدە مۇنان باسقا پلانەتا جوق جانە بولمايدى دا», دەگەن پايىمدارى اركىمدى ويلاندىرۋى ءتيىس. ءدال بۇگىنگىدەي الماعايىپ كەزەڭدە حالىقارالىق قارۋسىزدانۋ ۇدەرىستەرىن جاڭا تاريحي جاعدايعا بەيىمدەۋدىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى تۇراقسىزدىقتان, قاندى قىرعىنداردان بايقاۋعا بولادى. ادامزاتتىڭ جۇگىنەتىنى – اقىل, سابىر, پاراسات-پايىم. حالىقارالىق قوعامداستىققا وسىنداي تالاپتارمەن قايىرىلعان مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءمالىمدەمەسى ادامزاتقا تىلمەن ايتىپ جەتكىزگىسىز قاۋىپ-قاتەر الدىندا تۇرعانىمىزدى تاعى ءبىر ايعاقتاپ بەرگەنىنە كوزىمىز انىق جەتىپ وتىر. جاسلان احمەتوۆ, وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى جانىنداعى قوعامدىق كەڭەس توراعاسى. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.بۇكىل دۇنيە بەيبىتشىلىك ءۇشىن كۇرەسۋى كەرەك
بۇگىندە جەر بەتىندەگى ميلليونداعان ادامدى «الەمدەگى جاعداي قاي باعىتتا ورىستەيتىن بولادى؟ جەتەكشى دەرجاۆالار اراسىنداعى قاراما-قايشىلىقتار ولاردىڭ اراسىنداعى ۇزاق مەرزىمدى جاڭا تەكەتىرەسكە ۇلاسىپ كەتپەي مە؟» دەگەن سۇراق تولعاندىراتىنى راس. ءبىز بولاشاق ۇرپاقتىڭ قامىن, بالالارىمىز بەن نەمەرەلەرىمىزدىڭ بولاشاعى تۋرالى ويلاۋعا ءتيىسپىز. مىنە, ەلباسى ن.نازارباەۆ تار جول, تايعاق كەشۋدەن وتكەن ادام, ساياساتكەر رەتىندە «الەم. ءححى عاسىر» اتتى مانيفەسىندە جاھاندىق سوعىستان اۋلاق بولۋىمىز كەرەكتىگى تۋرالى وتە جاقسى وي ايتىپتى. وتكەنىڭدى بىلمەي, بولاشاعىڭدى باعامداۋ مۇمكىن ەمەس. ۇلى دالانىڭ ۇلى مۇراتى – تاۋەلسىزدىككە يە بولىپ, حالقىمىز ازاتتىقتىڭ باقىت نۇرىن كەشكەنگە دەيىنگى ارالىقتا نە كورمەدى! وسىناۋ تاعدىرشەشتى كەزەڭدە حالقىمىز بولاشاق تاعدىرىن ورتاسىنان ويى وزىق, قاتارىنان قالپى وزىق, كەڭ ويلاپ, كەمەل شەشىم قابىلدايتىن, ءىسى دارا, ءسوزى سارا پەرزەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا سەنىپ تاپسىردى. قاتەلەسپەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنىڭ قوس پالاتاسى باس قوسىپ, بۇدان 14 جىل بۇرىن ن.نازارباەۆ ءجونىندە تاريحي شەشىم قابىلداعان ءسات ءدال بۇگىنگىدەي كوز الدىمدا. ءمىنبەردە بۇكىل جۇرت اق ۇلپا شاشىنان قاراتاي تۇرىسوۆ ەكەندىگىن ايتقىزباي تانيتىن قازاقستان پارلامەنتاريزمىنىڭ ابىزى قوڭىر داۋىسىمەن اسىقپاي بىلاي دەگەن ەدى: – ءتاۋ ەتەر تاۋەلسىزدىگىمىزدى تاريحتاعى تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمىمەن بايلانىستىرۋعا تولىق حاقىمىز بار. ەگەر قازاق ەلىن ءدۇنيەجۇزى قاۋىمداستىعى وزگە ەلدەرمەن تەرەزەسى تەڭ مەملەكەت رەتىندە تانىسا, بۇۇ-عا مۇشە بولسا, سەمەي اتوم پوليگونى جابىلىپ, قازاقستان اتوم قارۋىنان باس تارتسا, وزگەلەر ءبىزدىڭ ەلگە ستراتەگيالىق ارىپتەسى رەتىندە قاراسا, ەلىمىزدى سارا ءارى دارا ىشكى جانە سىرتقى ساياساتى ءۇشىن قادىرلەسە, وندا ول – نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ الەمدەگى بەدەلى مەن تىنىم كورمەي ەتكەن ەڭبەگىنىڭ, توككەن تەرىنىڭ ناتيجەسى. ەلباسى سول بەيبىت ءومىرگە ۇمتىلعان دارا جولىن ءالى جالعاستىرىپ كەلەدى. سوندىقتان ءححى عاسىردا الەمگە تىنىشتىق تىلەپ, ۇلكەن ماسەلە كوتەرگەن ەلباسىنىڭ بۇل مانيفەسى وتە ماڭىزدى. بۇكىل الەم بەيبىتشىلىك ءۇشىن كۇرەسۋ كەرەك. جاندار كارىباي ۇلى, قوعام قايراتكەرى. جامبىل وبلىسى.جاھاندىق ماسەلەنى مەڭزەيتىن مانيفەست
اعىمداعى جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا ەلباسى اقش-قا بارعان ءىسساپارىندا ءۇش ۇلكەن ءىس-شاراعا قاتىسىپ, ۆاشينگتون قالاسىندا ورنالاسقان كارنەگي قورىنىڭ شتاب-پاتەرىندەگى قوعام جانە ساياسي قايراتكەرلەرمەن كەزدەسۋىندە «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىن جاريالادى. قابىلدانعان بۇل مانيفەست سوعىستار مەن قاقتىعىستاردىڭ الدىن الۋ جونىندەگى كەلىسىلگەن ءىس-قيمىلداردى ايقىندايتىن ۇندەۋحات اياسىندا بولدى. ەشكىمگە جاسىرىن ەمەس, جاھاندىق ماسەلەلەردىڭ ىشىندە ءارتۇرلى سيپاتتاعى سوعىستار كەيىنگى ۇرپاقتىڭ ءوسىپ-جەتىلۋىنە تىكەلەي اسەر ەتەتىنى انىق. ەلباسى ءوزىنىڭ ۇندەۋحاتىندا ءتۇرلى قاتەرلى اۋرۋلاردىڭ تامىرىنا بالتا شابىلعانىمەن, سوعىس ۆيرۋسىنا توتەپ بەرۋ قيىنعا سوعىپ جاتقانىن ايتتى. سونىمەن ءبىرگە, قاھارلى سيپاتقا يە بولعان حالىقارالىق تەرروريزم ءبىرنەشە ەلدىڭ جاعدايىن ناشارلاتىپ, ارالارىنا وت سالۋدا. اتالمىش قۇجاتتا ءۇش باستى قاعيدات مازمۇندالعان. بىرىنشىدەن, سوعىستىڭ داۋلاسقان ەكى جاققا دا كەرى اسەرىنىڭ بولۋى, ەكىنشىدەن, جاڭا سوعىستىڭ تۇرىندە جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋلارىنىڭ پايدالانىلاتىندىعى جانە ءۇشىنشىدەن بارلىق تالاس-تارتىستاردى رەتتەيتىن بەيبىت ءۇنقاتىسۋلار مەن سىندارلى كەلىسسوزدەر كەرەكتىگى. ەلباسى كوتەرىپ وتىرعان ماسەلە تەك ءبىر عانا اۋماقتى ەمەس, بۇكىل دۇنيەجۇزىنىڭ بولاشاقتاعى ءومىرىن ايقىندايدى. اتالعان قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ دەر كەزىندە شەشىمى تابىلماسا, جەر شارىنداعى ادامزات بالاسىنىڭ جويىلىپ كەتۋ قاۋىپى بار ەكەنى انىق. ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان عاسىرىمىزعا دەيىن بىرنەشە سوعىستاردىڭ بولعانىن بىلەمىز. الايدا, XXI عاسىرداعى سوعىستىڭ زاردابى اۋىر تيەتىنى, قازىرگى شىندىق. وسىعان وراي, ەلباسى ادامزاتقا «ءححى عاسىر: سوعىسسىز الەم» اتتى كەڭ اۋقىمدى باعدارلاما قاجەت ەكەنىن ءسوز ەتتى. قابىلدانعان مانيفەست بويىنشا الەمدىك قوعامداستىق ءىس-قيمىلىنىڭ نەگىزگى قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ الدىن الۋىنا بىرنەشە امال-ارەكەتتەر قاراستىرىلعان. ولار ارقىلى ءدۇنيەجۇزىندەگى تەپە-تەڭدىكتى ساقتاپ تۇرۋعا تولىق سەنىم بار. ساۋلەت ساحيەۆ, «سىر مەديا» جشس جانىنداعى اقپاراتتىق-تالداۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى.
