قۇقىقتىق مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋ جولى

«100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى ەلىمىزدەگى سوت جۇيەسىنىڭ جاڭاشا دامۋى­نا ەرەكشە سەرپىن بەردى. زاڭنىڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا وسى جوسپاردىڭ 16-شى قا­دا­مىندا ازاماتتاردىڭ سوت تورەلىگىنە قولجەتىمدىلىگىن جەڭىلدەتۋ ماقساتىندا سوت ءجۇ­يەسى ساتىلارىن وڭتايلاندىرۋ راسىمدەرىن وڭايلاتۋ جانە سوت پروتسەستەرىن جەدەلدەتۋ ءۇشىن ازاماتتىق قۇقىقتىق داۋلار ءجو­نىندەگى سوتتارعا پروكۋروردىڭ قاتىسۋىن قىسقارتۋ كوز­دەلگەن. بۇعان سايكەس ازاماتتىق پروتسەس­تىك كودەكس قابىلداندى. اتالعان كودەكس 2016 جىلدىڭ 1 قاڭ­تا­رى­نان باستاپ كۇشىنە ەنىپ, قول­دانىسقا ەنگىزىلدى. كودەكس جوباسى كوپشىلىككە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى تا­نىستىرى­لىپ جانە سەمينار, دوڭگەلەك ءۇس­تەل, كون­فەرەنتسيا ءوت­كىزۋ بارى­سىن­دا جان-جاقتى تالقىعا سالىندى. دەگەنمەن دە, ازاماتتاردىڭ باسىم كوپشىلىگى بۇل جاڭالىقتار تۋرالى ءالى بەيقام ەكەندىگى سوت وتىرىسىنا دايىندىق بارىسىندا انىقتالىپ جاتادى. بۇل ءالى دە حالىقتىڭ نازارىنا جەتكىزۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى ارتتىرۋ قاجەتتىگىن كور­سەتەدى. وسى ماق­ساتتا, جاڭادان قابىلدانعان كو­­دەكستەگى كوپتەگەن وڭ وزگەرىس­تەردىڭ ءبىرى – تاتۋلاستىرۋ ءرا­سىم­دەرى, ولاردىڭ تيىمدىلىگى, ەرەكشەلىگى جايلى ايتا كەتۋدى ءجون كوردىم. قولدانىسقا ەنگىزىلگەنىنە از عانا ۋاقىت بولسا دا, اتالعان راسىمدەردى قولدانۋ سوت ءتاجىري­بەسىندە ارتىپ كەلەدى. كودەكس بويىنشا تاتۋلاسۋ كەلىسىمىن جاساۋ, داۋدى (جانجالدى) مەدياتسيا تارتىبىمەن رەتتەۋ جانە داۋدى پار­تيسيپاتيۆتىك ءراسىم تارتىبىمەن رەتتەۋ كوزدەلگەن. الماتى وبلىسى قاپشاعاي قا­لالىق سوتىندا جىل باسىنان بەرى سۋديا مەدياتوردىڭ قاتىسۋمەن تاراپتاردىڭ كە­لىسىمى بەكىتىلىپ, 15 ازاماتتىق ءىس وندىرىستەن قىس­قارتىلدى. الداعى ۋاقىتتا ىستەردى وسىنداي راسىممەن قاراۋدى ارتتىرۋ كوزدەلىپ وتىر. سۋديالار كوبىنەسە تاتۋلاسۋ تارتىبىمەن ءىستى سوت وتىرىسىنا دايىندىق ساتىسىندا دەيىن اياقتاۋعا كوپ كوڭىل بولەدى. مەدياتسيا تارتىبىمەن ءىستى اياقتاۋعا تاراپتار ءبىرشاما كۇدىكپەن قاراعانىمەن, كەيىننەن داۋدىڭ از ۋاقىت ىشىندە تەز شە­شى­مىن تاپقانىنا ريزا بولىپ, العىستارىن ايتىپ جاتادى. ويتكەنى, حالىق ايلاپ, ءتىپتى, جىلداپ سوت تابالدىرىعىن توز­دىرعانعا ابدەن مازالارى كەتكەن, داۋدىڭ از ۋاقىتتا شەشىمىن تاباتىنىنا بىردەن سەنە المايتىنى, كۇدىكپەن قارايتىنى انىق. وسى باعىتتا سۋديالار تارا­پىنان بەل­سەندى جان-جاقتى جۇمىستار ءجۇر­گىزىلىپ جاتىر. تاتۋلاسۋ كەلىسىمى جازباشا نىساندا جاسالادى, وندا تاراپتار كەلىسىم مەرزىمى مەن ءتارتىبىن كور­سەتە وتىرىپ, ورىنداۋ شارتتارىن كورسەتەدى. كەلىسىمدى بەكىتۋ تۋرالى وتىنىشپەن تاراپتار سۋديا كەڭەسۋ بولمەسىنە كەتكەنگە دەيىن جۇگىنە الادى. مەدياتور مەدياتسيانى ءجۇر­گىزۋ تۋرالى ءوتىنىشحاتتى بەرگەن جانە تاراپتاردىڭ مە­ديا­تور­مەن جاساسقان شارتى ءبىرىنشى جانە اپەل­لياتسيالىق ساتىلارداعى سوتتارعا ۇسىنىلعان جاعدايدا سۋديا ءىس بويىنشا ءىس جۇرگىزۋدى ءبىر ايدان اسپايتىن مەرزىمگە توقتاتۋعا مىندەتتى. ءبىرىنشى نەمەسە اپەللياتسيالىق ساتىداعى سۋديا مەدياتسيانى وتكىزۋ تۋرالى ءوتىنىشحاتتى بەرگەن كەزدە سوت ءىس بويىنشا ءىس جۇرگىزۋدى ون جۇ­مىس كۇنىنەن اسپايتىن مەرزىمگە توقتاتا تۇرۋعا قۇقىلى. كەلىسىمدى بەكىتۋ نە ونى بە­كى­تۋدەن باس تارتۋ ماسەلەسىن قاراس­تىرعان جاعدايدا, سۋديا ەڭ الدىمەن ونىڭ زاڭعا قايشى كەلمەۋىن, باسقا تۇلعالاردىڭ قۇ­قىقتارى مەن زاڭدى مۇدەلەرىنىڭ بۇزىلماۋىن تەكسەرەدى. كەلىسىمدى بەكىتكەن جاعدايدا, ءىس وندىرىسپەن قىسقارتىلادى, ءتو­لەنگەن مەم­لەكەتتىك باج سوماسى تالاپكەرگە قايتارىلادى. تاراپتاردىڭ الداعى ۋاقىتتا وسى داۋ نىساناسى بويىنشا قايتادان سوتقا شاعىمدانۋعا قۇقىعى بولمايدى. كەلىسىمدە كورسەتىلگەن شارت­تاردى تاراپتار ەرىكتى تۇردە ورىندايدى. ەگەر دە ءبىر تاراپ شارتتى ورىنداۋدى بۇزسا, ەكىنشى تاراپ ءماجبۇرلى تۇردە ورىنداتۋ ءۇشىن سوتقا ءوتىنىش جاساي الادى. تاتۋلاسۋ كەلىسىمىندە كەيىن­گە قالدىرۋ نەمەسە ۇزارتۋ مەر­زىمدەرى كورسەتىلە وتىرىپ, جاۋاپ­كەردىڭ مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋىن كەيىنگە قالدىرۋ نەمەسە ۇزارتۋ, تالاپ ەتۋ قۇقىعىن باسقاعا بەرۋ, بورىشتى تولىق نەمەسە ءىشىنارا كەشىرۋ نە مويىنداۋ, سوت شىعىستارىن ءبولۋ, تاتۋلاسۋ كەلىسىمىن ماجبۇرلەپ ورىنداۋ تۋرالى شارتتار جانە زاڭعا قايشى كەلمەيتىن وزگە دە شارتتار قامتىلۋى مۇمكىن. سوت وتىرىسىنا دايىندىق مەرزىمى 15 جۇمىس كۇنىنە دەيىن ۇزارتىلدى, سۋديانىڭ جۇرگىزەتىن ءىس-ارەكەتتەرىنىڭ اياسى كەڭەيدى. داۋدىڭ شەشىمىن تابۋ ماسەلەسى تاراپتارعا دا كوپ بايلانىستى. وكىنىشكە وراي, تاراپتار ءوزارا كەلىسىمگە كەلىپ جاتسا دا, ىسكە قاتىسۋشى ادۆوكاتتاردىڭ ءىستى تاتۋلاسۋ راسىمىمەن اياقتاۋعا قارسى بولىپ جاتاتىن جاعدايلار دا كەزدەسۋدە. ادۆوكاتتىڭ «ءبىتىم­گەرشىلىكپەن ءىستى قاراپ, ىستەن تەز قۇتىلۋدىڭ جولىن قاراستىرىپ وتىرسىز» دەپ نەگىزسىز ايىپ تاعاتىنى دا وكى­نىشتى جاعداي. بۇل ءوز كەزەگىندە سۋدياعا دەگەن سەنىمسىزدىكتى كۇشەيتەتىنى انىق. وسى تۇستا, ادۆوكاتتاردىڭ جاۋاپتىلىق ماسەلەسىن ارتتىرۋ قاجەت. قۇقىقتارى بۇزىلدى دەگەن ازامات, ەڭ الدىمەن, بىلىكتى زاڭگەرگە, ادۆوكاتقا بارادى. ءوز كەزەگىندە داۋدىڭ شەشىلۋىنە قيىن­دىق تۋعىزباي, كەدەرگىلەر جاساماي, وڭتايلى جولداردى كورسەتۋ زاڭگەر ادۆوكاتتاردىڭ باس­تى مىندەتى. سونىمەن قاتار, قاجەتتى دالەل­دەمەلەردى الدىن الا ۇسىنۋ, ۋاقىتتى بارىنشا ءتيىمدى پايدالانۋ داۋدىڭ جىل­­دام شەشىلۋىنىڭ بىردەن ءبىر وڭتايلى جولى بولىپ سانالادى. سوندىقتان, وسى باعىتتا جۇ­مىستى كۇشەيتۋ, حالىقتىڭ نازارىنا جەتكىزۋ قاجەت. جازيرا جانسەيتوۆا, قاپشاعاي قالالىق سوتىنىڭ سۋدياسى.