قوعامدىق قاداعالاۋ – ەلەكتوراتتىق ۇدەرىستىڭ وتە ماڭىزدى ەلەمەنتى

كەشە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ (سبرقك) ۇيىمداستىرۋىمەن «دەموكراتيالىق سايلاۋدىڭ نەگىزگى قاعيدالارى» تاقىرىبىندا سەمينار-ترەنينگ بولىپ ءوتتى. باسقوسۋعا شەتەلدىك جانە قازاقستاندىق ساراپشىلار, قوعام قايراتكەرلەرى, ۇەۇ مەن باق وكىلدەرى جانە سبرقك مۇشەلەرى مەن ەلوردالىق بايقاۋشىلار قاتىستى. اتالعان شارا بارىسىندا ەلى­مىزدەگى ەلەكتوراتتىق ناۋقان كەزىن­دەگى قوعامدىق بايقاۋ جۇيە­سىن بارىنشا جەتىلدىرۋ جايى مەن باي­قاۋشىلار قىزمەتىنىڭ قۇقىق­تىق اسپەكتىلەرى جان-جاقتى تالقى­عا ءتۇستى. وتىرىستى كىرىسپە ءسوز سويلەپ اشقان سايلاۋدى باي­قاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قو­عام­دىق كوميسسيا مۇشەسى ءادىل احمەتوۆ تەلەديداردان كورسەتىلگەن پارتيالار اراسىنداعى پىكىرسايىس جايىن ايتا كەلىپ, ونىڭ جوعارى دەڭگەيدە وتكەندىگىنە نازار اۋدارتتى. ونىڭ پىكىرىنشە, وسى ساياسي سا­يىس بارىسىنان-اق ەلىمىزدە سايلاۋ مادەنيەتىنىڭ قالىپتاسقاندىعىن كورۋگە بولادى. ءاربىر پارتيا ءوز ۇس­تانىمىن اشىق تا بۇكپەسىز جەت­كىزىپ جاتۋىن شەتەلدىك باي­قاۋ­شىلار مۇقيات قاداعالاپ وتىر­عانى دا اتاپ كورسەتىلدى. بۇل دەمو­كرا­تيالىق ءۇردىستىڭ تەرەڭدەپ, ساياسي پارتيالار بۇعانالارىنىڭ بەكىپ, دەڭ­گەيلەرىنىڭ وسكەندىگىن بايقا­تادى, دەدى ءا.احمەتوۆ. ەلىمىزدە ءبىر عانا زاڭ, ياعني ساي­لاۋ تۋرالى زاڭ اياسىندا بارلىعى دا ارەكەت ەتۋلەرى ءتيىس بولسا, وسى تۇر­عىدان كەلگەندە, پارتيالاردىڭ ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارى بىركەلكى زاڭ اياسىندا وتكىزىلۋدە, دەدى ءارى قاراي ءا.احمەتوۆ. سايلاۋشىلار حالىق­ارالىق جاعدايلارعا كوز جىبە­رە سالىستىرىپ, ەلىمىزدەگى تىنىشتىق پەن بىرلىكتى ۇلىقتاپ كەلەدى. الەمدىك قوعامداستىقتىڭ ىرگە­لى ەلدەرى ۇستانىپ كەلە جاتقان دەمو­كرا­تيالىق سايلاۋداعى ستاندارتتاردىڭ قاعي­دالارىنا دا باسا نازار اۋدارىلىپ وتىر. سوندىقتان دا ەلىمىز­دەگى سايلاۋ ناۋقانى «ىرىس الدى – ىنتىماق» قاعيداسىنا نەگىز­دەلۋى ءتيىس. ويتكەنى, ىنتىماق بول­عان جەردە بىرلىك, ال بىرلىك بار جەر­دە تىرلىكتىڭ بولاتىندىعىن قازاق­ستان­دىقتار جاقسى تۇيسىنگەن. قازاقستان ءوز سايلاۋىن ءوزى باقىلاي الاتىنداي دەڭگەيگە جەتكەندىگىن كورسەتىپ كەلەدى. سەمينار بارىسىندا حالىق­ارالىق تۇركى اكادەمياسى ءتىل ءجا­نە تەرمينولوگيا ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى, سبرقك مۇشەسى ءا.اح­مەتوۆ, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ ساياساتتانۋ كافەدراسىنىڭ پرو­فەس­سورى م.ونۋچكو, سبرقك مۇشەسى ت.رامازانوۆ بايانداما جا­ساپ, قوعامدىق بايقاۋدىڭ ماڭى­زىن بارىنشا اشىپ كورسەتتى. تو­لەرانت­تىلىق دەگەن تەرميندى اۋدارعاندا تاعاتتىلىق, سىيلاستىق نەمەسە تۇسىنىستىك دەگەن ۇعىم شىعاتىنى كولدەنەڭ تارتىلدى. بۇدان باسقا, تالقىلاۋ بارىسىندا بايقاۋشىنىڭ قاداعالاۋشى ءارى كۋاگەر ەكەندىگى, تىركەلگەن فاكتىلەردى جوعارى تۇر­عان ورگانعا نەمەسە سوتقا جەت­كىزۋىنە تولىق قۇقىعى بارلىعى ەرەك­شە اتالدى. ءماجىلىستىڭ V شاقى­رىلىمىنىڭ دەپۋتاتى, بەلگىلى ساراپشى كامال بۇرحانوۆتىڭ پايىمىنشا, ازاماتتارىمىزدىڭ ساياسي مادەنيەتى تولىسىپ, جاڭا ساياسي داستۇرلەر قالىپتاسىپ كەلە جاتىر. جانە دە حالىق دەموكراتيالاندىرۋ ۇدەرىسىنىڭ ارقاسىندا ءوز قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرىن جاقسى تۇسىنەدى. قوعامدىق بايقاۋ ەلەكتوراتتىق پروتسەستىڭ وتە ماڭىزدى ەلەمەنتى بولىپ تابىلاتىنىن ايتا كەتۋ كەرەك. جالپى, جيىنعا قاتىسۋشىلار قازاقستانداعى سايلاۋ بارلىق حالىقارالىق ستاندارتتارعا جا­ۋاپ بەرەتىن نەگىزگى دەموكراتيالىق تەتىككە اينالىپ, ساياسي مادەنيەتتىڭ دامۋىنداعى ەۆوليۋتسيالىق سيپاتتى كورسەتەتىنىن ەرەكشە اتادى. اسقار تۇراپباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان». استانا.