جامبىل جاباەۆتىڭ تۋعانىنا 170 جىل تولدى

الماتى. 28 اقپان. بۇگىن جىر الىبى جامبىل جاباەۆتىڭ تۋعانىنا 170 جىل تولدى. ەلىمىزدە داڭقتى اقىننىڭ مەرەيتويىنا ارنالعان ءتۇرلى شارالار ۇيىمداستىرىلدى. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلدىعىمەن تۇسپا-تۇس كەلىپ وتىرعان رۋحاني شارانىڭ باستى ماقساتى – ءسوز مايەگىن كيە تۇتقان ابىز جىراۋدىڭ شىعارماشىلىعىن, رۋحاني باي مۇراسىن ناسيحاتتاۋ. بۇل تۋرالى egemen.kz ءتىلشىسى حابارلادى. جامبىلدىڭ اقىندىق دارىنى جاس كەزىنەن اق تانىلدى . ول بوزبالا شاعىنىڭ وزىندە-اق, وسكەن ورتاسىن ءان مەن جىرعا كەنەلتىپ, تىپتەن كورشىلەس قىرعىز ەلىنە دە داڭقى جايىلىپ ۇلگەرگەن. وسى كەزدە ورتتەي جالىنداپ, جۇرت اۋزىنا ىلىككەن جاس جامبىل جەتىسۋدىڭ ءدۇلدۇل اقىنى سۇيىنبايعا جولىعىپ, ونىڭ ارقالى ونەرىنە قۇنىعا دەن قويىپ باتاسىن الادى. مۇنان ءارى جال-قۇيرىعى سۇزىلگەن جۇيرىكتەي ارىنداپ, سول كەزدەگى ايكۇمىس, باقتىباي, سارى, سارباس, دوسماعانبەت, شاشۋباي, قۇلانايان قۇلمانبەت سياقتى اقىندىقتىڭ جىلجىعان جورعا, جىلميعان جۇيرىكتەرىمەن ايتىسقا تۇسكەن جامبىل ۇدايى شوقتىعىن اسىرىپ وتىرعان. بۇلار عانا ەمەس قىرعىزدىڭ بالىق, تىنىبەك, قالىعۇل, نايمانباي, قاتاعان, ارىستانبەك, ساعىمبەك سياقتى اقىن-جىراۋ, ماناسشىلارمەن ونەر ورەلەستىرىپ, قىرعىزدىڭ كول-كوسىر پويازياسىنان تاعىلىم الادى, اقىندىق ونەرىن ودان ءارى شىڭداي تۇسەدى. جامبىل ەندى اقىندىق سۋىرىپسالمالىعىنان بولەك «كورع ۇلى», «شاھماردان» سياقتى جىر-داستانداردى اپتالاپ-ايلاپ جىرلاپ, اقىندىق جىراۋلىق ونەرىمەن تانىلا باستايدى. جامبىلدىڭ اقىن-جىراۋ رەتىندە قالىپتاسا باستاعان كەزى – رەسەي وتارشىلدارى ءبىر جاعىنان, قوقان حاندىعى ەكىنشى جاعىنان, جەرگىلىكتى جاندايشاپتار ءۇشىنشى جاعىنان قازاق حالقىن الەۋمەتتىك ساياسي قىسپاققا العان شاق ەدى. جانى سەرگەك, ساناسى ورەلى جامبىل ءوزىنىڭ «شاعىم», «جىلقىشى», «شابدەنگە», «ءسات سايلاناردا», «وستەپكەدە», «پاتشا ءامىرى تارىلدى», «ءزىلدى بۇيرىق» سياقتى ولەڭدەرىندە ەلدىڭ الەۋمەتتىك ساياسي ءومىرىن اقىندىق شىنشىلدىقپەن ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىكپەن بەدەرلەيدى. جامبىل قازان توڭكەرىسىنەن كەيىنگى ەلدىڭ ساياسي-الەۋمەتتىك ومىرىندەگى تاريحي وزگەرىستەرگە ۇلكەن ۇمىتپەن دەن قويادى. ونىڭ «تۋعان ەلىم» اتتى تولعاۋى 1936 جىلى جارىق كورىپ, ونان سوڭ ورىس تىلىنە اۋدارىلعان نۇسقاسى «پراۆدا» گازەتىندە جاريالانىپ, قارت اقىننىڭ داڭقى بۇكىل الەمگە جايىلدى. حالقىنا قادىرى ارتىپ, داڭقى ورلەگەن جامبىل, شابىت تۇعىرىنا قونعان الاتاۋدىڭ اقيىق قىرانىنداي, جىر نوسەرىن سەلدەتەدى. ونىڭ 1936-1945 جىلدار ارالىعىندا شىعارعان جىرلارى 13 مىڭ تارماقتان اسادى ەكەن. ول ەل ومىرىندەگى تابىس پەن جاڭعىرۋلاردى, جەڭىس پەن ەرلىك ىستەردى ەرەكشە شابىتپەن جىرلايدى. شاعىن جىر-تولعاۋلار عانا ەمەس, ونىڭ قارت كوكىرەگىنەن «وتەگەن باتىر», «سۇرانشى باتىر» سياقتى ەپيكالىق تۋىندىلار قايتا جاڭعىرىپ اقتارىلادى. جامبىل – ءارى ەپيك, ءارى ايتىس اقىنى; ابىز جىراۋ ءارى جاۋىنگەر جىرشى. ول شىن ماعىناسىنداعى بيىك پاراساتتى ونەرپاز, ازاماتتىق ساياسي پوەزيانى قالىپتاستىرۋشى. جامبىلدىڭ ۇلىلىعى ونىڭ تەك اقىندىق شەبەرلىگىمەن عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە حالىق پوەزياسىنىڭ بۇتاق جايعان جاڭا ءبىر بايتەرەگى بولۋىمەن, باسقاشا ايتقاندا, حالىق اقىندارىنىڭ جاسامپازدىق رۋحتاعى جاڭا ۇلى كوشىن باستاعان دارالىعىمەن دە ولشەنەدى. ونىڭ سوزدەرى ۇرانعا اينالىپ, ءوزى حالىق پوەزياسىنىڭ اتاسى اتالدى. ول جىراۋلاردىڭ بايتاق ەپيكالىق ءداستۇرىن, قازاق ءسوز ونەرىندەگى عاجايىپ يمپروۆيزاتسيالىق ءۇردىستى بۇتىندەي جاڭا ارناعا بۇرىپ, وعان جاڭا مازمۇن دارىتتى. جامبىل – ىزگىلىك جولىنداعى ازاتشىل ازاماتتى ناسىلىنە, ۇلتىنا بولمەگەن شىن مانىندەگى ينتەرناتسيوناليست اقىن. جامبىل جىرلارى تەڭىز تۇبىندە شاشىلىپ جاتقان مارجان سەكىلدى. ونى جيناپ الىپ حالقىنىڭ قولىنا بەرۋ – ءبىزدىڭ ارقايسىمىزدىڭ ازاماتتىق بورىشىمىز» – دەگەن ساكەن سەيفۋللين. جامبىل – جىردىڭ تولاسسىز بۇلاعى, وشپەس ونەگەسى, توزبايتىن اسىلى. ول جاسامپاز ۇرپاقپەن سىرلاسىنداي, قيماسىنداي ماڭگى بىرگە جاساي بەرەدى. جامبىلدىڭ قاناتتى شابىتپەن دۇنيەگە كەلگەن شىعارمالارى الەمنىڭ ونداعان تىلىنە اۋدارىلىپ دۇنيە جۇزىنە تارادى. جامبىل كوزىنىڭ تىرىسىندە-اق, كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى اتاعىن العان. جامبىل بەينەسى قازاق ونەرىنىڭ بارلىق تۇرىندە, بارشا جانرىندا شابىتپەن بەدەرلەنىپ, ۇلتتىڭ رۋحى بيىك ۇلى تۇلعاسى ەكەنىن ايگىلەدى. جامبىل – 1945 جىلى 22 ماۋسىمدا دۇنيە سالدى. ءدال قازىر وسى ۋاقىتتا جامبىل اۋىلىنا (الماتى وبلىسى, جامبىل اۋدانى) اتباسىن بۇرعان مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى, قوعامدىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى, اقىن-جازۋشىلار, جىر سۇيەر قاۋىم قاتىسقان سالتاناتتى شارا وتۋدە. تالعات ءسۇيىنباي. دەرەك, سۋرەت: egemen.kz.