مەتسەنات

اياگوز قالاسىنىڭ تۋماسى ءانۋار­بەك بيمۇرزين – بۇگىندە قازاق­ستانعا تانىمال ازامات. اۋىل شارۋا­شىلىعى سالاسىنىڭ بەلدى مامانى, كاسىپكەر. تەك كاسىپكەر عانا ەمەس, مەتسەنات. ول ورتا مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ الماتى مالدارىگەرلىك ينستيتۋتىنا ءتۇسىپ, 1976 جىلى ويداعىداي ءتامامدادى. جاقسى وقۋىمەن كوزگە تۇسكەن جاس جىگىتتى وقىتۋشىلار اتال­مىش وقۋ ورنىنا قالدىردى. «اۋىل شارۋاشىلىعى مال اناتومياسى» كافەدراسىندا اسسيستەنت بولىپ بەس-التى جىل قىزمەت ەتكەن سوڭ اكادەميك زەينوللا قوجابەكوۆتىڭ تاپسىرماسىمەن سول كەزدەگى سەمەي وبلىسىنىڭ اياگوز اۋدانىنداعى مىڭبۇلاق كەڭشارىندا قالدىقسىز ءونىم ءادىسى بويىنشا جاڭا تەحنولوگيا­مەن جۇمىس جاسايتىن شارۋاشىلىق قۇرۋ ماسەلەسىمەن تۋعان جەرىنە كە­لىپ جەمىستى ەڭبەك ەتتى. جاس جىگىت ءوزى­نە تاپسىرىلعان ءىستى ابىرويمەن اتقارادى. اسىل تۇقىمدى مال ءونىمىنىڭ كورسەتكىشىن كوتەردى. وسى­نىڭ ناتيجەسىندە انۋاربەك بي­مۇرزين 1987 جىلى الماتىعا قاي­­­تا شاقىرىلىپ, مەملەكەتتىك اگرو­­وندىرىس باسقارماسىنا جۇمىسقا كەلدى. 1989 جىلدان باستاپ ول حالىق­ارالىق قاتىناس سالاسىندا ەلەۋلى جۇمىستار اتقارادى. بىرنەشە جىل ءۇرىمشى قالاسىندا تۇرىپ قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى بارىس-كەلىس ەندى-ەندى باستالعان شاقتا سونىڭ ىلگەرى جۇرۋىنە اتسالىستى. ەل تاۋەلسىزدىگىن العان تۇستا «قورعاس», «دوستىق», «باقتى», «مايقاپشاعاي» كەدەن بەكەتتەرىنىڭ اشىلۋىنا, مال شارۋاشىلىعىنا قاتىستى ەكى ەل اراسىنداعى مامىلەلەر بارىسىندا بايىپتى جۇمىستار اتقاردى. كەيىپكەرىمىز وسىنداي جۇمىس­تاردى اتقارا ءجۇرىپ, بەرتىن كەلە مادەني مۇرالاردى قورعاۋ, تاريحي ورىندارعا تاعزىم ەتۋ اكتسيالارىنا قاتىسۋدى ءوزىنىڭ پارىزى ساناي باستادى. ءسويتىپ, انۋاربەك نۇرجاۋ ۇلىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن بىرنەشە جوبالار قولعا الىنىپ, ءساتتى اياقتالدى. بابالار رۋحىنا تاعزىم ەتۋشى ازامات 1996 جىلى اتاقتى اقىن ءارىپ تاڭىربەرگەنوۆتىڭ 140 جىلدىق تويىن وتكىزۋدى موينىنا الىپ, عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىرۋعا مۇرىندىق بولدى. وعان قايىم مۇحامەتحانوۆ, قابدەش ءجۇمادىلوۆ, تۇرسىنبەك كاكىشەۆ, رىمعالي نۇرعاليەۆ, نەسىپبەك ايت ۇلى, سەرىك نەگيموۆ, قاجىتاي ءىلياسوۆ سىندى بەلگىلى تۇلعالار كەلىپ قاتىسقان ەدى. ول تۇستا قازىرگىدەي اتشاپتىرىم مەيرامحانانىڭ كەم­شىن كەزى. سوندىقتان, اياگوزدەگى گيمنازيانىڭ 500 ادامدىق ۇلكەن زالى جوندەلىپ, سول جەرگە اس بەرىلدى. سوڭىنان ات شاپتىرىلىپ, بايگە ۇيىمداستىرىلدى. بۇل وتپەلى شاق­تىڭ ءولارا تۇسىنداعى الاساپىران اۋىرتپالىقتان كۇيزەلىپ جۇرگەن جۇرتشىلىق ءۇشىن ۇلكەن قولداۋ, دەمەۋ بولعان ەدى. ەلدىڭ رۋحاني جان- دۇنيەسى ءبىر سەرپىلىپ, ەلدىگىمىزدىڭ ەڭسە كوتەرەتىنىن ايعاقتايتىن شارا بولعانى راس. «ءار قازاق – مەنىڭ جالعىزىم» اتتى ۇستانىمدى تۋ ەتكەن وسىناۋ جىگىت اعاسىنىڭ جاساپ جاتقان ابىرويلى دا اۋقىمدى ىستەرى اتان وگىزگە جۇك بولارداي. اتاقتى اقتايلاق پەن بايعارا بيلەردىڭ مازارلارىن كوتەرۋگە اتسالىسقان انۋاربەك نۇر­جاۋ ۇلىنىڭ ابىرويى تاعى ءبىر اسپاندادى. بۇل جولى ون ەكى قانات اق وردا تىگىلىپ, ۇلكەن اس بەرىلدى. الامان بايگە سورەسىن اۋىزدىعىمەن الىسقان ديانا اتتى تۇلپار كەلىپ قيدى. ءبىر قىزىعى, جۇزدەن جۇيرىك اتانعان سايگ ۇلىكتى باپتاعان ءوزىنىڭ نەمەرە باۋىرى ەلدوس امانگەلدى ۇلى بيمىرزا ەدى. قازاقتىڭ «ءولى رازى بولماي, ءتىرى بايىمايدى» دەگەن ماقالى تەگىن ەمەس. ايتا كەتەرلىگى, انەكەڭ 2006 جىلى دا ءارىپ تاڭىربەرگەنوۆتىڭ 150 جىلدىق مەرەيتويىن وتكىزىپ, ونىڭ كەسەنەسىن تولىق كوتەرىپ, ءبىتىرۋدى ءوز موينىنا الىپ, ابىرويمەن اتقارىپ شىقتى. قازىرگى ەڭىرەكەي, اششىسۋ بويىندا بيىكتىگى 24 مەتر بولىپ, بوي كوتەرىپ تۇرعان ءزاۋلىم كەسەنە سول جۇمىستىڭ جەمىسى. اس بەرىلىپ, ات شاپتىرىلدى, بالۋان كۇرەسى بولدى. جۇلدەسى دە قوماقتى بولعانىن ايتا كەتكەن ورىندى. ال ەر جانىبەكتىڭ كەسەنەسى جار­ما اۋدانىنىڭ ورتابۇلاق ەلدى مەكە­نىنىڭ ماڭايىندا باتىر بابانىڭ تۋعانىنا 300 جىل تولۋ قۇرمەتىنە بوي كوتەرگەن بولاتىن. وندا دا انۋاربەك بيمۇرزيننىڭ قولتاڭباسى بار. كەسەنەنىڭ بيىكتىگى 47 مەتر بولسا, ىرگەسىندەگى جانىبەك باتىردىڭ ەسكەرتكىشى دە اسقاق, تۇعىرىمەن 11 مەترگە جەتتى. بۇل ارحيتەكتۋرالىق ءانسامبلدى تولىق باسقارىپ بىتىرگەن مەتسەنات انۋاربەك بيمۇرزين دەسەك, ودان باسقا ءتۇرلى جۇمىستاردىڭ يەسى, كاسىپكەر قانات سۇلەيمەنوۆ بولدى. ال كەسەنەنىڭ سىزباسىن بەلگىلى ساۋلەتشى شايمۇرات وتەپباەۆ جاسادى. سول جولى سەمەي مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتى داڭقتى قولباسشى ەر جانىبەكتىڭ ەسكەرتكىش-كەسەنەسىنىڭ اشىلۋىنا ورايلاستىرىپ «قازاق حالقىنىڭ جاۋىنگەرلىك ءداستۇرى جانە ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى قالىپتاستىرۋ» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا وتكىزدى. وعان الىس, جاقىن شەتەلدەردەن تاريحشى-عالىمدار كەلىپ, باياندامالار جاسادى. – ءمۇسىندى قىتاي حالىق رەسپۋب­ليكاسىندا جاساتتىردىق, – دەيدى انۋاربەك نۇرجاۋ ۇلى. – ولار ونى قىتاي استاناسى بەيجىڭنەن ءارى 300 شاقىرىم جەردەگى قالادا ءۇش ايدىڭ ىشىندە جاساپ ءبىتتى. قار­جىلاي قولداۋ كورسەتكەن داۋلەت تۇر­لىحانوۆ پەن قانات سۇلەيمەنوۆ باۋىرلارىم بولدى. الايدا, ەڭسەلى ەسكەرتكىشتى ەلىمىزگە قاراي, شەكاراعا جەتكىزۋ كوپتەگەن قيىنشىلىقتار تۋعىزدى. وسى كەزدە تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا ءوزىم قول ۇشىن سوزعان, ماعان رۋحاني جاقىن باۋىرلار كومەكتەسكەنىن ايتا كەت­كەنىم ءلازىم. سوندا قازاق دەگەن ۇلت­تىڭ ۇيىمشىلدىعىنا, اتا-بابا ءداستۇرىن ساقتاۋدا بەرىكتىگىنە ءتانتى بولعان جايىم بار. بارشاسىنا ريزا كوڭىلىمدى بىلدىرگىم كەلەدى. ولارعا اللا قۋات بەرسىن. سونداي-اق, شىڭ­جاڭداعى مال شارۋاشىلىعىن باس­قارعان تالاش دەگەن اعامىزعا, جە­ڭىس اتتى باۋىرىمىزعا, تاعى دا كوپ­تەگەن جاناشىر جاندارعا العىس ايتامىن. انۋاربەك بيمۇرزين تەك بابالار رۋحىنا تاعزىم ەتىپ, ولاردىڭ باسىن كوتەرىپ قانا جۇرگەن جوق. ول قاداري-حالىنشە ءار جەردە دەمەۋشىلىك جاساپ, جۇرتشىلىقتىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەنىپ كەلەدى. وعان ءبىر مىسال, الماتىداعى اقساي بالالار ۇيىنە كورسەتىلگەن كومەكتى ايتساق تا بولادى. رامازان ايى كەزىندە كارىپ-كاسىرلەرگە ارنايى اۋىزاشار بەرۋ دە انەكەڭنىڭ جازىلماعان ءبىر بورىشى ىسپەتتەس بولىپ تۇراتىنى راس. ۇلى جە­ڭىستىڭ 70 جىلدىق تورقالى تويى قارساڭىندا ءوز قارجىسىنا «جەدەل جاردەم» اۆتوكولىگىن ساتىپ الىپ, اياگوز ورتالىق اۋرۋحاناسىنا ۇلكەن سىي جاسادى. – «جەدەل جاردەم» اۆتوكولىگىنىڭ سىرتىنا «نۇرجاۋ اۋلەتىنەن تارتۋ» دەپ جازدىرىپ, كىلتىن اۋرۋحانانىڭ باسشىسىنا سالتاناتتى تۇردە تابىس­تادىق. – بۇل سىيلىقتىڭ سىرى مىنادا, – دەيدى كەيىپكەرىمىز. – ءبىزدىڭ اۋلەتتەگى ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى, ارامىزدان جاستاي كەتكەن ۇلكەن اعامىز جۇمابەك نۇرجاۋ ۇلى بيمۇرزين وسى سالانىڭ ادامى, مەديك ەدى. الماتى مەديتسينا ينستيتۋتىن ۇلى وتان سوعىسىنىڭ باستالىپ كەتۋى كەسىرىنەن قىسقا مەرزىمدە اياقتاپ, مايدانعا اتتانعان ول روتا كومانديرى شەنىندە ەكى جىل جاۋمەن جان اياماي سوعىسىپ, 1944 جىلدىڭ 21 ماۋسىمىندا رجەۆ باعىتىنداعى شايقاستا قازا بولعان. بۇل جالعاننان كورەر قىزىعى از بولعان اعامىزدىڭ و دۇنيەدەگى رۋحى پەيىشتە شالقىسىن دەگەن ابزال ويدان تۋىنداعان يگى ءىس اياگوز اۋرۋحاناسىنا جەدەل جاردەم كولىگى رەتىندە جۇزەگە استى. انەكەڭنىڭ الداعى جوسپارىندا ايگىلى جىراۋ, قولباسشى اقتامبەردى سارى ۇلىنىڭ, تۋ استىندا تۋلاپ ءول­گەن ەر قازىمبەتتىڭ باسىن قارايتۋ سەكىلدى زور ماقساتتارى بار. ءتىپتى, ارنايى جاساتقان جوبالارى دا دايىن. سونداي-اق, بورانباي بي بابا­مىزدىڭ باسىنا سوعىلىپ جاتقان كەشەنگە دە ول دەمەۋشىلىك كورسەتىپ كەلە جاتىر. بەرىكحان تايجىگىت. شىعىس قازاقستان وبلىسى, اياگوز اۋدانى. سۋرەتتە: ءا.بيمۇرزين.