ءاۋ باستا ۇيالى تەلەفون, ادامداردىڭ بايلانىس قۇرالى رەتىندە, ءبىر-بىرىمەن تىلدەسۋ ماقساتىندا پايدالانىلىپ كەلگەنى ءمالىم. الايدا, ۋاقىت وتە كەلە, ول جاڭارىپ, جاڭعىرىپ, تۇرمىسىمىزدىڭ بولىنبەس بولشەگىنە اينالىپ كەتتى... قازىر ۇيالى تەلەفوننىڭ قىزمەتىنە جۇگىنبەيتىن كىسى نەكەن-ساياق. ويتكەنى, ءارى ءتيىمدى, ءارى ىڭعايلى. كۇنتىزبەسىن, ساعاتىن, ەسەپتەگىشىن پايدالاناسىڭ, سۋرەتكە ءتۇسىرىپ, بەينەتاسپاعا باساسىڭ, تاڭداعان ءانىڭدى تىڭدايسىڭ, قالاعان ءفيلمىڭدى تاماشالايسىڭ... ايتەۋىر, اياداي دۇنيەنىڭ كومەگىمەن اتقارىلمايتىن شارۋا جوق. مىسالى, كەرەك ادامىڭىزدى قاي قيىردا جۇرسە دە تەز تاۋىپ الا قوياتىنىڭىزدىڭ ءوزى نە تۇرادى. بىراق سوعان قاراماستان, سوڭعى ۋاقىتتا وعان ادامداردىڭ تىم تاۋەلدى بولا ءتۇسۋى بۇل ماسەلەنىڭ ەكىنشى جاعى دا بارلىعىن ۇمىتپاۋ قاجەتتىگىن ەسكە سالادى.
ينتەرنەتكە يىلمەگەن جان
قازىر ءوزىڭىزدى قىزىقتىرعان قانداي دا ءبىر ماعلۇماتتى تابۋ ءۇشىن تاريحتىڭ ءتۇبىن قوپارىپ, كىتاپحاناعا تاڭەرتەڭ كىرگەننەن, قاس قارايعاندا ءبىر-اق شىعاتىن باياعىداي كەز جوق... ينتەرنەتتە ءبارى تۇر. دەپ ويلايمىز عوي باياعى. وقىپ تاۋىسقانشا ۋاقىتتىڭ قالاي ءوتىپ كەتكەنىن بىلمەي قالاتىن سۇيىكتى كىتابىڭىزبەن سالىستىرعاندا, بۇل قۇرعىرىڭىزدىڭ بارلىق كەزدە ويىڭىزداعىداي بولىپ شىعا بەرمەيتىنى ازىرگە ەشكىمنىڭ ميىنا كىرمەي جۇرگەن سياقتى. مارقۇم اشىربەك سىعاي اعامىز ءبىر كورگەنىمىزدە كۇيىنىپ وتىر ەكەن. ستۋدەنتتىڭ ءبىلىم دەڭگەيىن تەكسەرمەك ويمەن: «شەكسپير قاي جىلى تۋعان؟» دەپ سىناي سۇراق قويىپتى. ول: «1654 جىلى 23 ساۋىردە تۋعان» دەپ جاۋاپ بەرەدى. – بۇل دەرەكتى قايدان الدىڭىز؟ – دەيدى پروفەسسور. جىگىت: «ينتەرنەتتە سولاي جازىلعان. سەنبەسەڭىز, مىنەكي, قاراڭىز, «Goldlit» پاراقشاسىندا تۇر», – دەپ جالما-جان ايفونىن ۇستازىنىڭ الدىنا توسا قويادى. – كەلتىرگەن دايەگىڭىز قاتە. كىتاپتان ىزدەپ, دۇرىس جاۋابىن تاۋىپ كەلىڭىز, – دەپ ۇستاز باعا قويماي بالانى قايتارىپ جىبەرەدى... سەبەبىن سۇراعانىمىزدا, اعامىز قويعان سۇراعىنا جاستاردىڭ جاۋاپتى تەلەفونداعى ينتەرنەتتەن ىزدەيتىن جامان ادەتكە بوي ۇرىپ بارا جاتقانىنا جابىرقاعان. – مەن شاكىرتتەرىمە ونداعى جازىلعان دۇنيەلەردىڭ بارىنە بىردەي سەنە بەرمەڭىزدەر. ودان گورى كىتاپتى كوبىرەك وقىڭىزدار. ويتكەنى, كىتاپتان وقىعاندارىڭىز مۇنان الدەقايدا اسەرلى, الدەقايدا ءدال ءارى سەنىمدىرەك دەپ كەڭەس بەرەمىن, – دەگەن پروفەسسور كۇمانىنىڭ بەكەر ەمەستىگىنە عالامتورداعى كەيبىر كەرەعار دەرەكتەر ءشۇباسىز سەندىرەدى. «ۋيكيپەديادا»: «شەكسپير 1564 جىلى, نەمەسە 1564 جىلدىڭ ساۋىرىندە تۋعان», «3 مامىر (23 ساۋىردە) دۇنيەدەن وتكەن» دەپ ەكىۇشتى دەرەك جازىلسا, ال «شەكسپير.رف»-دا «1616 جىلى, 25 ساۋىردە شەكسپير وسيەتى زاڭدى جولمەن بەكىتىلدى», «ءدال ءوزىنىڭ دۇنيەگە كەلگەن كۇنى, ياعني 23 ءساۋىر كۇنى دۇنيەدەن وزدى» دەلىنگەن. ينتەرنەتتەگى تاعى ءبىر دەرەك بويىنشا, ونىڭ ولگەن جىلى «3 مامىر (23 ءساۋىر), 1616 جىل» دەپ كورىپ وتىرعانىڭىزداي, ءار سايت ءار ءتۇرلى ساندى العا تارتادى. سوندا ناقتى قاي كۇنى ەكەنى بەلگىسىز. ءتىپتى, ءبازبىر شەجىرەلەر تۋرا قاي كۇنى تۋعانى تۋرالى رەسمي دەرەك جوق دەپ جۇمباقتايدى. تۋعان جەرىنىڭ ءوزىن «ستراتفورد-ون-ەيۆون», ءبىر جەردە «ستراتفورد-اپون-ەيۆون», تاعى ءبىر جازبادا «ستراتفورد-نا-ەيۆون» دەپ ارقالاي كورسەتىلگەن مۇنداي دەرەكتەردىڭ ءسوزسىز كەز كەلگەن ادامدى قاتەلىككە بوي ۇرعىزاتىنى, جاڭساقتىققا جەتەلەيتىنى بەلگىلى. – ال, ءسىز ءوزىڭىز قالاي ويلايسىز, شەكسپير قاشان تۋعان؟ – دەدىك ءبىز دە ابدەن دالدىككە داندەپ العان ادامشا. – مەن «ۇلكەن كەڭەس ەنتسيكلوپەدياسىنا» سەنەمىن,– دەپ ەدى تەاتر تارلانى سوندا. «بۇل اڭگىمەنى ول كىسى نە ءۇشىن ايتتى؟» دەپ ءالى كۇنگە دەيىن وي ءتۇبىن تۇرتپەكتەيمىن. كىتاپ وقىپ وسكەن ۇرپاق پەن تەلەفون-ينتەرنەتتەن ءبىلىم تەرگەن ۇرپاقتىڭ اراسىنداعى ايىرماشىلىق ءبارىبىر جەر مەن كوكتەي ءبىلىنىپ تۇرادى. ىشكى تۇيسىگىمىز كىتاپ وقيتىن زامان قايتا اينالىپ سوعادى دەيدى. تەلەفوندى-ايفوندى جاساۋشى مەملەكەتتەردە نەگە وندا توم-توم كىتاپتار باسىپ شىعارىلۋدا, نەگە گازەت-جۋرنالداردان تۇبەگەيلى باس تارتپايدى... تەلەفوندى تەك سويلەسۋ قۇرالى رەتىندە عانا پايدالانعان ۇرپاقتىڭ ويىنىڭ دالەلدى, ءسوزىنىڭ شىمىر ورىلەتىنى نەگىزى ءبىلىمنىڭ ءتاتتى ءسولىن ولاردىڭ كىتاپتان تاتقاندىعىنان بولار-اۋ دەگەن تۇجىرىمعا تىرەلدىك.«اللو, مەن تەاتردا وتىرمىن»
قاللەكي تەاترىنىڭ ءىشى وتە تار. نەگىزى, ءاۋ باستا باسقا ماقساتقا جوسپارلانعان عيمارات. بىراق, ەستۋىمىزشە, وسىعان قول جەتكىزۋدىڭ ءوزى وڭايعا سوقپاعان. سوندىقتان زالدىڭ انا باسىندا وتىرعان ادام مەن مىنا شەتىندەگى كورەرمەننىڭ اڭگىمەسى تۇنگى داۋىستاي ساڭقىلداپ ەستىلەدى. وسىدان حابارى بار الەۋمەت تار جايدا دابىرلاسپاي, داۋىستارىن ءسال باسەڭسىتىپ, مەيلىنشە تەاتر مادەنيەتىن ساقتاپ وتىرۋعا مۇددەلىلىك تانىتادى. ءبىراق كەيدە تەاترعا ادامداردىڭ نە ءۇشىن كەلەتىنىن تۇسىنبەيسىڭ. ءويتكەنى, سپەكتاكل باستالعاننان-اق زالدان تەلەفوننىڭ ءتۇرلى اۋەندەرى سىڭعىرلاپ جارىسا ەستىلىپ جاتادى. «ۇيالى تەلەفوندارىڭىزدى ءوشىرىپ قويۋلارىڭىزدى وتىنەمىز» دەپ قيىلا حابارلانعان ەسكەرتپەگە ەلەڭ ەتە قويمايتىن نەتكەن سابازدار ءوزى دەگەن تاڭدانىس تا سول شاقتا تۋادى. «قۇداي-اۋ, ارى كەتكەندە سپەكتاكل 1,5-2 ساعاتقا سوزىلادى. وسى از عانا ۋاقىتتا تەلەفونمەن سويلەسپەي شىداي تۇرسا, ىشتەرى جارىلىپ كەتپەيتىن شىعار» دەپ, الگى جاعدايلارعا ءوزىڭنىڭ قالاي قوسىلا كۇيزەلگەنىڭدى بىلمەي قالاتىن ساتتەرىڭ بولادى. سپەكتاكلدىڭ ەڭ قىزىق جەرىنە كەلگەندە قۇلاعىڭىزدىڭ ءدال تۇبىنەن بىرەۋ: «اللو! مەن تەاتردا وتىرمىن» دەپ, سامپىلداي جونەلسە, تۇك سەزبەگەندەي, ءمان بەرمەي وتىرا بەرۋ ءۇشىن جۇيكەسى تەمىردەي قاتتى ادام بولۋىڭ كەرەك شىعار. قانداي ادەپسىزدىك ورىن العان جاعدايدا دا ءوزىڭىزدى سابىرلى, ساليقالى ۇستاي بىلگەنىڭىزبەن, الگى كىسىگە جالت بۇرىلماۋعا ءاددىڭىز جوق. اۋەلى, ول ادامعا بۇرىلىپ قاراعانىڭىزدىڭ وزىندە سونشالىق ءبىر قۇداي ۇرعان بىرەۋ بولماسا, ول قىلىعىنا ۇيالىپ, قىزارار دەگەن ويمەن شەكتەلەسىز. قالتالى تەلەفونىمەن بىرگە باسى ۇستەلدىڭ استىنا تىعىلىپ بارا جاتقان پەندەڭىز مۇنى سىزگە دەگەن قۇرمەتتەن دەپ ويلاساڭىز قاتەلەسەسىز, ار جاقتاعى تانىسىنىڭ ءسوزىن انىق ەستي الماعاندىقتان سولاي بۇگىلۋگە ءماجبۇر. ...ومىردەگى جاي قاراپايىم ادەپ-يبا نورمالارىنىڭ بۇزىلۋىنان قوعامعا جات, ادەپسىز قىلىقتاردىڭ, ءادىلەتسىزدىكتەردىڭ تامىر جايا تۇسەتىنى زاڭدى قۇبىلىس. اۆتوبۋستا, پويىزدا, كوشەدە, باسقا دا قوعامدىق كولىكتەر مەن جەرلەردە, بازارلاردا قىلاڭ بەرىپ قالاتىن كەيبىر تۇيتكىلدەر ءومىردىڭ قالىپتى بوياۋلارى ءتارىزدى قابىلدانا بەرۋى مۇمكىن, ال بىراق مادەنيەت وشاعى – تەاتردا ونداي بەيادەپ, بەيباستاق كورىنىستەر كوزگە دە, كوڭىلگە دە وعاش تۇيىلەرى حاق. مادەنيەت وشاعى ىشىندەگى ءمايىن مادەنيەتكە قىلاۋ تۇسىرەتىن تەرىس داعدى كوبىنە ۇيالى تەلەفوننىڭ سوندىرىلمەۋى سالدارىنان تۋىنداپ جاتادى. تەاتردى ىزدەپ كىرىپ تۇرعان جاننىڭ ەندەشە وسىعان ميى جەتپەۋى قالاي؟.. سالوندا بەينە-ءبىر جالعىز ءوزى كەلە جاتقانداي تەلەفونمەن بۇكىل اۆتوبۋستى باسىنا كوتەرىپ سويلەسەتىن كەيبىر جۇرگىنشىلەرگە قاراداي قانىمىز قاينايتىن ەدى. ءباتىر-اۋ, مىناۋ كيەلى, قاسيەتتى ونەردىڭ ورداسى ەمەس پە؟ ادەپ الىپپەسىن ۇيرەنبەگەن كىسى مۇنىڭ تابالدىرىعىن اتتاپ باسپاۋشى ەدى عوي. ال, ەندى قاراپ تۇرساق, ادەپتى الىمىزگە قاراي الپەشتەگەن ءبارىمىز قازاقتىڭ بالاسىمىز. ءبىز قاشان تەلەفوندى مادەنيەتتى تۇتىناتىن ونەگەلى, وركەندى وسكەن جۇرتقا اينالامىز؟ ونى پايدالانعاندا اينالامىزداعى ەكىنشى بىرەۋلەردىڭ سەزىمىنە, كوڭىلىنە قاياۋ ءتۇسىرىپ الماۋدى قاشان ۇيرەنەمىز؟ ...باسىن جاي شىرپىپ وتكەنمەن, استىنداعى جۋان تامىرىنان قايتا قاۋلاپ وسە بەرەتىن ءارامشوپ سياقتى بۇل دا ءبىر تۇبىنە تەرەڭىرەك ءۇڭىلىپ, نازار اۋدارماي بولمايتىن ماسەلە.بالاڭىزدىڭ قولىنداعى قاۋىپ
قولىنا ەڭ قىمبات تەلەفون ۇستاعان ادامدى كەرەمەت مارتەبە تۇتىپ, ءۇلگىگە اينالدىرىپ, ال ارزان تەلەفون تۇتىنعانداردى سونىسىنا قاراي ءتومەن باعالايتىن, وندايلاردى ومىردە بارىنەن ارتتا قالىپ قويعان ادام سانايتىن جات ادەت پايدا بولا باستادى جاستاردىڭ اراسىندا. ناقتىراق ايتساق, جاسوسپىرىمدەر مەن جاستاردىڭ ورتاسىندا دەندەگەن سونداي دەرتتىڭ كۇننەن كۇنگە باسەڭسىمەي, قايتا, كەرىسىنشە, ءورشي ءتۇسۋى قىنجىلتادى. بۇل دا ەشتەڭە ەمەس, جوعارى وقۋ ورىندارى مەن مەكتەپتەردە وسىلاردى بۇعاۋلايتىن, تارتىپكە سالاتىن زاڭ بولماي تۇر. ەتەك جايىپ بارا جاتقان كەلەڭسىزدىكتىڭ ءبىرى, مىسالى مۇعالىم مەن وقۋشى اراسىنداعى ءتۇرلى قاقتىعىستى جاعدايلاردى سىرتىنان تەلەفوندارىنا ءتۇسىرىپ, ينتەرنەتكە سالۋشىلار – سول وقۋشىلاردىڭ ءوزدەرى. سىنىپقا وقۋشىنىڭ اۋەلىم ۇيالى تەلەفون ۇستاپ كىرۋى دۇرىس پا؟ بۇل قازىرگى تۇيتكىلدى ماسەلەنىڭ الدىڭعى ورنىنا شىققان جايت. مۇنداي جاعدايدا مۇعالىمدەر ساباق وتپەس بۇرىن تەاترداعىداي: «قۇرمەتتى وقۋشىلار, قالتالى تەلەفوندارىڭىزدى ءوشىرىپ قويۋلارىڭىزدى وتىنەمىن!» دەپ ولاردان رۇقسات سۇراپ تۇرا ما؟ بۇل نە ونەگە! ساباق ۇستىندە ۇيالى تەلەفونى ينتەرنەتكە قوسۋلى بالانىڭ بار زەيىنى مۇعالىمنىڭ ايتقاندارىنا اۋا قويادى دەگەنگە دە ءوز باسىمىز اسا سەنىڭكىرەمەيمىز. «وقۋشىلارىما ءوز ءپانىمدى قايتسەم سۇيدىرتەم, قايتسەم العا سۇيرەپ شىعامىن» دەپ شىر-پىرى شىققان قارت ۇستازدى شاكىرتىنىڭ قالاي اجۋاعا اينالدىرىپ, اقىر سوڭىندا سوققىعا جىققانىن دا ينتەرنەت يىرىمدەرىنەن كورىپ جاعامىزدى ۇستاعانبىز. وسى ارسىزدىقتى تەلەفونىنا باسىپ, كوپشىلىككە ۇسىنعان بوتەن بىرەۋ ەمەس, سول مۇعالىمىنە قول كوتەرگەن وقۋشىمەن بىرگە وقيتىن سىنىپتاس قۇربى-دوستارى. مۇنداي وزگە ەلدە ورىن الىپ جاتقان كەلەڭسىز وقيعانى ساناسى جاس شىبىقتاي سولقىلداق ءبىزدىڭ جاسوسپىرىم بالالارىمىزدىڭ تاربيەلىك ءمانى جاعىنان دۇرىس قابىلداي قويۋى تاعى ەكىتالاي. ويتكەنى, سىنىپتاعى وقيعالاردى وقۋشىلاردىڭ «فەيسبۋككە» سالۋ ارەكەتتەرىنىڭ بىزدە دە ۇدەمەسە, ازايماي تۇرعانى سوعان ناقتى دالەل. جاقىندا تاعى ءبىر سويقان, ادەپسىز بەينەبايانعا كۋا بولدىق. جاس مۇعاليمانىڭ جۇيكەسى جۇندەي ءتۇتىلىپ, الدەنەلەردى ءتۇسىندىرىپ الەك. ال وقۋشى پارتاسىنان تۇرماي وتىر. مۇعاليما بايعۇس قولىن قايتا-قايتا سەرمەپ, كۇيىپ-پىسەدى. وقۋشىنىڭ رەاكتسياسى قىزىق. كۇلە مە-اۋ, ىرجالاقتاي ما-اۋ, جانىنداعى مۇعالىمدى ادام ەكەن دەپ تۇرعان جوق. بۇل دا وقۋشى تەلەفونى ارقىلى ءتۇسىرىلگەن «تۋىندى». كەيدە وسىنداي ساتتەردى مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ قالتالى تەلەفونعا ءتۇسىرۋى ولاردىڭ الدىن الا ۇيىمداستىرعان جوسپارلارى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جوق پا دەگەن كۇدىكتى وي كەلەدى. ولاي دەۋگە سەبەپ, كوبىنە مۇعالىمدى كىنالى ەتىپ كورسەتۋ باسىمىراق. وزدەرىنە ۇناماعان, تىم تالاپشىل, باسقاشا ايتقاندا, «قاتال» مۇعالىمدەرمەن ەسەپ ايىرىسۋ, كەك الىسۋ جولى ما دەپ تە ويلايسىڭ. باياعىدا سىرتتا بۇزىق بولىپ كورىنگەن بالالاردىڭ وزدەرى مەكتەپ تابالدىرىعىنان اتتاي بەرە مۇعالىمنىڭ الدىندا جىبەكتەي ەسىلىپ تۇرا قالاتىن. مۇعالىم نە ايتسا, سول زاڭ ەدى. ال مەكتەپتە ارسىزدىق پەن ادەپسىزدىككە ورىن جوق ەدى. وقۋشى ءۇشىن مەكتەپ, مۇعالىم دەگەن ۇعىمدار اسىل قاسيەتتەر سانالاتىن. ۇستازدىڭ بەتىنە قاراپ قارسى سويلەۋ ۇلكەن كۇنا بولىپ ەسەپتەلەتىن... جەلىدەگى الگىندەي سوراقىلىقتارعا كوپشىلىك قوعاداي جاپىرىلىپ, پىكىر جازىپ جاتادى. بىرەۋ مۇعالىمدى قورعايدى, ەندى بىرەۋلەر بالاعا اراشا تۇسەدى. قانشا ادام – سونشاما پىكىر. ءبىز ويلايمىز عوي باياعى, مۇنداي شەكتەن شىعۋشىلىقتى ەندى قالاي تىيۋعا بولادى, ودان قۇتىلۋدىڭ ءتيىمدى جولى بار ما دەپ. جولى – سىنىپقا وقۋشىلاردىڭ ۇيالى تەلەفونمەن كىرۋىنە تىيىم سالۋ كەرەك... ال, وقۋشىلاردىڭ قالتالى تەلەفونىن قالاي جيناپ الىپ, قاي ۋاقىتتا قولدارىنا تاپسىرۋ كەرەك, مۇنى مەكتەپتىڭ ءوزىنىڭ ىشكى ءتارتىبى مەن ەرەجەسىنە ساي رەتتەر بولسا, ودان وقۋشى دا, مۇعالىم دە پايدا كورمەسە, زيان شەكپەس ەدى. شىنتۋايتىنا كەلسەك, قايدا بارساڭ دا تەلەفونعا شۇقشيعان جاستاردى كەزدەستىرەسىڭ. ءومىرى تەك سونىمەن ءوتىپ جاتقاندار قانشاما. مەكتەپتەگى قازىرگى جاعداي دابىل قاعارلىقتاي. اياقتارىن تارتپايتىن مۇعالىمدەرىنىڭ ساباعىندا مۋزىكا تىڭداپ, ءبىر-بىرىنە حات جولداپ وتىراتىندار بار. ولار سالعان ينتەرنەتتەگى تۇسىرىلىمدەر سونى ايعاقتايدى. «مۇعالىم 45 مينۋت بويى جاڭا تاقىرىپتى ءتۇسىندىرىپ الەك بولىپ جاتسا, وقۋشى بالا پارتانىڭ استىنان ۇيالى تەلەفون ارقىلى اگەنتتە وتىرادى. بىراق ونى مۇعالىمدەر كورمەيدى ءارى سەزبەيدى» دەپ جازادى ءبىر وقىرمان... قۇلاققاپپەن تەلەفونىنان مۋزىكا تىڭداپ وتىرعان بالانىڭ سىرتقى پوشىمىنىڭ ءوزى قورقىنىشتى. مىنا الەمنەن تىس قيالدىڭ جەتەگىندە, مەڭ-زەڭ كۇيدە كەتىپ بارا جاتادى. سونىڭ سالدارىنان كوشە ەرەجەسىن بۇزعان كەيبىرىن ماشينە قاعىپ كەتتى دەگەن حاباردى قۇلاعىڭ ءجيى شالادى. ءومىردىڭ شىنايى بەينەسىن قابىلداۋدان قالۋ, ياعني تەلەفونمەن وقشاۋلانۋ – كەلەشەككە قاۋىپ.سىيلاستىققا سىزات تۇسپەسىن
ەستيار ادامداردىڭ ىشىندە دە وتىرعان جەرىندە اينالاسىنان كىرپىدەي جيىرىلىپ, تەلەفونىن شۇقىلاپ, تۇيمەسىن باسىپ وتىرماسا, باسى اۋىرىپ, بالتىرى سىزدايتىندار بارشىلىق. ولارمەن سالىستىرعاندا, الگى ساناسى قاتپاعان بالالارعا وكپە-رەنىشىڭ جولدا قالىپ قويادى. بىردە كوپتەن بەرى جولىقپاي كەتكەن ءبىر تانىسىم باس سۇقتى. سىرىمىز, جىرىمىز ورتاق بولىپ كەتپەگەنمەن, بالا كەزىمىزدەن سىيلاستىعىمىز ۇزىلمەگەن جاندارمىز. حال-جاعداي سۇراسۋ, اماندىق ءبىلىسۋ مۇسىلمان بالاسىنىڭ پارىزى ەمەس پە؟ اتا ءداستۇر جولىمەن قولىمىزدان كەلگەنشە سىيلاستىقتىڭ بارلىق يشاراتىن جاساۋعا تىرىسىپ باعاتىنىمىز سودان. – «انانى كورىپ تۇراسىڭ با, مىنامەن حابارلاسىپ تۇراسىڭ با؟», – دەپ ءبىراز ءوزىمىز بىلەتىن ورتاق دوستاردى تۇگەندەپ, تانىستارىمىزدىڭ جاعدايىن ءبىلىسىپ, اجەپتاۋىر اڭگىمەلەسىپ تۇرعانىمىزدا كەنەت قالتا تەلەفونى شىر ەتە قالدى. اڭگىمەمىز شورت ءۇزىلدى. قازىر مىنا كىسىمەن سويلەسىپ بولعان سوڭ, ارى قاراي تاعى شۇيىركەلەسىپ اڭگىمە-دۇكەن قۇرارمىز دەپ تۇرعان ماعان الگى تانىسىم «حوش, ساۋ بول» دەپ ايتپاستان ەسىكتەن شىعىپ كەتە باردى. تۇك تۇسىنبەي سوڭىنان قاراپ قالعان مەن كەيىن مۇنىڭ ءمان-جايىن بىلمەك بولعانىممەن, «بارلىق پالە تەلەفوننىڭ شىرىلىنان شىقتى» دەگەننەن باسقا سەبەپ تاپپادىم. جانىڭىزدا جايباراقات اڭگىمە سوعىپ تۇرعان ادام جارتى جولدا ءوزىڭىزدى وسىلاي ەلەۋسىز تاستاپ كەتە بارسا, قانداي ويدا قالاسىز؟ «مۇمكىن تەلەفوننىڭ ار جاعىنداعى كىسىمەن ماڭىزدى ءبىر شارۋاسىن شەشىپ الماقتىڭ اۋرەسىمەن كەتتى مە ەكەن؟» دەگەن تۇيسىكپەن كوڭىلدەگى سىزاتتى قانشا جۋىپ-شايماق بولعانىممەن, الگى ءسات ءبارىبىر سانامنىڭ ساڭىلاۋىنان سىعىرايا بەرەدى. مۇندايدا ءوزىڭ كۋا بولعان جايتتى عانا العا توساسىڭ... تويدا وتىرمىز. ءبىر ۇستەلدىڭ باسىندا بار-جوعى 7-8-اق ادامبىز. سىيلاسىپ, تالاي قۋانىشتى ساتتەردى بىرگە ءبولىسىپ جۇرگەن جاندارمىز. كەيدە ءبىر زامانداستارىمىز قازاقتىڭ تويىن سىناپ-مىنەپ شىعا كەلەدى. بانكتەن قارىز الىپ توي جاسايتىن قازاقتان اسقان ءوز ەسەبىنە شورقاق حالىق جوق, دەيدى. بوسقا شاشىپ-توككەن داراقىلىقتى تىيۋ كەرەك, دەپ اقىل-كەڭەس ايتقاندا, الدىمىزعا جان سالمايتىن ايبارىمىز تاعى بار دەگەندەي. كىم بىلگەن, ورىندى سىن دا شىعار. بىراق ءوز باسىم تويدى قازىنا دەپ قادىرلەيتىن توپتانمىن. كوپتەن كورمەگەن تۋىس-جاقىنىڭمەن قاۋقىلداسىپ, اماندىعىن ءبىلىسىپ, مەيىرىمگە سۋارىلعاننان اسقان نە بار؟! توي – قازاقتىڭ سالت-ءداستۇرىنىڭ بارلىق قاسيەتى كورىنىس تاباتىن دۋمان عوي. جاڭا ايتىپ وتكەنىمدەي, اسەم اۋەن اۋەلەپ, كوڭىل-كولىنەن مەيىرىم قاندىرعان قانداي ءتاتتى. بىراق... وسى جەرگە دە تەلەفوننىڭ «اۋرۋى» جايىلا باستاپتى. داستارقان باسىنداعى وزىڭمەن تاباقتاس ادامداردىڭ تەلەفونىمەن اۋرەلەنىپ, الدەكىمدەرمەن حات جازىسىپ وتىرعانىنا كۋا بولۋدان ىڭعايسىز نارسە جوق ەكەن. «تەلەفوندارىڭدى ەندى كوردىڭدەر مە, شۇقىلاي بەرمەي, قويىڭدار» دەپ ەسكەرتىپ تاستايىن دەسەڭ, ءوزىڭ سياقتى ءبارى ەرەسەك ادامدار ءارى الدەنەگە سەبەپ ىزدەپ وتىرعان جانداي كورىنەسىڭ. ال, ەندى بىراق ولاي ەتپەسەڭ, ءوزىڭدى سىيلاماي وتىرعان, بۇل قىلىعى ءۇشىن جانىنداعىلاردان قىسىلىپ, ۇيالۋدى بىلمەگەن ولاردان سەن نەگە سونشاما تارتقىنشاقتاۋىڭ كەرەك؟ مۇنىمەن ايتپاعىمىز نە؟ بىزدە سول ۇيالى تەلەفوندى ۇستاۋدىڭ مادەنيەتى تولىق قالىپتاسپاعان. بالا-شاعا بولسا ءبىر ءسارى, توي-جيىندا ۇلكەن ەرەسەك ادامداردىڭ تەلەفوندى قايتا-قايتا شۇقىلاي بەرگەنىن سىرتتاي باقىلاپ وتىرساڭ, ءبىر ءتۇرلى وعاش قىلىق بولىپ كورىنەدى ەكەن. تەرە بەرسەڭىز, مۇنداي كەلەڭسىز جايتتار جەتىپ ارتىلادى. ءبىر ۇستەلدىڭ باسىنداعى قوس قۇربىنىڭ ءبىر-بىرىنە «سمس» جازىسقانىن بايقاعانىمىزدا, قاراداي شوشىدىق. نە ونەر بۇل؟ سول جەردە جازىلماسا كۇيىپ بارا جاتقان ول نە تىرلىك؟ «ءبىزدىڭ وسى ءتۇرىمىزدى سىرتىمىزدان قاراپ وتىرعان جۇرت نە دەيدى-اۋ, سىنايدى-اۋ» دەپ, كوپشىلىكتەن ىعۋ, بۇعۋ ويلارىنا كىرىپ-شىقپاعان ولارعا نە دەپ وكپەلەيسىڭ. ورتادان ءبولىنىپ, قيالى قىر اسىپ كەتكەن تەلەفون يەسىنىڭ سونداي ساتتەگى پوشىمىن تولىق سۋرەتتەۋدىڭ ءوزى قيىن. ءۇش-ءتورت ادامنىڭ باسى قوسىلا قالعان ورتادان, ايتەۋىر, بىرەۋى وسىلاي داعدىلانعان. اۋا جايىلىپ بارا جاتقان مۇنداي ورەسكەلدىك وكشەسىنىڭ جەردە ءىزى قالماۋى ءۇشىن ءبىزدىڭ ءبىر اڭگىمەمىزدەن تۇك تە شىقپاۋى مۇمكىن. ول ءۇشىن بۇل بالاباقشالاردان باستاپ, مەكتەپتەردە, جوعارى وقۋ ورىندارىندا, جاستار اراسىندا تاربيە ساعاتتارىنىڭ باستى تاقىرىبىنا اينالۋعا ءتيىس. ويتكەنى, بالانى كىشكەنتاي كۇنىندە بەتىمەن جىبەرىپ العانى ءۇشىن اتا-اناسىنىڭ كەيىنىرەك, ول ەر جەتكەندە وپىق جەيتىنى سياقتى, تەلەفون تۋدىرعان كەلەڭسىزدىكتىڭ كەۋدەمىزدى باسىپ, جاعامىزدان الا تۇسۋىنە دە ءوزىمىز كىنالىمىز... ەشكىمنەن كەم ەتپەۋگە تىرىسقان تۇرمەن قارىزعا الساق تا, بالامىزدىڭ قولىنا ەڭ قىمبات ۇيالى تەلەفون ۇستاتامىز. ءبىر تانىسىم: «مەنىڭ ءبىر تۋىس ءىنىم بار. سول ۇيگە تۇسكەن كەلىنىمىز قولىنان سوتكاسىن تاستامايدى. ءۇي-ىشىندەگى بولىپ جاتقان بارلىق وقيعالاردى, ءتىپتى, ەڭ ارعىسى, ىشكەن اسىنا دەيىن سۋرەتكە ءتۇسىرىپ, الەۋمەتتىك جەلىگە سالۋدى ادەتكە اينالدىرعان. ولاردىڭ جاعدايىن ءبىلۋ ءۇشىن ۇيلەرىنە ارنايى بارۋدىڭ قاجەتى جوق, ويتكەنى, مۇنى كوپشىلىككە كۇندە جاريا ەتىپ وتىرعان ادام بار. مىنە, كەلىنىمىزدىڭ سەلفيى» دەپ الەۋمەتتىك جەلىدەگى ءتۇپ-تۇقيانىنا دەيىن سالىنعان سۋرەتتەردى كورسەتە باستاپ ەدى, وعان سونشالىق قىزىعۋشىلىق تانىتا قويمادىم... تەلەفوننىڭ بەتىنە قاراعىم كەلمەي, تەرىس بۇرىلدىم. قاراشاش توقسانباي, «ەگەمەن قازاقستان».
