ونەركاسىپتى ءوڭىر ءورىسى

كەشە استاناداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمى قانات بوزىمباەۆ رەسپۋبليكالىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىمەن كەزدەسىپ, ولارعا وبلىستىڭ 2015 جىلعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ قورىتىندىلارى مەن 2016 جىلدىڭ الدا تۇرعان مىندەتتەرىن ەلباسى تاپسىرمالارىنا سايكەستەندىرە وتىرىپ اڭگىمەلەپ بەردى. پاۆلودار وبلىسى ەلىمىزدەگى ونەر­كاسىپتىك سالاسى دامىعان, ين­دۋستريالاندىرۋ باعىتىندا الدىڭعى قاتاردا كەلە جاتقان ءوڭىر­لەردىڭ ءبىرى. مۇناي مەن مەتالل ونىمدەرىنە دەگەن حالىقارالىق رىنوكتاعى سۇرانىستىڭ ازايۋى, وسىعان بايلانىستى اتالعان ءونىم تۇرلەرى باعالارىنىڭ تومەندەۋى بۇل وبلىستىڭ ەكونوميكالىق جاع­دايىنا ەداۋىر اسەر ەتكەندىگىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. بىراق اتال­عان ماسەلەلەرگە بايلانىستى ەلبا­سىنىڭ تاپسىرمالارى بويىن­شا ۇكىمەتتىڭ جەدەل شەشىم قابىل­داۋى جاعدايدى ءبىرشاما جاق­سارتا تۇسكەن. سونىڭ ىشىندە, وبلىس اكىمىنىڭ ايتۋى بويىنشا, دەر كەزىندە جۇزەگە اسىرىلعان تەڭ­گەنى دەۆالۆاتسيالاۋ شاراسى كا­سىپ­ورىنداردىڭ قايتا ەڭسە تىكتەۋىنە جاعىمدى اسەر ەتكەن. تەڭگە رەسەي رۋبلىنە قاتىستى كۇ­شەيگەن كەزدە وبلىستىڭ ەكسپورتتىق ونىمدەرىن سىرتقى رىنوكقا, سونىڭ ىشىندە رەسەي رىنوگىنا وتكىزۋدە ەداۋىر قيىن­دىقتار پايدا بولسا, دەۆال­ۆاتسيالاۋ شاراسىنان كەيىن تەڭگە رەسەي رۋبلىنە قاتىستى قايتا السىرەگەن تۇستا ول وبلىس كاسىپ­ورىندارىنىڭ ەكسپورتتىق ءونىم وتكىزۋ كولەمدەرى دە ەسەلەپ ارتقان. سوندىقتان وبلىس اكىمى اتالعان شارانى جالپى تۇتىنۋشى حالىققا كەرى اسەرى بولعانىمەن, ەكونوميكانى دامىتۋدا جاعىمدى ىقپالى بولدى دەپ باعالادى. وبلىستا ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس قولعا الىنعان ءىرى شارالاردىڭ ءبىرى – يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ. ءبىرىنشى بەسجىلدىقتا وسى ماسەلە بويىنشا جالپى قۇنى 274,4 ميلليارد تەڭگە تۇراتىن 68 جوبا ىسكە قوسىلىپ, سونىڭ ناتيجەسىندە 5617 جۇمىس ورنى قۇرىلسا, ەكىنشى بەسجىلدىق اياسىندا 24 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ مىندەتى تۇر. بۇعان جۇمسالاتىن ينۆەستيتسيا كولەمى 1,2 تريلليون تەڭگەنى قۇرايدى. ونىڭ 5 جوباسى 2015 جىلدىڭ تىزىمىنە ەنگىزىلگەن. سولاردىڭ قاتارىندا پوليمەر بۇيىمدارىن ءوندىرۋ, جەو-3 №2 ستانساسىندا جاڭا تۋربينا ورناتۋ, كەرنەۋ الدىنداعى تەمىر-بەتون ارقالىق شىعارۋ بويىنشا جاڭا تسەح سالۋ, بوزشاكول كەن بايىتۋ كومبيناتىن سالۋ, مۇناي كوكسىن قايتا وڭدەيتىن مۇناي حيميا ءوندىرىسىن ىسكە قوسۋ سەكىلدى جوبالار بار. بۇلار – جالپى جيىنى 443,2 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن ءىرى جوبالار. ونىڭ سىرتىندا «نۇرلى جول» باعدارلاماسى بويىنشا ەرتىس وزەنى ارقىلى جاڭا اۆتوكولىك وتكەلى ىسكە قوسىلدى. باسقا دا بىرقاتار جاڭا جوبالار پايدالانۋعا بەرىلدى. وتكەن جىلى وبلىستىڭ اگ­رارلىق سالاسى تابىستى جۇمىس ىستەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە, اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ءونىم ءوندىرۋ كورسەتكىشى ونىڭ الدىنداعى جىلمەن سالىستىرعاندا 13 پايىزعا ءوسىپ, بۇل جونىندە ەلىمىزدەگى ەڭ الدىڭعى ورىنداردىڭ ءبىرىن ەنشىلەدى. وسىمدىك شارۋاشىلىعىندا دا­قىل­داردىڭ ەگىس القابى 73 مىڭ گەك­تارعا ۇلعايتىلىپ, جالپى جيى­نى 1 ميلليون 115 مىڭ گەكتاردى قۇ­رادى. ەگىستىكتە ءارتاراپتاندىرۋ جۇ­مىستارى جۇرگىزىلىپ, جارما, مايلى جانە جەم-ءشوپ داقىل­دارىنىڭ ەگىستىك كولەمى كەڭەيتىلدى. سۋارمالى ەگىنشىلىك جوعارى قارقىنمەن دامۋ ۇستىندە. سوڭعى 2 جىلدا 10 400 گەكتار سۋارمالى ەگىس القابى پايدالانۋعا بەرىلسە, سونىڭ 4 300 گەكتارى 2015 جىلدىڭ ۇلەسىنە ءتيدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ تەحنولوگياسىن ەنگىزۋ جۇمىستارى قارقىندى سيپات الىپ, وبلىس بۇل ماسەلە بويىنشا رەسپۋبليكادا الدىڭعى ورىندى ەنشىلەدى. مال شارۋاشىلىعىندا ەت ەكس­پورتتاۋ جۇمىستارىنا ءمان بەرىلۋدە. وتكەن جىلى عانا اۆس­ترا­ليادان ەت باعىتىنداعى 1202 باس ءىرى قارا مال ساتىپ اكەلىندى. 2016 جىلعا جوسپارلانعان 4000 باس شەتەل سەلەكتسياسىنىڭ اسىل تۇقىمدى مالىن اكەلۋ كورسەتكىشى قازىردىڭ وزىندە 4437 باسقا ورىندالدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە وبلىس­تان ەكسپورتقا 1127 توننا ەت جانە ەت ونىمدەرى شىعارىلىپ, جوسپار 125 پايىزعا ورىندالدى. ەلباسىنىڭ 5 باعىت بويىنشا «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن تاماق ونىمدەرىن وندىرۋگە 4,12 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسيا سالىندى. بۇل الدىڭعى جىلعى كورسەتكىشتەن 42 پايىزعا ارتىق. سونىڭ ناتيجەسىندە, تاماق ونىمدەرىن ءوندىرۋ 9,9 پايىزعا ارتتى. باعانى تۇراقتاندىرۋ بويىنشا اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن وندىرۋشىلەرمەن ءتيىستى مەموراندۋمدار جاسالدى. ءار جۇما سايىن اۋىلشارۋاشىلىق جارمەڭكەلەرى وتكىزىلەتىن بولدى. جالپى, وتكەن جىلى وبلىستا اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا 7,7 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسيا سالىنىپ, 61 جوبا جۇزەگە اسىرىلدى. «اگروبيزنەس-2020» باع­دار­لاماسى اياسىندا ۇكىمەت تاراپىنان 1677 اۋىلشارۋاشىلىق قۇرى­لىمى قارجى قولداۋىنا يە بول­دى. 4,5 ميلليارد تەڭگەگە 536 اۋىل­شارۋاشىلىق تەحنيكاسى ساتىپ الىندى. شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل اۋدارىلۋدا. 2016 جىلعى 1 قاڭتارداعى ءمالى­مەت بويىنشا, وبلىستا 52369 شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەك­تىلەرى تىركەلگەن. وتكەن جى­لى ولارعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت­تەن 3948,2 ميلليون تەڭگە قار­جى ءبولىندى. 771 ميلليون تەڭگە­نىڭ شاعىن نەسيەسى بەرىلدى. وعان 295 كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسى يە بولدى. وبلىستا الەۋمەتتىك سالا بويىنشا بىرقاتار ماڭىزدى باع­دار­لامالار جۇزەگە اسىرىلدى. سونىڭ ىشىندە «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى بويىنشا وتكەن جىلى 1,6 ميلليارد تەڭگە ءبولىنىپ يگەرىلدى. وسى شارا اياسىندا اقتوعاي اۋدانىنىڭ قوجامجار اۋىلىندا, پاۆلودار اۋدانىنىڭ كراسنوارمەيكا جانە ميچۋرين اۋىلدارىندا, شارباقتى اۋدانىنىڭ حمەلنيتسكوە اۋىلىندا 4 دارىگەرلىك ەمحانانىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. 39 نىسانعا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. وسى شارۋالار بويىنشا 652 ادام جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى. اتالعان باعدارلامانىڭ ەكىنشى باعىتى بويىنشا 166 ادام كاسىپكەرلىك نەگىزىنە وقىتىلدى. 194 ادامعا شاعىن نەسيە بەرىلدى. مۇنىڭ سىرتىندا بۇرىن قايتارىلعان قاراجات ەسەبىنەن 104 باعدارلاماعا قاتىسۋشى 182,3 ميلليون تەڭگەنىڭ شاعىن نەسيەسىنە يە بولدى. سونداي-اق, باعدارلامانىڭ ءۇشىنشى باعىتى بويىنشا 566 ادام الەۋمەتتىك جۇمىستارعا ورنالاستىرىلدى, 404 تۇلەك جاستار پراكتيكاسىنان ءوتتى. ءسويتىپ, وتكەن جىلى «جۇ­مىس­پەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا 5590 ادام جۇمىسقا, وقۋعا جانە باس­قا دا شارالارعا تارتىلدى. بۇل جوس­پار­داعىدان 3,2 ەسە ارتىق كورسەتكىش. وبلىستا «وڭىرلەردى دامىتۋ-2020» باعدارلاماسى اياسىندا كوپتەگەن شارالار جۇرگىزىلۋدە. سونىڭ ىشىندە, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى جەلىسى بويىنشا حالىقتىڭ بارلىق ساناتتارى ءۇشىن 1 تريلليون 088,4 ميلليون تەڭگە قارجى ءبولىندى. جالعا بەرى­لەتىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا 423,3 ميلليون تەڭگە جۇمسالدى. تۇر­عىن ءۇي قۇرىلىسىنداعى ينجە­نەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفرا­قۇرىلىمداردى دامىتۋعا 1 تريلليون 529,7 ميلليون تەڭگە ءبولىندى. سونىڭ ناتيجەسىندە, 2015 جىلى بارلىق قاراجات كوزدەرى ەسەبىنەن 164,6 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي ىسكە قوسىلدى. ال 2016 جىلى وسى بويىنشا باعدارلاما اياسىندا 3 تريلليون 021,3 ميلليون تەڭگە قارجى بولىنبەك. ياعني, بيىلعى جىلى اتالعان جۇمىس قىزۋ قارقىن الۋعا ءتيىس. اتاي كەتەتىن ءبىر ماسەلە, بۇ­رىن حالىقتى اۋىزسۋمەن قام­تۋ­عا باعىتتالعان «اق بۇلاق» باع­دار­لاماسى ءوز بەتىنشە جۇزەگە اسى­­رىلىپ كەلگەن بولاتىن. ءوت­كەن جىلدىڭ باسىنان باستاپ بۇل باع­دارلاما «وڭىرلىك دامۋ-2020» باع­دار­لاماسىنىڭ اياسىن­دا بىرىك­تىرىلدى. باعدارلاما جۇمىس ىستەگەن­نەن بەرى بۇل وبلىستا 407 اۋىل­دىڭ 20 پايىزى سۋمەن قام­تاما­سىز ەتىلدى. 236 اۋىل اۋىزسۋدى قۇبىر­لى شاحتالىق قۇدىقتاردان, سۋ ۇڭعى­ما­لارىنان الىپ وتىر. 10 اۋىلعا سۋ تاسىمالدانىپ بەرىلەدى. وسى ءىستى ودان ءارى تەرەڭدەتۋ ءۇشىن وتكەن جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 455,6 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ, ول 100 پايىز يگەرىلدى. 41 اۋىلدىق ەلدىمەكەندەردە جەراس­­تى سۋ قورلارىنىڭ بار ەكەن­دىگى انىقتالدى. ولاردى سۋمەن قام­تا­ماسىز ەتۋدىڭ جوبالىق سمەتالىق قۇجاتتارى ازىرلەندى. وبلىس حالقىن مەديتسينالىق قىزمەتپەن, بىلىممەن قامتۋ جۇ­مىس­تارى جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى. وتكەن جىلى 1 جاستان 6 جاسقا دەي­ىن­گى بالالار مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە جانە وقىتۋمەن 74 پايىزعا, 3-تەن 6 جاسقا دەيىنگى بالالار 100 پايىز قامتىلدى. «قازترانسويل» اق-تىڭ قولداۋىمەن پاۆلودار قالاسىندا 320 ورىندىق بالاباقشا سالىن­دى. وبلىستا 49 ءبىلىم بەرۋ ۇيى­مىنا كوپتىلدى وقىتۋ جۇيەسى ەنگى­زىلدى. 44 كوللەدجدە دۋالدى وقى­تۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى. مۇنىڭ سىر­تىندا, 5 مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىل­دى. بىرقاتار مەكتەپتەردىڭ قۇرى­لىسى جالعاسۋدا. وبلىس بويىن­شا ۇبت-نىڭ ورتاشا كورسەتكىشى 80,2 بالدى قۇرادى. 69 تۇلەك «ال­تىن بەلگىگە» يە بولدى. ۇبت-عا قا­تىس­قان تۇلەكتەردىڭ 40 پايىزدان استامى گرانت بويىنشا وقۋ ورىندارىنا ءتۇستى. دەنساۋلىق سالاسىندا دا العا باسۋلار بار. 2014 جىلمەن سا­لىس­تىر­عاندا وتكەن جىلى سابيلەر ءولى­مى 24,9 پايىزعا, تۋبەركۋلەزبەن اۋى­راتىندار سانى 16,3 پايىزعا, جۇرەك اۋرۋىنان قايتىس بولاتىندار 10 پايىزعا ازايدى. 705 ادام 19,2 ميلليون تەڭگەنىڭ مەملەكەتتىك اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەگىنە يە بولدى. 1314 وتباسىنا 45,9 ميلليون تەڭگە بالالارعا ارنالعان جاردەماقى بەرىلدى. ءباسپاسوز ءماسليحاتىنىڭ سوڭ­ىندا وبلىس اكىمى قانات بوزىم­باەۆ­قا جۋرناليستەر تاراپىنان كوپتە­گەن سۇراقتار قويىلدى. ماسە­لەن, «مايقايىڭ كومبيناتى جابى­لادى دەگەن قاۋەسەت بار. وسى ءسوز شىن­دىق پا؟» دەگەن سۇراققا قانات الدابەرگەن ۇلى بىلاي دەپ جاۋاپ بەردى: – راسىندا دا, تەڭگە باعامى رۋبلگە قاتىستى كۇشەيگەن تۇس­تا بىرقاتار كەن ءوندىرۋ كاسىپ­ورىن­دارىنىڭ بويىندا اۋىرت­پالىقتار بولعانى راس. مايقايىڭعا سەر­بيادان كەلگەن ينۆەستورلار كوپ ناتيجە شىعارا المادى. قا­زىر بۇل كاسىپورىندى ءوزىمىزدىڭ پاۆ­لودارلىق جىگىتتەر باسقارىپ وتىر. تەڭگە السىرەگەننەن كەيىن جاعداي قايتا قالپىنا كەلدى. ءونىمدى ەكسپورتتاۋ كورسەتكىشى جاقساردى. مەنىڭ ويىمشا بۇل كومبينات جابىلمايدى. جۇمىسسىزدىق تا بولا قويماس. ويتكەنى, بوزشاكول كومبيناتى ىسكە قوسىلعالى وتىر. ياعني, جاڭا جۇمىس كوزى اشىلۋدا. اۋاعا لاس قالدىقتار شىعارۋ ازايدى ما دەگەن ساۋالعا ازايدى دەپ ايتۋعا بولادى. بۇل پروب­لەمانى باقىلاۋدا ۇستاۋ ءۇشىن ءبىز ءتيىستى قۇرالدارمەن جابدىق­تالعان جىلجىمالى زەرتحانا ساتىپ الدىق. سونىمەن قالا­داعى كاسىپورىنداردى تەكسەرگەن كەزى­مىزدە 3 كاسىپورىندا اۋامەن قورشاعان ورتاعا لاس قالدىق­تار شىعارۋ كورسەتكىشى قالىپتى جاعدايدان ارتقاندىعىن انىقتادىق. ول كاسىپورىندارعا ءتيىستى شارالار قولدانىلدى. ودان كەيىن مۇنداي وقيعالار قايتالانعان جوق, دەپ جاۋاپ بەردى. سۇڭعات ءالىپباي, «ەگەمەن قازاقستان».