وسكەمەن. 2 اقپان. اسا كورنەكتى عالىم, ابايتانۋ عىلىمىنىڭ نەگىزىن سالۋشى, اباي مۇراجايىن قۇرۋشى, قازاقستاننىڭ تۇڭعىش ءانۇرانىنىڭ اۆتورى, اقىن, اۋدارماشى, الاش ارىستارىنىڭ ءىزىن جالعاستىرۋشى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ يەگەرى قايىم مۇحامەدحانوۆتىڭ تۋعانىنا 100 جىل تولۋىنا وراي «قازاقتىڭ ۇلى قايىمى» اتتى تاريحي-تانىمدىق كەش ءوتتى. بۇل تۋرالى egemen.kz ءتىلشىسى حابارلادى.
اتالعان شارانى ۇيىمداستىرعان رەسپۋبليكامىزداعى ەڭ كونە مۋزەيلەردىڭ ءبىرى سانالاتىن سەمەيدىڭ وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەي قورىندا قايىم مۇحامەدحانوۆتىڭ 30-دان اسا جەكە قۇجاتتارى مەن جەكە تۇتىنعان زاتتارى ساقتاۋلى.
قاسيەتتى ولكەدە دۇنيەگە كەلىپ, حالقىمىزدىڭ باي اۋىز ادەبيەتىمەن سۋسىنداپ وسكەن قايىم اسىرەسە, اباي, شاكارىم, مۇحتار شىعارماشىلىقتارىن زەرتتەپ, زەردەلەپ, ويىنا ءتۇيىپ ءوستى. سەمەي پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىن ۇزدىك بىتىرگەن بولاشاق عالىم ۇزاق جىلدار وسى وقۋ ورنىندا قازاق ادەبيەتى تاريحىنان ءدارىس وقىدى. زامانىمىزدىڭ زاڭعار جازۋشىسى مۇحتار اۋەزوۆپەن ءومىرىنىڭ 20 جىلدان استام ۋاقىتىندا بىرگە بولىپ, كەلەشەك عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىسىنا باعىت-باعدار الدى. مۇحتار اۋەزوۆتىڭ كەڭەسىمەن «ابايدىڭ اقىندىق مەكتەبى» تاقىرىبىن زەرتتەپ, كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعادى. ۇزاق جىلدار ابايدىڭ ءومىرى مەن شىعارمالارىنىڭ جازىلۋ تاريحىن زەرتتەپ, ۇلى اقىن پوەزياسىنىڭ تەكستولوگياسىن جازدى. ومىرىندەگى كورگەن بەينەتى مەن زەينەتى باعالانىپ, 1996 جىلى 30 جەلتوقسان كۇنى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قولىنان مەملەكەتتىك سىيلىعىن الدى. سوندا قايىم: «مەن جاسىم توقسانعا اينالعاندا مىناداي قۇرمەتكە بولەنەم دەپ ويلاعان جوق ەدىم. قۇداي بۇعان دا جەتكىزدى», – دەپ تەبىرەنگەن ەدى.
«عالىمنىڭ تۋعانىنا عاسىر تولۋىنا وراي ەلىمىزدە كوپتەگەن شارالار وتۋدە. «جاقسىنىڭ اتى ولمەيدى, عالىمنىڭ حاتى ولمەيدى» دەپ حالىق دانالىعىندا ايتقانداي, قايىم مۇحامەدحانوۆتىڭ مۇراسى بولاشاق ۇرپاققا ونەگە ەكەنى داۋسىز. كەشكە قاتىسۋشىلار عالىم ءومىرىنىڭ ءار قىرىنا توقتالىپ, ونەگەلى ومىرىنەن سىر شەرتتى. سەمەيدىڭ شاكارىم اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى جانىنداعى «شاكارىمتانۋ» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى اقمارال سماعۇلوۆا «قايىم مۇحامەدحانوۆتىڭ شىعارماشىلىعى مەن ءومىربايانى» تاقىرىبىندا قورعاعان كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسى ارقىلى ۇلاعاتتى ۇستازدىق جولى مەن عۇلاما عالىمدىعى جايىندا اڭگىمەلەسە, تاريحي ماسەلەلەرگە قالام تارتىپ جۇرگەن عالىمنىڭ شاكىرتى قۇسمىليا نۇرقاسىم قايىمنىڭ الاش ادەبيەتى رۋحىندا تاربيەلەنگەن قايراتكەر ەكەندىگىنە توقتالدى. قايىم مۇحامەدحانوۆتىڭ ولەڭدەرى, پوەمالارى, اۋدارما ولەڭدەرى ءوز الدىنا ءبىر توبە. عالىمنىڭ اقىندىعى جايىندا قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى, رەسپۋبليكالىق «اباي» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى, اقىن مۇراتبەك وسپانوۆ ءسوز تارقاتتى», – دەدى مۋزەيدىڭ ءبولىم باسشىسى ءلاززات ءالجان.
قايىم مۇحامەدحانوۆتىڭ حح عاسىردىڭ كورنەكتى تۇلعالارىمەن الىسقان حاتتارى كىتاپ بولىپ جارىققا شىققان. «قايىم مۇحامەدحانوۆ: «حاتتار سويلەيدى» كىتابىندا وتاندىق تاريح پەن عىلىم, ولكەتانۋ مەن مادەنيەت تۋرالى, كارلاگتا وتكىزگەن اۋىر رەپرەسسيا جىلدارى جونىندە قۇندى مالىمەتتەر كەلتىرىلگەن. كەش سوڭىندا اتالعان كىتاپتى بالاسى دەگدار قايىم ۇلى مۋزەي قورىنا تاپسىردى. كەشتە ابايدىڭ «جەلسىز تۇندە جارىق اي», «سەگىز اياق», «كوزىمنىڭ قاراسى» سياقتى عالىمنىڭ ءسۇيىپ تىڭدايتىن اندەرى شىرقالدى. قوناقتار بەينەتاسپا, سلايد ارقىلى كوپتەگەن دەرەكتى ماعلۇمات الىپ, زور اسەرمەن تاراستى.
دۋمان اناش.
دەرەك, سۋرەت: egemen.kz.
