بيىك مۇراتتار باعدارى

ەلدە جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالار تابىسى – ۇلت بىرلىگىنە باستار جول ەكەندىگى بۇگىنگى كۇننىڭ ناقتى ايعاعى. ۇلتتى بىرلىككە, ونى ۇيىستىراتىن ەگەمەن ەلىمىزدىڭ بولاشاعىن ايقىن­دايتىن – ۇلت جوسپارىنىڭ تاريحي ماڭىزى زور. قوعامنىڭ ەڭ جوعارى قۇندىلىعى – ادام, بۇكىل ەلدەگى اتقارىلىپ جاتقان وزگەرىستەردىڭ ءبارى سول ءۇشىن, سونىڭ يگىلىگى ءۇشىن جاسا­لىپ جاتىر. ۇلت جوسپارى – ەل ازاماتتارىنىڭ زاڭ جۇزىندە قۇ­قىق­­تارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ كەپىلدىگىن قامتاماسىزۋ ەتۋ, ادام­گەرشىلىك, ۇلتارالىق كەلىسىم, بارلىق ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ تەڭدىگى يدەيا­لارىن اۋقىمدى تۇردە جۇزەگە اسىرۋ ءىس-شارالارىنىڭ قاراستىرىلۋىمەن قۇندى. نەگىزىنەن ۇلت جوسپارى – ۇلتتىق ەكونوميكاعا باسشىلىق جاساۋدىڭ جاڭا جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ, الەۋمەتتىك جانە ۇلتتىق ساياساتتىڭ نەگىزگى باعىت-باعدارىن جۇزەگە اسىرۋ, قوعامداعى تۇراق­تىلىقتىڭ ساقتالۋىن, قازاق مەم­لەكەتتىلىگىن «ماڭگىلىك ەل» يدەيا­سى اياسىندا قالىپتاستىرۋدىڭ سىن ساعاتىنان سۇرىنبەي ءوتۋدىڭ كەپىلى دەپ بىلەمىز. ەلباسى «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» اتتى جولداۋىندا: «ءبىز جالپىۇلتتىق يدەيامىز – ماڭگىلىك ەلدى باستى باعدار ەتىپ, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ دامۋ داڭعىلىن نۇرلى جولعا اينال­دىردىق. قاجىرلى ەڭبەكتى قاجەت ەتەتىن, كەلە­شەگى كەمەل نۇرلى جولدا بىرلىگىمىزدى بەكەمدەپ, ايانباي تەر توگۋىمىز كەرەك. ماڭگىلىك ەل – ەلدىڭ بىرىكتىرۋشى كۇشى, ەشقاشان تاۋسىلماس قۋات كوزى», دەپ تاۋەلسىزدىك جولىنداعى ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن ودان ءارى بەكىتە ءتۇستى. بۇل ويدان ءبىز­دىڭ تۇيە­تىنىمىز, تاريحتان وتكەن اتا-بابا­لارىمىزدىڭ ءومىرى مەن ىسىنە قايتادان بايىپتاپ قاراپ, ولاردىڭ جەڭىستەرىن باعالاپ, جەڭىلىستەرىنەن ساباق الۋعا مىندەتتەيدى. اتا-بابا­لارىمىزدان قال­عان «ەل» ۇعىمى قاشاندا حالقىمىز ءۇشىن اسا قاستەرلى دە كيەلى ۇعىم بولىپ قالا بەرمەك. ونىڭ دالەلى ەلباسىنىڭ «ەل» سوزىندە ۇلكەن بىرىكتىرۋشى كۇش بار, ويتكەنى, بارلىق ۋاقىتتاردا دا تۋعان جەر قازاقستاندىقتار ءۇشىن ەڭ جاقىن جانە وزىنە تارتۋشى قۇندىلىق بولعان جانە بولىپ قالا بەرمەك», دەۋىندە زور ءمان بار. اقپارات عاسى­رىنا اياق باسقان قوعامىمىزدا حالقىمىزدىڭ مادەني مۇرالارىنىڭ مايەگى بولىپ تابىلاتىن – ۇلى دالا بىزدەر ءۇشىن قاسيەتتى دە قاستەرلى. باعدارلامالىق ماقالادا جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامى يدەياسىن تاباندى تۇردە ومىرگە ەنگىزۋ قاجەتتىلىگى ەرەكشە اتاپ وتىلەدى. بۇل يدەيا ءومىردىڭ بارلىق سالاسىن قامتيتىندىعىمەن دە قۇندى. ۋاقىتىندا ەلباسى «قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جاڭعىرتىلۋى: جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي 20 قادام» اتتى ماقالاسىندا «ولكە­تانۋ تۋعان جەرگە ماحاببات, وتانشىل­دىقتىڭ نەگىزى», دەپ اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. سوندىقتان دا بۇگىنگى جاھان­دانۋ زامانىندا ءاربىر جاس ءۇشىن ءوز تۋعان جەرىنەن قاستەرلى ەشتەڭە جوق. قازاقستاندا تۇراقتى تۇراتىن, وسىندا قىزمەت ەتەتىن ءاربىر ازامات ءوزىنىڭ تۋعان جەرىنىڭ تاريحىن, وسى ەلدى مەكەندەيتىن حالىقتىڭ سالت-ءداستۇرىن, ادەت-عۇر­پىن, مادەنيەتىن جاقسى بىلۋگە ءتيىس. تۋعان ءول­كەمىزدە بابالارىمىز­دىڭ باستان كەشكەن تىنىس-تىرشىلىگى, كەشەگى وتكەن داۋىردەگى ءومىر سوقپاقتارى تۋعان جەر شەجىرەسىنىڭ التىن قو­رىنا اينالعان تاريحي دەرەكتەردى جادىنا ءسىڭىرىپ وسكەن ۇرپاق قانا تۋعان ەلدىڭ قادىر-قاسيەتىن ەرەكشە تۇسىنەتىن بولادى. ءتول تاريحىمىز ۇلتتىق رۋحىمىزدى كوتەرۋ ءۇشىن اسا قاجەت. تاريحسىز قو­عام, حالىق, مەملەكەت بو­لۋى ەش مۇمكىن ەمەس. تاريح تۋرالى اڭگىمە قوزعاعاندا ءبىر جاعىنان تاريحتىڭ ءوزىن دالدىكپەن, دەرەكتىلىكپەن جازۋ ماڭىزدىلىعى قانداي بولسا, ونىڭ تۇپكى مازمۇنىنىڭ شىرقىن بۇزباي, سونشالىقتى ناقتىلىقپەن كەلەر ۇرپاققا جەتكىزۋ پارىز. نەگىزىنەن «تاريحتىڭ ءوزى ەك­شەيدى, ءوزى ادىلدىگىن ايتادى, ءوزى باعا­سىن بەرەدى» دەيتىن قوعامدىق سانا دا قالىپتاسقان. جال­پى العاندا, تاريح قوعامنىڭ, حالىقتىڭ, جەكە ادامنىڭ سانا-سە­زىمىنە, زەيىن-زەردەسىنە جانە مادەني دارەجەسىنە تىكەلەي بايلانىس­تى ەكەندىگىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى. تاريح مەملەكەتتىڭ, قوعامنىڭ وركەنيەتتىلىگىن كورسەتەدى. ءاربىر ادام­نىڭ بويىندا ءوز ەلىنىڭ, ۇلتىنىڭ تاريحىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك, سالاماتتى, پاراساتتى, قادىرلەۋشىلىك پەن ءىلتيپاتتى كوزقاراس قالىپتاسىپ, ول داستۇرگە اينالسا قۇبا-قۇپ بولار ەدى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعاننان باستاپ, ءار جىل سايىنعى ورىن العان ساياسي ماڭىزدى وقيعالارمەن قاتار, تولايىم تابىستارعا بۇگىنگى ۇرپاق زور ماقتانىشپەن كوز جۇگىرتىپ وتىرا­دى. ۇلتتىق مەملەكەتىمىزدىڭ بەرىك ىرگەتاسى قالانىپ, كەلەشەككە دەگەن سەنىم ۇلعايدى. سوندىقتان دا بولاشاق جاستاردى وتانسۇيگىشتىككە, پاتريوتيزمگە تاربيەلەۋ بۇگىنگى كۇننىڭ وزەكتى ماسەلەسى ەكەندىگى بارشاعا بەلگىلى. ەڭ الدىمەن بولاشاق وسكەلەڭ ۇرپاقتى وتانشىلدىق رۋحتا تاربيەلەۋ ءۇشىن ۇستازدار قاۋىمى ءوز بويىمىزدا جاڭا قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى ءتار­بيە­لەۋىمىز كەرەك ەكەندىگى انىق ماسەلە دەپ بىلەمىز. جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم, مورال مەن پاراساتتىلىق نورمالارى, ۇلتارالىق كەلىسىم مەن تولەرانتتىلىق, ءتاننىڭ دە, جاننىڭ دا دامۋى, زاڭعا مويىنۇسىنۋشىلىق – بۇل ەڭ اسا ماڭىزدى قۇندىلىقتار بۇگىنگى قوعامداعى مەنشىكتىڭ قانداي تۇرىنە قاراماستان, بارلىق وقۋ ورىندارىندا دا ءسىڭىرىلۋى ءتيىس. تاۋەلسىزدىك جولى – قاسيەتتى جول. بولاشاق ۇرپاقتى جاسامپازدىققا ۇيرەتۋ پارىز. ۇلتتىق بىرەگەيلىك پەن ۇلتتىق سالت-ءداستۇر مادەني مۇرانىڭ نارىنەن سۋسىندايدى. سوندىقتان دا مەملەكەتىمىز ءار تۇلعانىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنا, ونىڭ قاۋىپسىزدىگىنە, تەڭ مۇمكىندىكتەرى مەن قۇقىقتارىنا, بولاشاعىنا كەپىلدىك بەرەتىن بولسا, وندا جاس ۇرپاق ءوز تۋعان ەلىن ءسۇيىپ, ونى ءاردايىم دا ماقتانىش ەتەتىن بولادى. قازىرگى جاھاندانۋ زامانىندا تۋعان ەلىمىز الەمدىك قوعامداستىقتا وزىندىك الار ورنى بار مەملەكەت ەكەنىن ايقىن كورسەتتى. تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ حالىقارالىق ساياساتتاعى باعىتى دا, ونىڭ گەوگرافيالىق ورنالاسۋى دا, جەر استى بايلىعى دا دۇنيەجۇزىندەگى مەملەكەتتەردى بىزبەن ىنتىماقتاسۋعا ىنتالاندىرادى. قوعام دامۋىنىڭ قازىرگى زامانداعى الەۋمەتتىك جاڭا­رۋدىڭ جوعارى قارقىنى ءومىردىڭ بارلىق سالاسىنا ساي قوعامدىق قاتى­ناستاردىڭ ورلەۋى زاڭداردىڭ جەتىل­دىرىلۋىن ءارى ولاردىڭ يكەمدىلىگىن, بۇگىنگى كۇننىڭ تالاپتارىنا مەيلىنشە ۇيلەسىمدى كەلۋىن تالاپ ەتەدى. بۇگىنگى قوعامدا «قازاق ەلىنىڭ ۇلت­تىق يدەياسى قانداي بولۋى كەرەك؟» دەگەن سۇراققا ەلباسى: «ءبىز ءۇشىن بولاشاعىمىزعا باعدار ەتەتىن, ۇلتتى ۇيىستىرىپ, ۇلى ماقساتتارعا جەتەلەيتىن يدەيا بار. ول – ماڭگىلىك ەل يدەياسى», دەپ ناقتى ءارى ۇعىنىقتى اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. «ماڭگىلىك ەل» يدەياسى – ءبىزدىڭ دامۋىمىزدىڭ باعدارشامى, ال قازاقستاندىق ارمانعا باستاعان ۇلت جوسپارى ەل-جۇرتتىڭ الدىنداعى بيىك مۇراتتار باعدارىن ايقىنداپ بەردى. اققالي احمەت, ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى گۋمانيتارلىق عىلىمدار جانە شەتەل تىلدەرى فاكۋل­تەتىنىڭ دەكانى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى.