ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرى

وعان زاماناۋي كوزقاراس قانداي بولۋى ءتيىس؟ ەلىمىزدىڭ نارىقتىق نەگىزگە كوشۋىنەن باستالعان, سوڭعى ەكى ونجىلدىقتا قازاقستاندا ورىن العان وزگەرىستەر ەكونوميكا مەن الەۋمەتتىك سالاعا, سونىڭ ىشىندە ءبىلىم بەرۋ ىسىنە دە اسەر ەتتى. احمەت بايتۇرسىنوۆ ايتقان ءبىلىم جارىسى نارىق زامانىندا ناعىز باسەكەلىك سيپاتقا يە بولدى. قازىردە جوعارى وقۋ ورىندارى جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگى ولاردىڭ تالاپكەر تارتۋىمەن عانا سيپاتتالمايدى. وقۋ ۇدەرىسىنىڭ ساپالىلىعى, ادىستەمەلىك, عىلىمي, حالىقارالىق, جاڭاشىل جانە بيزنەس سالاسىنا قاتىسۋى دا ءبىلىم ورداسىنا سىن. ءبىلىم وردالارىنىڭ يننوۆاتسيالىق دەڭگەيىن ارتتىرۋى, ولاردىڭ وندىرىستىك كاسىپورىندارمەن بايلانىسىن كۇشەيتۋى, ەڭبەك رەسۋرستارىن باسقارۋ ساياساتىن جەتىلدىرۋى ونىڭ مەنەدجمەنتىنە زاماناۋي كوزقاراستى تالاپ ەتەدى. عىلىمدى, يننوۆاتسيانى, كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ەل ەكونوميكاسىن ارتتىرۋدىڭ تەگەرشىگى دەسەك, بۇل ورايدا جوعارى ءبىلىم وردالارىنىڭ الار ورنى ەرەكشە. قازىردە ءوندىرىستىڭ جەكەمەن­شىك سەكتورىنا ستۋدەنتتەردى تەح­نيكالىق مامان رەتىندە دايارلاۋ پروبلەماسى ەۋروپالىق ءبى­لىم بەرۋ جۇيەسى باس اۋرۋىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. ويتكەنى, ولاردىڭ تەوريالىق دايىندىعى باسىمىراق بولىپ كەلەدى, پراكتيكا كەنجەلەپ قالادى. كەيبىر مەملەكەتتەر ارنايى پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتتار نەمەسە ۋنيۆەرسيتەت شەڭبەرىندە پراكتيكاعا باعىت­تالعان ترەنينگتىك باعدارلامالار قۇرۋعا تالپىنۋدا. ەۋروپا ۋنيۆەر­سيتەتتەرىنىڭ بارلىعى دەرلىك مەم­لەكەتتىك, سوندىقتان ءبىلىم وردا­سىنىڭ بيۋدجەتى تولىعىمەن ۇكى­مەتتىڭ قارجىسى ەسەبىنەن قالىپ­تاستىرىلادى. مىسالى, ۇلى­بريتانيا ۋنيۆەرسيتەتتەرى فا­كۋلتەتتەرىنىڭ بيۋدجەتىن ارنايى فورمۋليارلار نەگىزىندە مي­نيس­ترلىك بەكىتەدى. وسىنداي جۇيەنى گەرمانيادان دا كورۋگە بولادى. قاراستىرىلىپ وتىرعان ماسە­لە شەڭبەرىندە رەسەي فەدەرا­تسياسىنىڭ تاجىريبەسى بەلگىلى دارە­جەدە قىزىعۋشىلىق تۋعى­زادى. رەسەيدە ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرىن قۇرۋ ەكو­نومي­كانىڭ جوعارى تەحنولوگيالى سەكتورىن دامىتۋعا بايلانىستى سالماقتى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ قاجەتتىلىگى تۇرعىسىنان تۋىندادى. 2009 جىلدىڭ قاڭتارىندا «ءبىلىم بەرۋ» ۇلتتىق جوباسىنىڭ شەڭبەرىندە رەسەي فەدەراتسياسى پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن ۇلت­تىق ۋنيۆەرسيتەت جۇيەسىن قالىپ­تاستىرۋعا باستاپقى قادام جاسالدى. از ۋاقىت ىشىندە ۇلتتىق زەرت­تەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ كلاس­سيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنان ساپالىق وزگەشەلىگىن كور­سەتەتىن فاكتورلارى ناقتى ءتۇر­دە قالىپتاستىرىلدى. العاش­قىدا ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋنيۆەر­سيتەتتەرىنىڭ ساناتىنا 14 جو­عارى وقۋ ورنى كىرگەن ەدى, ال قا­زىر ولاردىڭ سانى 29-عا جەت­تى. عىلىمي-زەرتتەۋ جانە يننو­ۆا­تسيا­لىق قىزمەتتىڭ دامۋ تۇجى­رىمداماسىنىڭ ەرەجەلەرى نە­گىزىندە رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ جوعارى عىلىمي-زەرتتەۋ ۋنيۆەر­سيتەتتەرىنىڭ (عزۋ) وزدەرىنە ءتان بەلگىلەرىنىڭ جيىنتىعى انىق­تالدى جانە ولار باسقا ۇلگى­دەگى جوو-دان ناقتى تۇردە ەرەك­شەلەنەدى. مىسالى, ولاردىڭ ءىشى­نەن ستۋدەنتتەردىڭ عىلىمي جانە زەرتتەۋ جۇمىستارى بارلىق پاندەردىڭ ءبىلىم بەرۋ پراكتيكاسىنا ەنگىزىلۋىن, عىلىمي-تەحنيكالىق دامۋ ءبازيسى رەتىندە ۋنيۆەرسيتەتتىڭ الەۋمەتتىك-ەكو­نوميكالىق ءمار­تە­بەسىنىڭ وزگەر­تىلۋىن, ناق­تى ەكو­نومي­كا سەكتورىمەن يننو­ۆا­­­تسيالىق ءوندىرىس تۇرىندەگى تى­عىز ۇيىمداستىرۋشىلىق جانە پوزيتسيالىق بايلانىستار­دى قالىپتاستىرۋدى, عىلىم­نىڭ باستى سالالارىندا حالىق­ارالىق ىنتىماقتاستىقتى ۇيىم­داستىرۋدى دامىتۋدى ايتۋعا بولادى.         قازىر قازاقستاننىڭ «عى­­لىم تۋرالى» زاڭىندا عى­لى­مي جانە يننوۆاتسيالىق قىز­مەت ءۇشىن كادرلار دايارلاۋعا با­عىتتالعان جانە يننوۆاتسيالىق ەكونوميكانىڭ بەلسەندى ءوسۋ نۇك­تەسى بولا الاتىن زەرتتەۋ ۋني­ۆەر­سيتەتتەرى ۇعىمى ەنگىزىلگەن. زەرت­تەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرى ارنايى ماقساتتى باعدارلاما بويىنشا دامۋى ءتيىس. وتە جوعارى دەڭگەيدە عىلىمي-زەرتتەۋ جۇرگىزۋلەرى جانە ولاردىڭ ناتيجەسىن پراكتيكاعا ەنگىزۋدى قامتاماسىز ەتۋلەرى قا­جەت. 2014 جىلى قازاقستان پرە­زيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن ەلى­مىز­دىڭ يندۋستريالىق-يننو­ۆاتسيالىق دامۋىنىڭ 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان مەملە­كەتتىك باعدارلاماسى بەكىتىلدى. ين­دۋستريالاندىرۋدىڭ ەكىن­شى كەزەڭىنىڭ ماقساتى – ءارتا­راپ­تانۋدى ىنتالاندىرۋ, وڭدەۋشى كاسىپورىنداردىڭ باسەكەگە قا­بىلەتتىلىگىن كوتەرۋ, تيىمدىلىكتى ارت­تىرۋ جانە ەكونوميكانىڭ باسىم سەكتورلارىندا قو­سىمشا قۇندى ۇلعايتۋ بولىپ تا­بىلادى. بۇل, جالپى العاندا, وتا­نىمىز­دىڭ جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە تياناقتى تالاپتار بولاتىندىعىن ايقىندايدى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى القاسىنىڭ 2014 جىلعى 31 قاڭ­تارداعى قاۋلىسىمەن عىلىم مەن ءبىلىم ينتەگراتسياسى ماسەلەلەرىن قامتىعان جول كارتاسى بەكىتىلدى. ول قامتيتىن نەگىزگى باعىتتار بويىنشا ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ مەن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى, عىلىم كوميتەتىنىڭ عىلىمي كادرلاردى دايىنداۋ بىرىككەن جوباسى جۇزەگە اسىرىلدى. ماگيسترانتتار مەن PhD دوكتورلار دايىندالادى. سونىمەن قاتار, ق. ساتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى بازاسىندا ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋنيۆەر­سيتەتتەرى قۇرىلدى. وسىلايشا, ەلىمىزدە ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋنيۆەر­سيتەتتەرىن قۇرۋعا جول اشىلدى. سونىمەن, ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋني­ۆەرسيتەتتەرى قانداي بولۋ كەرەك؟ ولاردىڭ تەك عىلىمدى دامىتۋ جانە ءبىلىم بەرۋ عانا ەمەس, سونداي-اق, ءبىلىمدى باسقارۋ, وزىق تەحنولوگيانىڭ ەكونوميكاعا ەن­گىزىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ, ىرگەلى جانە قولدانبالى زەرتتەۋلەر جاساۋ, ماگيسترلەر مەن PhD دوكتورلارىن دايىنداۋدىڭ ءتيىمدى جانە بىلىكتىلىكتى جەتىلدىرۋ باع­دارلاماسىنىڭ دامىعان جۇيەسىن تابۋى ماڭىزدى بولماق. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, مۇنداي جوعارى وقۋ ورىندار جۇيەسى ەلدىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق كەشەنىنىڭ دامۋىنا جانە ونى قاجەتتى ەڭبەك رەسۋرستا­رىمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋگە دينا­ميكالىق تۇردە ىقپال ەتۋى ءتيىس. قازاقستانداعى ۇلتتىق زەرت­تەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرى قازىر جوعا­رى وقۋ ورىندارى بازاسىندا قا­لىپتاستىرىلاتىن بولادى. ستۋ­­دەنتتەردى يننوۆاتسيالىق جو­بالاۋعا, اشىلعان عىلىمي جاڭا­لىقتاردى كوممەرتسيالاۋعا ۇيرەتۋ, العا قويعان ماقساتتارعا سايكەس باسقارۋدى ۇيىمداستىرۋدىڭ جاڭا جۇيەسىن قۇرۋ ولاردىڭ نەگىزگى ماقساتتارى مەن مىندەتتەرىنە جاتادى. مۇنىڭ دامىعان ەلدەردە جاقسى ۇلگىلەرى بار. مى­سالى, اقش-تاعى ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋنيۆەر­سيتەتى – ماسساچۋسەت تەحنو­لوگيالىق ينستيتۋتىن (MIT) الايىق. ينستيتۋتتىڭ ءبىر جىل­­عى تابىسى 2,644 ميلليارد دوللار بولادى, ونىڭ 51,9 پايىزىن زەرتتەۋلەر مەن جاساق­تامالاردان الىنعان تابىس قۇرايدى, ەنداۋمەنت – 7,982 ميلليارد دوللار, ينستيتۋت تۇلەكتەرى قۇرعان جەكە كاسىپورىندار سانى – 25800. ينستيتۋت تۇلەكتەرى قۇ­ر­عان كومپانيالاردىڭ جىل سايىن­عى قوسىمشا تابىسى – 2 تريلليون دوللار. جىل سايىن 4232 ادام باكالاۆر, 6152 ادام ما­گيستر مەن دوكتورانت بولىپ شىعادى. بارلىق وقۋ ۇدەرىسى مەن عىلىمي جاساقتامالار ءوزىن-ءوزى قارجىلاندىرۋعا نەگىزدەلگەن. وزىق ەلدەردىڭ زەرتتەۋ ۋني­ۆەرسيتەتتەرىندەگى قولدانىلىپ كەلە جاتقان باسقارۋدى ۇيىم­داستىرۋ جۇيەسى نەگىزىنەن گوري­زانتالدىق بايلانىسقا قۇرىلعان, جوعارى دەڭگەيدەگى قىزمەتكەرلەردى نەگىزىنەن يننوۆاتسيالىق قىزمەتكە باعىتتايدى. وسىلايشا, ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرىندەگى باس­قا­رۋدى ۇيىمداستىرۋدىڭ جاڭا جۇيەسى قۇرىلىمىنىڭ زاما­ناۋي بەتالىسىنا سايكەس كەلۋى قا­جەت. مۇنداي ناتيجەگە جەتۋ ءۇشىن, ءبىرىنشى كەزەكتە, جۇمىس ءىس­تەپ تۇرعان باسقارۋ جۇيەسىنە قايتا قۇرۋ جۇرگىزۋ كەرەك, ون­دا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بارلىق كافە­درالارىنىڭ كووپەراتسيالارىن سينەرگەتيكالىق ناتيجە بەرۋگە باعىتتاعان دۇرىس دەپ ويلايمىز. ۋنيۆەرسيتەتتە تۇيىق تسيكل, ياعني ءبىلىم بەرۋ, زەرتتەۋ جانە يننوۆاتسيالىق كاسىپورىن قۇرۋ عانا بولۋى ءتيىس. بۇل, جيناقتاپ ايتار بولساق, كادرلاردى دايىن­داۋ, يننوۆاتسيالىق يدەيالار جانە ولاردى تۋدىرا الاتىن جانە ءون­دىرىسكە ەنگىزەتىن كادرلار دەگەن ءسوز. يننوۆاتسيا تۋدىرۋ – گەنەراتسيا ۇزدىكسىز جانە مۇمكىندىگىنشە كوپشىلىكتى قامتۋى بولۋى كەرەك. تەك وسى جاعدايلاردا عانا عىلىمي زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ قىز­مەت ۇدەرىسى جەمىستى بولماق. ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋنيۆەر­سيتە­تىنىڭ تۇلەگى تالداۋدى, جوبالاۋ­دى جانە ونى جۇزەگە اسىرۋدى قاجەت ەتەتىن كاسىبي جاعدايلاردا جۇيەلى ءىس-ارەكەتكە دايىن بو­لا الاتىن, دەمەك, كرەاتيۆتى, شىعار­ماشىلىقپەن جۇمىس ىستەۋ­گە قابىلەتتى, بويىندا ويلاۋ شاپ­شاڭدىعى بار, قاجەت بولعاندا تەز شەشىم قابىلداۋى ءتيىس. ءار ءپان­نىڭ ماقساتى – ستۋدەنتتەر ءۇشىن جاڭا ءبىلىم كوكجيەگى بولادى. ستۋدەنت جوبالاۋ نەمەسە قولدانبالى زەرتتەۋ بارىسىندا ءوز بەتىمەن ءبىلىم الىپ, زەرتتەۋ فۋنكتسيالارىنىڭ داعدىسىن مەڭگەرەدى. كاسىبي دايىندالعان كادرلارعا سۇرانىستىڭ ءوسۋى, سونىمەن قاتار, بەلگىلى ءبىر ماماندار ساناتىنا بيزنەس تاراپىنان تاپسىرىس بولعان جاعدايدا جوعارى وقۋ ورنى پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلىق قۇرامدى ءتيىمدى پايدالانباي ماق­ساتقا جەتە المايدى. ول ءۇشىن پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلىق قۇ­رامدى ۇستاۋعا جۇمسالاتىن شى­عىندى ازايتۋ قاجەت. مىسالى, جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم باعدارلامالارىنا تاڭداۋ جاساي وتىرىپ, باكالاۆرياتقا كەتەتىن شىعىندى تومەندەتۋ كەرەك. مىسالى, ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ 2013 جىلدىڭ 25 قازانىنداعى № 434 بۇيرىعىمەن بەكىتكەن جوعارى وقۋ ورنىنا قويىلاتىن تالاپتاردا ءبىلىم الۋشىلار ۇلەسى باكالاۆرياتقا – 65, ماگيستراتۋراعا – 35, دوك­تو­رانتۋراعا – 35 پايىز كور­سە­تىلگەن. بىراق باكالاۆردىڭ ما­گيسترانتتارعا, PhD دوكتور­لارعا دەگەن ساندىق اراقاتىناسى انىق­تالماعان. ءبىزدىڭ كوزقاراسىمىز بويىنشا, باكالاۆريات باعدار­لاماسى تۇلەكتەرىنىڭ سانى ما­گيس­تراتۋرا جانە PhD دوكتوران­تۋرا باعدارلامالارىنىڭ ءتۇ­لەكتەرى سانىنان الدەقايدا از بولۋى ءتيىس. وقۋ اعىنىن ءىرى­لەن­دىرۋ جانە ءبىلىم بەرۋ باع­دارلامالارىن بىرىڭعايلاۋ نەمەسە باكالاۆرياتتىڭ ءبىر بولىگىن قاشىقتىقتان وقىتۋ تەحنولو­گياسىن پايدالانا وتىرىپ وقى­تۋعا كوشىرۋدى باكالاۆريات شى­عىنىن ازايتۋ جولدارى رەتىندە قاراستىرۋعا بولادى. ال جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى بىلىمگە كەلەتىن بولساق, ماگيسترانتتار, رەزي­دەنتۋرا تىڭداۋشىلارى, اديۋنك­تەر مەن دوكتورانتتار قاتا­رىنا قابىلداۋعا جوعارى, ياع­ني ايماقتىق جوو-نىڭ قابىل­دانۋ­شىلارىنا قويىلاتىن شارتتاردان الدەقايدا بولەك تالاپتار قويۋ قاجەت. ءونىمدى قىزمەتتىڭ تۇيىق تسيكلىن, ياعني ءبىلىم بەرۋ, زەرتتەۋ جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋ جانە يننوۆاتسيالىق كاسىپورىن قۇرۋ ءۇشىن كادرلار مەن يننو­ۆاتسيالىق يدەيالار جانە ولاردى تۋدىرا الاتىن, وندىرىسكە ەنگى­زەتىن كادرلار دايىنداۋعا باعىت­تالعان ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جاڭا ستراتەگياسى بولۋى ءتيىس. سالا­لىق مامان­داندىرۋدى ەسكە­رە وتىرىپ, يننوۆاتسيالىق زەرت­تەۋلەردىڭ باعىتىن قاجەتتى كاسى­بي كادرلاردى دايىنداۋعا, سول سياقتى كاسىپورىنعا يننوۆا­تسيانى يگەرتۋگە جاۋاپتى پروفەسسور-وقىتۋشىلىق قۇرام­دى ۇيىمداستىرۋمەن بىرىكتىرە قالىپ­تاستىرۋ قاجەت. بۇل جاع­دايدا جوعارى وقۋ ورنى جالپى­ينس­تيتۋتتىق ىرگەلى كافەدرالاردى بولەك بلوكتا قالدىرادى. مامانداندىرىلعان سالالىق كافەدرالاردىڭ پروفەسسور-وقى­تۋشىلىق قۇرامىن قامتۋ ارقىلى رەفورمالانۋى مۇمكىن. كادرلاردى ساپالى دايارلاۋ جۇيەسىن قۇرۋ جانە زەرتتەۋ جۇمىستارىن ءجۇر­گىزۋ ءۇشىن ءبىلىم ورداسى جالپى بيۋدجەتىنىڭ 10-15 پايىزى كولە­مىندەگى قارجىنى جىل سايىن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانى جاڭارتۋعا باعىتتاۋ دۇرىس بولادى دەپ ويلايمىز. ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە قۇرىلاتىن جاڭا زەرتحانالار ەلىمىزدىڭ باسقا جوعارى وقۋ ورىندارىندا اشىلىپ جاتقان ءداستۇرلى زەرتحانالاردان ەداۋىر وزگەشەلەندىرىلۋى ءتيىس. ول ءۇشىن تاجىريبەلەر مەن ەكسپەريمەنتتەر جۇرگىزۋدە اسا جوعارى دالدىكتى ناتيجە الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن زاماناۋي, جوعارى تەح­نو­لوگيالىق جابدىقتار مەن قۇرالدار تاڭدالاتىنى بەلگىلى. تاعى ءبىر ماڭىزدى كورسەت­كىش – ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسي­تەتتەرىندە جۇرگىزىلەتىن عىلىمي-زەرتتەۋدىڭ ساپاسى باستى كورسەت­كىش بولىپ تابىلادى. ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرى ءوز جۇمىس­تارىنا بەلگىلى پروفەسسورلار مەن زەرتتەۋشىلەردى شاقىرادى, سوندىقتان دا بۇل ۋنيۆەرسيتەت­تەرگە تاپسىرىس بەرۋشىلەر وزدە­رىنىڭ ماڭىزدى جانە قىم­بات تۇراتىن زەرتتەۋلەرىن سەنىپ تاپسىرادى. سول سەبەپتى دا گرانت­تىق ىرگەلى عىلىمي-زەرت­تەۋ جوباسى, باعدارلامالى-ماق­ساتتى قارجىلاندىرۋ شەڭبە­رىندە ءجۇر­گىزىلەتىن عىلىمي-زەرتتەۋ جۇ­مىس­تارى مەن شارۋا­شىلىق­تاردان كەلىسىمشارتپەن تۇسكەن قار­­­جى ۋنيۆەرسيتەت بيۋدجەتىندەگى تابىس­تىڭ اۋقىمدى بولىگىن قۇ­رايتىن بولادى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پروفەسسور-وقىتۋشىلىق قۇرامى دايەك­سوزدەرىنىڭ سانى, ياعني, ولاردىڭ عىلىمي ماقالالارىنىڭ ءماتىن­دەرى سانىنىڭ وسى ۋنيۆەرسيتەت پروفەسسور-وقىتۋشىلىق قۇ­­را­مىنىڭ جالپى سانىنا ارا­قاتىناسى – ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋني­ۆەرسيتەتتەرى زەرتتەۋلەرىنىڭ سا­پالىق كورسەتكىشىنە تولىق كەپىل بولادى. عىلىمي جاريالانىمداردا كەزدەسەتىن ماتىندەر كوزى – Web of Science (Thomson Reuters) پلاتفورما, Scopus جانە Google Scholar ىزدەۋ جۇيەسىندەگى عىلىمي سيپاتتاعى جاريالانىمداردىڭ ءۇش ءىرى بيبليوگرافيالىق مالىمەتتەرى بولىپ تابىلادى. ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ پروفەسسور-وقىتۋشىلىق قۇرامىن جۇمىسقا قابىل­داۋ نەمەسە ولاردى مانساپ­تىق جوعارىلاتۋ كەزىندە قويى­لاتىن تالاپتاردىڭ كۇشەيتىلۋى دە زەرتتەۋ ساپاسىنا ىقپال ەتەدى. قىس­قاسى, بارلىعى دا عىلىم مەن ۇستازدىقتى ۇشتاستىرعان تۇلعالاردىڭ دەڭگەيىنە تىكەلەي بايلانىستى. حالىقارالىق تاجىريبەلەردىڭ كورسەتكەنىندەي, بۇگىنگى كۇنى زەرتتەۋ قىزمەتتەرىنىڭ كوممەرتسيالىق باعىت الۋى جوعارى وقۋ ورىندا­رىنىڭ كاسىپكەرلىك قىزمەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ كەڭ تارالعان تەتىگى بولىپ تابىلادى. تەحنو­لوگيالاردىڭ كوممەرتسيا­لا­نۋى دەپ عىلىمي-زەرتتەۋدىڭ ءناتي­جە­لەرىن پايدالانىپ تابىس تابۋعا باعىتتالعان كەز كەلگەن قىزمەت ءتۇرى ايتىلادى. بۇگىندە يننوۆاتسيالىق كاسىپ­كەرلىك قىزمەتتى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ۋاقىت اعىمىنا ىلەسۋى عانا ەمەس, ونى ادام رەسۋرستارى – عالىمدار مەن كا­سىپ­­كەرلەر دەپ تۇسىنگەنىمىز ابزال. مىسالى, پيتتسبۋرگ ۋني­ۆەر­­سيتەتىندە زەرتتەۋلەردى كوم­مەر­تسيا­لاندىرۋداعى عالىمدار ەڭبەگىنىڭ ماراپاتتالۋىن كو­تە­رۋگە ارنالعان تۇتاستاي باعدار­لاما جاسالعان. دەگەنمەن, قازاق­ستاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىن ينستيتۋتتىق اۆتونوميا الۋى­­­نىڭ بولاشاعى تۇرعىسىنان ال­عاندا, ولاردىڭ يننوۆاتسيالىق كاسىپكەرلىك قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋ, ەنداۋمەنت-قورلار, ورتالىقتار قۇرۋ مەن دامىتۋ ارقىلى تاپقان تابىستى ارتاراپتاندىرۋعا دەگەن قۇلشىنىسى بايقالادى. ۋنيۆەرسيتەت پەن بيزنەس اراسىندا ناتيجەلى بايلانىستى دامىتۋعا كۇش سالۋ, تەحنولوگيا ترانسفەرىنىڭ دامۋىنا, قوسىمشا ءبىلىم بەرۋگە, جوعارى سۇرانىستى تۇلەك­تەردى دايارلاۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋ ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋني­ۆەرسيتەتتەرىنىڭ بولا­شاقتاعى ستراتەگيالىق ماقساتى بولۋى ءتيىس. بولاشاقتا بەل­سەندى يننوۆاتسيالىق مامان-زەرت­تەۋشىلەردى وقىتىپ, تەوريا مەن پراكتيكانىڭ ءوزارا قا­رىم-قاتىناسىنا ورتا قالىپ­تاستىرۋ ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋنيۆەر­سيتەتتەرىنىڭ باسقا جوعارى وقۋ ورىندارىنان باسىمدىعىن انىق­تايدى. ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋنيۆەر­سيتەتتەرى عىلىمنىڭ كادرلىق الەۋە­تىنىڭ, وقۋ ۇدەرىسى مەن عىلى­مي قىزمەتتىڭ, جوعارى تەحنولوگيالار مەن كاسىبي ءبىلىم بەرۋ­دىڭ دامۋى مەن قورعالۋىنا دەگەن جاۋاپكەرشىلىكتى وزىنە الۋعا قابىلەتتى بولادى. بۇل ولاردىڭ قىز­مەتىنىڭ بارلىق نەگىزگى پارا­مەترلەرىنە جوعارى تالاپتار قويۋدى قاجەت ەتەدى. ءابدىراحمان نايزابەكوۆ, رۋدنىي يندۋستريا ينستيتۋتىنىڭ رەكتورى, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور. رۋدنىي.