«ۇشقوڭىردىڭ» ءۇشىنشى تىنىسى

قالاارالىق اۆتوبەكەت جولاۋشىلارعا قايتادان قىزمەت كورسەتە باستادى الماتىدا ايگىلى «ۇشقوڭىر» اۆتوبەكەتى اراعا 9 جىل سالىپ, قايتا ىسكە كىرىستى. وتكەن جىلدىڭ اياعىندا تولقۇجاتىن جاڭاشا رەسىمدەگەن ساۋدا ورتالىعى باستاپقىداعى «ۇشقوڭىر» اۆتوبەكەتى اتاۋىن قايتارىپ الدى. وسىعان بايلانىستى قالاارالىق «ۇشقوڭىر» اۆتوبەكەتىنىڭ ديرەكتورى بەرىك ىرىسباي ۇلى ابدراحمانوۆتى اڭگىمەگە تارتتىق. – بەرىك ىرىسباي ۇلى, اۋقىمى مەن حالقىنىڭ سانى اي ساناپ ەمەس, كۇن سا­ناپ وسكەن الىپ الماتىنىڭ «ءۇش­قوڭىر» اۆتوبەكەتىنە قاتىستى جىرى وسىمەن اياقتالدى دەپ ايتۋعا بولا ما؟ – وزدەرىڭىزگە ءمالىم, قاراساي اۋدا­نىنىڭ جەر اۋماعىندا 2007 جىلى تۇرعىزىلعان «ۇشقوڭىر» اۆتوبەكەتى, وكىنىشكە قاراي, سول كەزەڭدە تولىققاندى ءوزىنىڭ كاسىبي ماقساتتاعى قىزمەتىن اتقارا المادى. ونىڭ سەبەپتەرى كوپ... كوز ۇيرەنگەن, ەت ۇيرەنگەن الماتىداعى قالاارالىق «سايران» جولاۋشىلار تاسىمالدايتىن اۆتوبەكەتىنەن جولاۋشىلار دا, كولىك جۇرگىزۋشىلەر دە ءبىر مەزەتتە قوش ايتىسىپ كەتە المادى. بىرقاتار مۇددەلى ازاماتتار دا اۆ­توبەكەتتىڭ قالانىڭ ىشىندە بولعانىن قالادى. سوندىقتان دا سول جىلدارى «ۇشقوڭىر» امالسىزدان اۆتوبەكەت ەمەس, ساۋدا ورتالىعىنا اينالدى. جاسىراتىن نەسى بار, ساۋدا اينالىمى «ۇشقوڭىردى» ۇشپاققا ۇشىرمادى. قوعامدىق ۇيىمدار, حالىق مۇنىڭ ءبارىن كوزىمەن كورىپ ءجۇردى. ءسىزدىڭ «جىرى تاۋسىلدى ما؟» دەگەن ساۋالىڭىز سوعان بايلانىستى ايتىلىپ وتىر دەپ ويلايمىن. مىنە, بۇگىنگى تاڭدا «ۇشقوڭىر» اۆتوبەكەتى ءوزىنىڭ اۋەل باستاعى كاسىبي قىزمەتىنە كىرىستى. – اۆتوبەكەتتىڭ باستاپقى قىزمەتىن قايتارىپ الۋىنا سەبەپتەر دە بولعان شىعار؟ – الماتى قالاسىن دامىتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى باعدارلاماسىنا سايكەس ۇلكەن قالاعا قىزمەت ەتەتىن ۇلكەن ءۇش اۆتوبەكەت سالىنۋى ءتيىس. قازىرگىدەي داع­دارىس جاعدايىندا قانداي دا ءبىر اۋقىمدى قۇرىلىس نىسانىن سالۋدى جوبالاعانمەن, ونى تۇرعىزۋ دا وڭاي شارۋا ەمەس. وسى ورايدا, «ۇشقوڭىر» بارلىق تاراپتان ساراپتاپ كەلگەندە دە قازىرگى زامانعى اۆتوبەكەتتىك تا­لاپتار ۇدەسىنەن شىقتى. الماتى قا­لاسى مەن الماتى وبلىسىنىڭ اكىم­دىگى مەن كولىك جانە جولاۋشىلار تاسىمالىنا قاتىسى بار بارلىق قۇزىرلى ۇيىم­داردان قۇرالعان كوميسسيا ءمۇ­شەلەرى «ۇشقوڭىرعا» كەلىپ, ونىڭ بولاشاقتا اتقاراتىن قىزمەتى جانە ءمىن­دەتىمەن كەڭىنەن تانىستى. كوميسسيا ءبىراۋىزدان ءبىزدىڭ اۆتوبەكەتتىڭ مەم­لە­كەتتىك جوسپارداعى ءۇش نىساننىڭ, ونىڭ ىشىندە وڭتۇستىك باعىتتاعى اۆتوبەكەتتىڭ ورنىن تولىقتاي باساتىنىنا, قىزمەتىن اتقاراتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى. ءتيىستى ورىندار اۆتوبەكەتتىڭ قۇجاتىن زاڭداستىرىپ بەردى. – قالاارالىق اۆتوبەكەتتىڭ ءدال ءبۇ­گىنگى كۇندەردەگى حالىققا قىزمەت كور­سەتۋ جايى تۋرالى نە ايتۋعا بولادى؟ – سمەتالىق جوبا بويىنشا بۇل اۆتوبەكەتتە 2100 جولاۋشى ايالدايتىن كۇتۋ زالى مەن 200 اۆتوبۋسقا ارنالعان تۇراق الاڭى بار. قازىرگى ءبىزدىڭ بولجامىمىز بويىنشا – قاجەت بولعان كۇندە «ۇشقوڭىردىڭ» 4000 ادامعا دەيىن قىزمەت كورسەتۋگە شاماسى جەتەدى. ول ءۇشىن ەكونوميكالىق مۇمكىندىگى دە, زاڭداستىرىلعان جەر تەلىمى دا بار ەكەنىن ايتا كەتكىم كەلەدى. – قانداي پروبلەما بار؟ – ەڭ ءبىرىنىشى پروبلەما – مەيمان­حانا ماسەلەسى. ءبىزدىڭ اۋماقتا بار بول­عانى جالعىز عانا 42 ورىندىق قو­ناق ءۇيى سالىنعان. الىس جولدان كەل­گەن اۆتوبۋس جۇرگىزۋشىلەرى ءۇشىن دۇ­رىس­تاپ تى­نىعىپ, جولعا قايتا شىعۋ وتە ما­ڭىزدى ماسەلە سانالادى. سول سە­بەپتى دە, ءبىز قاسىمىزدا ءتيىپ تۇرعان قاس­كەلەڭنىڭ اتاقتى «بارىس» اۆتوموبيل ساۋدا ورتالىعىنىڭ قوناق ۇيلەرىن جالعا ال­ماقپىز. جۇرگىزۋشىلەردىڭ بىرقاتارى ءوز­دەرى ۇيرەنىپ العان «التىن وردا» ساۋدا ورتا­لىعىنىڭ مەيمانحانالارىنا بارىپ تىنىعىپ ءجۇر. ءوز تاراپىمىزدان ايتارىم, كوكتەم شىعىسىمەن اۆتوبەكەتتىڭ وڭ­تۇستىك-شىعىس اۋماعىندا ەكى قاباتتى ءۇل­كەن قوناقۇيدىڭ قۇرىلىسىن باستايمىز. مۇ­نىڭ بارلىعى دا تاياۋ ارادا شەشىلەتىن ءما­سەلەلەر. ەڭ باستى پروبلەمامىز وسى عانا... – ماسەلەن, 1000 نەمەسە 500 شاقى­رىم جول ءجۇرىپ كەلگەن جولاۋشى ال­ماتىعا جەتۋ ءۇشىن «ۇشقوڭىردان» كو­لىك اۋىستىرىپ مىنگەن ساتىندە ءمىن­دەتتى تۇردە «التىن وردانىڭ» كەپ­تەلە­گىنە تۇسەدى. ەڭ ۇلكەن پروبلەما وسى ەمەس پە؟ – ونىڭىز راس... بىراق, ءبىز مۇنىڭ بارلىعىن دا الدىن الا ويلاستىرىپ قويدىق. بىزگە قاسكەلەڭ اۆتوبۋس پاركىنەن 50 «گازەل» ميكرواۆتوبۋسى مەن قىرىق ورىندىق 3 جايلى اۆتوبۋس قىزمەت كور­سەتەدى. سونداي-اق, بۇلاردىڭ قاتارىنا الماتىلىق №303 مارشرۋتتىق جولاۋشىلار اۆتوبۋسى قوسىلدى. ءبىزدىڭ بولاشاق مۇددەمىز ءۇشىن جانە دە ەڭ الدىمەن, جولدان شارشاپ جەتكەن جولاۋشىلاردىڭ كوڭىلدەرىنە كىربىڭ ۇيالاتپاۋ جاعىن الدىن الا قاراستىردىق. ءبىزدىڭ اۆتوبۋس­تارىمىز «التىن وردادان» كىدىرىسسىز ءوتىپ جاتىر. جولاۋشىلار تاراپىنان دا, جۇرگىزۋشىلەر تاراپىنان دا بىزگە ونداي شاعىم ازىرگە تۇسكەن جوق. – مۇنىڭىز ادام سەن­گىسىز اڭگىمەگە ۇقساپ كەتكەن جوق پا؟ – ول راس. ونىڭ تاعى ءبىر سەبەبى, جولاۋشىلار بىزگە جول كەستەسى بويىنشا تاڭ مەزگىلىندە كەلەدى. نەمەسە ءتۇن ورتاسىندا دەگەندەي... بۇل ۋاقىتتا «ال­تىن وردادا» جول كەپتەلەگى بولمايدى. راس, العاشقى كۇندەرى اۆتوبۋستان الماتىعا جەتپەي تۇسكەن جولاۋشىلار ابدىراپ, نە ىستەرىن بىلمەي قينالعانى راس. ءبىزدىڭ قىزمەتكەرلەر دەرەۋ جول سىلتەدى, كومەكتەستى. قالاعا باراتىن مي­كرواۆتوبۋستارعا وتىرعىزدى. قازىر ءبا­رى دە ورىن-ورنىنا كەلدى. اۆتوبۋستان تۇسكەن جولاۋشى 100 تەڭگەسىن تولەيدى دە, ميكرواۆتوبۋسقا ءمىنىپ, دىتتەگەن جەرىنە جەتەدى. اسىقسا, قىزمەت كورسەتۋگە دايىن فيرمالىق تاكسيلەر ءتىزىلىپ تۇر. قازىرگى تاڭدا قىزىلوردا, تۇركىستان, شىمكەنت, تاراز قالالارىنان كەلگەن اۆتوبۋس­تار جاڭا اۆتوبەكەتتە تۇراقتى تۇردە ور­نىعىپ جاتىر. بولاشاقتا ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك جاعىنان كەلەتىن جولاۋشىلار كولىگىن قابىلداۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىندە تۇر. – حالىق كوپ شوعىرلانعان جەردە ەڭ الدىمەن ءوزىڭىز ايتقان دەمالاتىن جاي, سول سەكىلدى, ارينە, تاماقتاناتىن ورىن بولۋى مىندەتتى؟ – ءيا, ول راس, اس – ادامنىڭ ار­قاۋى. قازىر بىزدە جولاۋشىلارعا العاش­قى­لاردىڭ ءبىرى بولىپ «اق داستارحان» ءدامحاناسى ءدام-تۇزىن ۇسىنا باستادى. كەلۋشىلەر ءدامحانا قىزمەتىنە ريزا. «اق داستارحاننىڭ» قاتارىنان ورىن الماق نيەتتەگى تاماق دايىنداۋشىلار­دان ۇسىنىستار تۇسۋدە. بارىنە دە قولداۋ بىلدىرۋگە دايىنبىز, الايدا, ءبىز ەڭ الدىمەن حالىققا قىزمەت كورسەتۋدىڭ مەيلىنشە ءمىنسىز بولۋ جاعىن وتە-موتە قاتاڭ قاداعالايمىز. ۇمىتكەرلەرگە وسى جاعىن ەسكەرتتىك. – قازىرگى «ۇشقوڭىر» اۆتوبەكەتىندە قانشا ادام حالىققا قىزمەت كور­سەتەدى؟ – مەكەمەدە مەنى قوسقاندا شتات بويىن­شا 32 ادام بار. قىزمەت اۋقىمى وسكەن تۇستا شتاتتىق ادام سانى قوسىلۋى مۇمكىن. ازىرگە وسى توپ «ۇشقوڭىردىڭ» جۇمىسىن دوڭگەلەتىپ ءجۇر. جالپى, ءبىزدىڭ اۆتوبەكەت اۋماعىندا 200-گە جۋىق ساۋدا نۇكتەسى بار. ءىسىمىز العا جۇرگەلى ولاردىڭ بارلىعى دا تەرەزەسىن اشتى. مۇنىڭ ءوزى قازىرگى زاماننىڭ تالابىمەن ولشەم جاساعاندا, اربىرىندە ەكى ادام بار دەپ ەسەپتەگەندە, ءبىز ءبىر مەزگىلدە 400 ادامدى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتتىك. داعدارىس جاعدايىندا مۇنىڭ ماڭىزى بار دەپ ايتار ەدىم. سول سەكىلدى بارلىعى 7,5 گەكتار جەر اۋماعىنىڭ 5 گەكتارى عانا اۆتوبەكەت اۋماعى بولىپ سانالادى دا قالعانى ساۋدا ورىندارىن قونىستاندىرۋعا بەيىمدەلگەن. مۇنىڭ سىرتىندا كوكتەم شىعا اۆتوبۋستارعا تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتەتىن ورىندارىن اشامىز. ول دا قوسىمشا جۇمىس ورنى ەمەس پە؟ ءبىر سوزبەن ايتقاندا, اۆتوبۋستاردىڭ تەك قانا جاسالعان كەستە بويىنشا مەز­گىلىندە ءجۇرىپ-تۇرۋى ءۇشىن بار جاعداي بار. ول ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدىڭ نەگىزگى كورسەتكىشى بولىپ سانالادى. كاسسالىق ورىندار, ديسپەتچەرلىك ورتالىق ءبارى دە ويداعىداي جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەدى. ۇجىم­نىڭ بۇل سالاداعى جۇمىسىندا ءمىن جوق. – «ۇشقوڭىردىڭ» بولاشاعىن كوز الدىڭىزعا ەلەستەتىپ كورىڭىزشى... – ول ءبىر عاجاپ كەزەڭ بولعالى تۇر. ءوزىڭىز بىلەسىز, الماتى قالاسىنىڭ اۋقىمى ۇلعايعان ۇستىنە ۇلعايۋدا. وتكەندەگى بىزبەن رەسمي كەزدەسۋىندە قالا باسشىلارىنىڭ ايتقانى, «الماتى-2020» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا مەترو تاياۋ بولاشاقتا ءبىزدىڭ باعىتتاعى «19 شاقىرىم» اتتى ەلدى مەكەنىنە دەيىن سوزىلادى. ودان بەرى قاراي قاسكەلەڭ قالاسىنا جەڭىل قۇيىلعان رەلستى كولىكتەر جۇرگىزۋ جوسپاردا بار دەيدى. دەمەك, بۇل «ۇشقوڭىردىڭ» ءۇشىن­شى كەزەكتەگى ناعىز قىزمەت تىنىسى ءورىستى بولادى دەگەن ءسوز. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەن تالعات ءسۇيىنباي, «ەگەمەن قازاقستان». الماتى.