وپەك بايانداماسى ب ۇلىڭعىر
وپەك-ءتىڭ جەلتوقسان ايىنداعى كەزەكتى ەسەبى الداعى جىلعا قۇندى بولجام جاساۋىمەن ساراپشىلاردىڭ نازارىن اۋداردى. بۇل رەتتە بايانداما اۆتورلارى ءبىرشاما بولسا دا ينۆەستورلاردىڭ كوڭىلىن اۋلاعىسى كەلگەن سىڭايلى.
كارتەل وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا تاۋلىگىنە 32,2 ميلليون باررەل مۇناي ءوندىردى. بۇل قاراشا ايىمەن سالىستىرعاندا 200 مىڭ باررەلگە كەم. بۇل كوڭىلگە ءبىرشاما سەنىم ۇيالاتاتىن جاڭالىق بولعانىمەن, مۇناي نارىعىنداعى احۋالدى وزگەرتە المايدى. ونى وپەك بايانداماشىلارى دا مويىندايدى. «الەمدىك رىنوكتاعى مۇناي ونىمدەرىنىڭ سۇرانىستان ارتىپ كەتۋى, سونىمەن بىرگە, قىتاي ەكونوميكاسى ءوسىمىنىڭ تومەندەۋى مۇناي نارىعىن تۇراقتاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ەمەس», دەپ اتاپ كورسەتىلگەن باياندامادا.
بايانداما بويىنشا, 2015 جىلى وپەك ەلدەرىنىڭ شيكى مۇنايعا دەگەن سۇرانىسى تاۋلىگىنە 29,9 ميلليون باررەلدى قۇراسا, كارتەل تاۋلىگىنە 31,85 ميلليون باررەل مۇناي وندىرگەن. بولجام بويىنشا, 2016 جىلى مۇنايعا دەگەن سۇرانىس 1,26 ميلليون باررەلگە ارتپاق. ەگەر وتكەن جىلى پلانەتامىزعا تاۋلىگىنە 92,92 ميلليون باررەل مۇناي قاجەت بولعان بولسا, 2016 جىلى بولجام بويىنشا بۇل كورسەتكىش ءتاۋلىگىنە 94,18 ميلليون باررەلگە وسەدى. سونىمەن بىرگە, وپەك-ءتىڭ ەكونوميستەرى كارتەلدىڭ وزىندە دە مۇنايعا دەگەن سۇرانىستىڭ وسەتىندىگىن بولجاپ وتىر. ولاردىڭ ايتۋىنشا, بيىلعى جىلى ول 1,7 ميلليون باررەلگە ءوسىپ, تاۋلىگىنە 31,6 ميلليون باررەلدى قۇراماق.
وپەك-ءتىڭ بولجامدارى وسىلاي بولعانىمەن الەمدىك نارىقتاعى جاعداي مۇلدە باسقاشا قۇرىلۋدا. بەيسەنبى كۇنى مۇناي باعاسى 12 جىل بۇرىنعى دەڭگەيگە دەيىن تومەندەدى. لوندون بيرجاسىندا Brent ماركالى مۇناي باررەلى تاعى دا 1,2 پايىزعا تومەندەپ, 27,54 دوللاردى قۇرادى. WTI ماركالى مۇنايى نيۋ-يورك تاۋارلى بيرجاسىنىڭ ەلەكتروندى ساۋداسى بويىنشا 2012 جىلدىڭ مامىر ايىنان بەرگى ەڭ تومەنگى دەڭگەيگە دەيىن قۇلدىراپ, 1 باررەلى 28,04 دوللاردى قۇرادى. Bloombreg ساراپشىلارىنىڭ بولجامى بويىنشا اقش-تىڭ تاۋارلى مۇنايىنىڭ كولەمى وتكەن جۇمادا 2,2 ميلليون باررەلگە كوبەيگەن. بۇل مۇناي باعاسىنىڭ ودان ءارى تومەندەۋىنە سەبەپ بولماق. وسىعان بايلانىستى ۆەنەسۋەلا مەملەكەتى وپەك-كە مۇشە ەلدەردى مۇناي باعاسىن تۇراقتاندىرۋ شارالارىن بەلگىلەۋ ءۇشىن كەزەكتەن تىس ءماجىلىس وتكىزۋگە شاقىرادى.
اقش اكتسيالارى ارزاندادى
اقش قور رىنوگىنىڭ جانە مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋى ءالى تولىق اياقتالعان جوق, دەپ مالىمدەدى BlackRock-ءتىڭ باس ينۆەستيتسيالىق ستراتەگى راسس كوستەريچ بلۋمبەرگ اگەنتتىگىنە بەرگەن سۇحباتىندا.
«قور رىنوگى مەن مۇناي باعاسىنىڭ تۇراقتانۋى ءۇشىن ەرەكشە ءبىر جاعداي كەرەك. ازىرگە مۇنداي احۋال قالىپتاسقان جوق», دەيدى كوستەريچ. اقش اكتسيالارى ارزاندادى. الايدا, ول ينۆەستورلاردىڭ جاپپاي ساتىپ الۋىن قالىپتاستىراتىن دارەجەگە جەتكەن جوق. اقش قور رىنوگىندا جاپپاي اكتسيالار ساتاتىن كەزەڭ ءالى الدا, دەپ بولجايدى ساراپشى.
كوستەريچتىڭ ايتۋى بويىنشا, اقش-تاعى تاقتاتاس مۇنايىن وندىرۋشىلەردىڭ جۇمىسى تيىمدىلىك بەرەتىن ەمەس. تاياۋ شىعىستىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە مۇنايدىڭ وزىندىك قۇنى رىنوكتاعى بۇگىنگى باعادان ءتومەن. سوندىقتان مۇناي رىنوگىندا باعا ودان ءارى قۇلدىراۋى مۇمكىن. وتكەن جىلعى مامىر ايىنان بەرگى الەمدىك قور بيرجالارىنىڭ جالپى كاپيتالداندىرىلۋى دەڭگەيى 15 تريلليون دوللاردان استام دەڭگەيگە تومەندەگەن. بۇل بۇكىل قور بيرجالارىندا ەرەكشە الاڭداۋشىلىق تۋعىزىپ وتىر.
كەلن وقيعاسى جاعدايدى ۋشىقتىردى
جاڭا جىل كۇندەرى كەلن قالاسىندا ورىن العان وقيعالار گەرمانيا فەدەرالدىق وكىمەتى ءۇشىن, اسىرەسە, ونىڭ باسشىسى ءۇشىن ۇلكەن زارداپتار اكەلەتىن ءتۇرى بار. كانتسلەر مەركەل ءوزىنىڭ وتانداستارىنا ميگرانتتار پروبلەماسىن شەشۋ ءۇشىن ۋاقىت كەرەك ەكەندىگىن ۇنەمى ايتىپ كەلگەن بولاتىن. الايدا, كەلن وقيعاسى كانتسلەر ءۇشىن سول ۋاقىتتى جوققا شىعاردى. انگەلا مەركەل قازىر وتە قاتەرلى تسەيتنوت جاعدايىنا تاپ بولدى.
ەۋروپانى ۇلكەن تىعىرىققا تىرەگەن زاڭسىز ميگرانتتار ماسەلەسى كانتسلەر مەركەلدى دە 10 جىل بيلىك باسىندا بولعان جىلدار ىشىندە العاش رەت ەرەكشە كۇردەلى جاعدايعا قالدىردى. بوسقىندار ماسەلەسىندە بوساڭدىق تانىتۋ كانتسلەردىڭ ساياسي بەدەلىنە وشپەس نۇقسان كەلتىرەدى, دەپ جازادى نەمىستىڭ Spiegel جۋرنالى. قازىر ەۋروپالىق وداقتىڭ قۇندىلىعى بولىپ تابىلاتىن اشىق شەكارا ماسەلەسىن سىنايتىن ساياساتكەرلەر قاتارى كۇننەن-كۇنگە كوبەيىپ كەلەدى. مۇنداي سىن مەركەلدىڭ ءوز پارتياسىنداعى ارىپتەستەرىنىڭ اراسىندا دا ءوسىپ وتىر.
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, كەلن وقيعاسى نەمىس حالقىنىڭ كوڭىلىن كۇپتى قىلعان بىرقاتار سۇراقتاردى كۇن تارتىبىنە شىعاردى. وسىعان بايلانىستى كانتسلەردىڭ رەيتينگى 2011 جىلعى قازان ايىنداعى ەڭ تومەنگى دەڭگەيىنە جەتتى. كانتسلەردى بىلاي قويىپ, وداقتاستار گەرمانيانىڭ وزىنەن دە سىرت اينالا باستادى. ماسەلەن, شۆەتسيا ۇكىمەتى ەلدىڭ شەكاراسىنداعى باقىلاۋ شارالارىن كۇشەيتە باستاسا, اۆستريا, ءتىپتى, شەنگەن كەلىسىمىن ۋاقىتشا توقتاتۋعا دەيىن بارىپ وتىر. ال ەۋروپالىق وداقتا بۇل ەلدەردىڭ جاقتاستارى كوپتەپ سانالاتىندىعى دا داۋسىز.
Spiegel جۋرنالىنىڭ حابارلاۋىنشا, كانتسلەر كەڭسەسىنە 44 كونسەرۆاتور دەپۋتاتتار قول قويعان حات كەلىپ تۇسكەن. وندا دەپۋتاتتار بوسقىندار ماسەلەسىنە قاتىستى ساياساتتى جەدەل وزگەرتۋدى تالاپ ەتەدى. حاتتا كورسەتىلگەن تالاپتار بويىنشا, گەرمانياعا قابىلدايتىن ميگرانتتار سانىن جىلىنا 200 مىڭ ادامعا دەيىن شەكتەۋ, شەكارانى جابۋ شارالارى العا تارتىلعان. مەركەل جانە ونىڭ اينىماس جاقتاسى, گەرمانيا مەملەكەتىنىڭ قارجى ءمينيسترى ۆولفگانگ شويبلەنىڭ پىكىرىنشە, شەكارانى جابۋ شەنگەن كەلىسىمىنىڭ بولاشاعىنا بالتا شاپپاق. سوندىقتان, مۇنداي قادامعا ەشقاشان جول بەرۋگە بولمايدى.
ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, ەۋروپاداعى بوسقىندار ماسەلەسى ۋشىعۋدىڭ ناعىز شەگىنە جەتتى. وعان تەك قانا كەلن وقيعاسىن كىنالاۋعا بولمايدى. انگەلا مەركەل وتكەن جىلى ەۋروپاعا اعىلعان بوسقىندار سانىن كەمىتۋ مۇمكىندىگىنە قول جەتكىزە المادى. ول بۇل ورايدا تۇركيا مەملەكەتىنە سەنگەن ەدى. الايدا, تۇركيا بيلىگى مەركەلدىڭ سەنىمىن اقتامادى. كارى قۇرلىقتى كۇردەلى احۋالعا ۇرىندىرىپ وتىرعان بوسقىندار ماسەلەسىندە انگەلا مەركەل ەۋروپالىق وداقتاعى ارىپتەستەرىنە دە ۇلكەن سەنىم ارتا المايدى. ارينە كانتسلەرگە ەۋروكوميسسيا توراعاسى جان-كلود يۋنكەر بارىنشا قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. الايدا, «جاياۋدىڭ شاڭى شىقپاس, جالعىزدىڭ اتى شىقپاس» دەگەندەي, جالعىز جان-كلود يۋنكەردىڭ قولداۋى ەۋروپالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ بارعان سايىن وزگەرىپ بارا جاتقان پىكىرلەرىنە قارسى تۇرا المايدى. ەۋروپالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى اراسىنداعى بىراۋىزدىلىقتىڭ بولماۋىنا بايلانىستى بوسقىنداردى ءبولۋ كۆوتاسىنىڭ دا ك ۇلى كوككە ۇشتى. 2015 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ بارلىعىنا كۆوتا بويىنشا 160 مىڭ بوسقىن ءبولۋ بەلگىلەنگەن ەدى. الايدا, كۇنى بۇگىنگە دەيىن بۇل كۆوتا بويىنشا بار بولعانى 272 بوسقىندى ورنالاستىرۋعا مۇمكىندىك جاسالدى.
سوڭعى كەزدە كانتسلەردىڭ ساياساتىنا قارسى ۇكىمەت مۇشەلەرى اراسىندا دا پىكىر بىلدىرگەندەر كورىنە باستادى. ماسەلەن, گەرمانيا ۇكىمەتىنىڭ كولىك مينيسترى الەكساندر دوبريندت كەلن قالاسىنداعى وقيعا نەمىستەردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر ءتوندىرگەندىگىن اتاپ كورسەتىپ, بوسقىندار ماسەلەسىندە شۇعىل شارالار قابىلداۋدى تالاپ ەتتى. ال اۆستريا مەملەكەتىنىڭ شەكارانى جابۋ جونىندەگى شەشىمى مەركەلدىڭ اشىق ساياساتىنا سوڭعى سوققى بولىپ وتىر.
سەنىم بيىك ەمەس
الەمدەگى ەڭ ءىرى كومپانيالاردىڭ توپ-مەنەدجەرلەرى اراسىندا جۇرگىزىلگەن سۇراۋ سالۋ جاھاندىق ەكونوميكانىڭ بولاشاعى ب ۇلىڭعىر ەكەندىگىن كورسەتتى.
سۇراۋ سالۋ قورىتىندىسى بويىنشا, دۇنيەجۇزىندەگى ءىرى كومپانيالار باسشىلارىنىڭ 27 پايىزى عانا بيىلعى جىلى جاھاندىق ەكونوميكانىڭ وسەتىندىگىنە سەنەدى ەكەن. وتكەن جىلى ولاردىڭ قاتارى 37 پايىزعا تەڭ بولعان ەدى. جىل سايىن داۆوس بۇكىلالەمدىك ەكونوميكالىق فورۋمى قارساڭىندا PwC زەرتتەۋ كومپانياسى الەمدەگى ەڭ ءىرى كومپانيالاردىڭ باسشىلارى اراسىندا سۇراۋ سالۋ جۇرگىزەدى. بيىلعى جىلى بۇل شاراعا 83 مەملەكەتتەن 1 409 كومپانيا باسشىسى قاتىسقان.
اتالعان كومپانيا باسشىلارىنىڭ 23 پايىزى الەمدىك ەكونوميكانىڭ دامۋى تومەندەيتىندىگىن كۇتەدى. 2015 جىلدىڭ باسىندا ولاردىڭ قاتارى 17 پايىزدان اسپاعان بولاتىن. كومپانيا باسشىلارى ءوزدەرى باسقارىپ وتىرعان ۇجىمدارىنىڭ دا بيىل مول تابىس تاباتىندىعىنا سەنىمى از كورىنەدى. ماسەلەن, قىتاي كومپانيالارى باسشىلارىنىڭ 24 پايىزى (2015 جىلى 56 پايىز بولعان), اقش كومپانيالارى باسشىلارىنىڭ 33 پايىزى (2015 جىلى 46 پايىز بولعان), گەرمانياداعى ءىرى كومپانيالار باسشىلارىنىڭ 28 پايىزى (2015 جىلى 35 پايىز بولعان) ءوز كومپانيالارىنىڭ بيىلعى جىلدى تابىسپەن اياقتايتىندىعىنا سەنەدى ەكەن.
توپتامانى دايىنداعان جىلقىباي جاعىپار ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».
