مونتەر

مونتەر ومىردە ءبىر-اق رەت قاتەلەسەدى. وسى ءسوزدى بالا كەزىنەن بەرى مىڭ رەت ەستىگەن شىعار. العاش بولىپ اتاسى ايتقان ەدى. ءالى ەسىندە, بالداققا سۇيەنىپ تۇرعان اتاسىنان نەگە اقساڭداپ جۇرەتىنىن سۇراعان بولاتىن. «ءاي, بالام-اي, ءبارى دە ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىن ساقتاماي, اسىعىس ىسكە كىرىسكەننىڭ بالەسى عوي. ۇزىلگەن جەلىنى جىلدام جالعاۋ كەرەك بولىپ, ەلەكتر باعانىنا ارنايى بەلدىكسىز شىعىپ, جەلىگە جالاڭاش قولىم تيگەندە توك سوقتى. ءا دەگەنشە ون ەكى مەتر بيىكتىكتەن لاقتىردى دا جىبەردى. ءبىر اياق سىندى, قول شىقتى, وڭ جاق كوزىمنىڭ كورۋى دە ناشارلاپ كەتتى. مۇنىڭ ءبارى «مونتەر ومىردە ءبىر-اق رەت قاتەلەسەدى» دەگەن قاعيدانى ۇمىت قالدىرعانىمنىڭ سالدارى. ەسەيگەندە ەلەكتريك بولساڭ, وسى قاعيدانى ۇنەمى جادىڭدا ۇستاعايسىڭ. ايتپەسە مەن سياقتى ءومىر بويى بالداققا كۇنىڭ قاراپ قالادى, بالام», دەگەن بولاتىن سەگىزباي اتاسى. اۋىلداعى ەڭ قادىرلى اقساقال­داردىڭ قاتارىنداعى جانە ەش­قاشان اسىعىپ ءىس قىلمايتىن اتاسىنىڭ وسىنداي ورنى تولماس قاتەلىككە ۇرىنعانىنا سەنە الماي ۇزاق ءجۇردى. سەبەبى, وبلىستاعى ۇلكەن مولدانىڭ بىرىنەن سانالاتىن اتاسىنان كوپ ادامدار ءتۇرلى كەڭەس سۇرايتىن. اتاسى اڭگىمە بارىسىندا جولاۋشىلار كەلگەن اۋداندار مەن اۋىلدارعا ءبىر كەزدەرى ەلەكتر جەلىلەرىن ءبىرىنشى بولىپ وزدەرى تارتقانى جونىندە ايتىپ, سىرتتاعى وبلىستاردا سىيلاس بولعان ادامداردىڭ حال-جاعدايىن سۇراستىرىپ وتىراتىن. وسىنىڭ ءبارىن تىڭداپ وسكەن بەگالى وزبەكستانعا ءبىرىنشى بولىپ ەلەكتر جارىعىن جەتكىزگەن جانداردىڭ ءبىرى ءوز اتاسى ەكەنىن ۇلكەن ماقتانىش كورىپ, سونداي قادىرلى مونتەر بولۋدى ارمانداپ, قيالدايتىن. ءتىپتى, ءوز اكەسى جۇماباي دا اتاكاسىپتى ۇستاعان ينجەنەر-ەنەرگەتيك بولاتىن. ءبىر كەزدەرى مىرزاشولدەگى تىڭ جەرلەردى يگەرۋشىلەردىڭ ور­تا­لىعى بولعان اتاقتى گاگارين قا­لاسىنداعى ماقتا زاۋىتىندا, ودان كەيىن اقالتىننىڭ ۇن زاۋىتىندا جەمىستى ەڭبەك ەتكەن اكەسى, كسرو ىدىراپ, ەلدەر تاۋەلسىزدىك العان شاقتا قازاقستانعا قونىس اۋداردى. ماقتاارال ماقتا زاۋىتىندا بايىرعى كاسىبىن جالعاپ, ابىروي-بەدەلگە كەنەلدى. وكىنىشتىسى, بۇل اسكەردەن ورالعان كەزدە, جاسى ءالى قىرىقتىڭ بەل ورتاسىنا دا جەتپەگەن اكەسى قاپيادا قازا تاپتى. «اكەڭ ولسە دە, اكەڭنىڭ كوزىن كورگەن ولمەسىن», دەگەن ءتامسىلدىڭ ناقتى ماعىناسىن سوندا ۇعىپ, ءبىلدى. اكەسىنىڭ ارىپتەستەرى مەن باسشىلارى ءالى كاسىپ يەلەنىپ ۇلگىرمەگەن مۇنى كادىمگى مونتەر ەتىپ جۇمىسقا الدى. اۋەلگىدە شاكىرت رەتىندە ۇستاپ, ارقايسىسى بىلگەنىن ۇيرەتتى. اتاسىنان, اكەسىنەن جۇعىستى بولعان قابىلەتى مەن مونتەر ءىسىن تەز-اق مەڭگەرىپ كەتتى. اتاكاسىپتىڭ ارقاسىندا ءىنىسى مەن ەكى قارىنداسىنىڭ اياقتانىپ كەتۋىنە سەپتەستى. «جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت, مەرەيى تاسىسىن» دەگەن مە­يىرلى ءسوز جانىن جادىراتادى. سەبەبى, جاقسى ادامداردىڭ قامقور كومەگىن كوپ كوردى. اكەسىنىڭ دوس كوڭىل ارىپتەستەرى مەن باسشىلارى تەك كاسىپ قانا ۇيرەتىپ قوي­ماي, وتباسىنىڭ باس يەسى بولىپ قالعان مۇنىڭ ۇيلەنىپ, شاڭىراق كوتەرۋىنە دە كومەكتەستى. قۇدالىق پەن توي شىعىنىن تولىق دەرلىك كوتەرىپ, اكەسىنە دەگەن دوس­تىق كوڭىلدەرىنەن جاڭىلمادى. قا­زىرگى بيىگىنە كوتەرىلۋدە سول كەز­دەگى باسشىلارى ءارى ۇستازدارى پەردەباي ءسابيتوۆ پەن بازارباي وتارباەۆ جانە داۋرەن مەدەۋوۆ, ىرزابەك ساعىندىقوۆ سىندى اعا­لارىنىڭ ءتالىم-تاربيەسىنىڭ سە­بى مول بولعانىن جۇرگەن جەرىندە تا­عىلىم رەتىندە ايتىپ جۇرەدى. ەل استاناسى سارىارقاعا كو­شىپ, ەل مەن جەر جاڭعىرىپ جات­قان جاڭا زاماندا ارمانى مەن مۇراتى اسىل جاستار جاپپاي ارقاعا قاراي اعىلدى. سول كوشتىڭ بىرىنە ىلەسىپ بەگالى دا استانا ىرگەسىندەگى ءبىر اۋىلعا كەلىپ قونىس تەپتى. ىرگەسىن جاڭا قالاپ جاتقان استانانىڭ جۇمىسىنا بىلەك سىبانىپ كىرىسىپ كەتتى. «قۋات» قۇرىلىس كورپوراتسياسىندا ەلەكترمونتەر بولىپ قىزمەت ەتتى. قازىرگى مي­نيسترلەر ءۇيى مەن ۇكىمەت ءۇيىنىڭ قۇرىلىسىنا قاتىستى. مۇ­نىڭ قاراپايىم مونتەرلىك قىز­مە­تىن جوعارى باعالاعان «قاز­ما­مانەلەكتروقىزمەت» كاسىپورىنى ەلەكترمونتاجداۋشى ەتىپ قىز­مەتكە شاقىردى. وندا تابان اۋدارماي 4 جىل جۇمىس ىستەگەن سوڭ «نايزا قۇرىلىس» كومپانياسىنا جۇمىسىن الماستىردى. وسى قىزمەتىندە ءجۇرىپ 2013 جىلى «جىلدىڭ ەڭ ۇزدىك ەلەكتريگى» اتاعىن الدى. بارلىق نارسە ءبىلىمسىز بولمايدى. ماقتاارالدا جۇرگەندە اقالتىن كاسىپتىك ليتسەيىندە وقىپ ءبىلىم العان ەدى. ەلوردادا جوعارى ءبىلىم كەرەك ەكەنىنە كوز جەتكىزىپ, تاراز قالاسىندا وقۋىن سىرتتاي جالعاستىرىپ جاتىر. ءتورت بالانىڭ اكەسى بولا تۇرىپ, ءوز جوبا-جوسپارى بويىنشا ءۇي تۇرعىزدى. سەبەبى, ول وسكەن ورتادا مۇمكىندىگى بار قۋاتتى ەر ادام ءوزىنىڭ قولىمەن وزىنە جايلى ءۇي تۇرعىزۋدى ۇلكەن مارتەبە سانايدى. وعان قوسا ءىنىسى مەن ەكى قارىنداسىن دا ءۇيلى-جايلى ەتىپ, ءورىسىن كەڭەيتىپ, اتا مۇراتى بولعان ۇرپاققا وركەن جايدىرىپ وتىر. ەكى جىل بۇرىن «بازيس» قۇرىلىس كومپانياسىنا الماسىپ, ونىڭ «استانا ەكسپو-2017» قۇرىلىس الاڭىنداعى ەنەرگوقىزمەتىندە ابىرويمەن قىزمەت ەتىپ ءجۇر. وسىندا كەلگەلى ەكسپو حالىق­ارالىق كورمەسىنىڭ تاريحىمەن تانىسىپ, «بولاشاقتىڭ ەنەرگيا­سى» تا­قىرىبىنا دەن قويىپ, ءبىلىمى مەن بىلىگىن ءوز بەتىنشە جەتىلدىرۋگە كىرىسكەن. بالاما ەنەرگيا كوزدەرىنە تەرەڭ ءۇڭىلىپ, ونى دامىتۋشى ەلدەردەگى مامانداردىڭ سالاداعى جاڭالىقتارى مەن جەتىستىكتەرىن ۇنەمى زەردەلەپ, ونى تولىق مەڭ­گەرۋگە ارەكەت ەتەدى. بالا كۇنىنەن قۇلاعىنا قۇيىلىپ كەلگەن «ۇيرەن دە جيرەن», «جىگىتكە جەتى ونەر دە از» دەگەن سيپاتتاعى تامسىلدەردى بۇگىندە ءوز پەرزەنتتەرىنىڭ قۇلا­عىنا قۇيا باستادى. ويتكەنى, ونىڭ «ءبازيستىڭ» تاڭداۋلى ەنەر­گە­تيك­تەرىنىڭ قا­تا­رىنان كورىنۋىندە ءدال وسى تامسىلدەردىڭ ءتالىمدى ۇلەسى مول. ال ەندى ەلەكترمونتەر بە­گالىعا جولىعىپ, ەكسپو تۋرالى پىكىرىن سۇراساڭىز, كورمەنىڭ سەرپىندى دامۋلارى مەن ادامزات ورلەۋىندەگى ورنى جونىندە تاڭدى تاڭعا ۇرىپ اڭگىمە شەرتەدى. نۇرباي ەلمۇراتوۆ, «ەگەمەن قازاقستان».