“حابار” اگەنتتىگى” اق باسقارما ءتورايىمى گۇلنار ىقسانوۆامەن سۇحبات
– گۇلنار مۇستاقىمقىزى, ۇلى مارتەبەلى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ بەل بالاسىنداي بولىپ دۇنيەگە كەلگەن, بۇگىندە اقپارات ايدىنىنداعى باستى تەلەارنالاردىڭ بىرىنە اينالعان, بارلىق جاقسىلىق-سۇيىنىشتەرىمىزدىڭ قارلىعاش نيەتتى حابارشىسىنداي, ەل يگىلىگىن كوزدەگەن ەلباسى ساياساتىنىڭ سارا ءسوزدى جارشىسى, ءوزىڭىز باسقارىپ وتىرعان, حالىققا تانىمال “حابار” اگەنتتىگىنىڭ 15 جىلدىق مەرەيتويى قۇتتى بولسىن! ەل گازەتى “ەگەمەننىڭ” اتىنان قۋانىشتارىڭىزدى بولىسە وتىرىپ, “حابار” ارناسى قۇرىلعان كەزدەگى ماقسات-مىندەتتەر, ودان كەيىنگى قاز باسىپ قالىپتاسۋ كەزەڭى, ءوسۋ-ورلەۋ جولدارىڭىزدىڭ جايىن ءوز وقىرمانىمىزعا جەتكىزسەك دەپ ەدىك.
– راحمەت. العاش قۇرىلعاننان-اق ءبىزدىڭ “حابار” ۇلتتىق تەلەۆيزيالىق اقپارات اگەنتتىگى دەپ اتالدى. ناق وسىندا ۇلكەن ءمان-ماعىنا جاتقان بولاتىن. داريعا نازارباەۆا قازاقستان اۋماعىندا عانا ەمەس, جالپى ورتالىق ازيا رەسپۋبليكالارى اۋقىمىندا دا اسا ءىرى اقپارات اگەنتتىگىن قۇرۋدى جوسپارلادى. اڭگىمە اقپارات اعىندارىنىڭ باسىن قوسىپ بىرىكتىرۋگە, بىرەگەي اقپاراتتىق كەڭىستىك قۇرۋعا ءھام ونى قۇرىلىمداندىرۋعا, تاڭداۋلى جۋرناليستىك كۇشتەردى جيناپ قاۋىمداستىرۋعا, ەلىمىزدە جانە الەمدە بولىپ جاتقان بارلىق وقيعالارعا قۇلاقتى تۇرىك ۇستاۋعا, شەتەل وقيعالارىنىڭ قازاقستاندىق استارلى ءمانىن اشىپ وتىرۋعا, الەمدە بولىپ جاتقان ۇدەرىستەردى قازاقستاندىق كوزقاراسپەن بەرۋگە سايدى. ارينە, “حاباردىڭ” ءدال قازىرگىدەي تولىققاندى, اتاقتى تەلەارنا بولىپ قالىپتاسۋى وڭايعا تۇسكەن جوق. بىراق, سايىپ كەلگەندە, جاڭاعى ايتقان ماقساتقا قول جەتكىزىلدى دە.
مەنىڭ پايىمداۋىمشا, قارىمى مول قۋاتتى قۇرىلىم جاساقتالدى. ودان ارعى دامۋدىڭ نەگىزى وتە ساۋاتتى تۇردە بىلىكتىلىكپەن قالانىپ-قالىپتالدى. “حاباردىڭ” برەندى ايعاقتالعان, العاشقى لوگوتيپتەر پايدا بولعان, ەفيرلىك تىرناقالدىلار قاناتتانعان سول ءبىر ۋاقىت ەلدىڭ, اسىرەسە جۋرناليستەردىڭ ەسىندە بولار. كابينەتتە جاۋراعان كۇندەر دە بولماي قالعان جوق. سول كەزدە ءبىزدىڭ حابار تاراتاتىن ەفيرلىك ۋاقىتىمىز نەبارى 4 ساعات قانا ەدى. قازىر كۇن سايىن 20 ساعات بويى كورەرمەندەرىمىزبەن جۇزدەسەمىز, قۋانا قاۋىشىپ ديدارلاسامىز. نەگىزگى ارناعا قوسىمشا “ەل ارنا” دا دەربەس جاعدايدا, ءوز كۇش-جىگەرىمەن دامۋ ۇستىندە.
– وسى “ەل ارنا” اۋەلدە نەگىزىنەن قازاق ءتىلدى ارنا بولىپ قۇرىلعان سياقتى ەدى عوي؟
– ءيا, سونداي ءبىر ءتاۋىر يدەيانى ارنانىڭ “حابار-2” بولىپ تۇرعان كەزىندە-اق قاينار ولجاي ساتىمەن باستاعان-دى. بىراق, وكىنىشكە وراي, ءارتۇرلى قيىندىقتار قولبايلاۋ بولىپ, ارنا جۇمىسىن قايتادان قۇرعانبىز. ال 2008 جىلى ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ “جاس وتان” جاستار قاناتىنىڭ سەزىندە “ەل ارنا” نەگىزىندە جاستار تەلەارناسىن قۇرۋ جونىندە ۇسىنىس جاسادى. سودان بەرى بۇل ارنا قازاقستاندا تۇڭعىش رەت تولىقتاي جاس قاۋىمنىڭ تالاپ-تىلەگى مەن ماقسات-مۇددەسىنە بەت بۇرىپ, جاستار اۋديتورياسىنا قىزمەت ەتىپ كەلەدى.
سونىمەن قاتار ءبىزدىڭ بىردەن-ءبىر سپۋتنيكتى ارنامىز “كاسپيونەت”, مىنە, سەگىز جىل بولدى, بارلىق ەۋروپا ەلدەرىنە, رەسەيدىڭ ۋرالعا دەيىنگى بولىگىنە, اراب ەلدەرىنە, افريكانىڭ سولتۇستىگىنە, سونداي-اق ورتالىق ازيا ەلدەرىنە حابار تاراتۋدا. ارنانىڭ قىزعىلىقتى دا ىلكىمدى ىزدەنىستەرى جەتىپ ارتىلادى. وسى رەتتە شەتتەگى قازاق قانداستارىمىز عانا ەمەس, تمد-دان شىققان, كەڭىرەك ماعىناسىنداعى بۇرىنعى ورىس ءتىلدى وتانداستارىمىز دا, ءارى قازاقستانعا قىزىعۋشىلىق تانىتاتىن ادامداردىڭ بارلىعى دا ءبىزدىڭ اۋديتوريامىز بولىپ تابىلادى.
بۇعان قوسا وسى جىلداردا بىزدە تەك الماتى قالاسىنا عانا حابار تاراتاتىن “راديوارنا” قالىپتاستى. سوڭعى ۋاقىتتا زاماناۋي ۇدەرىستەرگە دەن قويا وتىرىپ, “حابار” تەلەارناسىندا جاڭا رۋحتاعى ينتەرنەت-پلاتفورمالار قۇردىق. قازان-قاراشا ايلارىندا “ەل ارنا” مەن “كاسپيونەتتە” تاعى ەكى ينتەرنەت-پورتال جاساقتالۋىن اياقتاماقپىز.
– “حاباردىڭ” جالپى شىعارماشىلىق ىزدەنىستەرى جونىندە نە ايتار ەدىڭىز؟
– ەڭ باستى ساپالىق ىلگەرى باسۋ رەتىندە مازمۇندىق تۇرعىداعى وڭ وزگەرىستەردى اتاپ كورسەتەمىن. ءبىز ۇنەمى حاباردى قايتكەندە جاقسى بەرۋدىڭ جاڭا ۇلگىلەرىن تىنىمسىز ىزدەدىك. ءبىز ءوز جۇيەمىزگە تاستاي باتىپ, سۋداي ءسىڭىپ كىرىگەتىن شىعارماشىل ادامداردى ىزدەدىك. جانە ولاردى تاپتىق تا.
تەلەديداردا قازاق ءتىلدى جۋرناليستيكا مەكتەبىن قالىپتاستىرۋىمىزدى مەن ءبىزدىڭ ءسوزسىز تابىستارىمىزدىڭ ءبىرى دەپ سانايمىن. اگەنتتىكتە ءتىل تاعدىرىنا تولعانباي تۇرا المايتىن بەلگىلى ادامدار جۇمىس ىستەدى, قازىر دە ىستەپ جاتىر. ولار سۇرانىسقا يە, حالىقتىڭ ءىلتيپاتىنا ىلىنگەن, زاماناۋي فورماتتاردى ومىرگە كەلتىردى. ول ەسىمدەردى وزدەرىڭىز دە بىلەسىزدەر... سەرىك اباس-شاح, ارمان سقابىل ۇلى, “جەتى كۇندى” جاڭا ساتىعا كوتەرگەن باۋىرجان وماروۆ, قاينار ولجاي, ءلاززات تانىسباي, سايىن ەسماعي, نۇرتىلەۋ يمانعالي ۇلى جانە باسقالار. “حاباردىڭ” شەكپەنىنەن شىققان, سولاردىڭ كوبى قازىر جوعارىلاپ, باسقا بيىكتەردەن كورىنىپ ءجۇرگەنىنە قۋانامىز. ولار يدەياسىن ايتىپ ىسكە اسىرعان باعدارلامالار ەلدىڭ ەسىندە.
شىعارماشىلىق ىزدەنىس دەگەندە تۇڭعىش قازاق سەريالى, ياعني كينوتوپتاماسى “توعىسقان تاعدىرلاردىڭ” “حابار” اگەنتتىگى اياسىندا ءتۇسىرىلۋى دە ءساتىن سالعان ەڭبەك بولدى. بۇل ءوزى سول كەزدەگى ەڭ ۇزاق سەريالعا اينالدى. ءوزىمىزدىڭ دۋبلياج بولىمىمىزدە قازاقشاعا اۋدارىپ, ءبىز ونى “كاسپيونەت” ارقىلى شەتەلدىك قازاق تەلەكورەرمەندەرىنە ۇسىندىق. فيلم ءۇشىن العىس ايتقان جاقسى لەبىزدەر كەلدى. “حاباردا” دۇنيەگە كەلگەن وسى “فيلم ءوندىرۋ” تەحنولوگياسىن قايتا جاڭعىرتىپ, ءبىز بيىل ەكرانعا “جانىم” اتتى جاڭا سەريال شىعاردىق. قازىر ول دا قازاق تىلىنە اۋدارىلۋدا.
وسى رەتتە مۇنىمەن دە توقتالماق ەمەسپىز. سەرىك اباس-شاح پەن ونىڭ توبى قازاق ءتىلىندە سەريال جاساۋ جونىندە يدەيالار ايتۋدا. ول ونى استانا اياسىندا تۇسىرگەندى ماقۇل كورۋدە. نەسى بار؟ استانادا ماتەريال جەتكىلىكتى, الۋان تاعدىرلارعا باي. ءفيلمدى جاساۋعا قابىلەتتى ادامدار بار. سەرىك ويىن جۇزەگە اسىرسىن. ءتۇسىرسىن. بۇدان باسقا, جىل اياعىندا, ياعني كوپ ۇزاماي “ەل ارنادا” جاستار سەريالىن جىبەرمەكپىز. بۇل دەگەنىڭىز – توسىن وقيعاعا قۇرىلعان, جاستارعا جاعىمدى كومەديا. وسىلايشا ءبىز ءوزىمىزدىڭ تەلەكينووندىرىسىمىزدى ارى قاراي ورىستەتە بەرۋدى ۇيعارىپ وتىرمىز.
– ەندى جاڭالىق حابارلارىڭىزدىڭ قاينار كوزى سانالاتىن جەر-جەردەگى تىرشىلىك قوسىندارىڭىز تۋرالى ايتساڭىز؟
– اۋەلى قازاقستانداعى قوسىندارعا توقتالايىن. ءبىز ءوز تىلشىلەرىمىزدى ماقتان تۇتامىز. وتە تۇراقتى تىلشىلەر جەلىسى قالىپتاستى. مۇندا اۋىس-ءتۇيىس تىم سيرەك بولادى. جاقسى جۋرناليست بولسا, اقپاراتقا دا كەنەلىپ وتىراسىڭ. ال قوعامدا اقپاراتقا دەگەن سۇرانىس مول. قازىر ەل ىشىندەگى وڭىرلەردە 14 ءتىلشى قوسىنىمىز بار. ولار ءوز رەپورتاجدارىن كۇن قۇرعاتپاي جىبەرىپ تۇرادى. تەحنولوگيالىق تۇرعىدان العاندا قازىر جۇمىس ىستەۋ كوپ جەڭىلدەدى ەمەس پە. ەگەر بۇرىن ماتەريال جىبەرۋدىڭ ماشاقاتى باستان اسىپ, ولاردى “سپۋتنيك” ارقىلى الىپ تۇرعان بولساق, ەندى مۇنىڭ ءبارىن ينتەرنەت ارقىلى وپ-وڭاي اتقارۋعا مۇمكىندىك تۋدى. ءبىز ءوز تىلشىلەرىمىزدىڭ جەدەل سيۋجەتتەرىن ءىس جۇزىندە “ون-لاينمەن” الامىز. بۇگىندە “حاباردا” جاڭالىقتاردى جاڭارتىپ تۇرۋدا ەشبىر تۇيتكىل دە, كىدىرىس تە جوق. تاڭەرتەڭنەن-اق, تاڭعى تازا اۋا سياقتى, وقيعا بولعان ورىننان, ءىزىن سۋىتپاي جاڭا جاڭالىقتار لەگى ۇزبەي تۇسە باستايدى. جاڭالىقتار ءبىزدىڭ ارنانىڭ التىن وزەگى دەسەك تە بولادى.
ال ەندى سولاردى دايىندايتىن تىلشىلىك قوسىندارىمىز وتە مىقتى, ۇيىمشىل كوماندا. ولاردىڭ بىزگە جىبەرگەن اقپاراتى ءاردايىم قىزعىلىقتى, جاڭا, كوكەيكەستى بولىپ كەلەدى. ولار ومىرگە سامارقاۋ قاراي المايتىن جاندار.
– نەگىزگى ۇيىتقىلاردىڭ ەسىمدەرىن اتاي كەتسەڭىز؟
– بولادى. ول دەگەنىڭىز – ۆلاديمير موگاي, قاراعاندى; پاۆلوداردان سالاۋات تەمىربولاتوۆ, وسكەمەندىك ءتىلشىمىز دميتري كريۋكوۆيچ, بايىرعى, كانىگى ءجۋرناليسىمىز الما ورازباەۆا جانە باسقالار. مەن ەندى ءبىر ادامدى وسى “جانە باسقالارعا” قوسپاي, ەرەكشە اتاعىم كەلەدى. ءسىرا, ونى ەڭ تاڭداۋلى دەپ ايتقانىم دا ىڭعايسىز بولار. سەبەبى, ول ءوز ءىسىنىڭ ناعىز شىنايى مەترى, تالدىقورعانداعى تەلەتىلشىمىز تىلەۋقابىل مىڭجاسار.
– كۋرستاس دوس تۋرالى مۇنداي جىلى لەبىز ەستىگەنىمىزگە قۋانىشتىمىز. كەزىندە “ەگەمەن قازاقستان” “مىڭجاساروۆتىڭ مىڭ رەپورتاجى” دەگەن ماقالا دا بەرگەنى ەسىمدە.
– ەندەشە, ءبىزدىڭ بارلىق جۋرناليستەرىمىز تىلەۋقابىلعا قاراپ وي مەن بوي تۇزەيدى. مىسالى, استانادا ۇلكەن ءبىر ماڭىزدى حالىقارالىق جيىن بولا قالسا, ءبىز, ادەتتە, ءوڭىرلەردەن ەكى, ءتورت-بەس ادامعا دەيىن شاقىرامىز. ءارى استانا توبىنا كومەك بولسىن دەيمىز. ەكىنشى جاعىنان, ولاردىڭ دا جەرگىلىكتى وقيعالار توڭىرەگىندە قالماي, الەمدىك ۇدەرىستەرگە قاتىسۋىن, كاسىبي دەڭگەيلەرى مەن شەبەرلىكتەرى كوتەرىلۋىن قالايمىز. مىنە, سوندا, كىمدى شاقىرامىز دەگەندە باسقالار ءجونىندە پىكىرتالاس تۋىپ جاتقانمەن, استانادا بولاتىن بارلىق وقيعالارعا قاتىسىپ تۇرۋ تىلەۋقابىل تاراپىنا كەلگەندە بۇلجىماس قاعيدا. بايىپتىلىقتان جازبايتىن ونىڭ مانەرىنەن باسقا ارىپتەستەرى ۇيرەنەدى. مەنىڭشە, ول شىن مانىندەگى حالىقتىق جۋرناليست, حالىقتىڭ شىنايى قۇرمەتىنە يە بولعان جۋرناليست. “حاباردىڭ” دەلەگاتسياسى ونىڭ تالدىقورعانداعى شىعارماشىلىق كەشىنە بارعاندا ادامداردىڭ وعان دەگەن ءىلتيپاتىن كورىپ, وسىعان كوزىمىز جەتتى.
– شەتەلدە دە تىلشىلەرىڭىز بار ەمەس پە؟
– شەتەلدىك تىلشىلىك جەلىگە كەلەر بولساق, الەمدە بولىپ جاتقان وقيعالارعا قازاقستاندىق پايىم-كوزقاراسپەن ورنەكتەلگەن حالىقارالىق اقپارات حابارلاردى ءبىز ماسكەۋدەن, وزبەكستاننان, تاجىكستاننان كۇندەلىكتى دەرلىك الىپ تۇرامىز. ءبىرازدان بەرى قىرعىزستان, بىشكەك “ىستىعى” تومەندەمەيتىن جەدەل جەلىگە اينالدى. لوندوننان دا ءوز اقپاراتىمىزدى الامىز. قازىر وندا ءبىزدىڭ ءتىلشىمىز جۇمىس ىستەيدى.
– “ەگەمەن قازاقستاننىڭ” نازارىنان ءسىزدىڭ بۇل ءتىلشىڭىز دە قاعىس قالعان جوق. جانسەبىل ءجۋرناليسىمىز جاقسىباي سامرات ەۋروپادا جولىعىپ, وسى جازدا گازەتىمىزدە لوندونداعى سول ءتىلشى قارىنداسىمىز بەللا قۇدايبەرگەنوۆامەن وڭدى سۇحبات جاريالاعان.
– ول ءۇشىن دە راحمەت. بەللا بۇرىن ماسكەۋدە باسقا مەكەمەدە جۇمىس ىستەگەن. قازىر بىزگە اۋىسقان. قوسىنى لوندوندا بولعانىمەن, ەۋروپانىڭ باسقا ەلدەرىن, سولارداعى ماڭىزدى وقيعالاردى دا قامتىپ تۇرادى. بۇدان باسقا, بايىرعى ءجۋرناليسىمىز مايرا ابدراحمانوۆا دا ەكى جىل بۇرىن “حابارعا” قايتىپ ورالعان. ەۋروپاداعى عانا ەمەس, ەقىۇ-دا دا اككرەديتاتسيالانعان ارنايى وكىلىمىز قازاقستان توراعالىعى تۇسىندا وسىناۋ مارتەبەلى ۇيىمنىڭ تورىنەن جەدەل دە وزەكتى رەپورتاجدارىن ءجيى جاساپ جىبەرىپ جاتىر. قازىر بەلورۋسسيادا تىلشىلىك قوسىنىمىزدى اشۋدامىز.
سونداي-اق ءبىز رەسەيلىك “يتار-تاسس” جۇيەسىمەن ىنتىماقتاستىق بايلانىس ورناتقانبىز. تاپسىرىس بويىنشا ولار بىزگە الەمنىڭ توعىز ەلىنەن قاجەت كەزىندە سيۋجەتتەر جاساپ بەرىپ تۇرادى. ياعني, تىلشىلىك جەلى ءورىسى كەڭەيە تۇسۋدە. تاياۋ ۋاقىتتا قىتايدا, امەريكادا تىلشىلەر قوسىنىن اشۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. سونىڭ ەڭ ءبىرىنشىسى وسى جاقىن ارادا تۋىسقان ەل تۇركيادان اشىلماق.
– ءتىل ساياساتىنداعى تەپە-تەڭدىكتى قالاي ۇستانۋداسىزدار؟
– ءبىر سوزبەن ايتساق, ءبىز بۇل ورايدا زاڭ ءمولشەرلەمەسىنەن ءبىر سۇيەم دە بۇرا تارتپايمىز. تەك ەڭ باستى الاڭىمىز – قازاق ءتىلىندەگى كونتەنتتىڭ ساپاسى. بىزدە, ءتىپتى, نە تولىق قازاق ءتىلدى, نە تولىق ورىس ءتىلدى دەپ ايتۋعا كەلمەيتىن ءبىر فورماتىمىز بار. “قازاقشاڭىز قالاي؟” دەپ اتالادى. بۇل باعدارلاما ءتىلدى ۇيرەتىپ شىعارۋ مىندەتىن قويمايدى. نەگىزگى مىندەت – تىلگە دەگەن قىزىعۋشىلىقتى وياتۋ, وسى جاعدايدىڭ ايرىقشا تولعاقتى, كوكەيكەستىلىگىن ايعاقتاۋ. ءبىز ءوز اۋديتورياسىمەن جان-تانىمەن بەرىلە جۇمىس ىستەيتىن وقىتۋشىلاردى كورسەتكەن كەزدە مەن وسىنداي جان شۋاعىن شاشقان مۇراتشىل مۇعالىمدەر الدىنان مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋگە تالپىنبايتىن ادام سيرەك كەزدەسەتىن شىعار دەپ ويلايمىن. “راحات-لۋكۋم” توبىنىڭ جاس جۇلدىزى كسەنيا وسىناۋ باعدارلامانى ماۋسىمنان ماۋسىمعا جانداندىرا جۇرگىزىپ كەلەدى. وزگەشە ءبىر ۇلگى-ادىستەمەلەردى تاۋىپ, ونىڭ بۇل ىسكە قۇلشىنا كىرىسكەنى سونشالىق, وسى ارقىلى تىلگە دەگەن تالعامى جاڭادان تاربيەلەنىپ, كسەنيا ۇلگىسىنە ەرۋشىلەر, ءسىرا, از بولماس.
– ولاي بولسا, وزدەرىڭىزدىڭ اۆتورلىق ءتول باعدارلامالارىڭىزعا كەڭىرەك توقتالساڭىز.
– ءتول باعدارلامالاردى ءارى تۇرلەندىرىپ, ءارى كوكەيكەستىلىگىن ارتتىرۋ قولعا الىنۋدا. ايتالىق, س.اباس-شاحتىڭ قىزعىلىقتى جاڭا باعدارلاماسى “سونىمەن, سولاي دەيىك” دەپ اتالادى. بۇل كۇن سايىن جۇرەتىن توك-شوۋ. جانە ءبىر رەت قانا كورسەتىلىپ قويمايدى, تاقىرىپتىق جەلىسىن ۇزبەيدى. رەسەيدە وسى تەكتەس “پۋست گوۆوريات” جانە باسقا باعدارلامالار بار. ءبىز ەڭ وزەكتى ماسەلەلەردى قامتيتىن وسىنداي باعدارلامانى قازاق تىلىندە جاساۋعا ۇيعاردىق. ونىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى سول, ول استاناداعى ءبىزدىڭ جاڭا ستۋديامىزدا جۇزەگە اسۋدا. وسىنداي كوكەيكەستى تاقىرىپتار, جاڭا يدەيالار, جوسپارلار كوپ-اق. ولاردى تالقىلاۋعا كەلەتىن اۋديتوريا دا وسال ەمەس.
اپتاسىنا ءتورت رەت كورىنەتىن “ارنايى رەپورتاج” توپتامالىق باعدارلاماسى تۇساۋىن كەستى. بۇل دا قازىر جۇرت كوبىرەك دەن قوياتىن قۇجاتتىق مانەردى نەگىزگە العان. ياعني, بۇرىن بولعان قانداي دا ءبىر وقيعا قايتادان جاڭعىرتىلادى. ءسىز سونىڭ كۋاسى بولعانداي اسەرگە بولەنەسىز. مەيلى ەسىرتكىگە قارسى كۇرەس بولسىن نەمەسە جاستاردىڭ بوس ۋاقىتتى وتكىزۋى بولسىن, ايتەۋىر وسىنداي, اركىمدى تولعاندىراتىن, ەشكىمدى بەيجاي قالدىرمايتىن الەۋمەتتىك تاقىرىپتار العا شىعارىلۋدا. باعانىڭ وسۋىنە نەمەسە قاۋىپسىزدىككە, نەمەسە جانعا تيەتىن باسقا دا ءتۇيتكىلدەرگە سامارقاۋ قاراي الاتىن قايسىمىز بارمىز؟ مەن مۇنى اركىمگە ارنالعان تۇتىنۋشىلىق باعدارلاما دەپ اتار ەدىم. ءسويتىپ ءبىز جۇرتتىڭ بارلىعىنا بىردەي: بيلىككە دە, قاراپايىم بۇقاراعا دا قىزىقتى ءارى تۇسىنىكتى بولاتىن, قالىڭ جۇرتشىلىققا, تۇتاس قوعامعا ارنالعان الەۋمەتتىك باعدارلامالار جولىنا تۇستىك. بۇلاردان باسقا ويىن-ساۋىقتىق “دۋدار-اي”, ءان جانە كينو تاريحىن باجايلايتىن ء“بارى ەسىمدە” باعدارلامالارىنا كورەرمەن ءىلتيپاتى ءتاۋىر.
– ەلىمىزدەگى ۇلكەن ساياساتتى, ءتۇرلى وقيعالارعا بەرىلەر باعانى “حاباردىڭ” حابارلارى ارقىلى تارازىلايتىن ءۇردىس بايقالادى. بۇعان نە دەيسىز؟
– وسى ارادا باسىن اشىپ الاتىن ءبىر نارسە – ءبىز مەملەكەتتىك يدەولوگيالىق تاپسىرىستىڭ ورىنداۋشىلارى بولىپ تابىلامىز. ودان قالا بەردى, ايتالىق, ەلىمىزدە بولىپ جاتقان وقيعالاردى, ءدال قازىر اۋەدە قالىقتاپ جۇرگەن اقپاراتتى حالىققا, ءوز كورەرمەنىمىزگە وتە جەدەل, وتە بايىپتى ءارى وتە شىنشىل تۇرعىدان جەتكىزۋدى باستى مىندەتىمىز دەپ بىلەمىز. “كازاحستانسكايا پراۆدادان” با ەكەن, جاقىندا ءبىر ماقالا وقىدىم, سوندا سۇحبات بەرۋشى قاراپايىم ادام “حاباردى” ەل جاعدايىنىڭ بارومەترى دەپ باعالاعان ەكەن. الەۋمەتتانۋشىلار ەل مەن قوعام جاعدايىن, تىنىس-تىرشىلىگىن تامىرشىداي تاپ باسادى عوي. ءبىز دە ەلدىڭ كوڭىل-كۇيىن, جاي-جاپسارىن تاپ باسىپ تانۋعا ۇمتىلامىز. حالىق اراسىنا شىعامىز. نىساندارعا, قۇرىلىستارعا, كاسىپورىندارعا بارامىز. ايتالىق, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق قارقىندى دامىتۋ مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ اسا ماڭىزدى ءارى وزەكتى باعىتى بولىپ وتىر. وسىعان وراي ءبىز بولماعان نىساندى تابۋ قيىن-اق شىعار. ءبىز دەرەگى جوق الدەبىر ابستراكتىلى نارسەلەردى ەمەس, ناقتى جايلاردى ايتىپ كورسەتەمىز. قۇرىلىس قالاي ءجۇرىپ جاتقانىن, قانشا جۇمىس ورنى اشىلعانىن, ادامداردىڭ قانداي قيىندىقتارمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىرعانىن ايتامىز. ەل ءۇشىن وتە ماڭىزدى, تاعدىرشەشتى سانالاتىن مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ ارقايسىمىزعا تۇسىنىكتى بولۋىنا تالپىنامىز. بىزگە قازاقستاننىڭ قۋاتى ارتقانى, گۇلدەنىپ وركەندەگەنى كەرەك. دەمەك, ەلدە بولىپ جاتقاننىڭ ءبارىن اكتۋالداندىرىپ, جانداندىرىپ, قان جۇگىرتىپ, ۇعىنىقتى ءارى قاراپايىم, ءارى شىرايلى قالپىندا كورەرمەنىمىزگە, ءوز اۋديتوريامىزعا جەتكىزۋ, ءاربىر قازاقستاندىقتى اقپاراتتاندىرۋ – ءبىزدىڭ اسىل پارىزىمىز.
– ەلباسى مەن “حابار” اراسىنا قانداي پاراللەلدەر تارتار ەدىڭىز؟
– ەڭ الدىمەن, ءبىزدىڭ بارلىق باعدارلامالارىمىزدىڭ نىسانالى باعدارشامى – ەل پرەزيدەنتى كوتەرىپ جۇرگەن ماسەلەلەر. بارلىق باعدارلامالارىمىزدىڭ وزەگىنە ەلباسى يدەيالارى, وي-پىكىرلەرى التىن ارقاۋ بولىپ تارتىلعان. ەڭ باستىسى, ءبىز مەملەكەتتى دامىتۋدىڭ بارلىق باعىتتارىن جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرىن كۇن تارتىبىندەگى كەلەلى مىندەتتەر رەتىندە كوتەرۋدەن ەشقاشان جازعان دا, جالىققان دا ەمەسپىز. وسى رەتتە ءبىز مەملەكەت باسشىسىنىڭ قولعانات كومەكشىسى بولعىمىز كەلەدى. پرەزيدەنتتىڭ كومەكشىسى بولۋ, ونىڭ يدەولوگياسىن ناسيحاتتاۋ, ونىڭ ىزگىلىكتى باعدارلامالارىن ىسكە اسىرۋعا سەپتەسۋ, حالىق ءۇشىن سونىڭ ءبارىن كوكەيكەستى ءارى قىزىقتى ەتۋ 15 جىلدىڭ ونە بويىندا ءبىزدىڭ باستى قاعيدامىز بولىپ كەلدى جانە سولاي بولىپ قالا بەرمەك.
پرەزيدەنت جولداۋى ءسىزدىڭ گازەتتە ءارتۇرلى سۇحباتتار مەن ماقالالاردا سالا-سالا ەتىلىپ قالاي جىلىكتەلىپ تۇسىندىرىلسە, ءبىزدىڭ باعدارلامالارىمىزدا دا ءدال سولاي ەتىلەدى. مىسالى, ءبىز “ەل ارنادا” جاستاردىڭ جاسامپازدىعى مەن ازاماتتىق رۋحىن كوتەرۋگە ۇمتىلامىز. ولاردى قوعامنىڭ بۇگىنگى ۇدەرىستەرىنە, جاسامپازدىق ۇدەرىستەرىنە قاتىسۋعا ۇندەيمىز. ەلباسى تالابىنىڭ دەڭگەيىندە بولۋعا شاقىرامىز. ەلدىك مۇرات جولىنا رۋحتاندىرامىز جانە جىگەرلەندىرەمىز. ەلباسى قويعان تالاپ پەن مىندەتتى ايشىقتى مازمۇنمەن بايىتامىز.
– مەرەيتويعا نەمەن كەلدىڭىزدەر؟
– ءبىز مەرەيتويدى, كەڭەس كەزىندە ايتىلاتىنداي, ءوزىمىزدىڭ ەرەن ەڭبەگىمىزبەن اتاپ ءوتۋدى ۇيعاردىق. ياعني, ەشقانداي دابىرالى جيىن-شارالار بولمايدى. ەڭ باستىسى, جاڭا ماۋسىمعا ءبىز بارلىق تەلەارنالارىمىز بويىنشا جاڭارتىلعان باعدارلامالاردىڭ جاراسىمدى دا جارقىن شوعىرىمەن كەلدىك. ارينە, ولار جايىندا كوپ ايتۋعا دا بولار ەدى. بىراق ءبىزدىڭ مەرەيىمىزدى وسىرەتىن ءبىر عانا جاي بار. ول – وتكەن ون بەس جىلدا “حاباردىڭ” حالىقتىڭ قالاۋلى تەلەارناسىنا اينالعاندىعى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن قورعانبەك امانجول.
