تەكتى اۋلەتتىڭ تۇياعى

قولىما قالامىمدى العانىم سول ەدى, قارا تەلەفون بەزەك قاعىپ قويا بەردى. – اللو, تىڭداپ تۇرمىن. – اينالايىن بالام, مەن ابدۋللا ابەن ۇلى دەگەن اتاڭمىن. تانيسىڭ با, تانىمايسىڭ با, بىلمەدىم؟ – تانىعاندا قانداي, ءسىز “ۇستازداردىڭ ۇستازى” اتانعان ابدۋللا اقساقالسىز عوي. – راحمەت, اينالايىن. ۇستاز بولىپ تۋىپ, ۇستاز بولىپ قارتايعانىما قۋانامىن. “ۇستازداردىڭ ۇستازى” دەگەن باعادان ارتىق ماراپاتتىڭ ماعان قاجەتى شامالى. – ابەكە, قانداي تاپسىرماڭىز بار, ايتا بەرىڭىز. – بالام, تاپسىرما ەمەس, ازىن-اۋلاق ءوتىنىشىم بار. اللا سىيلاپ, بيىل 80 جاستىڭ جەلكەسىنە ءمىنىپ وتىرعان جاعدايىم بار. بالالارىم مەن نەمە­رە­لەرىم جۇرەكتەرىنە جازىلىپ قالعان ءومىر ورنەكتەرىن اق قاعازعا تۇسىرگەن ەكەن. سوعان بايلانىستى وزىڭمەن ەمەن-جارقىن اڭگىمەلەسسەم دەپ ەدىم. مەنىڭ مۇنىم سوق­پاقتى دا توقپاقتى ءومىر جولىن كەيىنگى ۇرپاق­تارعا ۇلاعات بولار دەگەن نيەتتەن تۋىنداپ وتىر. ...سونىمەن قولىمدا ابدۋللا اقساقالدىڭ ءىنىسى ءابدىراحماننىڭ قىزى – فيلولوگيا عىلىم­دا­رىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت كۇلزادا ابەنوۆانىڭ جاز­با­لارى. ءسال-ءپال ءۇزىندى بەرەلىك. “ادەتتە تاريحشى عالىمدار ۇلتتىڭ, حالىقتىڭ تاريحىن ونىڭ جەكە تۇلعالارىنىڭ ونەگەلى ىستە­رى­مەن, قالدىرعان ۇلاعاتتى ىزدەرىمەن بايلانىستى­رادى. ءسويتىپ, تۇتاس مەملەكەتتىڭ وتكەنىن بايان­دايدى. وتاننىڭ وتباسىنان باستالاتىنىن ەسكەر­سەك, بۇل اكسيومانى شاعىن عانا كولەمدە قاراعاندا, ءار اۋلەتتىڭ دە اۋىزعا الار تاريحى مەن ءداستۇرى, ماقتانىش تۇتار ىستەرى ونىڭ جەكە وكىلدەرىمەن بايلانىستى ەكەن. ونى ءوز اۋلەتىڭنىڭ وتكەن جولىنا قاراعاندا انىعىراق بايقايسىڭ دا. ءبىزدىڭ اۋلەتتىڭ دە سونداي ونەگەلى قارا شاڭىراقتاردىڭ قاتارىندا ەكەندىگىن مەن دە ماقتانىش تۇتامىن. ەگەر بىرەۋلەر مەنەن : “قاي اتانىڭ ۇرپاعىسىڭ؟ كىمگە قاراپ ءوستىڭ؟” – دەپ سۇراي قالسا, ءوز اتا تەگىمدەگى اۋىزعا ورالاتىن ايتۋلى تۇلعا ابدۋللا اتامدى اتايمىن. تەگىندە مۇعالىم مەن ۇستاز بولۋدىڭ ايىرماشى­لىعى جەر مەن كوكتەي ەكەنىن بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ ءبىل­مەس. مۇعالىم ءدارىس بەرەدى, ءپان ۇيرەتەدى, ال ۇستاز ونە­گە بەرەدى, ۇلگى ۇيرەتەدى. مۇعالىمنەن ۇستازعا اي­نال­عان ساناتتىلار بار بولار. ال, شىن مانىندە ۇس­تاز قۇرساقتان ۇستاز بولىپ شىعادى. ۇستاز بولعاندار ۇستاز بولىپ قارتايادى. مەنىڭ اتام ءدال وسىنداي تەكتى اتانىڭ تۇياعى”. ابدۋللا اقساقالمەن اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا ونى شىنىندا دا, كۇلزادا ايتقانداي, تەگىندە بار تۇلعا بولار دەگەن وي جۇرەگىمدە جازىلىپ قالدى. – مەن, 1929 جىلى جاڭاقورعان اۋدانىنداعى تومەنارىق ەلدى مەكەنىندە دۇنيەگە كەلدىم,– دەيدى اڭگىمە ۇستىندە ابدۋللا اقساقال. وكىنىشتىسى سول, ءبىر جارىم جاسىمدا انامنان ايىرىلىپ, تاعدىر تالقىسىن كوپ كورگەن اكە تاربيەسىمەن ءوستىم. ابەكەڭنىڭ ايتۋىنشا, اكەسى ابەن بەكنازار ۇلى اراب ءتىلىن جەتىك بىلگەن ساۋاتتى كىسى بولعان ەكەن. ءتۇپ اتالارى ارقادان كەلىپ, استىق ساتىپ جۇرگەندە بەكنازار وسىندا قالىپ, ەگىن ەككەن. بەرتىن كەلە سىردىڭ بويىنا شىعىر ورناتىپ, وتىرىقشى­لىق­پەن اينالىسادى. كوزى قاراقتى, كوڭىلى سەرگەك, زامان ارناسىنىڭ اعىسىن ەرتە تۇسىنگەن بەكنازار اتا ءوز ۇرپاقتارىنىڭ كەلەشەگىن ويلاپ, ولاردى ارابشا وقىتىپ, قابىلەتتەرىنە ساي ۇستالىققا, مولدالىققا باۋليدى. قۇدايدىڭ قۇدىرەتى بولار, ءبىر-بىرىمەن تەتەلەس وسكەن بەس بالاسى وزدەرىنىڭ قابىلەتتەرىمەن كوپ كوزىنە ىلىنەدى. ۇلكەنى ءابدىرامان ءدىني ساۋاتتى­لىعىمەن ەلدى اۋزىنا قاراتسا, ەكىنشى ۇلى – ءابدى­جاپپار تەمىردەن ءتۇيىن تۇيگەن ۇستا بولىپتى. سول كىسىدەن قالعان ۇستا دۇكەنىندە ءالى كۇنگە دەيىن بالعانىڭ سارتىلى جاڭعىرا شىعىپ تۇرادى ەكەن. ال, ابەن, باھمان, ورازالىلاردىڭ ءبىرى تىگىنشى, ەندى ءبىرى ديحان, ءبىرى مۇراپ بولىپ, وزدەرى ءومىر سۇرگەن ۋاقىتتا قازاققا ءتان ەمەس كاسىپتەردى ءناسىپ ەتىپ, ەل يگىلىگى ءۇشىن ەڭبەك ەتكەن جاندار بولسا كەرەك. وسىن­داي اسا زەرەكتىك قابىلەتى ءۇشىن ابەنگە حالىق “جۇلدىز ابەن” دەگەن ات بەرىپ, ايدار تاققان. سول “جۇلدىز ابەننەن” ومىرگە جەتى ۇل, ءبىر قىز دۇنيەگە كەلىپ, ولاردان بۇگىندە 23 نەمەرە, 66 شوبەرە, 28 شوپشەك تاراپ, ءوسىپ, وركەن جايىپ وتىر. بۇگىنگى ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز ابدۋللا ابەن ۇلى “اتا كورگەن وق جونار” دەپ قازاق ايتقانداي, اكە تاربيەسىن جاستايىنان زەردەسىنە توقىپ, مەكتەپكە بارماي جاتىپ-اق حات تانيدى. – ءبىزدىڭ بالالىق بال داۋرەنىمىز ۇلى وتان سوعىسىنىڭ سۇراپىل جىلدارىمەن تۇسپا-تۇس كەلىپ, بەينەتى مول كۇندەردى باستان وتكەردىك,– دەيدى اڭگىمە ۇستىندە ابدۋللا اقساقال. – اكەم ماعان وقۋدى, وقىعاندى كوڭىلگە توقۋدى امانات ەتىپ قالدىرعان بولاتىن. سودان تومەنارىق اۋىلىنداعى جەتى جىلدىق مەكتەپتى ءتامامداپ, قىزىلوردا قالاسىنا اتباسىن بۇرىپ, الدىمەن پەداگوگيكالىق ۋششيلي­ششەدە, سودان كەيىن سول كەزدەگى ن.ۆ.گوگول اتىنداعى پەدينستيتۋتتىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇسىپ, قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ماماندىعى بويىنشا ءدارىس الدىم. ابەكەڭ 1958 جىلى قىزىلوردا قالاسىنا قونىس اۋدارىپ, ۇلاعاتتى ۇستازدىقتىڭ سارا جولىنا تۇسەدى. ەڭبەك جولىن قالاداعى №3 ورتا مەكتەپتە قاتارداعى ۇستازدىقتان باستاعان ول ءوزىنىڭ ونەگەلى ىسكەرلىگى مەن اسا ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتى ارقاسىندا №140 ورتا مەكتەبىندەگى وقۋ-اعارتۋ سالاسىندا 40 جىل بويى ەتكەن ەڭبەگى – ۇستازدىق جولىنىڭ ەڭ ءبىر جەمىستى كەزەڭى ەكەن. سول جىلدارى №140 ورتا مەكتەپ سىر ايماعىن­داعى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ايتۋلى ءبىلىم ورداسىنا اينالدى. ابەكەڭ –مەكتەپتىڭ ماتەريالدىق-تەح­نيكالىق بازاسىن جاقسارتۋ, وقۋ-تاربيە پروتسەسىندە وقۋشىلاردىڭ شىعارماشىلىق جانە جەكە تۇلعالىق قابىلەتىن دارىتۋعا ەرەن ەڭبەك سىڭىرگەن تۇلعا. ابەكەڭنىڭ وتباسى – ونەگەلى دە بەرەكەلى وتباسى. كوپشىلىك كەلىپ ابەكەڭنەن اقىل سۇرايدى, باتا ءتى­لەي­دى. وسىنداي ونەگەلى ءومىر سالتىن بەرىك ۇستانعان اب­دۋللا اتا مەن ءوزيپا انا ەكى ۇل, ەكى قىزدى ءوسىرىپ, وركەن جايدىرىپ, ۇلدارىن ۇياعا, قىزدارىن قياعا قوندىرعان. “سۇيەر ۇلىڭ بولسا, سەن ءسۇي, سۇيىنەرگە جارار ول” دەپ اباي اتامىز ايتقانداي, اكە سەنىمىن ارقالاعان مۇرات ابەنوۆ اكە ءۇمىتىن اقتاي الدى. ول تالاي-تالاي باسشىلىق قىزمەتتە ەل تانىعان ازامات اتانىپ, پارلامەنت ماجىلىسىنە دەپۋتات بولىپ ساي­لان­دى. ءسويتىپ, اكەسىنىڭ عانا ەمەس, حالىقتىڭ ۇلى بولدى. ابەكەڭ تەك ءوز كىندىگىنەن تاراعان ۇرپاقتارىنا عانا ەمەس, اتا اۋلەتىنەن تاراعاندارعا, ونى ايتاسىز, كەز-كەلگەن ادامعا قامقورلىق قولىن سوزۋمەن كەلەدى. ءبىلىم الۋعا ىنتازار, جاڭالىق اتاۋلىعا قۇشتار جاستاردى كورسە بالاشا قۋانىپ, ولاردىڭ ءومىر جولدارىنا باعىت-باعدار بەرىپ وتىرادى. ابدۋللا اقساقال شاپاعاتى سىر ءوڭىرىن شۋاققا كەنەلتىپ-اق ءجۇر. اتاسى بەكنازاردان تاراعان اۋلەتتە ۇلى بولسىن, قىزى بولسىن ءبىر دە بىرەۋىنىڭ شاڭىراقتارى شايقالماي, تۇتىندەرىنىڭ ءتۇزۋ شىعۋى –  وسى اق­ساقالدىڭ ءتالىم-تاربيەسىنىڭ جەمىسى. ەركىن ءابىل. قىزىلوردا.