جالعاسىن تاپقان جول

سوناۋ ارتتا قالعان جەتپىسىنشى جىل­دار­دىڭ اياق كەزىنەن باستاپ اقتوبەلىك كو­رەرمەندەر تەلەۆيزيا حابارلارىنان جاڭا لەپ, وزگەشە قۇبىلىستاردى سەزىنە باستادى. وسى تۇستا مۇندا قىزمەتكە كىرىسكەن ءبىر توپ جاس مامانداردىڭ الا كەلگەن سونى سەرپىنى كوپشىلىكتى ەرىكسىز وزىنە تارتتى. سول جاڭا تولقىننىڭ قاتارىندا امان­كەلدى مەكتەپ­باەۆ تا بار بولاتىن. قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋر­ناليستيكا فاكۋلتەتىن ءبىتىرىپ كەلگەن ول قاتارلاستارى اياعىن ساقتىقپەن اتتاپ باساتىن بۇل سالاعا يمەنبەي-اق ەنىپ كەتتى. شىنىن ايتۋ كەرەك, ونىڭ وقۋدى بىرگە بىتىرگەن جولداستارىنىڭ كو­بىسى نەگىزىنەن گازەت ءتو­ڭى­رەگىن وڭتايلى كورىپ, ءبىر­قاتارى الماتىداعى باسپا ماڭايىنان قونىس تەپكەن. ونى تەلەۆيزياعا جا­قىن­داتاتىن ءبىر سەبەپتەر دە بار سياقتى. سونىڭ باس­تىسى – مەكتەپ ءبىتىر­گەن سوڭ كينومەحانيك بو­لىپ ازدى-كەمدى ۋاقىت ەڭبەك ەتۋى. ول ورتا ءبىلىم العان سوڭ اقتوبە قالاسىنداعى كاسىپ­تىك-تەحنيكالىق ۋچي­ليششەگە وقۋعا ءتۇستى. وسىن­دا ەرەسەگى بار, بوزبالاسى بار, ءار قيىردان جيىلعان جاستار اراسىندا كينومە­حانيكتىك كۋالىك الىپ شىقتى. الپىسىنشى-جەتپىسىنشى جىلدارى كلۋبتاردا كورسەتىلەتىن كينونىڭ اسەرى كەرەمەت بولعانى بەلگىلى. جاستار سول جەردە تابىسادى, كوڭىل كوكجيەگىڭدى كەڭەيتكىڭ كەلسە دە كينوعا باراسىڭ. ال كينو قويۋشى – اۋىلداعى ەڭ ءبىر قادىرلى ادام. ىرعىز ءوڭىرىنىڭ بۇگىندە قارتتىققا قول سوزعان اقساقالدارى جاس امانكەلدىنىڭ كينو قويۋداعى ەرەكشە ءتارتىبىن ءالى كۇنگە دەيىن ۇمىتپاعان دا شىعار. كەيىن سول كينومەحانيكتىگى تەلەۆيزيا­دا جۇرگەندە كوپ پايداسىن تيگىزدى. وقۋ بىتىرە سالىپ, بىردەن وسى سالاعا كەلگەن كەيبىر تاجىريبەسى شامالى ارىپتەستەرى سە­كىل­دى تەلەستۋدياداعى اپپاراتتارعا وقشى­رايا قاراپ تۇرعان جوق, بىردەن ىشىنە ەنىپ جۇرە بەردى. وپەراتورلار دا, رەجيسسەرلەر دە مۇنى بىردەن ءوز ادامىنداي قابىلدادى. باستاپقى قىزمەتى كىشى رەداكتور بول­عانمەن, وعان ءاپ دەگەننەن-اق ۇلكەن تاپ­سىرمالار بەرىلە باستادى. كۇن تارتىبىندەگى تاقىرىپ اۋقىمى دا وڭاي ەمەس-ءتى. باستى ماسەلە بەسجىلدىق تىنىسىن تانىتۋدان ءور­بيتىن. ەڭبەك ەكپىندىلەرىن ناسيحاتتاۋ, وزگە­لەرگە ۇلگى ەتۋ, كوممۋنيستەردىڭ كوركەم بەي­نەسىن كەستەلەۋ, مىنە, وسىنداي سول زاماننىڭ ناعىز كوكەيكەستى جايلارى العا تارتىلاتىن. تەلەۆيزيا ول ءۇشىن ەڭ الدىمەن ادام تانۋ مەكتەبى بولدى. قانشاما كەيىپكەر­لەر­مەن جۇزدەسىپ, ولاردىڭ ىشكى سىرلا­رى­نا ورتاق بولدى دەسەڭىزشى. كەيىن سولار­دىڭ بىرقاتارىمەن كانىگى جولداس بولىپ كەتتى. سولاردىڭ ءبىرى – وتەسىن وتەپبەر­گە­نوۆ. ول العا اۋدانىنداعى “توقپانساي” دەپ اتالاتىن جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ توراعاسى. كەشەگى كۇندەرى شارۋاشىلىعى بىرقالىپتى دامىپ تۇرعان سوۆحوزدىڭ ءىزىن جوعالتپاي, بيلىك ورىن­دارىمەن جاعالاسىپ ءجۇرىپ, ءوز كوزدەگەنىن جۇزەگە اسىرعان ازامات. بۇدان ەڭ الدىمەن اۋىل تۇرعىندارى ۇتتى. ولاردىڭ اراسىندا جۇمىسسىز قالعان ءبىرى دە بولعان جوق. جيىرما بەس مىڭداي قويى, بىرنەشە مىڭ سيىر-جىلقىسى بار سەرىكتەستىكتىڭ جۇ­مى­سى كەيدە ادام كۇشىن قاجەتسىنىپ, سىرتتان كوشىپ كەلۋشىلەر دە از بولعان جوق. ونىڭ سىرتىندا شارۋاشىلىقتىڭ ەگىسى جانە باسقا قوسالقى تىرلىكتەرى جانە بار. وتەسىن مۇنداي بيىكتەرگە وڭاي جەتكەن جوق. سوناۋ ءبىر قىستالاڭ شاقتارىندا دا, كەيىن ەڭبەگى ەلەنىپ, مەم­لەكەت­تىك ماراپات­تاۋلارعا يە بولىپ جاتقان تۇستا­رىن­دا دا جانىندا امان­كەلدى سەكىلدى ادال جولداس­تارى ءجۇر­دى. ول جۋرناليست رە­تىن­دە ىسكەر باسشى, ءجى­گەر­لى دە جاقسى ازاماتتىڭ تۇل­عاسىن كوپشىلىككە ۇلگى ەتىپ ۇسىن­دى, وزىق ءتا­جى­ريبەسىن وڭ­تايىنا كەلگەن تۇستاردا تاراتىپ تا وتىر­دى. قارعالى اۋدانىنداعى “ستەپنوە” جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ جە­تەكشىسى, وبلىستىق ءماس­ليحاتتىڭ دەپۋتاتى امان­قوس تولەۋوۆ تە ابەكەڭدى ەرەكشە قادىر تۇتادى. جۋرناليستىك جاۋاپكەر­شى­لىك­تى جوعارى سەزىنەتىندىگى, كاسىبىنە ادال­دىعى ءۇشىن. تەلەۆيزياعا قىزمەتكە كەلگەن سوڭ كىشى رەداك­تور­لىقتا ابەكەڭ كوپ تۇ­راق­تاپ قالا قويعان جوق. نە­گ­ىزگى تاقىرىپتاردى يگە­رۋى, باستى شارۋالاردى سە­­نىممەن قولعا الۋى ونىڭ بەدەلىن كوتەرە بەردى. ءسوي­تىپ, لاۋا­زىمدىق قىزمەتى دە ءوستى. وبلىستىق تەلە­راديو­كومپانياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بولىپ ول ەڭبەك ەتكەن جىل­داردا ەلدىككە, ەگەمەندىككە قاتىسى بار كوپ­تەگەن جۇمىستار تىندىرىلعانىن ءبۇ­گىندە بىرەۋ ءبىلىپ, بىرەۋ بىلمەۋى دە مۇمكىن. ماسەلەن, كسرو دەپ اتالاتىن الىپ ەلدىڭ اۋقىمىندا جۇرگەنىمىزدە اقتوبە تەلەكومپانياسى رەسەيدىڭ ورىنبور تەلە­ۆيزياسىمەن بەرىك قارىم-قاتىناس ورنات­تى. سونىڭ ناتيجەسىندە اقتوبەلىك جۋرنا­ليستەر دايىنداعان قازاق اندەرى مەن حا­بار­لارى ورىنبور تەلەۆيزياسى ارقىلى تۇراقتى تۇردە بەرىلىپ تۇردى. ءسويتىپ, ەكى ءوڭىر اراسىنداعى تاجىريبە الماسۋ, سىرت­تاعى قانداستارىمىزعا رۋحاني ءنار بەرۋ سەكىلدى كوزگە كورىنە بەرمەس شارۋالار ابە­كەڭنىڭ تىكەلەي ارالاسۋىمەن ءجۇرىپ جاتتى. تاعى بىردە قازاقتار جامانقالا دەپ اتاپ كەتكەن ورسكىدە اباي تويى بولىپ جاتقان تۇستا كوپشىلىك دۋمانداتىپ ءجۇر­گەندە امانكەلدىنىڭ وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۇراجايىنىڭ ديرەكتورى رىس­جان ءىلياسوۆا اپايمەن بىرگە سول ايماقتا جەرلەگەن دەربىسالى بەركىمباەۆتىڭ باسىنا بارىپ, دۇعا ەتىپ, بولاشاق ءبىر حابارىنىڭ باستاۋىن يگەرىپ قايتقانى دا ءبىر ولجاسى بولدى. كەزىندە جارتى پاتشا اتانعان, ەل بيلەگەن دەربىسالى سەكىلدى ەرەن تۇلعانىڭ كوپ تويى, شىنىن ايتساق, كەيىنىرەك ءوتتى. ال ءجۋرناليستىڭ جانكەشتى بولىپ جاساعان جارتى ساعاتتىق سول ءبىر حابارى سونداي ۇلكەن شارانىڭ وتۋىنە از دا بولسا سەپتىگىن تيگىزبەدى مە ەكەن؟! ابەكەڭ قازىر تەلەۆيزيادا قىزمەت ىستە­گەن جىلدارىن ەرەكشە ءبىر ىستىق سەزىممەن ەسكە الادى. سول ۋاقىتتاردا كورەرمەن­دەر­گە ۇسىنىلعان “ديدار ءسات”, “جۇما كۇنگى ءجۇز­دەسۋ”, “پاراسات”, “تەمىرقازىق”, “سا­نا”, “ديدارعايىپ”, “كوڭىلاشار”, “سىر­تار­­تار” سەكىلدى حابارلاردىڭ يدەياسى مەن ماز­مۇنى ويعا ورالعاندا, سول ۋاقىتىنىڭ بوس­قا جۇمسالماعانىنا ىشتەي تاۋبە ەتەتىنى بار. توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا ءتاۋ­ەلسىزدىك تۋىنىڭ جوعارى كوتەرىلگەنىن سە­زىن­­گەن حالقىمىز باتىرلارىمىز بەن بي­لە­رى­مىزدى ۇلىقتاپ, تاريحىمىزدىڭ تەرە­ڭىنە مو­لى­نان ءۇڭىلدى. سول تۇستا ابەكەڭ جانىنا جاس ارىپتەستەرى مەن وپەراتور­لارىن ەرتىپ الىپ, ايتىلعاندار مەن انىق­تالعان جايلار­دى قامتىپ قالۋعا تىرىستى. ءسويتىپ تاريح­تىڭ ءبىر تۇگەندەلۋىنە وزىندىك ۇلەس قوسقانى بار. تەلەۆيزيانىڭ كۇللى شارۋاسىنا قولىن باتىرا سالىپ, مەزگىلمەن ساناسپاي, جان الى­سىپ, جان بەرىسىپ ەڭبەك ەتىپ جۇرگە­نى­مەن, ءبىر كۇندەرى گازەتكە قاراي قىزمەت اۋىس­تىرۋدىڭ رەتى دە كەلىپ قالعانى بار. بۇل 1996 جىلى بولاتىن. ول كەزدەرى قول­ما-قول اقشا دەگەنىڭىز ۇمىتىلىپ, ايىر­باس دەگەن الەمەت جەر-كوكتى سىلكىندىرىپ تۇرعان. وبلىستىق “اقتوبە” گازەتى باس رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنە كەلگەن ول بىردەن شارۋاشىلىق قىزمەتى ءتىز­گىنىن قولعا الدى. جۋرناليستەردىڭ اي­لىعى بىردە قولعا ءتيىپ, بىردە بەرىلۋى سوزى­لىڭقىراپ تۇرعان شاق ەدى. ابەكەڭ شارۋا­شىلىق باسشىلارىمەن تىكەلەي كەلىسىم-شارتقا وتىرىپ, گازەتكە جازىلۋ قۇنىن مالداي-زاتتاي الىپ, قالامداستارىنىڭ قارنىن “تويعىزۋعا” سەپتىگىن تيگىزگەنى بار. وسىندا ەڭبەك ەتكەن جىلدار ونىڭ كوپ قابىلەتىن تانىتتى. قولىنا قالام ۇستاپ, ءسوز سايگ ۇلىگىن باپتاۋى ءتيىس ادام ارىپتەس­تە­رىنىڭ ءونىمدى ەڭبەك ەتۋىنە جاعداي جاسا­دى. ءسويتىپ, قالامداستارىنىڭ قامىن وي­لاۋىمەن قادىرى جانە ءبىر مارتە ارتا ءتۇستى. ابەكەڭنىڭ قازىرگى قىزمەتى دە حالىقپەن تىعىز بايلانىستى. ول “نۇر وتان” حدپ وبلىستىق فيليالىنىڭ قوعامدىق قابىل­داۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى رەتىندە ۋاقىت­پەن ساناسپاي ەڭبەك ەتەتىنىن كوپشىلىك كوزبەن كورىپ ءجۇر. مۇندا تۇسكەن وتىنىشتەردىڭ, ارىزدار مەن شاعىمداردىڭ جەتپىس پايىزى وڭ تۇرعىدا شەشىلەدى. ونىڭ سەبەبى, ءار حاتتىڭ قاراۋسىز قالمايتىندىعىندا. كەز كەلگەن ءوتىنىش شارا الۋ ءۇشىن نەمەسە ءتيىستى جا­ۋابىن بەرۋ ماق­ساتىندا سوعان قاتىستى مە­كەمە-ۇيىمدارعا جىبەرىلەدى جانە تيا­نا­عىن تاپقانشا باقىلاۋدا تۇرادى. ابە­كەڭنىڭ ۇزاق جىلدار بويى قالىپتاسقان قانداي دا قولعا العان ىسكە جاۋاپكەر­شى­لىكپەن قاراۋ, مۇقيات اتقارۋ داعدىسى بۇل ىستە كوپ كومەگىن تيگىزىپ تۇر. قازىر “نۇر وتاننىڭ” جەرگىلىكتى في­ليالىنا قابىلداۋعا ادامدار ۇلكەن سە­نىم­مەن كەلەدى. ولار وسى جەردەن ءبىر تياناق تاباتىنىنا ەشقانداي دا كۇماندانبايدى. مۇندا مەكەمە باسشىلارىنىڭ, دەپۋتات­تار­دىڭ قابىلداۋ ۇيىمداستىرۋى جۇيەلى ءتىر­لىككە اينالدى جانە ءوزىن اقتايتىن شا­را ەكەندىگىن كورسەتىپ وتىر. ازاماتتىڭ ايبىنى اسىپ ءجۇرۋى شا­ڭى­راق شۋاعىنىڭ مول بولۋىنا دا قاتىستى. ابەكەڭنىڭ ومىرلىك سەرىگى دانيا قاي كەزدە دە وتباسىندا بەرەكە ورناتىپ, بالالارىنا ءتالىمدى تاربيە نەگىزىن قالاپ وتىرعان اياۋ­لى انا, ونەگەلى جار. وتباسىنداعى ەكى اپا­سىنىڭ سوڭىنان ەرگەن ولجاس قازىر ۇلكەن ازامات, وبلىستاعى ۇلكەن مەكەمەدە باس دي­رەكتوردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى. ول ءاۋ­لەت­كە ايزەرە, ايدا سەكىلدى سۇيكىمدى نەمە­رە­لەر سىيلادى. امانكەلدى مەكتەپباەۆ قاي سالادا ەڭبەك ەتسە دە, ءبارىبىر ءوزى ومىرلىك تاڭداعان ماماندىعى جۋرناليستيكادان الىس كەتە المايدى. قولى قالت ەتە قالعان ساتتە قالامداس-ارىپتەستەرىنىڭ حال-جاعدايىن ءبىلىپ, شىعارماشىلىق احۋالدارىن سىرتتاي سارالاپ وتىرادى. جاقسىلىققا قۋانادى, اتتەگەن-ايلاردى بىرگە كوتەرىسەدى. كەيدە كەڭسەنىڭ قاعازباستى جۇمى­سى­نان شارشاعان ساتىندە سوناۋ بالاڭ شا­عىندا “جانارگۇل” دەپ اتالاتىن نوۆەللا, “اق ساعىم ساعىنىش”, “اقمونشاق” ءتا­رىزدى وچەركتەر جازعانى ەسىنە ءتۇسىپ, ىشتەي جىلى جىمياتىنى بار. ادام بالاسىن الالامايتىن, اينالا­سى­نا مەيىرىم شۋاعىن توگىپ جۇرەتىن ابزال دا ازاماتتىق تۇلعاسى ابەكەڭدى – امان­كەلدى مەكتەپباەۆتى وسىلايشا كوپشىلىك قۇرمە­تىنە بولەپ كەلەدى. نۇرمۇحانبەت دياروۆ, ساتىبالدى ءساۋىرباي. اقتوبە.