ءوزىمىزدىڭ يۆان اداموۆيچ

ءبىز – قازاقستاندىقتارمىز! جولباسى تاڭمەن تالاسا تۇرعان تورتەۋمىز كۇن باتىستى بەتكە الىپ جولعا شىقتىق. جۇرگىزۋشى ايدار سۇلتان ۇلى, مەكتەپ باسشىسى ليۋدميلا بوري­سوۆنا, ورىنباسارى ناتاليا الەك­ساندروۆنا جانە مەن. ماقساتىمىز – ايقىن. الدا ءداستۇرلى سوڭعى قوڭىراۋ سالتاناتى. سول سالتاناتقا مەكتەبى­مىزدىڭ ماقتانىشى, ەسىمى ەلگە بەلگىلى ىسكەر باسشى يۆان اداموۆيچ ساۋەر­مەن ديدارلاسىپ, ونىڭ ونەگەلى ءومى­رىن بوياماسىز بايانداپ, ۇلكەن ومىرگە قانات قاققالى وتىرعان وسكەلەڭ ۇرپاققا ۇلگى ەتسەك دەگەن ىزگى نيەتپەن كەلەمىز. جول بويى ءار نارسەنىڭ باسىن ءبىر شالىپ وتىرعاندا, جاسىل جەلەككە جامىلعان اۋىلعا كەلىپ تە قالدىق. كونە افينانىڭ باعاندارى كوك تىرەگەن سارايلارىن ەسىنە ءتۇسى­رە­تىن سالتاناتى جاراسقان اۋىل كەڭ­سە­سىنە كەلىپ اتباسىن تىرەدىك. قابىلداۋ بولمەسىندە ەشكىم جوق. باسشى ءوز ور­نىندا ەكەن. ەسىكتەن يمەنە اتتا­عان ءبىزدى ارشىنداي باسىپ كەلىپ, ك ۇلىم­سىرەپ قولىمىزدى العاندا, قالاي قابىلدار ەكەن دەگەن كۇدىك لەزدە عايىپ بولدى. بەينەبىر سىرالعى جاندارداي اڭگىمە تيەگىن اعىتتىق. سۇحبات – يۆان اداموۆيچ, “گەنەرال بولۋدى ارمانداماعان سولدات ناشار سولدات” دەگەن عوي.ءسىزدىڭ مەكتەپتەگى ارمانىڭىز قانداي بولدى؟ سول ارمانعا جەتتىڭىز بە؟ – اۋىلدا ءابىلدينوۆ دەگەن باس ينجەنەر بولدى.سول كىسىنىڭ تراكتور­مەن كوكتەمگى, كۇزگى لايساڭدا بات­پاقتى كەشىپ بارا جاتقانى كەرەمەت اسەرگە بولەيتىن. تاڭىرقاپ تاپجىل­ماي قاراپ تۇرۋشى ەدىم. ءتورت جاسار بالامىن عوي. مەحا­نيزاتور بولۋدى ارماندادىم. سول ارمان مەنى با­تىل­دىققا, ءتوزىم­دىلىككە, تاپقىرلىققا, ەپتىلىككە باس­تايتىن. بىردە اعاممەن باستەسىپ قال­عاندا: “تۇرا تۇر بالەم, تراكتوريست بولعاسىن كورسەتەمىن”, – دەپ ايت­قانىم بار. سول تالاپتىڭ ارقاسى, اكەمنىڭ قاسىنا وتىرىپ الىپ شا­بىندىققا بارامىن. ول كىسى تىركە­مەگە شىعىپ ءشوپ تيەيتىن. ال مەن بولسام كابيناعا وتىرىپ, تراكتوردى شومەلەدەن شومەلەگە جىلجىتامىن. وسىلايشا 4-سىنىپتا دت-75-ءتى, 8-سىنىپتا ك-700-ءدى ءجۇر­گىزۋدى ۇيرەن­دىم. مەكتەپتە دە بەل­سەندىلەردىڭ قا­تارىندا بولدىم. ول كەزدەرى مەك­تەپتە “ال, قانە, جىگىتتەر, قىزدار” دەگەن سياقتى كونكۋرستار تۇراقتى بولىپ تۇراتىن. سونداي ءبىر اسكەري-پاتريوتتىق كونكۋرستا جو­عارى سىنىپ ۇلدارىن جولدا قالدى­رىپ اۆتومات جيناۋدان رەكورد كور­سەت­تىم. سوندا مەن 8-سىنىپتا وقي­مىن. مەكتەپتەن سوڭ ينجەنەر-قۇ­رىلىس ينستيتۋتىنىڭ ستۋدەنتى اتان­دىم. وسىلايشا 4 جاسىمنان ارمان بول­عان كاسىپكە العاشقى قادام با­ستىم. بالا جاستان ەڭبەككە ەتەنە جا­قىن وسكەن مەن مۇندا قاراپ ءجۇر­م­ە­­دىم. ءار ءتۇرلى جارىستاردىڭ بەل ورتا­سىنان تابىلدىم. ۇزدىكتەر قا­تا­رىن­دا ار­نايى ستيپەنديا الاتىن ەدىم. – يۆان اداموۆيچ, ۇلكەن ومىرگە قالاي قادام باستىڭىز؟ – 1980 جىلى ينستيتۋتتى ءتامام­داعاننان كەيىن مەنى مالينوۆكاعا جىبەردى. ول جىلدارى اتا-انام كراس­نىي فلاگ اۋىلىنا كوشىپ بارعان ەدى. اۋىل باسشىسى مەنى وزىنە شاقىرىپ, قالۋىمدى سۇرادى. بىراق مەن ينس­تي­تۋتتان مالينوۆكاعا ارنايى جول­دامامەن بارعانىمدى ايتىپ, كەلىسە قويمادىم. اقىرى ول كىسى يۆان شارفقا حات جازىپ, قولىما ۇستاتتى. مالينوۆكاعا كەلىپ, حاتتى يۆان يۆا­نوۆيچتىڭ قولىنا ۇستاتتىم. اسىقپاي وقىپ شىعىپ الدى دا ماعان بارلاي قاراپ: “جىگىتىم, قالاي دەسەم بولادى. تۋراسىن ايتايىن, بۇل تاڭداۋىڭ دۇرىس ەمەس. “كراسنىي فلاگ” شارۋاشىلىعى كەنجەلەپ قالعان, بولاشاعى جوق اۋىل. سەن, ارينە, ءوزىڭ بىلەسىڭ, بارامىن دەسەڭ ۇستامايمىن, ماماندار بىزدە جەتىپ ارتىلادى”, – دەپ كەسىپ ايتتى. راحمەتىمدى ايتىپ, اۋىلعا كەلدىم دە ەڭبەك جولىمدى باستادىم. ارادا ءۇش جىل وتكەن سوڭ مەنىڭ سۋرەتىم اۋدان وزاتتارى قاتارىندا قۇرمەت تاقتا­سىندا ءىلۋلى تۇردى. سۋرەتىم گازەت بەتىنەن تۇسپەدى. ەڭبەك جولىمدا ورلەۋ باستالدى. اۋەلى بريگادير, سو­دان سوڭ بولىمشە مەڭگەرۋشىسى بول­دىم. جوعارى جاقتاعىلار دا نازارعا الىپ, اۋداندىق كومسومول كومي­تە­تىن باسقارۋ, مالينوۆكا اۋىلىنىڭ باس ينجەنەرى, كراسنىي فلاگ اۋى­لىنىڭ باس ينجەنەرى سياقتى جاۋ­اپ­تى قىزمەتتەر ۇسىندى. “جاسپىن عوي, بولمايمىن”, – دەسەم, باس­تىق­تار تىڭدامايدى. “سەن كوممۋنيسسىڭ بە؟”, “كوممۋنيسپىن”. “وندا بارا­سىڭ”, – دەيدى. مىنا جاقتان يۆان يۆانوۆيچ تە قولقا سالىپ, وزىنە شاقىرىپ جاتتى. نە كەرەك, مەنى كون­دىرە الماعان ولار اۋداننىڭ ءبى­رىنشى حاتشىسىنا جۇگىنەدى. ولاردىڭ نە ايتىپ, نە كەلىسكەنى ماعان ءالى كۇنگە بەلگىسىز. ەرتەڭىنە كراسنىي فلاگ اۋىلىنىڭ ينجەنەرى اتانىپ, 4 ايدان كەيىن ديرەكتوردىڭ شا­رۋا­شىلىق جونىندەگى ورىنبا­سارى بولىپ شىقتىم. ىسكە شابىتتانا كىرىستىم. اينالاسى ەكى جارىم جىل­دىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ اۋىلدا رەسپۋب­ليكاداعى ەڭ ۇزدىك مۇناي بازاسى, ماشينە اۋلاسى اسقاقتاپ تۇردى. ەندى ماعان ديرەكتورلىق قىزمەت ۇسى­نىلا باستادى. ءار ءتۇرلى كەڭ­شار­لار اتالدى. ونىڭ ىشىندە فار­فور زاۋىتى, رودينا كەڭشارى دا بار ەدى. “جاسپىن, 28-دە عا­نامىن, قايداعى ديرەكتورلىق”, – دەيمىن. بىراق, باسشىلار ءتا­ۋە­كەلگە بارىپ, رودينا كەڭشا­رى­نىڭ ديرەكتورلىعىنا تاعاي­ىنداپ جىبەردى. بۇل 1987 جىل بولاتىن. سودان بەرى قىزۋ ەڭ­بەككە تولى 23 جىلىم ءوتىپتى. – ءتۇرلى ۇلتتاردىڭ ميۋالى مەكەنى بولعان رودينا اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى ءبىر كىسىنىڭ بالاسىنداي ۇيىسا ەڭبەك ەتۋدە. پرەزيدەنت سوزىمەن ايتسام, “ساۋساق بىرىكپەي, ينە ىلىكپەيدى” دەگەن بار عوي. ءسىزدىڭ اۋىل ءبۇتىن ءبىر ەلگە ۇلگى بولىپ وتىر. وسى بيىككە قالاي جەتتىڭىزدەر؟ – وڭاشادا ويعا كەتەمىن. بۇرىن قالاي بولدى, قازىر قالاي, قالاي ىستەدىم دەگەندەي. شىنى كەرەك, كراسنىي فلاگتا جايلى تۇرمىس كەشتىم. بارلىق جاعىنان قامتىلعان قوس قاباتتى ءۇيىم بولدى. ال رو­ديناعا كەلگەندە جاتاق­حا­نادا تۇردىم. بىردە-ءبىر كوشەدە تاس جول, جارىق, تازالىق جوق. جاڭبىر جاۋسا, ادام اياعىن الىپ جۇرە ال­مايتىن مي باتپاق بو­لاتىن. تۇرعىن ۇيلەردە جىلۋ ور­تالىعى, اۋىز سۋ, اجەتحانا دەگەندەر اتىمەن جوق. تۇرعىنداردىڭ 95 پايى­­زى ورىستار, ۋكرايندار, بەلو­رۋس­تار بولدى. 90-جىلدارداعى تاريحي وتاندارىنا جاپپاي كوشۋ ءۇردىسى ءبىزدى دە اينا­لىپ وتپەدى. تەك ماعان سەن­گەندەر عانا جىلى ورنىن سۋىتپادى. ەكى بەلورۋس پەن ءبىر ورىس قارياسى عانا كوشىپ كەتتى. بۇگىندە تۇرعىندار ما­عان ءدان ريزا. ولار قازىر ايرانىن ۇرتتاپ, قويىن قۇرت­تاپ دەگەندەي, مامىراجاي تىرشىلىك كەشىپ جاتىر. بىزدە قوقىستى سەنبى­لىكتە تازالاي­مىز دەگەن ۇعىم جوق. تازالا دەگەن بۇيرىق جوق, ءتارتىپ قانا بار. ءاربىر تۇرعىن سول ءتارتىپتى ورىنداۋعا ءمىن­دەتتى. اۋىلىمىزدىڭ جىل ون ەكى اي ايناداي جارقىراپ تۇرۋى تۇرعىندار اۋىزبىرلىگىنىڭ ايقىن ايعاعى. – يۆان اداموۆيچ, جاستار سايا­سا­تىندا ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەت­­تىڭىزدەر. وسى جايلى ايتىپ وتسەڭىز. – ءيا, 90-جىلداردىڭ ورتاسىندا قۇلدىراۋ بولدى عوي. حالىق قينالىپ قالدى. بالاسى وقۋ وزاتى, ۇزدىگى بولسا دا وقۋعا تۇسىرە المادى. قارجىعا كەلگەندە تۇيىققا تىرەلدى. وسى كەزدە شارۋاشىلىق اتىنان كومەك قولىمدى سوزدىم. شارۋا­شىلىق 20 جىل ىشىندە مەكتەپتىڭ 200 تۇلەگىنە اقىلى جوعارى ءبىلىم الىپ بەردى. كەيبىرى اۋىلدا ەڭبەك ىستەسە, كەيبىرى قالادا ىستەيدى. بەس ءدا­رىگەردى دايىنداپ شىعاردىق. اۋى­لىمىزعا كەرەگى جالعىز-اق دارىگەر. سوندىقتان ولاردىڭ قالاعان جە­رىندە ەڭبەك ەتۋىنە قارسى بولمادىم. كەزدەسە قالعاندا: “ەستەرىڭدە بول­سىن, ەگەر دە وسى اۋىلدىڭ ءبىر ادامى مۇقتاج بولىپ الدارىڭىزعا بار­عاندا, كومەكتەرىڭدى اياپ قالساڭدار, مەنەن جاقسىلىق كۇتپەڭدەر”, – دەپ وتىرامىن. ولار دا انتىنا ادال بو­لىپ, قىزمەت ىستەپ جاتىر. كەي­بى­رەۋلەر العىسىن ءبىلدىرىپ, ۇلكەندى-كىشىلى سىيلىقتار ۇسىنىپ جاتادى. ولاردان كورمە جاساپ تا قويدىم... كەنەت كەڭ بولمەدە ءشامشىنىڭ اتاقتى “قايىقتا” ءانى قالىقتاپ بارا جاتتى. ەلەڭ ەتە قالدىق. يۆان ءيۆانوۆيچتىڭ ۇيالى تەلەفونى ەكەن: “اسسالاۋماعالەيكۋم... اللا دەپ, ساكە! – دەپ باستاعان ول الدەبى­رەۋ­مەن شارۋا جايىن اڭگىمەلەپ كەتتى. جايلاپ جان-جاعىما كوز جۇگىرتە باستادىم. مۇراجاي سياقتى. ءبىر قا­بىرعاداعى ۆيترينا ءتۇرلى كۋبوكتارعا تولى بولسا, ەكىنشى قابىرعاعا ديپ­لومدار مەن وردەندەر ءىلىنىپتى. تەلەفونىن قورابىنا سالعان يۆان اداموۆيچ ءبىزدىڭ تاڭىر­قاع­ا­نىمىزدى جۇزىمىزدەن اڭعارسا كەرەك: “مىناۋ مەنىڭ ماراپات­تارىم. شەتىنەن باستاپ تانىس­تىرايىن. ءبىلىم ۇزدىگى, دوستىق وردەنى, پاراسات وردەنى, گەورگي كرەسى. ال مىناۋ – شاپاعات مەدالى. وسىنىڭ ءبارى – ۇزدىكسىز ىزدەنۋ مەن تالماي ەڭبەك ەتۋدىڭ ناتيجەسى. مەن ءۇشىن مەكتەپ قاشاندا باستى نازاردا. مەكتەپ ديرەكتورى جاڭا مامانعا ءۇي بەرۋ, جوندەۋ, تاماق, ت.ب. اقشا جيناۋ سياقتى ماسەلەلەرگە باس قا­تىر­ماي­دى. نە كەرەكتى تاۋىپ بەرۋ شارۋا­شىلىقتىڭ موي­نىن­دا. ءناتي­جە­سى سىزدەرگە دە بەلگىلى عوي. تۇلەك­تە­رى­مىزدىڭ 99 پايىزى جوعارى وقۋ ور­نىنا ءتۇسىپ جاتىر. پرەزيدەنت وسى­دان 10 جىل بۇرىن كەلگەندە سال­­تا­ناتى جاراسقان مەكتە­بى­مىزدى كورىپ قاتتى تاڭداندى. “مۇن­داي مەكتەپ استانادا جوق, جارايسىڭ جىگىتىم!” – دەدى قولىمدى قىسىپ. – كەدەن وداعى جايلى نە اي­تاسىز؟ ءسىزدىڭ ونىمدەرىڭىز وسىعان قانشالىقتى دايىن؟ – 1987 جىلى ءبىزدىڭ شارۋا­شى­لىق وندىرگەن ءسۇت قۇرامىندا اۋدان بويىنشا 2,5 – 3 پايىز تۋبەركۋلەز, برۋتسەللەز بەلگىلەرى كەزدەسەتىن. سون­دىق­تان ءبىز ءسۇت ونىمدەرىمىزدى قالا قا­ب­ىلدامايتىن. قورعالجىنعا اپارىپ توڭ ماي عانا ازىرلەدىك. سونداي داعدارىسقا ۇشىراعان شا­رۋاشىلىق بولدى. ال قازىر قان­داي­مىز. بىلتىر اقمولا وبلىسى بوي­ىنشا وندىرىلگەن ءسۇتتىڭ 50 پايىزىن ءبىز وندىردىك. اۋىلشارۋاشىلىق سالاسى بويىنشا بەس اۋداننان ارتىق سالىق تولەيمىز. كەدەن وداعى بىزگە ەشقانداي باسە­كەلەستىك تۋدىرا المايدى. ءبىزدىڭ باس­تى ءونىم – استىق. ال ونىڭ ساپاسى رەسەيدىكىنەن دە اناعۇرلىم جوعارى. ەكىنشى باستى ءونىم – ءسۇت. باسقا ەلدەر استاناعا مايى الىنباعان ءسۇت اكەلە المايدى. اكەلسە, زالالسىز­دان­­دى­رىلعان, قويىتىل­عان ءسۇت نە­مەسە ءسۇت ۇن­تاعىن اكەلەدى. ال ءبىزدىڭ وندىرەتىنىمىز مايى الىن­باعان ءسۇت. ءبىز قازىر ار­نايى كومپيۋ­تەرلىك قون­دىرعى­لار­مەن جابدىق­تال­عان ۇلكەن ءسۇت زاۋى­تىن ىسكە قوسۋ ءۇشىن قۇجات­تا­رىن داي­ىنداۋ ءۇستىن­دەمىز. قوندىر­عى­لاردى شەتەلدەن اكەلىپ ورناتتىق. 100 پايىز سارت-سۇرت ەتىپ ىستەپ تۇر. بۇدان كەيىن باسەكەلەستىك جايلى ءسوز بولۋى دا مۇمكىن ەمەس. تابىس كىلتى نەدە؟ يۆان اداموۆيچ بىزگە التىن ۋاقى­تىن ءبولىپ, ۇزاق اڭگىمەلەستى. اڭگىمە سوڭىندا اۋىلدى ارالاتۋعا ارنايى كولىك دايىنداعانىن, شوپىردىڭ ءبىزدى ەسىك الدىندا كۇتىپ تۇرعانىن ايتتى. شەكسىز العىسى­مىزدى ءبىلدىرىپ شىعىپ كەتتىك. كەڭسەنىڭ الدىندا جاپوننىڭ جول تاڭدامايتىن جۇردەك كولىگىن مىنگەن ەتجەڭدى ورىس جىگىتى كۇتىپ تۇر ەكەن. ايناداي تاپ-تازا كەڭ كوشەمەن زاۋلاتىپ كەلەمىز. شوپىر جىگىتتىڭ اۋزى جابىلار ەمەس: – اۋىلعا يۆان اداموۆيچ كەل­گەندە جاڭا ۇيلەنگەن مەن وسى كوشەنىڭ شەتىندە تۇراتىن ەدىم. وندا مىناداي اسفالت جوق. كوشە دەگەن مي باتپاق. اياعىما رەزەڭكە ەتىك كيىپ الىپ, ايەلىم ەكەۋمىز كلۋبقا كينوعا بارامىز. سوندا مى­نا جەر قىسى-جازى كەتپەيتىن ىراڭ­دى سۋ بولاتىن, ايەلىمدى ارقالاپ ءوتۋشى ەدىم, – دەيدى ويپاڭداۋ جەردى يەگىمەن نۇسقاپ. الدىمەن ماقتاۋلى مال شارۋا­شىلىعىنا بۇرىلدىق. شوپىر جىگىت قولىنداعى الدەبىر تۇيمەنى باسىپ قالدى. شلاگباۋم وزدىگىنەن كوتە­رى­لىپ بارا جاتتى. قورانىڭ داربازاسى ايقارا اشىق ەكەن, ماشينەنىڭ ەك­پىنىن ىرىكپەي ەنىپ كەتتىك. ورتاسىندا تاس جول. جولدىڭ ىرگەسىنە مال ازى­عى. تاعى سول كورىنىس. ايناداي جال­تىراپ تۇر. كولدەنەڭ جاتقان كوك شى­بىق كورىنبەيدى. جولدىڭ قوس قاپ­تالىندا قازاقتىڭ كادىمگى شاڭى­راق ءمۇيىزدى اقباس سيىرىنان الا­بو­تەن توقال سيىرلار جەلىندەرى جەر سىزىپ ماڭدىپ ءجۇر. قۇلاق تۇبىنەن شوپىر­دىڭ سامبىرلاعان داۋسى ەستىلەدى: – بۇل – اسىل تۇقىمدى سيىر­لار. كانادادان ۇشاقپەن العىزدىق. ورىسكە ايدامايمىز. قىسى-جازى وسىندا. باس ءجىپ دەگەندى بىلمەيدى. جەمى توگۋلى, ءشوبى سالۋلى. مىنا جەپ جاتقاندارى جەتى ءتۇرلى مينە­رالدان بايىتىلىپ دايىندالعان ازىق. قۇلاقتارىنداعى ارنايى چيپ بەلگى. سوعان قاراپ سي­ىردىڭ جاسىن, تەگىن, قانشا تولدە­گە­نىن, قانشا جەم جەگەنىن بىلۋگە بو­لا­دى. بۇلارعا تاياق سىلتەۋگە, ايقاي­لاۋعا, دابىل بەرۋگە بولمايدى. ءسۇتى كەتىپ قا­لادى. استىن اقىرىن عانا دى­بىسسىز جىلجيتىن لەنتامەن تازارتىپ الىپ وتىرامىز. ءتىپتى قاسىناتىن تا­راق تا اۆتومات­تاندىرىلعان, – دەيدى ول. ماشينە كىلت توقتادى. قوس قا­باتتى عيماراتقا ايالداپپىز. شو­­پىر سويلەپ كەلەدى: “مىناۋ كلاستەرلى ءسۇت زاۋىتى, تەحنولوگيانىڭ ءبارى گەر­ما­نيادان اكەلىپ ورناتىلعان. قايماق, ماي, ىرىمشىك, قۇرت, تاعى باسقالارى وسىندا وندىرىلەدى. مىنا جەردە سيىر ساۋىلادى. ونى “كارۋ­سەل” دەپ اتاي­دى. بۇل اينالىپ تۇرعاندا بەت­حوۆەننىڭ جانعا جايلى سيمفونياسى وينالادى. مۋزىكا سيىردى يسىنتەدى. يسىنگەن ءبىر سيىر­دىڭ سۇتتىلىگى 40 ليترگە دەيىن جەتەدى”. جول-جونەكەي قارتتار ۇيىنە باس سۇقتىق. قىزدىڭ جيعان جۇگىندەي تاپ-تۇيناقتاي بولمەلەر. ينە-جىپتەن جاڭا شىققانداي اتلاسپەن تىستالعان كورپە-جاستىق. شەتەلدىڭ قىمبات جيھازدارى مەن تۇرمىستىق تەحني­كالارى ۇيلەسىپ-اق تۇر. قارت­تاردىڭ كوڭىلىن تامىر­شى­داي تاپ باسا­تىن ءبىزدىڭ يۆان اداموۆيچ سۇڭعىلا عوي. قاراڭىزشى, ۆانناسى, اجەتحاناسى ءبارى ىشىندە. تەلەۆيزور, مۇزداتقىش, نە كەرەكتىڭ ءبارى وسىندا. ءبىر-ەكى سۋرەت ءتۇسىرىپ كوشەگە شىقتىق. اباي كوشەسىن بويلاپ كەلەمىز. – اۋەلدە حالىق ساۋەرشتراسسە دەپ اتاۋدى ۇيعارىپ ەدى. باستىقتىڭ ءوزى قارسى بولىپ, اباي دەپ اتاۋدى ۇس­­ىندى. مىناۋ مەنىڭ ءۇيىم, ال مى­ناۋ ۇيدە 2006 جىلى پرەزيدەنت قو­ناق بولعان, – دەپ شوپىر جىگىت تا­نىس­تىرىپ كەلەدى. اۋىل سىرتىنا شىقتىق. – بۇل نە تاس؟ ەسكەرتكىش پە؟ – ارتقى ورىندىقتا وتىرعان ارىپتەس­تەرىم قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, ءال­دەنەنى سۇراپ جاتىر. جالت قارادىم. قاپتالىمىزدا بيىكتىگى كىسى بويىن­داي جەرگە ورناتىلعان گرانيت تاس قالىپ بارادى. باجايلاپ قاراسام, ارابشا جازۋى بار كوكتاس ەكەن. شارباقپەن قورشاپ, ايشىقتى اي بەكىتىپتى. “بۇل جەردە ەرتە زاماندا مۇسىلماندار قو­رىمى بولعان ەكەن. مال اياعى باس­پا­سىن دەپ شارباقپەن قورشاپ, قالادان بەلگى تاس اكەلىپ قويدىق. استانا مەشىتىنەن ارنايى يمام شا­قىرتىپ, دۇعا قىلدىق”, – دەيدى سا­شا. مىنە, تۋعان ەلدىڭ سال­تىن, ءداس­تۇرىن سىي­لاعان يۆان ادا­موۆيچ ۇلكەن جۇرەكتى ازامات ەكەنىن ءشۇباسىز مويىنداتتى. ماشينە سۋپەرماركەتكە تۇم­سى­عىن تىرەي توقتادى. كىرە بەرىستە قو­لىمىزعا سەبەت الىپ دۇكەندى ارالاپ ءجۇرمىز. كادىمگى استانانىڭ دۇكە­نىن­دەي. ايىر­ماشىلىعى – ءسۇت ءونىم­دەرى وتە ارزان. ءسۇت ونىمدەرىن سىقا تولتىرىپ الدىق تا, شوپىر جىگىتپەن قول بۇلعاي قوشتاسىپ جول­عا شىق­تىق. اۋىلدان شىعا بەرە قاناتتارىن كۇنگە قاقتاعان اق شا­عا­لاداي ءتىزىلىپ تۇرعان ان-2 ۇشاق­تارىن الىستان سۋرەتكە ءتۇسىردىم. بولاشاقتا بارلىق اۋ­ىلدار وسىلاي وركەندەسە ەكەن دەگەن جالعىز تىلەك­پەن اتتاندىق. بولات بايقاسوۆ. اقمولا وبلىسى, تسەلينوگراد اۋدانى, اقمول اۋىلى.