مەملەكەتتىك ماسەلە
ەلباسى ن.نازارباەۆ مەملەكەتىمىزدىڭ ىرگەتاسىن بەرىك ەتىپ قالاۋدا, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتىن قايتا قاراۋ, رەفورمالاۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلە ەكەنىنە ايرىقشا ماڭىز ارتتى. ەلدىكتى قالىپتاستىراتىن بىردەن-ءبىر ينستيتۋت رەتىندە سوت جۇيەسى بيلىكتىڭ تولىققاندى ءبىر تارماعى بولىپ قالىپتاسىپ, رەفورمالاۋ جۇمىستارىن العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ باستاپ كەتكەن ەدى. وسى ون بەس جىلداعى قاجىرلى جۇمىس ءوز جەمىسىن بەرىپ, بەلەسىمىز بيىكتەي ءتۇستى.
شىن مانىندە قۇقىقتىق مەملەكەت قۇرۋداعى سوتتىڭ ءرولى ەرەكشە ەكەنى بەلگىلى. سوت ادام قۇقىعى مەن بوستاندىعىن قورعايتىن باستى ينستيتۋتقا اينالۋى شارت. تەك سوت قانا داۋلار مەن جانجالداردىڭ توبىقتاي ءتۇيىنىن ايتىپ, زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋ قاعيداتتارىن نىعايتا ءتۇسەدى. تاۋەلسىز ءارى ءادىل سوت ازاماتتاردىڭ قۇقىقتىق قورعالۋىنىڭ كەپىلى عانا ەمەس, مىقتى, باسەكەلى ەكونوميكانىڭ دامۋىنا, ەلىمىزدىڭ الەمدىك قۇقىقتىق كەڭىستىككە شىعۋىنا جول اشادى. ۋاقىت تالابىنداعى رەفورمالار سوت بيلىگىنىڭ ساياسي-قۇقىقتىق جۇيەسىن ورنىقتىردى. بۇل جىلدارى سۋديالار كورپۋسىنىڭ زاڭدى مارتەبەسى بەكىتىلىپ, سوت جۇيەسىن قالىپتاستىرۋدا شەشۋشى قادامدار جاسالدى. ءىس جۇرگىزۋ (پروتسەسسۋالدىق) زاڭنامالارى جاڭارتىلدى, بۇل سوت قۇزىرەتى شەڭبەرىنىڭ كەڭەيۋىنە جاڭا سەرپىن بەردى. سونىمەن قاتار ەلىمىزدە قىلمىستىق جازالاردى ىزگىلەندىرۋ ساياساتى ءجۇرگىزىلۋدە. پرەزيدەنتتىڭ ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 17 تامىزىنداعى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى باسشىلارىمەن كەزدەسۋى, سوعان بايلانىستى شىققان جارلىعى اتالمىش ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋ باعىتىنداعى جۇمىستارعا ەرەكشە قارقىن بەرمەك.
“قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سوت جۇيەسى مەن سۋديالارىنىڭ ءمارتەبەسى تۋرالى” كونستيتۋتسيالىق زاڭى مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ تەڭ قۇقىقتىق سالالارىنىڭ ءبىرى — تاۋەلسىز سوت بيلىگىنىڭ نەگىزگى مارتەبەسىن بەكىتتى. بۇگىنگى كۇنى ازاماتتاردىڭ زاڭدى قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قامتاماسىز ەتۋدە سوت جۇيەسى باستى قۇقىقتىق قۇرال بولىپ تابىلادى. سوت جۇمىسىنىڭ زاڭنامالىق بازاسى قۇرىلىپ, بۇگىنگى كۇنى قوعامدىق قاتىناستاردىڭ اياسىنداعى بارلىق داۋلار مەن تارتىستار سوت تارتىبىندە شەشىلەدى. سوت تورەلىگىنىڭ قولجەتىمدىگىمەن اشىقتىعى قامتاماسىز ەتىلگەن.
سوت جۇيەسىن رەفورمالاۋدى تەرەڭدەتۋدە سوتتاردى مامانداندىرۋدىڭ ماڭىزى زور. مامانداندىرىلعان سوتتاردىڭ قۇرىلىپ, جۇمىس جاساۋى سوتتىڭ داۋلى ماسەلەلەردى دۇرىس شەشىپ, ءادىل بيلىكتى جۇزەگە اسىرۋىنا يگى ىقپالىن تيگىزەتىندىگىن ۋاقىت تاجىريبەسى انىق دالەلدەپ وتىر. وسى ورايدا, اقمولا وبلىسىندا دا اۋدانارالىق مامانداندىرىلعان ەكونوميكالىق سوت پەن مامانداندىرىلعان اكىمشىلىك سوتتارى جۇمىس ىستەپ كەلگەن ەدى. وعان بيىلعى جىلدىڭ باسىندا قىلمىستىق ىستەردى قارايتىن سوت قوسىلدى. سونىمەن قاتار كەلەشەكتە جاسوسپىرىمدەر ىستەرى جونىندەگى مامانداندىرىلعان سوتتاردى قۇرۋعا بايلانىستى ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.
سوڭعى جىلداردا جۇزەگە اسىرىلعان شارالار ەلىمىزدەگى سوت جۇيەسىنىڭ قۇرىلىمىن ودان ءارى جەتىلدىرۋدىڭ, سوت ءوندىرىسىن ىقشامداۋدىڭ ناقتى جولدارىن بەلگىلەپ بەردى.
سوت جۇيەسىنىڭ بەدەلىن نىعايتۋ جانە سۋديالاردىڭ جوعارى كاسىبي بىلىكتىلىگىن قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا اقمولا وبلىستىق سوتى ءبىرقاتار شارالاردى قولعا الدى. سونىڭ ءبىرى رەتىندە سوت تورەلىگىن ءجۇزەگە اسىرۋدىڭ ساپاسى بويىنشا مونيتورينگتى اتاپ وتۋگە بولادى. جالپى, جۇرگىزىلگەن مونيتورينگتىڭ ناتيجەسى سوتتار قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىنا وڭ باعىت بەرىپ, ساپاسىنىڭ ارتۋىنا سەپتىگىن تيگىزدى. باستى باعىتتاردىڭ ءبىرى — سوتتاردىڭ جانە سوت تورەلىگىن ءجۇزەگە اسىرۋداعى سۋديالاردىڭ قىزمەتتەرى تۋرالى قوعامنىڭ پىكىرىن زەردەلەۋ. وسىعان بايلانىستى 2010 جىلدىڭ قاڭتار-ءساۋىر ايلارى ارالىعىندا سوت پروتسەسىنە قاتىسۋشىلار مەن باسقا دا تۇلعالار اراسىندا الەۋمەتتىك ساۋالناما جۇرگىزىلدى. وعان 3627 ادام قاتىستى. ونىڭ قورىتىندىلارى وبلىستىڭ بارلىق ايماقتارىنداعى جەرگىلىكتى باسىلىمداردا جاريالانىپ, وبلىستىق سوتتىڭ ينتەرنەت جۇيەسىندەگى سايتىنا ورنالاستىرىلدى. جۇمىسىمىزدىڭ وڭ باعالانعانىن اتاپ كورسەتكىم كەلەدى. ساۋالناما جاسىرىن تۇردە جۇرگىزىلگەندىگىن ەسكەرسەك, وعان جاۋاپ بەرگەندەردىڭ كوزقاراستارىن بۇكپەسىز اشىق ايتقاندارى انىق. مۇنىڭ ءوزى سوتتىڭ بۇگىنگى كۇنى قاراپايىم حالىق الدىنداعى ابىرويى مەن بەدەلىنىڭ قانشالىقتى دەڭگەيدە ەكەندىگىن اشىق كورسەتىپ بەردى. سونداي-اق, ساۋالناما دەرەكتەرى ازاماتتاردىڭ پىكىرلەرىن زەردەلەۋگە, وسى ارقىلى قىزمەت ءورىسىن كەڭىتۋ تاسىلدەرىن ازىرلەۋگە مۇمكىندىك بەردى.
قولعا الىنعان رەفورمالار سۋديالاردىڭ سوت تورەلىگىن اتقارۋىنا جانە قىزمەت جۇيەسىن تالاپ تۇرعىسىندا ۇيلەستىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. وبلىستىق سوت عيماراتى القابيلەردىڭ قاتىسۋىمەن سوت ىستەرىن قاراۋعا لايىقتى زالدارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. اۋداندىق جانە ايماقتىق بۋىندار دا ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاعىنان نىعايتىلۋدا. بۋرابايداعى “ادىلەت ءۇيى” جوعارى دەڭگەيدەگى رەسپۋبليكالىق بازالىق ورتالىق سانالادى. اعىمداعى جىلى تسەلينوگراد اۋداندىق سوتى حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي كەلەتىن جاڭا عيماراتقا كوشتى.
ءبىز 2002 جىلدان باستاپ زاماناۋي وزىق ۇلگىدەگى ەلەكتروندى باسقارۋ جۇيەسىن قولدانىپ, ينتەرنەتتىڭ مۇمكىندىگىن كەڭىنەن پايدالانۋدامىز. بۇل باستامانى تمد اۋماعىندا قازاقستان العاشقى بولىپ كوتەرگەن ەدى. جوعارعى سوتتىڭ جانە وبلىستىق سوتتىڭ ارنايى ۆەب-سايتىندا ەلەكتروندى مۇراعات جاساقتالعان. وندا بارلىق ساتىلارداعى سوت شەشىمدەرى ورنالاسقان. بۇل قۇجاتتاردى قاجەت ەتكەن ادام ونىمەن ەركىن تانىسا الادى. سونىمەن قاتار, بارلىق ازاماتتار قازىرگى كومپيۋتەرلىك ىزدەۋ, جىكتەۋ جۇيەسى ارقىلى كەرەكتى قۇجاتتاردى تاۋىپ, قاجەتىنە جاراتا الادى. بۇل سوت پروتسەسىن باستان-اياق قاداعالاۋعا, سوتقا قاتىسۋشىلارعا بارلىق دىبىس جازباسىمەن, سوت ءماجىلىسىنىڭ ەلەكتروندى حاتتاماسىمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
سونداي-اق, سوڭعى كەزدە سوت پروتسەستەرىن بەينەبايلانىس ارقىلى وتكىزۋ ءۇردىسى جۇرتشىلىق تاراپىنان قولداۋ تابۋدا. مۇنداي جاعدايدا سوتتالۋشى اپەللياتسيالىق ساتىداعى سوت ماجىلىسىنە, ال باسقا قالاداعى تەرگەۋ ورنىندا وتىرعان سوتتالۋشى سوت ءماجىلىسى وتەتىن جەرگە كەلمەي-اق, وعان قاتىسۋعا ءمۇمكىندىك الادى. سونىمەن قاتار, مۇندا جابىرلەنۋشى جاق پەن ايىپتالۋشى جاقتىڭ قوسىمشا كۋاگەرلەرى بولسىن, سوت پروتسەسىنە قاتىسقىسى كەلەتىن باسقا دا ازاماتتاردىڭ بولسىن جول ءجۇرىپ, ۋاقىت كەتىرۋ, قارجىلىق شىعىن شىعارماۋ ماسەلەسى قاراستىرىلعان.
جوعارعى سوت باستاماسىمەن اعىمداعى جىلدىڭ ناۋرىز ايىنان باستاپ وبلىستىق سوتتىڭ رەسمي ۆەب-سايتىندا “سوت ىستەرىنىڭ انىقتامالىعى”, “سپراۆوچنيك پو سۋدەبنىم دەلام” دەگەن ايدارلارمەن باننەر ورناتىلىپ, جاڭا باعدارلاما ىسكە قوسىلدى. اتالعان باعدارلاما وبلىستىق سوتتىڭ تەرمينالىنا دا ورنالاستىرىلدى.
اقمولا وبلىستىق سوتىندا, وبلىستىڭ 24 اۋداندىق جانە وعان تەڭەستىرىلگەن سوتتاردىڭ 18-دە اقپاراتتىق-انىقتامالىق كيوسكىلەر اشىلىپ, قازىرگى ۋاقىتتا جۇمىس جاساۋدا. بۇل كيوسكىنىڭ قىزمەتىنە جۇگىنگەن ازامات كەز كەلگەن جۇمىس ۋاقىتىندا ەش كەدەرگىسىز سوت عيماراتىنا كىرىپ, سوت قۇجاتتارىنىڭ ۇلگىلەرىمەن تانىسۋعا, مەملەكەتتىك باج سالىعىنىڭ مولشەرىن, تولەۋ ءتارتىبىن بىلۋگە جانە رەكۆيزيتتەرىن الۋعا, تاعايىندالعان ىستەردىڭ ءتىزىمىمەن تانىسۋعا, ءوزىنىڭ تالاپ ارىزىنا سايكەس ءىستىڭ قوزعالىسى جونىندە جان-جاقتى اقپارات الۋعا قۇقىلى.
قۇقىقتىق سوت رەفورماسى سۋديا كادرلارىن ىرىكتەۋ جانە تاعايىنداۋ ماسەلەسىنە بارىنشا قاتاڭ تالاپتار قويۋدا. وسىعان بايلانىستى, وبلىستىق سوتتا, اۋداندىق جانە وعان تەڭەستىرىلگەن سوتتاردا سۋديالىق قىزمەتكە ۇمىتكەردىڭ تاعىلىمدامادان وتۋىنە ايرىقشا كوڭىل بولىنەدى. ءۇمىتكەرلەردىڭ ءتىزىمى جەرگىلىكتى باسىلىمدار مەن وبلىستىق سوتتىڭ رەسمي سايتىندا جاريالانىپ, پىكىر جاشىگى ورنالاستىرىلدى. بۇل ساپا مەن جاريالىلىقتى قامتاماسىز ەتەدى.
جالپى, سوت جۇيەسىن رەفورمالاۋ جولىندا جۇرگىزىلگەن شارالار ازاماتتار مەن زاڭدى تۇلعالاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ قورعالۋىن كوزدەپ, سوتتىڭ بەدەلىن ءوسىرۋدى, قولجەتىمدىلىكتى ورنىقتىرۋدى, سوت ورگاندارىنا سەنىمدى كۇشەيتۋدى, سوتتاردىڭ ءرولى جانە الەۋمەتتىك ماڭىزدىلىعى تۋرالى حالىق پىكىرىنىڭ جاقسارتىلۋىن, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتىق اقپاراتتاندىرۋ دەڭگەيىنىڭ كوتەرىلۋىن, ولاردىڭ زاڭدى مۇددەلەرىن سوت ءتارتىبىمەن قورعاۋىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا بەلسەندىلىگىن ارتتىرادى.
اقجان ەشتاي, اقمولا وبلىستىق سوتىنىڭ توراعاسى. اقمولا وبلىسى.
شىن مانىندە قۇقىقتىق مەملەكەت قۇرۋداعى سوتتىڭ ءرولى ەرەكشە ەكەنى بەلگىلى. سوت ادام قۇقىعى مەن بوستاندىعىن قورعايتىن باستى ينستيتۋتقا اينالۋى شارت. تەك سوت قانا داۋلار مەن جانجالداردىڭ توبىقتاي ءتۇيىنىن ايتىپ, زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋ قاعيداتتارىن نىعايتا ءتۇسەدى. تاۋەلسىز ءارى ءادىل سوت ازاماتتاردىڭ قۇقىقتىق قورعالۋىنىڭ كەپىلى عانا ەمەس, مىقتى, باسەكەلى ەكونوميكانىڭ دامۋىنا, ەلىمىزدىڭ الەمدىك قۇقىقتىق كەڭىستىككە شىعۋىنا جول اشادى. ۋاقىت تالابىنداعى رەفورمالار سوت بيلىگىنىڭ ساياسي-قۇقىقتىق جۇيەسىن ورنىقتىردى. بۇل جىلدارى سۋديالار كورپۋسىنىڭ زاڭدى مارتەبەسى بەكىتىلىپ, سوت جۇيەسىن قالىپتاستىرۋدا شەشۋشى قادامدار جاسالدى. ءىس جۇرگىزۋ (پروتسەسسۋالدىق) زاڭنامالارى جاڭارتىلدى, بۇل سوت قۇزىرەتى شەڭبەرىنىڭ كەڭەيۋىنە جاڭا سەرپىن بەردى. سونىمەن قاتار ەلىمىزدە قىلمىستىق جازالاردى ىزگىلەندىرۋ ساياساتى ءجۇرگىزىلۋدە. پرەزيدەنتتىڭ ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 17 تامىزىنداعى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى باسشىلارىمەن كەزدەسۋى, سوعان بايلانىستى شىققان جارلىعى اتالمىش ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋ باعىتىنداعى جۇمىستارعا ەرەكشە قارقىن بەرمەك.
“قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سوت جۇيەسى مەن سۋديالارىنىڭ ءمارتەبەسى تۋرالى” كونستيتۋتسيالىق زاڭى مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ تەڭ قۇقىقتىق سالالارىنىڭ ءبىرى — تاۋەلسىز سوت بيلىگىنىڭ نەگىزگى مارتەبەسىن بەكىتتى. بۇگىنگى كۇنى ازاماتتاردىڭ زاڭدى قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قامتاماسىز ەتۋدە سوت جۇيەسى باستى قۇقىقتىق قۇرال بولىپ تابىلادى. سوت جۇمىسىنىڭ زاڭنامالىق بازاسى قۇرىلىپ, بۇگىنگى كۇنى قوعامدىق قاتىناستاردىڭ اياسىنداعى بارلىق داۋلار مەن تارتىستار سوت تارتىبىندە شەشىلەدى. سوت تورەلىگىنىڭ قولجەتىمدىگىمەن اشىقتىعى قامتاماسىز ەتىلگەن.
سوت جۇيەسىن رەفورمالاۋدى تەرەڭدەتۋدە سوتتاردى مامانداندىرۋدىڭ ماڭىزى زور. مامانداندىرىلعان سوتتاردىڭ قۇرىلىپ, جۇمىس جاساۋى سوتتىڭ داۋلى ماسەلەلەردى دۇرىس شەشىپ, ءادىل بيلىكتى جۇزەگە اسىرۋىنا يگى ىقپالىن تيگىزەتىندىگىن ۋاقىت تاجىريبەسى انىق دالەلدەپ وتىر. وسى ورايدا, اقمولا وبلىسىندا دا اۋدانارالىق مامانداندىرىلعان ەكونوميكالىق سوت پەن مامانداندىرىلعان اكىمشىلىك سوتتارى جۇمىس ىستەپ كەلگەن ەدى. وعان بيىلعى جىلدىڭ باسىندا قىلمىستىق ىستەردى قارايتىن سوت قوسىلدى. سونىمەن قاتار كەلەشەكتە جاسوسپىرىمدەر ىستەرى جونىندەگى مامانداندىرىلعان سوتتاردى قۇرۋعا بايلانىستى ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.
سوڭعى جىلداردا جۇزەگە اسىرىلعان شارالار ەلىمىزدەگى سوت جۇيەسىنىڭ قۇرىلىمىن ودان ءارى جەتىلدىرۋدىڭ, سوت ءوندىرىسىن ىقشامداۋدىڭ ناقتى جولدارىن بەلگىلەپ بەردى.
سوت جۇيەسىنىڭ بەدەلىن نىعايتۋ جانە سۋديالاردىڭ جوعارى كاسىبي بىلىكتىلىگىن قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا اقمولا وبلىستىق سوتى ءبىرقاتار شارالاردى قولعا الدى. سونىڭ ءبىرى رەتىندە سوت تورەلىگىن ءجۇزەگە اسىرۋدىڭ ساپاسى بويىنشا مونيتورينگتى اتاپ وتۋگە بولادى. جالپى, جۇرگىزىلگەن مونيتورينگتىڭ ناتيجەسى سوتتار قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىنا وڭ باعىت بەرىپ, ساپاسىنىڭ ارتۋىنا سەپتىگىن تيگىزدى. باستى باعىتتاردىڭ ءبىرى — سوتتاردىڭ جانە سوت تورەلىگىن ءجۇزەگە اسىرۋداعى سۋديالاردىڭ قىزمەتتەرى تۋرالى قوعامنىڭ پىكىرىن زەردەلەۋ. وسىعان بايلانىستى 2010 جىلدىڭ قاڭتار-ءساۋىر ايلارى ارالىعىندا سوت پروتسەسىنە قاتىسۋشىلار مەن باسقا دا تۇلعالار اراسىندا الەۋمەتتىك ساۋالناما جۇرگىزىلدى. وعان 3627 ادام قاتىستى. ونىڭ قورىتىندىلارى وبلىستىڭ بارلىق ايماقتارىنداعى جەرگىلىكتى باسىلىمداردا جاريالانىپ, وبلىستىق سوتتىڭ ينتەرنەت جۇيەسىندەگى سايتىنا ورنالاستىرىلدى. جۇمىسىمىزدىڭ وڭ باعالانعانىن اتاپ كورسەتكىم كەلەدى. ساۋالناما جاسىرىن تۇردە جۇرگىزىلگەندىگىن ەسكەرسەك, وعان جاۋاپ بەرگەندەردىڭ كوزقاراستارىن بۇكپەسىز اشىق ايتقاندارى انىق. مۇنىڭ ءوزى سوتتىڭ بۇگىنگى كۇنى قاراپايىم حالىق الدىنداعى ابىرويى مەن بەدەلىنىڭ قانشالىقتى دەڭگەيدە ەكەندىگىن اشىق كورسەتىپ بەردى. سونداي-اق, ساۋالناما دەرەكتەرى ازاماتتاردىڭ پىكىرلەرىن زەردەلەۋگە, وسى ارقىلى قىزمەت ءورىسىن كەڭىتۋ تاسىلدەرىن ازىرلەۋگە مۇمكىندىك بەردى.
قولعا الىنعان رەفورمالار سۋديالاردىڭ سوت تورەلىگىن اتقارۋىنا جانە قىزمەت جۇيەسىن تالاپ تۇرعىسىندا ۇيلەستىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. وبلىستىق سوت عيماراتى القابيلەردىڭ قاتىسۋىمەن سوت ىستەرىن قاراۋعا لايىقتى زالدارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. اۋداندىق جانە ايماقتىق بۋىندار دا ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاعىنان نىعايتىلۋدا. بۋرابايداعى “ادىلەت ءۇيى” جوعارى دەڭگەيدەگى رەسپۋبليكالىق بازالىق ورتالىق سانالادى. اعىمداعى جىلى تسەلينوگراد اۋداندىق سوتى حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي كەلەتىن جاڭا عيماراتقا كوشتى.
ءبىز 2002 جىلدان باستاپ زاماناۋي وزىق ۇلگىدەگى ەلەكتروندى باسقارۋ جۇيەسىن قولدانىپ, ينتەرنەتتىڭ مۇمكىندىگىن كەڭىنەن پايدالانۋدامىز. بۇل باستامانى تمد اۋماعىندا قازاقستان العاشقى بولىپ كوتەرگەن ەدى. جوعارعى سوتتىڭ جانە وبلىستىق سوتتىڭ ارنايى ۆەب-سايتىندا ەلەكتروندى مۇراعات جاساقتالعان. وندا بارلىق ساتىلارداعى سوت شەشىمدەرى ورنالاسقان. بۇل قۇجاتتاردى قاجەت ەتكەن ادام ونىمەن ەركىن تانىسا الادى. سونىمەن قاتار, بارلىق ازاماتتار قازىرگى كومپيۋتەرلىك ىزدەۋ, جىكتەۋ جۇيەسى ارقىلى كەرەكتى قۇجاتتاردى تاۋىپ, قاجەتىنە جاراتا الادى. بۇل سوت پروتسەسىن باستان-اياق قاداعالاۋعا, سوتقا قاتىسۋشىلارعا بارلىق دىبىس جازباسىمەن, سوت ءماجىلىسىنىڭ ەلەكتروندى حاتتاماسىمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
سونداي-اق, سوڭعى كەزدە سوت پروتسەستەرىن بەينەبايلانىس ارقىلى وتكىزۋ ءۇردىسى جۇرتشىلىق تاراپىنان قولداۋ تابۋدا. مۇنداي جاعدايدا سوتتالۋشى اپەللياتسيالىق ساتىداعى سوت ماجىلىسىنە, ال باسقا قالاداعى تەرگەۋ ورنىندا وتىرعان سوتتالۋشى سوت ءماجىلىسى وتەتىن جەرگە كەلمەي-اق, وعان قاتىسۋعا ءمۇمكىندىك الادى. سونىمەن قاتار, مۇندا جابىرلەنۋشى جاق پەن ايىپتالۋشى جاقتىڭ قوسىمشا كۋاگەرلەرى بولسىن, سوت پروتسەسىنە قاتىسقىسى كەلەتىن باسقا دا ازاماتتاردىڭ بولسىن جول ءجۇرىپ, ۋاقىت كەتىرۋ, قارجىلىق شىعىن شىعارماۋ ماسەلەسى قاراستىرىلعان.
جوعارعى سوت باستاماسىمەن اعىمداعى جىلدىڭ ناۋرىز ايىنان باستاپ وبلىستىق سوتتىڭ رەسمي ۆەب-سايتىندا “سوت ىستەرىنىڭ انىقتامالىعى”, “سپراۆوچنيك پو سۋدەبنىم دەلام” دەگەن ايدارلارمەن باننەر ورناتىلىپ, جاڭا باعدارلاما ىسكە قوسىلدى. اتالعان باعدارلاما وبلىستىق سوتتىڭ تەرمينالىنا دا ورنالاستىرىلدى.
اقمولا وبلىستىق سوتىندا, وبلىستىڭ 24 اۋداندىق جانە وعان تەڭەستىرىلگەن سوتتاردىڭ 18-دە اقپاراتتىق-انىقتامالىق كيوسكىلەر اشىلىپ, قازىرگى ۋاقىتتا جۇمىس جاساۋدا. بۇل كيوسكىنىڭ قىزمەتىنە جۇگىنگەن ازامات كەز كەلگەن جۇمىس ۋاقىتىندا ەش كەدەرگىسىز سوت عيماراتىنا كىرىپ, سوت قۇجاتتارىنىڭ ۇلگىلەرىمەن تانىسۋعا, مەملەكەتتىك باج سالىعىنىڭ مولشەرىن, تولەۋ ءتارتىبىن بىلۋگە جانە رەكۆيزيتتەرىن الۋعا, تاعايىندالعان ىستەردىڭ ءتىزىمىمەن تانىسۋعا, ءوزىنىڭ تالاپ ارىزىنا سايكەس ءىستىڭ قوزعالىسى جونىندە جان-جاقتى اقپارات الۋعا قۇقىلى.
قۇقىقتىق سوت رەفورماسى سۋديا كادرلارىن ىرىكتەۋ جانە تاعايىنداۋ ماسەلەسىنە بارىنشا قاتاڭ تالاپتار قويۋدا. وسىعان بايلانىستى, وبلىستىق سوتتا, اۋداندىق جانە وعان تەڭەستىرىلگەن سوتتاردا سۋديالىق قىزمەتكە ۇمىتكەردىڭ تاعىلىمدامادان وتۋىنە ايرىقشا كوڭىل بولىنەدى. ءۇمىتكەرلەردىڭ ءتىزىمى جەرگىلىكتى باسىلىمدار مەن وبلىستىق سوتتىڭ رەسمي سايتىندا جاريالانىپ, پىكىر جاشىگى ورنالاستىرىلدى. بۇل ساپا مەن جاريالىلىقتى قامتاماسىز ەتەدى.
جالپى, سوت جۇيەسىن رەفورمالاۋ جولىندا جۇرگىزىلگەن شارالار ازاماتتار مەن زاڭدى تۇلعالاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ قورعالۋىن كوزدەپ, سوتتىڭ بەدەلىن ءوسىرۋدى, قولجەتىمدىلىكتى ورنىقتىرۋدى, سوت ورگاندارىنا سەنىمدى كۇشەيتۋدى, سوتتاردىڭ ءرولى جانە الەۋمەتتىك ماڭىزدىلىعى تۋرالى حالىق پىكىرىنىڭ جاقسارتىلۋىن, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتىق اقپاراتتاندىرۋ دەڭگەيىنىڭ كوتەرىلۋىن, ولاردىڭ زاڭدى مۇددەلەرىن سوت ءتارتىبىمەن قورعاۋىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا بەلسەندىلىگىن ارتتىرادى.
اقجان ەشتاي, اقمولا وبلىستىق سوتىنىڭ توراعاسى. اقمولا وبلىسى.
