قور جاڭا جۇيەنى قولدايدى

وسى جىلدىڭ قاڭتار ايىنان باستاپ ەلىمىزدە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ ەلەكتروندى نۇسقاعا كوشىرىلگەننەن كەيىن ءىرى ۇلتتىق كومپانيالار زامان تالابىنا ساي جاسالعان ساۋدالاسۋدىڭ وسى تۇرىنە قىزىعۋشىلىقتارىن ءبىلدىرىپ, قازىر سونىمەن جۇمىس ىستەپ جاتقاندارى ءمالىم. وسىلاردىڭ ىشىندە “سامۇرىق-قازىنا” ۇاق” اق-تىڭ باسقارما توراعاسى قايرات كەلىمبەتوۆ ساتىپ الۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان وسى ءتۇرىن بىردەن قولداعانىن اتاپ وتكەن ءجون. سوڭعى دەرەكتەرگە قاراعاندا, جىل باسىنان بەرى www.goszakup.gov.kz ساي­تىمەن ەلەكتروندى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋعا 61 مىڭنان استام قاتىسۋشى تا­نىسقان كورىنەدى. ولاردىڭ كوبى وتاندىق كاسىپكەرلەر بولسا, قازىر ولار ەلەك­تروندى جۇيەنىڭ جۇمىسىن كۇندەلىكتى بيزنەستە­رىمەن تىعىز بايلانىستىرۋدا. مامان­داردىڭ ايتۋىنشا, ەمس-ءتىڭ قولدانىسقا ەنگىزىلۋى قازاقستاندىق ۇلەستى ارتتىرۋعا قوسىلعان قوماقتى ۇلەس بولىپ سانالادى. قارجى مينيسترلىگىنىڭ مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ مەتودولوگياسى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى گۇلجان ءامرينا bnews.kz اقپاراتتىق اگەنتتىگى­نىڭ ۇيىمداستىرعان on-ءlىne كونفەرەن­تسياسىندا اتاپ ايت­قانداي, اتالمىش مينيسترلىك مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ پور­تا­لى ارقىلى قازاقستاندىق ۇلەس ءجو­نىندە ستاتيستيكالىق دەرەكتەردى زەرتتەۋ جۇمىسىمەن اينالىسۋدا. وعان قاتىستى مالىمەتتەردى تاپسىرىس بەرۋ­شىلەر قاتارىنا جاتاتىن 50 جانە ودان دا كوپ مەملەكەتكە تيەسىلى اكتسياسى بار مەملە­كەتتىك ورگاندار مەن مەكەمەلەر, كاسىپورىندار مەن زاڭدى تۇلعالار ۇسىنۋدا. قازىردە ساتىپ الۋ كەزىندە ۇلتتىق كومپانيالار دا وتاندىق ۇلەستى ارتتىرۋعا باسا ءمان بەرۋدە. مىسالى, وسى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىنىڭ قورى­تىندىسى بويىنشا “قازمۇنايگاز” اق توبى 142 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە ساتىپ الۋمەن اينالىسقان دەگەن دەرەك بار. بۇل رەتتە كەيبىر ساراپشىلار جەر قويناۋىن پايدالانۋ رىنوگىندا جىل سوڭىنا دەيىن وتاندىق ۇلەس 20 پايىزعا ارتادى دەگەن بولجام جاساۋدا. ولاردىڭ پىكىرىنشە, ەندى “تانىس-ءبىلىس” ارقىلى تەندەرلەردى جەڭىپ جاتقانداردىڭ زامانى اياقتالۋعا جاقىن قالدى. ويتكەنى, اۆتوماتتاندىرىلعان ساتىپ الۋدىڭ وسى ءتۇرى بولاشاقتا مۇنداي جاعدايلارعا مۇمكىندىك بەرمەيتىن بولادى. ال يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرىنە قاراعاندا, كەزىندە شەنەۋنىك پەن جوبا جاساۋشىنىڭ ارا-جىگىن انىقتايتىن قازىرگىدەي ەلەكتروندى جۇيە بولماعاندىقتان كوپ رەتتە كولدەنەڭ كوك اتتىلار تەندەرلەردى جەڭىپ الىپ كەتەتىن ەدى. ەندى جاعداي مۇلدەم باسقاشا بولا­دى. قازىر جەر قويناۋىن پايدالانۋشى­لار ەلەكتروندى ساتىپ الۋ ارقىلى ءتيىستى اقپارات الىپ, وزىنە كەرەكتى مالىمەت­تەردى جيناي الادى. وسى ورايدا “سامۇ­رىق-قازىنا” اق-تىڭ باسقارما توراعا­سى قايرات كەلىمبەتوۆتىڭ ەگەر كومپا­نيالار توبى اشىق ءارى ءادىل جانە ۇجىم­دىق تۇردە ساتىپ الۋمەن اينالىسسا, قوردىڭ قارجىلىق جاعدايىنا قوماقتى ىقپال ەتەتىنىن ايتقانىن اتاپ وتۋگە بولادى. بۇگىندە “سامۇرىق-قازىنا” قورى جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار, تەمىر جول, تەلەكوممۋنيكاتسيالار مەن ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالاسىمەن تىعىز بايلانىستا قىزمەت ەتىپ جاتقانى ءمالىم. ونىڭ توبىنا 500-گە جۋىق ەنشىلەس كوم­پانيا مەن ونىڭ قۇرامىنا كىرەتىن ۇيىم­دار مۇشە. سولاردىڭ ىشىندە “قاز­مۇنايگاز”, “قازاقستان تەمىر جولى”, “قازاقتەلەكوم” جانە “KEGOC” سياقتى ءىرى كومپانيالاردىڭ ساتىپ الۋ ۇلەسى 5 ملرد. اقش دوللارىنان اسىپ جىعىلادى ەكەن. وسى جەردە ايتا كەتەتىن نارسە, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىر­ماسىمەن ۇلتتىق حولدينگتەر مەن كومپانيالار وتاندىق وندىرىسكە قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن ساتىپ الۋدى جەڭىلدەتكەن بولاتىن. قازىر “سامۇرىق-قازىنا” قورىنىڭ ەنشىلەس حولدينگتەرى مەن كومپانيالارىنىڭ بارىنە ورتاق ەرەجە ەنگىزىلىپ وتىر. وسىعان سايكەس ساتىپ الۋدىڭ اۆتوماتتاندى­رىلعان ءتۇرى ءاردايىم اشىق ءارى ءادىل تۇردە ءوتىپ تۇرۋى كەرەك. اتالمىش قوردىڭ باسقارما ءتورا­عاسى قايرات كەلىمبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىر ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ ەلەك­تروندى ساۋدامەن اينالىسىپ جاتقاندا­رى كوپ, سوندىقتان “سامۇرىق-قازىنا” قورى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدىڭ ءارى قاراي جەتىلىپ, دامي تۇسۋىنە قولدا بار جاعدايدى جاسايتىن بولادى. اۆتومات­تان­دىرىلعان بۇل ەلەكتروندى جۇيەنىڭ ءتيىمدى جەرى, ول ساتىپ الۋ قىزمەتىن قاراپايىم تۇردە جۇرگىزەدى. سوندىقتان مۇندا جاقسى باعا ۇسىنعان ساتىپ الۋشى ادام ۇتىپ, پايدا تاۋىپ جاتادى. وسى ورايدا ول الداعى كەزدە بارلىق تەندەر­لەردىڭ ەلەكتروندى نۇسقاعا اۋىستى­رىلۋى كەرەك دەگەن دە پىكىر ءبىلدىردى. سونىمەن بىرگە ونىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كۇننەن باستاپ “قارا تىزىمگە” ەنگەن جاۋاپسىز تاۋار جەتكىزۋ­شىلەر مەن قىزمەت كورسەتۋ­شىلەردى جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ ءۇشىن ولاردىڭ ءبارى كوز الدىندا تۇراتىنداي بولۋى كەرەك. قازىرگى كۇنى ەلەك­تروندى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدا ءبىر جىل­دان استام ۋاقىت سەنىمدى اقتاپ كەلە جاتقان تاۋار جەتكىزۋشىلەر مەن قىزمەت كورسەتۋشى­لەرگە “جەڭىل” تالاپتار قويۋعا بولادى. ال كەشە عانا كەلىپ, وزدەرىن تانىتا الماعان كومپانيالارعا تالاپ ارقاشان جوعارى بولۋى كەرەك. داستان كەنجالين. كومىر ءوندىرۋ  ونىكتى بولماق ەلىمىزدى يندۋستريا­لاندىرۋ كارتاسىنا ءبىزدىڭ وبلىستان 11 يننوۆاتسيالىق جوبانىڭ ەنگەنى بەلگىلى. ءوندىرىستى ءوڭىر ءۇشىن وسى جو­بالاردىڭ دەنى  ەكىباس­تۇزدىڭ ۇلەسىنە ءتيىپ وتىر. مىسالى, “ەۋرازيالىق ەنەرگەتيكالىق كور­پوراتسيا” اكتسيونەرلىك قوعامىنا قاراستى “ۆوستوچنىي” دەپ اتالا­تىن كومىر وندىرەتىن الىپ كەنىش  ەلىمىزدە قا­بىلدانعان ۇدەمەلى يندۋس­تريالىق-يننوۆاتسيالىق- دامۋ باعدارلاماسى جوبالا­رىنىڭ  قاتارىندا تۇر. قۇرامىندا  ءۇش بىردەي الىپ كاسىپورىندارى بار بۇل كورپورا­تسيا 1996 جىل­دان بەرى جۇمىس جا­ساپ كەلەدى. اتاپ ايتقاندا, كور­پوراتسيا قۇرامىنا اقسۋ ەلەكتر ستانساسى, “ۆوستوچ­نىي” كومىر كەنىشى جانە وندىرىستىك-جوندەۋ ءبولىم­شەسىن بىرىكتىرەدى. ۇشەۋى ءۇش قالادا – اقسۋدا, ەكىباس­تۇزدا جانە وبلىس ورتا­لى­عىندا ور­نالاسقان. اقسۋدا­عى ەنەرگە­تيكالىق ستانسا ەكىباستۇزداعى “ۆوس­توچ­نىي” كومىر كەنىشىنىڭ كو­مى­رىمەن جۇمىس جاسايدى, ال بۇل كەنىشتە جىلىنا 20 ميل­ليون توننا كومىر وندىرىلەدى. بۇل كورپوراتسيا ەلەكتر ەنەر­گياسىن وندىرەتىن كا­سىپ­ورىن, تۇتىنۋشىلارى اقسۋ فەرروقو­رىتپا زاۋى­تى, “قازاقستان ەلەك­ترو­ليز زاۋىتى”, “سوكولوۆ-سارى­باي” كەن بايىتۋ كومبي­ناتى” اق-تار مەن ەلىمىز­دىڭ باسقا دا  بىراقتار ءوندىرىس­تىك ورىن­دارى بولىپ تا­بى­لا­دى. جالپى, كور­پورا­تسيا­دا 6702 ادام ەڭبەك ەتەدى. وسىدان ەكى-ءۇش جىل بۇرىن كور­پورا­تسيا­نىڭ ال­­دىندا ءون­­دىرىس­تىڭ قۋات­تى­لىقتى ارت­تىرۋ,  ەلەكتر ستانساسى­نىڭ №2 ەنەرگيا بلوگىن قال­­پىنا كەلتىرۋ, كەنىشتە كو­مىر­دى تسيكلدى-اعىندى باعىت بويىنشا وندىرەتىن كەشەن قۇرىلى-سىن اياقتاۋ, ءۇيىلىپ قالعان كۇل ءۇيىندىسىن ىسكە جاراتۋ جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ سياقتى  ءبىراز مىندەتتەر تۇر­دى. وسىن­داي ينۆەستي­تسيا­لىق جوبا­لاردى ورىن­داۋ ءۇشىن كورپوراتسيا وتكەن جىلى 17,4 ملرد تەڭگە يگەردى. سول جولى وبلىسقا جاساعان  جۇمىس ساپارى با­رى­سىندا ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ ەكىباس­تۇز­دا, اقسۋدا بولىپ قايتقان ەدى. ارنايى بارىپ “ۆوس­توچ­نىي” كە­نىشىندەگى كو­مىر­دى  ديزەلدى-ەلەكترلى تار­تۋ كۇشى بار تەحنولو­گيا­لىق جولدان ەلەكترلى تارتۋ كۇشى ارقىلى وندىرە­تىن جاڭا جوبامەن تانىسقان بولاتىن. ءدال وسى جەردەن كومىردى جەر استىنان تازا­لاپ, ارشىپ الىپ شىعاتىن كارەرلىك-كونۆەيەرلىك جاڭا جۇيەنىڭ جاسالىپ جاتقانىن دا كورگەن. ەندى, مىنە جۋىردا وسى كەشەن  ىسكە قوسىلدى. بۇل جۇمىسقا 85 ميلليون اقش دوللارى جۇم­سالدى. كەندى ارشۋ جۇمىستارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ باعىتىندا سالىن­عان بۇل نىسان ۇزىندىعى 6 شاقىرىمدىق كونۆەيەرلى جەلىلەر جۇيەسىنەن تۇرادى. وسى جەردەن  سىيىم­دىلى­عى 90 توننالىق الىپ “Komatsu” اۆتوتيەگىشتەرى قازىپ العان كومىرلەرىن وسى كونۆەيەر تىزبەسىنە اكەلىپ توگە باستايدى. جاڭا نىساننىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى, ول اۋاعا شىعاتىن شاڭ-توزاڭدى ۇستاپ قالاتىن وسى زامانعا ساي ارنايى قۇ­رىلعىلارمەن جابدىق­تالعان. كورپوراتسيا پرە­زيدەنتى ابدۋازيم رۋستام­باەۆتىڭ ايتۋىنشا, وزدەرى ءبىر­نەشە جىل بويى قولعا الىپ, ىسكە قوسىلۋىن كۇت­كەن بۇل نىسان  جاڭا تەحنولو­گيا­لاردى پايدالانۋ ءناتي­جە­سىندە كومىر وندىرەتىن قازىرگى قارقىندى ودان سايىن ارتتىرىپ, قورشاعان ورتاعا تارالاتىن زياندى قالدىق­تار دا ازايادى. ەكىن­شىسى, “ۆوستوچ­نىي” كەنى­شىندە اشىلعان بۇل جاڭا نى­ساندا 200 ادام جۇمىسپەن قامتى­لىپتى. الداعى ۋا­قىتتا دا كەنىشتىڭ وركەندى, تابىستى جۇمىس جاساۋى ءۇشىن كور­پوراتسيا باسشى­لى­عى جاڭا جوبالار­دى نەگىزگە الىپ, ەل ەكونو­مي­كاسىن دامىتۋ جولىندا ەڭبەك ەتەدى. فاريدا بىقاي, پاۆلودار وبلىسى. كەن الىبىندا – ەڭ ۇلكەن ماشينە سوكولوۆ-سارىباي كەن ءوندىرۋ بىرلەستىگىنىڭ كاچار كەن باسقار­ماسىندا جاپونيالىق ءHىTACHى كومپانياسى شىعار­عان تاسىمال كولىگىنىڭ تۇساۋ­كەسەرى بولدى. ونىڭ ۇلكەندىگى  بۇرىنعى “بەلازداردان” ەكى مەتر بيىك, قۋاتتىلىعى مەن سىيىم­دىلىعى دا  باسىم.  ءHىTACHى ماشينەسى ءبىر ساپا­رىندا 180 توننا كەن تاسي الا­دى. ال بۇرىنعى ماشينەلەردىڭ قۋاتتىلىعى مۇنىڭ جارتى­سىنداي عانا بولا­تىن.  سسكوب جەتىلدىرىلگەن قۋاتتى ماشينەنى رەسپۋبليكادا, ءتىپتى تمد ەلدەرىندە ءبىرىنشى بولىپ الىپ وتىر. بۇعان دەيىن كاسىپ­ورىن وسى فيرما شىعارعان ءتورت قۋاتتى ەكسكاۆاتور العان ەدى. ەندى تاسىمال كولىگى سول ەكسكاۆاتورلاردىڭ سىيىمدى­لىعى مول ءشومىشى ءۇش رەت قانا قارپىپ سالعان كەندى تاسيدى. ەڭبەك ءونىم­دىلىگى بىرنەشە ەسە ارتىپ جۇرە بەرەدى. كاچار كەن باسقارماسىنىڭ كارەرىندە “سسكوب” اكتسيونەر­لىك قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى مۇحامەدجان تۇرداحۋنوۆ جاڭا تاسىمال ماشينەسى­نىڭ لەن­تاسىن قيىپ, ونىڭ كىلتىن ءجۇر­گىزۋشىگە سالتاناتتى تۇردە تاپسىردى. ء–بىز بۇل تەحنيكالاردان ۇلكەن ناتيجە كۇتەمىز. ەكى جىل­دان كەيىن  كاسىپورىن جىلىنا 25 ميلليون توننا كەن شىعارۋعا ءتيىس. ول وسىن­داي قۋات­تى تەحنيكالاردىڭ ارقا­سىن­دا عانا مۇمكىن بولادى.  ءبىز­دە مۇنداي  تەحنيكانىڭ بەسەۋى بار. الداعى ۋاقىتتا كەن ورنىنىڭ بۇكىل  تەحنيكا پاركىن وسىنداي ماشينە­لەرمەن اۋىس­تىراتىن بو­لامىز, – دەدى مۇحامەدجان ماماد­جان ۇلى. جاڭا تەحنيكا كاسىپورىنعا 2,5 ميلليون دوللارعا ءتۇستى. ءوندىرىس باسشىسى پاركتى  تۇگەل اۋىستىرۋ ءۇشىن ءالى 30 ميلليون دوللارداي قارجى كەرەكتىگىن ەسكە سالدى. بۇل  تەحنيكا­لاردى  سسكوب كاسىپورنى TURKUAZ  ءmachىnery فيرماسى ارقىلى العان. ماماندار­دىڭ اي­تۋىن­شا, بۇل الىپ تاسىمال ءماشي­نەسى الەمنىڭ 2-3 ەلىندە عانا بار. باسقارۋ تەتىگىنىڭ بارلىعى كوم­پيۋتەرگە نەگىز­دەلگەن تەحني­كا­نىڭ سەرۆيستىك قىز­مەتى ءوز ال­دىنا  ءبىر سالا بو­لىپ تابىلادى.  كاچار جوبا­سى كەن كاسىپورنىنداعى شەتەلدىك تەحنيكالاردى قۇراستىرادى جانە جوندەۋ جۇمىسىن اتقارادى. – كاچار كەن  باسقارماسى العان شەتەلدىك ماشينەلەردىڭ بارلىعى دا جاقسى ءجۇرىپ تۇر. ونىڭ قۋاتتىلىعى مەن جۇمىس ساپاسىنىڭ ناتيجەسى ايتا قالارلىقتاي, – دەيدى كاچار جوبا­سىنىڭ جەتەكشىسى كەنجەحان ۇمبەتوۆ. كاچار كەن باسقارماسىنىڭ كارەرىندە جاڭا تەحنيكا كەن تاسۋ جۇمىسىنا كىرىسىپ تە كەتتى. ءنازيرا جارىمبەتوۆا, رۋدنىي. ق ۇرىلىستا تۇرىس جوق اقتوبە وبلىسى  تابيعي قور­لارعا باي ولكە عانا ەمەس, قۇرىلىس يندۋسترياسى دامىعان وڭىرگە جاتادى. جىل سايىن وبلىس ورتا­لىعىندا جانە اۋدانداردا ءوندى­رىستىك, الەۋمەتتىك جانە مادەني نىسانداردىڭ كوبىرەك پايدالانۋعا بەرىلۋى دە سوندىقتان. قۇرىلىس­تىڭ قارقىندى جۇرگىزىلۋىنە الەم­دىك قارجى داعدارىسى دا كەدەرگى بولا المادى. بيىلدىڭ وزىندە ونداعان وندىرىستىك نىساندار ىسكە قوسىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا “سيتال-2” كىرپىش زاۋىتىن, “ايس” جشس تاۋارلى-ءسۇت فەرماسىن, بەستاماقتاعى شوشقا وسىرەتىن كەشەندى, “رامازان” جشس-ءنىڭ قۇس فابريكاسىن جانە باسقالارىن اتاۋعا بولادى. وڭىردەگى دامىعان قۇرىلىس يندۋسترياسى مەن قۇرى­لىس ماتەريالدارىنىڭ مولدىعى سالاداعى مەجەلەنگەن جۇمىستاردى ۋاقتىلى اتقارۋعا مۇمكىندىك بەرۋدە. اقتوبە وبلىسى قۇرىلىس باس-قار­ماسىنىڭ باستىعى قانات ءنۇرشيننىڭ ايتۋىنشا, ۇستىمىزدەگى جىلى ون جەتى بيۋدجەتتىك باعدارلا­ماعا بىرىكتىرىلگەن ەكى جۇزدەن استام نىساننىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە جانە قايتا جاراقتان­دىرىلۋدا ەكەن. وسىنشاما  جۇ-مىس­تاردى جۇرگىزۋگە 22868,7 ملن. تەڭگە ينۆەستيتسيا قارالعان كورى­نەدى. ونىڭ 15568,4 ملن. تەڭگەسى  جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن ءبولىنۋى ءتيىس بولاتىن.ۇستىمىزدەگى جىلعى جەتى ايدا 13954,5 ملن. تەڭگە ءبولىنىپ, وسى قارجىنىڭ 99,6 پايىزى يگەرىلىپتى. مۇنىڭ ءوزى قازىرگىدەي قارجىلىق قيىندىقتار تۋىنداپ وتىرعان جاعدايدا دا قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ ىرعاقتى جۇرگىزى­لىپ وتىرعانىن كورسەتسە كەرەك. بۇل ارينە, جاڭا قۇرىلىس نىسان­دارىن سالۋعا جاڭاشا كوزقاراس قالىپتاستىرۋ ارقىلى عانا ءمۇم­كىن بولىپ وتىرعانىنىڭ كورىنىسى. مۇنىڭ ءوزى جاڭادان سالىناتىن جانە قايتا جاراقتاندىرىلاتىن قۇرىلىس نىساندارىنىڭ جوبا­لىق-سمەتالىق قۇجاتتارىن دەر كەزىندە دايىنداۋ, ولاردى سالاتىن قۇرىلىس ۇيىمدارى اراسىندا تەندەردى زاڭدىلىققا سايكەس ۋاقتىلى وتكىزۋ سياقتى كوپتەگەن شارۋالاردىڭ تياناقتى اتقارى­لۋىنا دا بايلانىستى. بۇل باعىتتا وبلىستا قالىپتاسقان يگى ءداستۇر بار, قۇرىلىس سالۋعا ماشىقتانعان فيرمالار دا جەتكىلىكتى. ءبىلىم سالاسىندا قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتقان ون جەتى نىسان­نىڭ ەكەۋى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت­ت­ەن قارجىلاندىرىلسا, قالعانى جەرگىلىكتى بيۋجدجەتتىڭ ۇلەسىنە تيەسىلى.  رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت­تەن بولىنگەن  501,2 ملن. تەڭگە تولىق يگەرىلگەن. حرومتاۋ اۋدانى كوكتاۋ اۋىلىنداعى 600 ورىندىق مەكتەپتىڭ ىرگەتاسى قالانىپ, قابىرعالارى كوتەرىلۋدە. مەكتەپتى سالىپ جاتقان “وكسيبيلد” جشس قۇرىلىس ساپاسىنا دا ايرىقشا كوڭىل بولۋدە. اقتوبە قالاسىنداعى 320 ورىندىق بالاباقشا قۇرىلى­سى دا جوسپارعا سايكەس جۇرگىزىلۋدە. جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن بولىنگەن 1523,6 ملن. تەڭگە قارجى 97,0 پايىز يگەرىلىپتى. وسى كەزگە يگەرى­لۋى ءتيىس 240,0 ملن.تەڭگە قارجىنى ورنىمەن پايدالانعان “پروم­رەسۋرس” جشس ءبىراز جۇمىستاردىڭ باسىن قايىرىپ تاستاپتى. جىل اياعىنا دەيىن ون ءتورت نىسان پايدالانۋعا بەرىلەدى دەپ كۇتىلۋدە. دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىن سالۋ جانە قايتا جاراقتاندىرۋدا دا ىلگەرىلەۋشىلىك بار.  ەسەپتى كە­زەڭدە بۇل جۇمىستارعا رەسپۋبلي­كالىق بيۋدجەتتەن 3045,6 ملن. تەڭگە ءبولىنىپ, تولىقتاي يگەرىلدى. جەرگى­لىكتى بيۋدجەتتەن بولىنگەن 163,7 ملن. تەڭگە دە ورنىمەن جۇمسالىپ, سالانىڭ قاجەتىنە جارادى. بيىل جىل اياعىنا دەيىن ون ءتورت نىسان ىسكە قوسىلاتىن بولادى. بىرەۋى قازىردىڭ وزىندە پايدالانۋعا بەرىلدى. ەلباسىنىڭ “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” باعدارلاماسى بويىنشا ەكى نىسان سالىنىپ جاتىر. ەكى ءجۇز توسەكتىك كوپ سالالى بالالار اۋرۋ­حا­ناسىن سالىپ جاتقان “ماستاك” جشس بۇل نىساندى جەلتوقسان ايىندا ىسكە قوسپاقشى. قازىر بۇل اۋرۋحانانىڭ ەكىنشى كەزەگىنە قارجى ءبولىنىپ, جۇمىس اياقتالىپ كەلدى. وبلىس ورتالىعىندا سالىنىپ جاتقان 300 ورىندىق ەرەسەكتەر اۋرۋحاناسىنا بولىنگەن 2085,0 ملن. تەڭگەنىڭ قازىردىڭ وزىندە 1364,0 ملن. تەڭگەسى يگەرىلىپ, ونى الداعى جىلى پايدالانۋعا بەرۋدىڭ العىشارتتارى جاسالۋدا. وبلىستا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى ءتاۋىر جۇرگىزىلۋدە. 2008-20010 جىل­دارعا ارنالعان مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى بويىنشا 1002,0 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانعان ەدى. 2008-2009 جىلدارى 752,4 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالا­نۋعا بەرىلىپ, جوسپار 112,2 پايىز  ورىندالدى. بيىل 331,0 مىڭ شار­شى مەتر تۇرعىن ءۇي  بوي كوتەرۋى ءتيىس. ونىڭ 7,3 مىڭ شارشى مەترى نەسيەلىك, 10,3 مىڭ شارشى مەترى جالدىق, 102,4 مىڭ شارشى مەترى كوممەرتسيالىق, قالعانى جەكە تۇرعىن ءۇي بولىپ تابىلادى. بۇدان باسقا “نۇرلى كوش” باعدارلاماسى بويىنشا 15,0 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي  سالىنۋى كەرەك. بۇل باعدارلاما بويىنشا قارالعان 847,0 ملن. تەڭگەنىڭ قازىردىڭ وزىندە 472,0 ملن. تەڭگەسى يگەرىلگەن كورىنەدى. دەرەك كوزدەرىنەن ءمالىم بولعانىنداي, مۇندا 50 ءۇيدىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, قونىستانۋ­شى­لارىن كۇتۋدە. بارلىق قارجى­لان­دىرۋ كوزدەرى بويىنشا ءۇستى­مىزدەگى جىلعى جەتى ايدا 166,0 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي ىسكە قوسىلىپتى. بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا جوسپار 102,0 پايىز ورىندالدى دەگەن ءسوز. تۇرعىن ۇيلەردى پايدالا­نۋعا بەرۋدىڭ جوسپارلى كورسەت­كىشتەرى تاپ وسىلاي ورىندالاتىن بولسا, جىل اياعىنا دەيىن 3464 وتباسى باسپانالى بولادى. تۇرعىن ۇيلەر سالىنىپ جاتقان اۋدانداردا ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىمداردى جۇرگىزۋگە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارالعان 2436,8 ملن. تەڭگەنىڭ وسى كەزگە دەيىن 894,6 ملن. تەڭگەسى كادەگە جاراتىلىپ, جەتى ايلىق جوسپار 99,9 پايىز جۇزەگە اسىپتى. جىل اياعىنا دەيىن مادەنيەت سالاسىندا ءتورت نىسان, ءۇش سپورت عيماراتتارى پايدالانۋعا بەرىلمەك. كوممۋ­نالدىق شارۋاشىلىق, قورشاعان ورتانى قورعاۋ جانە سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ قۇرىلىستارىن سالۋ دا جۇيەلى جۇرگىزىلۋدە. قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ ساپالى جانە ۋاقتىلى اتقارى­لۋىن, بولىنگەن بيۋدجەتتىك قارجى­لاردىڭ مەرزىمىندە يگەرىلۋى بارى­سىن باقىلاۋ ماقساتىندا ءار نى­سانعا ءتيىستى اۋداندار اكىمدەرى مەن بيۋدجەتتىك باعدارلامالاردىڭ اكىمشىلىكتەرى بەكىتىلگەن. كەيبىر ماڭىزدى نىسانداردا “نۇر وتان” حدپ وبلىستىق فيليالى جانىن­داعى پارتيالىق باقىلاۋ بەكەتتەرى دە قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ تيا­ناقتى, ۋاقتىلى اتقارىلۋىن باقىلاۋعا الۋى قايتارىمدى بولىپ وتىر. وبلىستا جۇرگىزىلىپ جاتقان قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ قازىرگى قارقىنى بۇل سالانىڭ ىلگەرىلەۋ مۇمكىندىگىنىڭ مول ەكەندىگىن كورسە­تەدى. وبلىس ورتالىعى عانا ەمەس, شاعىن ەلدى مەكەندەردە دە جاڭا نىساندار بوي كوتەرىپ, حالىقتىڭ يگىلىگىنە اينالۋدا. كۇن وتكەن سايىن كوپتەپ پايدالانۋعا بەرىلىپ جاتقان ءسانى مەن سالتاناتى كەلىسكەن عيماراتتار مەن ءوندىرىس ورىندارى, تۇرعىن ۇيلەر  حالىقتىڭ تۇرمىس دەڭگەيىنىڭ كوتەرىلىپ كەلە جاتقانىنىڭ ايقىن كورىنىسى. جەر استى قازبا بايلىقتارى باي وڭىرگە ينۆەستيتسيالاردىڭ كوپتەپ قۇيىلۋى قۇرىلىس يندۋسترياسىنىڭ دامۋىنا بۇرىنعىدان دا سەرپىن بەرەتىنىنە سەنىم مول. ياعني, قۇرىلىس كولەمى قىسقارمايدى, قارقىنى باسەڭدە­مەيدى. بۇعان وبلىستاعى قۇرىلىس سالاسىنداعى ۇستىمىزدەگى جىلعى جەتى ايدىڭ كورسەتكىشتەرى ناقتى دالەل بولعانداي. ساتىبالدى ءساۋىرباي, اقتوبە وبلىسى.