دۇبىرگە تولى دۇنيە

يەمەن لاڭكەستەردىڭ ورتالىعىنا اينالا ما؟ كىم دە بولسا وزىنە قولايلى جەردى ىزدەيدى. بۇگىنگە دەيىن حالىقارالىق لاڭكەستىك ۇيىمدار ءۇشىن قولايلى جەر ۇكىمەتتەرى السىزدەۋ, ءوز اۋماعىنا تولىق باقىلاۋ جاساي المايتىن اۋعان­ستان, پاكستان, سونداي-اق يراك سياقتى ەلدەر بولىپ كەلدى. شامالىدان بەرى ولار يەمەن رەسپۋبليكاسىن ۇيىرسەكتەپ ءجۇر. ونىڭ باستى سەبەبى – ء“ال-كايدا” ۇي­ىم­دا­رى تامىرىن تە­رەڭ جايعان اۋ­عان­ستان, پاك­ستان سياقتى ەل­دەردە حالىق­ارا­لىق كۇشتەر مەن سول ەلدەردىڭ قا­رۋلى كۇشتەرى ەكسترەميستەرگە قارسى كۇرەستەرىن پارمەندىلەۋ جۇرگىزە باستاعان سوڭ, ولاردىڭ تىنىستارى تارىلدى. سوندىقتان دا ولار جاڭا ورتالىق, وزدەرىنىڭ جەكسۇرىن ىستەرىن جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ورتا ىزدەي باستادى. تاپقاندارى – يەمەن. نەگە يەمەن؟ ء“ال-كايدا” – يسلامدىق ورتادان شىققان قۇ­رىلىم. باسقا ءدىني ورتادا ول ءومىر سۇرە المايدى. ونان سوڭ بەل­گىلى قولداۋشىلارى بولۋعا ءتيىس. سونداي-اق ەلدىڭ تۇراق­سىز­دىعى, وزدەرىنە جۇمىلا قارسى تۇرۋعا مۇمكىندىگى جوق ەل بولۋى دا شارت. يەمەن وسى تالاپتارعا ساي كەلەدى. تاعى ءبىر ماڭىزدى فاكتور – وسى ۇيىمنىڭ نەگىزىن قالاۋشى­لاردىڭ شىققان جەرى دە كورشى ەل – ساۋد ارابياسى. سول ەلدەن دە نيەتتەستەر تابۋعا بولادى. ەكس­ترە­ميستەر وسىناۋ ۇلان-عايىر اراب تۇبەگىندە يسلام حاليفاتىن قۇرۋدى ارماندايدى. لاڭكەستىك تۋرالى ايتقاندا, ويىمىزعا اقش-تىڭ ورالاتىنى بار. وسىناۋ الىپ ەلدىڭ الەمدىك لاڭكەستىككە قارسى كۇرەستىڭ كوشباسشىسى ەكەنىن مويىنداساق تا, كەيدە تىم قاتتى كەتەدى دەپ ايىپتايتىنىمىز دا بار. سويتسە دە, لاڭكەستىككە قارسى كۇرەستەگى اقش-تىڭ ءرولىن باعالاعانىمىز دا ءجون-اۋ. سول لاڭكەستەر يە­مەنگە قاراي ويىسقانىن جۇرتتان بۇرىن اڭعارىپ, وعان قارسى ارەكەتتەردى قولعا العان دا اقش. “ۆاشينگتون تايمستىڭ” جا­زۋىنا قاراعاندا, يەمەندە پەن­تاگوننىڭ ادامدارى جۇمىس ىستەپ جاتقان كورىنەدى. پەنتاگوننىڭ, اقش ورتالىق بارلاۋ باسقار­ما­سىنىڭ قۇرىعى ۇزىن. يەمەندەگى جاعدايدى وسى ەلدىڭ ءوز ۇكىمە­تى­نەن كەم بىلە قويمايدى. وسىن­داعى لاڭكەستەردىڭ باسشىلىق قۇرامى دا وبب ەسەبىندە. 2002 جىلى ولاردىڭ باسشىلىعى تولىقتاي دەرلىك قۇرتىلعانداي ەدى. كەيبىرى جوي­­ىلسا, باسقالارى تۇرمەگە جا­بىل­عان. باس كوتەرە الماس دەلىنگەن. بىراق وسىدان ءتورت جىل بۇرىن 23 ەكسترەميست سانا تۇرمەسىنەن قاشىپ كەتىپ, جا­ڭا لاڭكەستىك كۇشكە نەگىز پاي­دا بولدى. راس, ولار كۇنى كەشەگە دەيىن سىرتتا بوي تاسالاپ ءجۇرىپ, تەك بىلتىر عانا وزدەرىنىڭ بار­لىعىن ايعاقتادى. يەمەندىك لاڭكەستەردىڭ قازىر جۇرت تانىعان كوسەمدەرى دە بار. ونىڭ ءبىرى – وسى ەلدىڭ تۋماسى, باتىس ەلدەرىندە, ونىڭ ىشىندە اقش پەن ۇلىبريتانيادا دا ءومىر ءسۇرىپ, ءبىرشاما ساياسي كۇرەس دايىندىعىنان وتكەن ءانۋار ءال-اۋلاكي. ونىڭ جەر-جەردە اتى شىققان سەرىكتەستەرى دە بار. ول وسى اراب تۇبەگىندە عانا ەمەس, لاڭكەستەر الەمىندەگى بەدەلدى تۇلعاعا اينالىپ وتىر. اقش ۇكى­مەتىنىڭ ۇسىنىسىمەن ول ۇستالعان كەزدە بىردەن ولتىرۋگە بولاتىن لاڭكەستەر تىزىمىنە دە كىرگەن. يەمەن ۇكىمەتى وزدەرىندە پايدا بولعان لاڭكەستەرگە قارسى كۇرەسكە قوسىلماق بولعانداردىڭ بارلىعىنا, ەڭ الدىمەن اقش-قا ەسىكتەرىن ايقارا اشاتىنى انىق. ءوزى ءۇشىن. بۇل ەلدە ونسىز دا ورتالىق ۇكىمەتكە قارسى كۇرە­سەتىندەر كوپ. ەلدىڭ سولتۇستىك-باتىس جاعىندا شيتتەر باس كوتەرىپ, وزدەرىنە كوبىرەك بيلىك بەرۋىن تالاپ ەتەدى. ەل حالقىنىڭ ۇشتەن بىرىندەيىن قۇرايتىن ولاردى يران ۇكىمەتى قولدايدى. سونداي-اق وڭتۇستىكتەگى بۇرىن وزدەرىن وڭتۇستىك يەمەن رەسپۋب­ليكاسى دەپ جاريالاپ, كەيىن ءبىر­تۇتاس ەلگە بىرىككەن وڭتۇستىك پرو­ۆينتسيالار قازىر تاۋەلسىزدىك كۇن­دەرىن ۇنەمى ەسكە الىپ وتىرادى. ەندى سولارعا ء“ال-كايدانىڭ” لاڭكەستەرى قوسىلسا, بۇل ەلدىڭ بەرەكەسى مۇلدە كەتەدى. ەكسترەميستەر ەشكىمگە دە جاقپايدى. يەمەن ۇكىمەتى ولار­دىڭ سول جۇعىمسىزدىعىن مىقتاپ پايدالانۋدى ويلاپ وتىر. وعان باي كورشىسى ساۋد ارابياسى مەن لاڭكەستەردىڭ الەمدىك اتاجاۋى سانالاتىن اقش كومەك قولىن ۇسىناتىنى كۇمانسىز.