قوڭىر ءۇن. كۇمىس قوڭىراۋ

كەشە كەڭ بايتاق وتانىمىزدىڭ بارلىق مەكتەپتەرىندە العاشقى قوڭىراۋ سوعىلىپ, قوڭىر ءۇن ۇلكەن-كىشىنىڭ جۇرەك قىلىن تەربەدى. بۇل ءاربىر ۇل مەن قىزدىڭ ەسىندە ماڭگى قالاتىن قۋانىشى بولەك, شاتتىعى شالقار ءسات. ال ولاردىڭ اتا-انالارىنىڭ دا ۇرپاعىنىڭ تارىداي بولىپ كىرىپ, تاۋداي بولىپ شىعاتىن التىن ۇيا مەكتەبىنە دەگەن ءىلتيپاتتارى مەن ىزەتىن  العاشقى قوڭىراۋ سوعىلعان ساتتەگى تەبىرەنىستەرىنەن ايقىن اڭعارۋعا بولادى. بيىل ەلىمىزدەگى 7525 ءبىلىم ۇياسىنىڭ تابالدىرىعىن 2 488 978 وقۋشى اتتاسا, ونىڭ 239 458-ءى ءبىرىنشى سىنىپقا بارىپتى. وسىنداي ايتۋلى كۇندەگى اتاۋلى كورىنىستەردەن جازىلعان توپتاما ماقالالار مەن سۋرەتتەردى وقىرماندار نازارىنا ۇسىنىپ وتىرمىز. كاچاردىڭ قازاق مەكتەبى بيىلعى كۇز كاچار كەنتىنىڭ جۇرتىنا ۇلكەن قۋانىش سىيلادى. وسىنداعى قازاق ورتا مەكتەبىنىڭ وقۋشىلارى جاڭا وقۋ جىلىن ءزاۋلىم عيماراتتا باستادى. جىل بويى جوندەۋ جۇمىستارىنان وتكەن مەكتەپ ءۇيى ينتەراكتيۆتى تاقتا, كومپيۋتەر سىنىپتارى سياقتى زاماناۋي وقۋ قۇرالدارىمەن جابدىقتالعان. ءار مەكتەپتىڭ دە ادام سياقتى ومىردەرەگى, تاريحى بولادى. ەل تاۋەلسىزدىگىنە دەيىن كاچار كەنتىندە قازاق مەكتەبى تۇگىل, قاراكوز اعايىن­دار­دىڭ ءوزىن كوشەدەن ىلۋدە ءبىر كورەتىنسىز. دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىنا تارىداي شاشىلىپ كەتكەن قانداستارىمىز كوشتى اتا مەكەنگە بۇر­عان كەزدە وسى كاچار كەنتىن قۇتتى قونىس دەپ ءبىل­دى. مۇنداعى قازاق مەكتەبىنىڭ اشىلۋى دا الىس­تاعى اعايىنداردىڭ وسىندا ورالۋىنا تىكەلەي بايلانىستى ەدى. 2006 جىلى تۇڭعىش قا­زاق مەكتەبى اشىلعاندا پارتادا 59 بالا وتىر­عان ەدى. مىنە, ەندى بيىل كاچارداعى قازاق ورتا مەك­تەبى وقۋشىلارىنىڭ سانى 350-گە جەتىپ وتىر. 90-شى جىلدارى نارىققا بايلانىستى كاچار كەن باسقارماسىنىڭ كەمەسى قايىر­لا­عان­دا كەنشىلەردىڭ كوبى كەنتتى تاستاپ كەتتى. سوعان وراي بالالار سانى دا ازايىپ, ورىس مەكتەبىنىڭ عيماراتى بوساپ قالعان بولاتىن. ال ورىس جانە قازاق مەكتەپتەرى سىعىلىسىپ, ءبىر عيماراتقا جاي­عاسۋعا ءماجبۇر بولدى. ال تەرەزەلەرى ءۇڭى­رەيىپ, قابىرعالارى ىرسيىپ ون جىل بوس تۇرعان ورىس مەكتەبىنىڭ بۇرىنعى عيماراتىن قۇرىلىس­شى­لار وتكەن جىلى جازدا قايتا قولعا الدى. قا­زىر ول ادام تانىماستاي وزگەرىپ, مەملەكەتتىك ءتىل­دە ءبىلىم الاتىن جاس ۇرپاقتىڭ يگىلىگىنە اينالدى. – مەكتەبىمىزدە 5 ينتەراكتيۆتى تاقتا, ءبىر­نەشە كومپيۋتەر سىنىپتارى بار. بي زالىنىڭ قابىرعالارىنا تۇگەل اينا جاپسىرىلعان. سپورت زالىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى! بۇلدىرشىندەر ءۇشىن شاعىن ورتالىق تا مەكتەپتىڭ ءبىر جاعىنا ورنالاسقان. ونداعى دايىندىق توبىنا 20 بالا بارادى, – دەيدى مەكتەپ ديرەكتورى ەرمەك يمانقۇلوۆ. كاچار قازاق ورتا مەكتەبى بالانىڭ سانى جونىنەن وبلىستاعى ءبىلىم وشاقتارىنىڭ اراسىندا بەلدى ورىن الادى. ەندى نەگىزىنەن ورالماندار بالالارى وقيتىن مەكتەپتىڭ وزىندىك ءداستۇرى دە قالىپتاسا باستارى ءسوزسىز. ءنازيرا جارىمبەتوۆا, قوستاناي وبلىسى, كاچار كەنتى. جاڭاتالاپتا جاڭا وقۋ ورداسى بيىل بايزاق اۋدانىنداعى قا­را­سۋ اۋىلىندا – 120, جۋالى اۋدا­نىنداعى جاڭاتالاپ اۋىلىندا – 180, تۇرار رىسقۇلوۆ اتىنداعى اۋداندا 300 وقۋشىعا ارنالعان جاڭا مەكتەپ عيماراتتارى شاكىرت­تەرگە ەسىكتەرىن ايقارا اشتى. سونىڭ ءبىرى جۋالى اۋدانىن­دا­عى جاڭاتالاپ اۋىلىنداعى جاڭا مەكتەپ. بۇل مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى ءوت­كەن جىلى باستالىپ, بيىل پاي­دالانۋعا بەرىلىپ وتىر. “SAT Con­truc­tىon” جشس مەكتەپ قۇرىلى­سىنا 379 ميلليون 275 مىڭ تەڭگە جۇمساپتى. قۇرىلىس جۇمىسىنا بارلىعى 120 ادام تارتىلسا, ونىڭ جارتىسىنا جۋىعى جەرگىلىكتى قۇرىلىسشىلار ەكەن. جۋالى اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمى باسشىلارىنىڭ ايتۋىنا قارا­عان­دا, الىستاعى اۋىلدان بوي كوتەر­گەن ەڭسەلى مەكتەپكە كورشى كۇر­كى­رە­ۋسۋ ستانساسى مەن ماريانسكايا اۋىلىنان كەلىپ وقۋعا كوپتەگەن ءشا­كىرت­تەر تىلەك ءبىلدىرىپ وتىر ەكەن. سوندىقتان ەكى-ءۇش شاقىرىم جەر­دەن قاتىناپ وقيتىن وقۋشىلار ءۇشىن ارنايى اۆتوبۋس تا قاراس­تى­رىلىپ قويىپتى. سونداي-اق, كەشە وبلىس اكىمى قانات بوزىمباەۆ بايزاق اۋدانىن­داعى قاراسۋ  اۋىلىنان 120 وقۋ­شىعا ارنالىپ سالىنعان ورتا مەك­تەپتىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتى­سىپ, ۇستازدار مەن شاكىرتتەرگە جاڭا وقۋ جىلىندا جاڭا تابىس­تارعا جەتۋگە تىلەك ءبىلدىردى. كوسەمالى ساتتىباي ۇلى, جامبىل وبلىسى. بىلىمگە ىستىق ىنتامەن ارايلى كۇزدىڭ العاشقى تاڭى الاۋلاي اتىپ, ارقان بويى كوتەرىل­گەن كۇننىڭ كوزى شىلىڭگىر شىلدە­دە­گى­دەي مول قىزۋىن جەر-اناعا جو­مارتتانا توگىپ تۇر. ەگەمەن ەلىمىز­دىڭ بارىس بەينەلى  بولاشاعىنىڭ يەلەرىن تاربيەلەپ جاتقان ءبىلىم وشاقتارى تەگىس قىزۋ قاربالاس قۇ­شا­عىنا بولەنگەن. بۇگىن – ءبىلىم كۇنى. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ اي­شىقتى دامۋىنىڭ اسقاق ايبى­نى­نا اينالعان استانا قالاسىنىڭ مەك­تەپتەرىندە بيىل 120 مىڭنان استام بالا ءدارىس الماق. ەلبا­سى­نىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن ومىرگە كەلگەن 2020 جىلعا دەيىن ءبىلىم سا­لاسىن دامىتۋدىڭ جاڭا مەملە­كەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا ءبىلىم بۇلاعىنان سۋسىنداۋعا ىنتىققان بۇلدىرشىندەردىڭ جارقىن جۇزدەرى ەل ەرتەڭى ءۇشىن بۇگىنگى كۇننىڭ ەرەكشەلىگىن پاش ەتكەندەي. ءبىلىم كۇنى قۇشاقتارى القىزىل گۇل شوقتارىنا تولىپ مەكتەپكە اسىققان جاس وركەننىڭ قۋانىشىنا ورتاقتاسىپ, ەلورداداعى 40 جىلدان استام تاريحى بار ىرگەلى ءبىلىم وشا­عى – №28 ورتا مەكتەپكە اتباسىن بۇر­دىق. بيىل بۇل مەكتەپ قابىر­عا­سىندا 1120 وقۋشى وقيتىن بولا­دى. ونىڭ ىشىندە 132 ءبۇلدىرشىن تۇڭعىش رەت مەكتەپ پارتاسىنا وتىرماق. مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ءمار­تە­بەسىن كوتەرۋ جولىندا اتقا­رى­لىپ جاتقان يگى شارالاردىڭ ارقا­سىندا ۇزاق جىلدار بويى تازا ورىس مەكتەبى بولىپ  كەلگەن بۇل ىرگەلى ءبىلىم وشاعىندا دا ۋاقىت تا­لا­بىنا ساي بەتبۇرىس باستالدى. بيىل №28 ورتا مەكتەپتە العاش رەت قازاق سىنىبى اشىلىپ, وتىزعا تارتا ءبۇلدىرشىن ءبىرىنشى قازاق سى­نىبىنىڭ تابالدىرىعىن اتتادى. جاڭا وقۋ جىلىنىڭ اشىلۋىنا وراي وتكەن سالتاناتتى جينالىستا ءسوز العان مەكتەپ ديرەكتورى تاتيانا برۋسەۆيچتىڭ ايتۋىنشا, ءبىلىم وشاعىنىڭ قالىپتاسقان بەرىك ءداستۇرى بار. مەكتەپتىڭ ۆوكالدى بي ۇيىرمەسىنىڭ تۇلەكتەرى قالامىزداعى تالاي جارىستاردا جۇلدەگەر اتانعان. وقۋ ورنىنىڭ تۇلەكتەرى مەملەكەتتىك ءتىلدى تەرەڭ مەڭگەرۋ باعدارلاماسى بويىنشا قالا مەكتەپتەرىنىڭ ىشىندە ۇزدىكتەر قاتارىنان سانالادى. ءبىلىم كۇنى مەرەكەسىنە ارنالعان سالتاناتتا ءبىرىنشى سىنىپ مۇعا­لىم­دەرى م.مىرزاليەۆا مەن ا.دۋبوۆايا مەكتەپ تابالدىرىعىن العاش اتتا­عان بۇلدىرشىندەرگە ءسات ساپار ءتى­لە­دى. سودان كەيىن بيىل مەكتەپ ءبى­تىرە­تىن تۇلەكتەر مەن ءبىلىم وردا­سى­نا ەندى عانا قادام باسقان ءبۇل­دىر­شىندەر ونەر جارىستىرىپ, شاعىن قويىلىم وتكىزدى. تاۋەلسىز قا­زاقستاننىڭ ءانۇرانى ورىندالىپ, العاشقى قوڭىراۋ سوعىلدى. مىڭنان استام بالاعا ءبىلىم ءنارىن قۇياتىن ىرگەلى ءبىلىم وشا­عىن­دا جاڭا وقۋ جىلىنىڭ العاشقى اشىق ساباعى باستالدى. جىلقىباي جاعىپار ۇلى, استانا. وقۋشىلارعا بارلىق جاعداي جاسالعان ءبىلىم كۇنى قارساڭىندا ورداباسى اۋدانى شۇبارسۋ اۋىلىندا 1200 ورىندىق جاڭا مەكتەپ عيماراتى پايدالانۋعا بەرىلدى. جيىرما مىڭعا جۋىق حالقى بار اۋىلدا نەگىزىنەن شەتەلدەردەن تاريحي وتانىنا ورالعان قانداس باۋىرلارىمىز تۇرىپ جاتىر. ەلباسىنىڭ “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” باعدارلاماسى نەگىزىندە بوي كوتەرگەن عيماراتقا بيۋدجەتتەن 1 ملرد. 379 ملن. تەڭگە قارجى قارالىپ, مەكتەپ قۇرىلىسىن “وڭتۇستىكقۇرىلىس كومپانياسى” جشس جۇرگىزدى. مەكتەپتە 8 – لينگافوندى كابينەت, 4 – كومپيۋتەر سىنىبى, 2 – ينتەراكتيۆتى تاقتا, 720 ورىنعا ارنالعان ءماجىلىس زالى جانە سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان ۇلكەن سپورت زالى, ۆولەيبول, باسكەتبول, تەننيس, فۋتبول الاڭدارى بار. وقۋشىلاردى ەڭبەككە باۋلۋعا ارنالعان مەتالل وڭدەۋ, اعاش وڭدەۋ جانە تىگىن شەبەرحانالارى, اسپازدىققا ۇيرەتەتىن ارنايى وقۋ بولمەلەرىمەن جابدىقتالعان. ۇلكەن كىتاپحاناسى, وقۋ زالى دا قاراستىرىلعان مەكتەپتە 170-كە جۋىق ۇستاز جەتكىنشەكتەردى ءبىلىم نارىمەن سۋسىنداتپاق. گۇليا تايتەليەۆا. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى. سابيلەرگە سىي اتا زاڭىمىزدىڭ ايتۋلى مەرەكەسى جانە ءبىلىم كۇنى قار­سا­ڭىندا اقجايىق اۋدانىنىڭ قا­راۋىلتوبە اۋىلىنداعى جاعىمدى جاڭالىققا كۋا بولدىق. بۇرىنعى مەكتەپتىڭ عيماراتى جاساندى­رىلىپ, “نۇرباقىت” اتتى بالا­باقشاعا اينالعانىنا جۇرتتىڭ رياسىز كوڭىلدەن شاتتانعانى مەملەكەتىمىزدىڭ ءوز حالقىنا قامقورلىعىنىڭ ءبىر ايعاعى بولسا كەرەك. بۇل جىلعا تولمايتىن مەرزىم ىشىندە اۋداندا پايدالانۋعا بە­رىلىپ وتىرعان ءتورتىنشى بالا­باق­شا. ياعني, “بالاپان” باعدارلا­ما­سى بويىنشا اقجايىقتا الىمدى ادىم جاسالىپ وتىر. “جول كار­تاسىنا” ساي, “نۇرباقىت” بالا­باق­شاسىنا وبلىس قازىناسىنان 50 ملن. تەڭگە قاراستىرىلعان ەكەن. مىنە, عيماراتتىڭ ءىشى-سىرتى كوزدىڭ جاۋىن الادى. بۇل ءۇشىن تۇرعىنداردىڭ “اجاس­ست­روي” جشس-ءنىڭ (ديرەكتورى ا.ءتو­لەگەنوۆ) ازاماتتارىنا العىسى زور. سابيلەردىڭ وينايتىن, تى­نى­عاتىن بولمەلەرى, وندا قويىل­عان جيھاز, قۇرالدار, ويىنشىق­تار – ءبارى-ءبارى ءساندى, تالعامدى. تەمىر قۇسايىن, باتىس قازاقستان وبلىسى, اقجايىق اۋدانى.