كەشە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ “اتامەكەن” قازاقستان كارتاسى” ەتنومەموريالدىق كەشەنىندە بولىپ, ونداعى كونستيتۋتسيانىڭ 15 جىلدىعىنا وراي اشىلعان جاڭا ديورامالىق پاۆيلوندى ارالاپ كوردى.
“مىڭجىلدىقتار توعىسىنداعى قازاقستان” دەپ اتالاتىن ديورامالىق پاۆيلون ەتنومەموريالدى كەشەن ەكسپوناتتارىنىڭ اراسىندا ءوزىنىڭ قايتالانباس ورنىمەن ەرەكشەلەنەدى. “ديوراما” ءسوزى گرەك ءتىلىنەن اۋدارعاندا “كورىنىس”, “وقيعا” دەگەن ماعىنانى بىلدىرەتىندىكتەن, بۇل جەرلەردە ەۋرازيا اۋماعىن مەكەن ەتكەن ەجەلگى ادامداردىڭ قونىستانۋىنان باستاپ, بۇگىنگى تاۋەلسىز قازاقستان داۋىرىنە دەيىنگى ەل تاريحىنىڭ ماڭىزدى كەزەڭدەرى كورىنىس تاۋىپتى. سول سەبەپتى دە, جارتى شەڭبەر تۇرىندە يىلگەن بۇل كارتينالار جۇرتشىلىققا وقيعانىڭ تاپ ورتاسىندا ءجۇرگەندەي اسەر قالدىرادى. ياعني, ۇسىنىلعان ءاربىر ديورامادا ءار ءداۋىردىڭ ەرەكشەلىگى بەينەلەنىپ, سول كەزەڭنىڭ رۋحى ايقىن سەزىلەدى.
ماسەلەن, التىن وردا ءداۋىرىنەن, قازاق حالقىنىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭىنەن, قازاق حاندىعىنىڭ وركەندەۋ جانە گۇلدەنۋ داۋىرىنەن, قازاق-جوڭعار سوعىسى مەن قازاق كسر-ءىنىڭ قۇرىلۋ كەزەڭىنەن, ۇلى وتان سوعىسى جىلدارى مەن پانفيلوۆشىلار ەرلىگىنەن, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قۇرىلۋ ۋاقىتىنان سىر شەرتەتىن كورىنىستەردىڭ ارقايسىسىنىڭ ء“وز ايتار ويى” بار. ال تاۋەلسىز قازاقستان جىلناماسىنىڭ ايشىقتى سيمۆولىنا اينالعان جاس ەلوردا – استانانىڭ قالىپتاسۋ جانە دامۋ تاريحى ەكسپوزيتسيانى تاماشالاۋعا كەلگەن جاندارعا وزگەشە اسەر سىيلارى ءسوزسىز.
ەتنومەموريالدى كەشەن ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي باستامالاردىڭ ماقساتى – جاستاردى پاتريوتيزمگە تاربيەلەۋ, سول ارقىلى ۇلتتىق سانا-سەزىمنىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتۋ, تاريحي-ءمادەني مۇرا مەن رۋحاني قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتاۋ, قازاق حالقىنىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىنەن سۋسىنداتۋ. بۇل پاۆيلوندى قۇراستىرۋ ءۇشىن قازاقستاننىڭ ءا.قاستەەۆ, ك.اجىبەك, ا.دۇزەلحانوۆ, ك.احمەتجانوۆ, و.جۇبانيازوۆ, ك.بارانوۆ, د.ۇستەمىروۆ سىندى بەلگىلى سۋرەتشىلەرىنىڭ تۋىندىلارى پايدالانىلعان ەكەن. ولار ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ ديزاينەرلىك توبىمەن تولىقتىرىلىپتى. بۇعان قوسا, ك.اقىشەۆ, ب.اياعان, ا.تولەۋباەۆ, ز.ساماشەۆ, ت.جۇماحانوۆ, ت.سادىقوۆ, گ.گان, ا.ابدىاكىموۆ, ش.كۇمىسباەۆ سىندى ەلىمىزدىڭ كورنەكتى تاريحشى, ارحەولوگ, ەتنوگرافتارىنىڭ ەڭبەكتەرى دە ديورامالىق كورىنىستەرگە ارقاۋ بولعان.
پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ ەتنوكەشەندى ارالاۋ بارىسىندا ەل تاريحىنىڭ ەلەۋلى كەزەڭدەرىنە ارنالعان وسى ەكسپوزيتسيالاردى تاماشالاپ, سونداي-اق, ەلوردانىڭ سول جاق جاعالاۋىنىڭ ماكەتىمەن تانىستى.
“اتامەكەن” قازاقستان كارتاسى” ەتنومەموريالدىق كەشەنىنىڭ جاڭا بولىگىن كورگەننەن كەيىن مەملەكەت باسشىسى استانا قالاسىنىڭ 11 سىنىپ وقۋشىلارىمەن جانە “اتامەكەن” پاتريوتتار كلۋبىنىڭ مۇشەلەرىمەن كەزدەستى. مەكتەپ وقۋشىلارى ەلباسىنا ونەرگە, سپورتقا, سالاماتتى ءومىر سالتىنا, ءبىلىم سالاسىنا قاتىستى وزدەرىنىڭ كوكەيلەرىندە جۇرگەن ساۋالدارىن قويدى. ولاردىڭ اراسىندا “سىزگە قازاقتىڭ قانداي كۇيلەرى ۇنايدى”, “مەكتەپتە وقىپ جۇرگەن كەزىڭىزدەن ەسىڭىزدەن كەتپەيتىن ءبىر وقيعاڭىزدى ايتىپ بەرسەڭىز؟”, ء“بىزدىڭ ەلىمىزدە بولاشاعىن سپورتپەن بايلانىستىرعىسى كەلەتىن جاستار ءۇشىن قانداي ءمۇمكىندىكتەر قاراستىرىلعان؟” – دەگەن سان الۋان ساۋالدار دا بولدى. مەملەكەت باسشىسى ءوز كەزەگىندە جاستارعا ومىردە الدا بولۋعا, وزدەرىنىڭ الدىنا قويعان ماقساتتارىنا جەتۋگە, وسى جولدا ايرىقشا تاباندىلىق تانىتىپ, ومىردەن ءوز ورىندارىن تابۋعا تىلەكتەستىگىن ءبىلدىردى.
– بۇگىندە “بولاشاق” باعدارلاماسى كوپتەگەن جاسقا ۇلكەن ءمۇمكىندىك اشۋدا. تەك قانا استانادا 80 مەكتەپ بار. ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى استانا قۇرىلعاننان بەرى سالىندى. جاقىندا حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەت بوي كوتەردى. ينتەللەكتۋالدىق مەكتەپتەر سالىنۋدا. ولارعا ەلىمىزدىڭ تالانتتى دەگەن جاستارىن جيناپ, وقىتاتىن بولامىز. ياعني, ەلىمىز قولعا العان بۇل باستامالاردىڭ بارلىعى تەك سەندەردىڭ بولاشاقتارىڭ ءۇشىن جاسالىپ جاتىر. اركىمنىڭ وزىنە ءتان قابىلەتى بولادى. سوندىقتان اركىم ءوزىنىڭ جولىن تابۋى قاجەت. قازىرگىدەي باسەكەلى زاماندا باسەكەگە قابىلەتتى ازاماتتار بولىپ وسۋلەرىڭ قاجەت, – دەدى ن.نازارباەۆ.
وسىلاي دەي كەلە, مەملەكەت باسشىسى جاستارعا وقۋدا تابىس, ومىردە دەنساۋلىق پەن ساتتىلىك ءتىلەدى. ال مەكتەپ وقۋشىلارى ەل جاستارىنىڭ ءاربىر قادامىنا قولداۋ كورسەتىپ جۇرگەنى ءۇشىن ەلباسىنا ءوز العىستارىن جەتكىزدى. كەزدەسۋ سوڭىندا ولار پرەزيدەنتكە استانا قالاسىنىڭ كەلبەتى بەينەلەنگەن كارتينانى تابىس ەتتى.
ءلايلا ەدىلقىزى.
“مىڭجىلدىقتار توعىسىنداعى قازاقستان” دەپ اتالاتىن ديورامالىق پاۆيلون ەتنومەموريالدى كەشەن ەكسپوناتتارىنىڭ اراسىندا ءوزىنىڭ قايتالانباس ورنىمەن ەرەكشەلەنەدى. “ديوراما” ءسوزى گرەك ءتىلىنەن اۋدارعاندا “كورىنىس”, “وقيعا” دەگەن ماعىنانى بىلدىرەتىندىكتەن, بۇل جەرلەردە ەۋرازيا اۋماعىن مەكەن ەتكەن ەجەلگى ادامداردىڭ قونىستانۋىنان باستاپ, بۇگىنگى تاۋەلسىز قازاقستان داۋىرىنە دەيىنگى ەل تاريحىنىڭ ماڭىزدى كەزەڭدەرى كورىنىس تاۋىپتى. سول سەبەپتى دە, جارتى شەڭبەر تۇرىندە يىلگەن بۇل كارتينالار جۇرتشىلىققا وقيعانىڭ تاپ ورتاسىندا ءجۇرگەندەي اسەر قالدىرادى. ياعني, ۇسىنىلعان ءاربىر ديورامادا ءار ءداۋىردىڭ ەرەكشەلىگى بەينەلەنىپ, سول كەزەڭنىڭ رۋحى ايقىن سەزىلەدى.
ماسەلەن, التىن وردا ءداۋىرىنەن, قازاق حالقىنىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭىنەن, قازاق حاندىعىنىڭ وركەندەۋ جانە گۇلدەنۋ داۋىرىنەن, قازاق-جوڭعار سوعىسى مەن قازاق كسر-ءىنىڭ قۇرىلۋ كەزەڭىنەن, ۇلى وتان سوعىسى جىلدارى مەن پانفيلوۆشىلار ەرلىگىنەن, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قۇرىلۋ ۋاقىتىنان سىر شەرتەتىن كورىنىستەردىڭ ارقايسىسىنىڭ ء“وز ايتار ويى” بار. ال تاۋەلسىز قازاقستان جىلناماسىنىڭ ايشىقتى سيمۆولىنا اينالعان جاس ەلوردا – استانانىڭ قالىپتاسۋ جانە دامۋ تاريحى ەكسپوزيتسيانى تاماشالاۋعا كەلگەن جاندارعا وزگەشە اسەر سىيلارى ءسوزسىز.
ەتنومەموريالدى كەشەن ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي باستامالاردىڭ ماقساتى – جاستاردى پاتريوتيزمگە تاربيەلەۋ, سول ارقىلى ۇلتتىق سانا-سەزىمنىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتۋ, تاريحي-ءمادەني مۇرا مەن رۋحاني قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتاۋ, قازاق حالقىنىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىنەن سۋسىنداتۋ. بۇل پاۆيلوندى قۇراستىرۋ ءۇشىن قازاقستاننىڭ ءا.قاستەەۆ, ك.اجىبەك, ا.دۇزەلحانوۆ, ك.احمەتجانوۆ, و.جۇبانيازوۆ, ك.بارانوۆ, د.ۇستەمىروۆ سىندى بەلگىلى سۋرەتشىلەرىنىڭ تۋىندىلارى پايدالانىلعان ەكەن. ولار ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ ديزاينەرلىك توبىمەن تولىقتىرىلىپتى. بۇعان قوسا, ك.اقىشەۆ, ب.اياعان, ا.تولەۋباەۆ, ز.ساماشەۆ, ت.جۇماحانوۆ, ت.سادىقوۆ, گ.گان, ا.ابدىاكىموۆ, ش.كۇمىسباەۆ سىندى ەلىمىزدىڭ كورنەكتى تاريحشى, ارحەولوگ, ەتنوگرافتارىنىڭ ەڭبەكتەرى دە ديورامالىق كورىنىستەرگە ارقاۋ بولعان.
پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ ەتنوكەشەندى ارالاۋ بارىسىندا ەل تاريحىنىڭ ەلەۋلى كەزەڭدەرىنە ارنالعان وسى ەكسپوزيتسيالاردى تاماشالاپ, سونداي-اق, ەلوردانىڭ سول جاق جاعالاۋىنىڭ ماكەتىمەن تانىستى.
“اتامەكەن” قازاقستان كارتاسى” ەتنومەموريالدىق كەشەنىنىڭ جاڭا بولىگىن كورگەننەن كەيىن مەملەكەت باسشىسى استانا قالاسىنىڭ 11 سىنىپ وقۋشىلارىمەن جانە “اتامەكەن” پاتريوتتار كلۋبىنىڭ مۇشەلەرىمەن كەزدەستى. مەكتەپ وقۋشىلارى ەلباسىنا ونەرگە, سپورتقا, سالاماتتى ءومىر سالتىنا, ءبىلىم سالاسىنا قاتىستى وزدەرىنىڭ كوكەيلەرىندە جۇرگەن ساۋالدارىن قويدى. ولاردىڭ اراسىندا “سىزگە قازاقتىڭ قانداي كۇيلەرى ۇنايدى”, “مەكتەپتە وقىپ جۇرگەن كەزىڭىزدەن ەسىڭىزدەن كەتپەيتىن ءبىر وقيعاڭىزدى ايتىپ بەرسەڭىز؟”, ء“بىزدىڭ ەلىمىزدە بولاشاعىن سپورتپەن بايلانىستىرعىسى كەلەتىن جاستار ءۇشىن قانداي ءمۇمكىندىكتەر قاراستىرىلعان؟” – دەگەن سان الۋان ساۋالدار دا بولدى. مەملەكەت باسشىسى ءوز كەزەگىندە جاستارعا ومىردە الدا بولۋعا, وزدەرىنىڭ الدىنا قويعان ماقساتتارىنا جەتۋگە, وسى جولدا ايرىقشا تاباندىلىق تانىتىپ, ومىردەن ءوز ورىندارىن تابۋعا تىلەكتەستىگىن ءبىلدىردى.
– بۇگىندە “بولاشاق” باعدارلاماسى كوپتەگەن جاسقا ۇلكەن ءمۇمكىندىك اشۋدا. تەك قانا استانادا 80 مەكتەپ بار. ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى استانا قۇرىلعاننان بەرى سالىندى. جاقىندا حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەت بوي كوتەردى. ينتەللەكتۋالدىق مەكتەپتەر سالىنۋدا. ولارعا ەلىمىزدىڭ تالانتتى دەگەن جاستارىن جيناپ, وقىتاتىن بولامىز. ياعني, ەلىمىز قولعا العان بۇل باستامالاردىڭ بارلىعى تەك سەندەردىڭ بولاشاقتارىڭ ءۇشىن جاسالىپ جاتىر. اركىمنىڭ وزىنە ءتان قابىلەتى بولادى. سوندىقتان اركىم ءوزىنىڭ جولىن تابۋى قاجەت. قازىرگىدەي باسەكەلى زاماندا باسەكەگە قابىلەتتى ازاماتتار بولىپ وسۋلەرىڭ قاجەت, – دەدى ن.نازارباەۆ.
وسىلاي دەي كەلە, مەملەكەت باسشىسى جاستارعا وقۋدا تابىس, ومىردە دەنساۋلىق پەن ساتتىلىك ءتىلەدى. ال مەكتەپ وقۋشىلارى ەل جاستارىنىڭ ءاربىر قادامىنا قولداۋ كورسەتىپ جۇرگەنى ءۇشىن ەلباسىنا ءوز العىستارىن جەتكىزدى. كەزدەسۋ سوڭىندا ولار پرەزيدەنتكە استانا قالاسىنىڭ كەلبەتى بەينەلەنگەن كارتينانى تابىس ەتتى.
ءلايلا ەدىلقىزى.
