كەلەشەك كەپىلى – كەمەل ءبىلىم
م.وتەمىس ۇلى اتىنداعى باتىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىن بيىل ۇزدىك بىتىرگەن جادىرا جۇماعاليەۆا ءوز جۇرەك قالاۋىمەن سول وبلىستىڭ زەلەنوۆ اۋدانىنداعى پەرەمەتنوە اۋىلىنا, قاسىم امانجولوۆ اتىنداعى مەكتەپكە كەلىپ, العاشقى ساباعىن وتكىزۋگە ازىرلىك ۇستىندە.
سۋرەتتى تۇسىرگەن رافحات حالەلوۆ.
اۋىلعا كەلىپ اجارىم اشىلدى
ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى – ءبىزدەردىڭ, ياعني جاستاردىڭ قولىندا ەكەنى بەلگىلى. كەمەل كەلەشەك يەسى بىزدەر بۇگىندە قوعامنىڭ جەتەكشى كۇشىنە اينالىپ كەلەمىز. ەلباسىمىزدىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ارقاسىندا مەملەكەتىمىز جاستارعا قامقور قولدارىن سوزۋمەن كەلەدى.
“نۇر وتان” حدپ-نىڭ “جاس وتان” جاستار قاناتىنىڭ ءى سەزىندە جاستار مەن جاس كوشباسشىلارعا, جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ءتۇلەكتەرى مەن بولاشاق كاسىپ يەلەرىنە, ونىڭ ىشىندە اۋىل جاستارى وكىلدەرىنە باعىتتالعان باعدارلامالار مەن جوبالار ازىرلەۋ تاپسىرىلعان بولاتىن. سونداي-اق ەلباسىمىز, “نۇر وتان” حدپ-نىڭ ءتوراعاسى ن.ءا.نازارباەۆ اۋىل جاستارىنىڭ كەمەل كەلەشەگىنە باعىتتالعان “اۋىل جاستارى” جالپىحالىقتىق باستاماسى مەن جوعارى وقۋ ورنىن ءبىتىرۋشى ءتۇلەكتەرگە باعىتتالعان “ديپلوممەن اۋىلعا” اتتى جوبالاردى ءجۇزەگە اسىرۋدى تاپسىرعان ەدى. سونى جاس ماماندار قولداپ, اۋىلعا بەتبۇرىس جاساۋدامىز.
ەلىمىزدىڭ ەڭسەسىن تىكتەيتىن بولاشاق ۇرپاقتى تاربيەلەۋ – مۇعالىمدەرگە جۇكتەلەر زور مىندەت. وسى مىندەت ۇدەسىنەن كورىنۋ ءۇشىن مەن وتكەن جىلى تاراز قالاسىنداعى م.ح.دۋلاتي اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ساندىك قولدانبالى جانە كوركەمدەۋ ءوندىرىسى بويىنشا كاسىپتىك ءبىلىم پەداگوگى ماماندىعىن الىپ, اۋىلعا اتباسىن بۇردىم. ياعني, قارماقشى اۋدانىنا قاراستى جوسالى كەنتىندەگى №250 ورتا مەكتەپتىڭ تەحنولوگيا ءپانىنىڭ مۇعالىمى بولىپ قىزمەت ىستەپ, جاستارعا ساپالى ءبىلىم, سانالى تاربيە بەرۋدە بارلىق كۇش-جىگەرىمدى جۇمساۋدامىن.
ەلباسىمىزدىڭ تىكەلەي ىقپالىمەن “ديپلوممەن — اۋىلعا!” بارعان جاس ماماندارعا بارىنشا جاعداي جاسالۋدا. شىنىمدى ايتسام, مەن قالاي اۋىلعا باردىم, سولاي قامقورلىق قۇشاعىنا كەنەلدىم. ەگەر ناقتىلاي ايتار بولسام, 90700 تەڭگە كولەمىندە بىرجولعى جاردەماقى قولىما تيسە, 890,0 مىڭ تەڭگە تۇراتىن 4 بولمەلى تۇرعىن ۇيگە يەلىك ەتۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن 15 جىل مەرزىمگە 0,01 پايىز كولەمىندە نەسيە الدىم. سونداي-اق اۋىلدا قىزمەت ەتۋىمنىڭ ارقاسىندا قالالارداعى الەۋمەتتىك سالالاردا قىزمەت ەتەتىن ماماندارمەن سالىستىرعاندا 25 پايىزعا جوعارىلاتىلعان جالاقى الامىن. اۋىلعا كەلگەن جاس ماماندارعا مۇنان ارتىق قانداي كومەك قاجەت.
مىنە, جاڭا وقۋ جىلى دا باستالدى. مەنىڭ پايىمداۋىمشا, قازىرگى ۇرپاق تاربيەسىندەگى ەڭ وزەكتى ماسەلە – جاستاردىڭ بويىنا ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرىن ەگۋ ارقىلى ىزگىلىككە, يناباتتىلىققا, پاراساتتىلىققا تاربيەلەۋ, جان-جاقتى ءبىلىم بەرۋ. سوندىقتان دا وسىنداي اسقارالى مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋدا بىزدەرگە, ۇستازدار قاۋىمىنا, جۇكتەلەر جۇك تە جەڭىل ەمەس ەكەندىگىن سەزىنەمىن. اۋىل جاستارىن ەڭسەلى ەلىمىزدىڭ ەرتەڭگى تىرەگى ەتىپ تاربيەلەپ شىعۋ ءۇشىن ءوز ءارىپتەستەرىمدى “ديپلوممەن — اۋىلعا!” شاقىرامىن. ءيا, اۋىلعا كەلىپ اجارىم اشىلدى.
گاۋھار اليەۆا, №250 مەكتەپ مۇعالىمى. قىزىلوردا وبلىسى, قارماقشى اۋدانى, جوسالى كەنتى.
ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى سەرپىندى جوبالار مەن جاڭا مۇمكىندىكتەر
بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدە ستراتەگيالىق باعىتتار بەلگىلەنىپ, 2020 جىلعا قاراي ءبىلىمدى ەل, سانالى ەكونوميكا جانە جوعارى بىلىكتى جۇمىسشى كۇشىن قالىپتاستىرۋ مەجەسى كوزدەلىپ وتىر. ياعني, ءبىلىم بەرۋ ءىسىن دامىتۋ ەلىمىزدىڭ كەلەشەكتەگى گۇلدەنۋىنىڭ باستى كىلتى, تۇعىرناماسى بولۋى ءتيىس. بۇل ءۇشىن ءبىلىم بەرۋدى تۇبەگەيلى تۇردە جەتىلدىرۋ قاجەت, دەمەك, بىلىمگە سالىناتىن قارجىنىڭ مولشەرلى جانە تۇراقتى تۇردە كوبەيۋى دەگەنىمىز – ءبىلىم بەرۋ ساپاسىنىڭ ارتۋى بولىپ شىعادى. ءبىلىم تەك ەكونوميكالىق جاعىنان ءتيىمدى عانا بولىپ قويماي, الەۋمەتتىك تۇرعىدان دا پايدا اكەلەدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ءبىلىم بەرۋ سالاسىن جەتىلدىرۋ مەن دامىتۋ ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ءبىلىم سالاسىن جان-جاقتى قولداۋى مەن ادام كاپيتالىن دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعى مەن قاجەتتىلىگىن جەتە ءتۇسىنۋى ناتيجەسىندە قولعا الىنۋدا. وعان دالەل ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ “قازاقستان–2030” ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارىنىڭ باسىم باعىتتارى بولىپ بەلگىلەنۋىندە.
جاڭا مىندەتتەردى شەشۋ ءۇشىن بىرقاتار نورماتيۆتىك قۇجاتتار مەن باعدارلامالاردىڭ قابىلدانۋى قاجەت ەكەنى ايان. ولاردىڭ باستىلارى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ء“بىلىم تۋرالى” زاڭى, “ستراتەگيا–2020” دامۋ جوسپارى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2008-2012 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى, 2007-2011 جىلدارعا ارنالعان “قازاقستان بالالارى” باعدارلاماسى, ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ جوباسى, ت.ب.
ەلدىڭ دامۋ ۇدەرىسىندە ادامي قۇندىلىقتاردىڭ وركەندەۋى ستراتەگيالىق ماڭىزدى ماقسات بولىپ سانالادى. قازاقستانداعى قازىرگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ كوركەيۋى ادام كاپيتالىنىڭ ءرولىن باعالاۋعا, تەڭ ءبىلىم الۋ مۇمكىندىكتەرىن تۋعىزۋعا, جوعارى ءبىلىم بەرۋ ستاندارتتارىنا قول جەتكىزۋگە كوڭىل بولە وتىرىپ جۇرگىزۋدى قاراستىرادى. وسى ورايدا ەلباسىنىڭ “بولاشاق” باعدارلاماسى ادام كاپيتالىن دامىتۋعا زور ۇلەس قوسقان جوبالاردىڭ بىرەگەيى بولىپ تابىلادى.
ەلىمىز بۇگىنگى تاڭدا ءبىلىم سالاسىنا جانە ادام مەن بالا قۇقىعىن قورعاۋعا قاتىستى نەگىزگى حالىقارالىق قۇجاتتارعا قاتىسۋشى ەلدەر ساناتىندا. ولار: “ادام قۇقىعى تۋرالى” دەكلاراتسيا, بالا قۇقىعى تۋرالى كونۆەنتسيا, ادامنىڭ ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك جانە مادەني قۇقىعى جونىندەگى حالىقارالىق دەكلاراتسيا. قازاقستان “جالپىعا ءبىلىم بەرۋ” بۇكىلالەمدىك فورۋمدارىنىڭ ۇسىنىمدارىن قولداۋ جانە جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا “جالپىعا ءبىلىم بەرۋ” ۇلتتىق ءىس-قيمىل جوسپارىن قابىلدادى.
قازاقستاننىڭ الەمدىك ءبىلىم كەڭىستىگىنە جول اشۋىنا 2010 جىلدان باستاپ ەلىمىزدىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا جەتەكشىلىك ەتۋى دە زور مۇمكىندىك تۋعىزىپ وتىرعان باستى فاكتور.
بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ دامۋ باعدارلاماسى بايانداماسىنا سايكەس, ەلىمىز 2009 جىلى ادامي دامۋى يندەكسى بويىنشا 182 ەلدىڭ اراسىندا 82 ورىنعا تۇراقتاپ, ادام دامۋى جونىندەگى جوعارى دەڭگەيلى ەلدەر قاتارىنان كورىنە ءبىلدى. اتالعان ۇيىمنىڭ دەرەگى بويىنشا قازاقستانداعى ساۋاتتىلىق حالىقتىڭ 99,6 پايىزىن قۇرايدى. بۇل وتە جوعارى كورسەتكىش.
سوڭعى ءۇش جىلدا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى تالداۋ بارىسى كورسەتىپ وتىرعانداي وتاندىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ قىزمەتى, ونى رەسۋرستىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋ, ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىن ۇيىمداستىرۋ جانە ىسكە اسىرۋ باعىتىندا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعداي تۋدىرۋ دەڭگەيى بويىنشا بىرقاتار ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىلدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2005-2010 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ناتيجەسىندە بارلىق دەڭگەيلى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ ماتەريالدىق بازالارى نىعايتىلدى.
2009-2010 وقۋ جىلى ەلىمىزدە 7801 مەكتەپ جۇمىس ىستەسە, وندا 2 ملن 491 وقۋشى ءبىلىم نارىمەن سۋسىندادى. 1991-2006 جىلدارى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن بارلىعى 133 مەكتەپتىڭ قابىرعاسى قالانعان بولسا, 2007-2011 جىلدارى 245 ءبىلىم وشاعى سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلۋدە.
بۇگىنگى كۇنى ءبىلىم بەرۋ سالاسىن ارتتىرۋدىڭ باستى تەتىگى, ءبىلىم جۇيەسىن اقپاراتتاندىرۋ ەكەنى ايان. زامان تالابىنا ساي ورتا, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى كومپيۋتەرلىك سىنىپتارمەن جابدىقتالدى. سالىستىرمالى تۇردە ايتار بولساق, 1 كومپيۋتەرگە 18 وقۋشىدان كەلەدى. 2001 جىلى عالامتور جەلىسىنە مەكتەپتەردىڭ 23 پايىزى عانا قوسىلعان بولسا, ۇستىمىزدەگى جىلى بۇل كورسەتكىش 98 پايىزعا جەتىپ وتىر. كەڭ جولاقتى ينتەرنەتكە 34 مەكتەپ قوسىلعان. “ون-لاين جۇيەسىمەن وقىتۋ” جوباسى اياسىندا 2007 وقۋ جىلىنان بەرى ينتەراكتيۆتى قۇرالدار ەنگىزىلە باستادى. قازىر ەلىمىزدەگى 3385 مەكتەپتە ينتەراكتيۆتى كابينەتتەر جۇمىس ىستەپ تۇر.
قولدا بار مالىمەتتەرگە سۇيەنەر بولساق, ەلىمىزدەگى ءبىلىم ساپاسى جىلدان جىلعا كوتەرىلىپ كەلەدى. وعان ۇبت ناتيجەسى, حالىقارالىق وليمپيادا جەڭىمپازدارىنىڭ سانى دالەل بولادى.
2009 جىلعى جاپپاي ءبىلىم بەرۋ مونيتورينگى بويىنشا يۋنەسكو-نىڭ ارنايى بايانداماسىندا كورسەتىلگەندەي بارشاعا ارنالعان ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ يندەكسى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسى 129 ەلدىڭ اراسىندا 1-ورىنعا قول جەتكىزدى. بۇل كورسەتكىش ءبىلىم بەرۋ سالاسى بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان ءىس-شارالار مەن قىرۋار ەڭبەكتىڭ جەمىسى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ءتىمSS – 2007 زەرتتەۋىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا رەسپۋبليكا مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ ماتەماتيكا ءپانى بويىنشا كورسەتكەن ناتيجەسى – 5 ورىن. حالىقارالىق ستاندارت بويىنشا ەلدىڭ ءبىلىم سالاسىنداعى دەڭگەيىن انىقتاۋ نەگىزىنەن ماتەماتيكا ءپانى بويىنشا جۇرگىزىلەتىنىن ەسكەرسەك, ءبىلىم سالاسىنداعى وڭ وزگەرىستەر ءوزىنىڭ جەمىسىن كۇننەن كۇنگە كورسەتىپ كەلەدى. ەلدىڭ ءۇمىتىن ۇكىلەپ وتىرعان جاس جەتكىنشەكتەر تەك ماتەماتيكا ءپانىن عانا ەمەس, سونداي-اق جاراتىلىستانۋ پاندەرىنەن دە وتە جوعارى كورسەتكىشكە قول جەتكىزىپ, الەمدە 11 ورىنعا تۇراقتادى. حالىقارالىق سالىستىرمالى زەرتتەۋلەردىڭ ءناتيجەلەرى كورسەتكەندەي, قازاقستاندىق وقۋشىلار ماتەماتيكا مەن جاراتىلىستانۋ پانىنەن ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى. بۇل قازاقستان تاريحى, قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى, شەتەل تىلدەرى, ت.ب. گۋمانيتارلىق باعىتتاعى پاندەردى دە ءوز دەڭگەيىندە مەڭگەرگەنىن دالەلدەسە كەرەك.
ناتيجەسىندە مۇنداي ينتەللەكتۋالدىق سايىستاردى قازاق جەرىندە دە وتكىزۋ ءمارتەبەسىنە قول جەتكىزىلدى. تمد ەلدەرى اراسىندا العاش رەت حالىقارالىق ماتەماتيكالىق وليمپيادانىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ۇيىمداستىرىلۋى حالىقارالىق وليمپيادالىق كوميتەتتىڭ جاس قازاقستاندىق ماتەماتيكتەردىڭ جەتىستىگىن مويىنداعاندىعى دەپ باعالاۋعا بولادى. ءبىلىم سايىسى 2010 جىلعى 6-12 شىلدە ارالىعىندا “بالداۋرەن” رەسپۋبليكالىق وقۋ-ساۋىقتىرۋ ورتالىعىندا وتكىزىلدى. ونىڭ جۇمىسىنا الەمنىڭ 100-دەن استام ەلىنەن كوماندالار قاتىستى. جالپىكوماندالىق ەسەپتە قازاقستاندىقتار 5-ءشى ورىنعا يە بولدى. دارىندى بالالارىمىز 3 التىن, 2 كۇمىس مەدالعا جانە 1 ماقتاۋ گراموتاسىنا قول جەتكىزدى.
جالپى ءبىلىم بەرەتىن پاندەر بويىنشا حالىقارالىق وليمپيادالار مەن عىلىمي جارىستاردا جەڭىمپازدار سانى ءوسىپ كەلەدى. وتكەن وقۋ جىلىندا ماتەماتيكا, فيزيكا, حيميا جانە بيولوگيا بويىنشا پرەزيدەنتتىك وليمپيادا ناتيجەلى باستالدى, ەندى اتالعان ءبىلىم سايىسى جىل سايىن ۇيىمداستىرىلاتىن بولادى.
ەلىمىز دارىندى بالالاردىڭ عىلىمعا دەگەن تالابىن ۇدايى قولداپ كەلەدى. مىسالى, جاس قازاقستاندىقتار سوڭعى جىلدارى تومەندەگى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى سايىستارعا قاتىسۋعا مۇمكىندىك العان: حالىقارالىق ماتەماتيكالىق وليمپيادا, بالكان ماتەماتيكالىق وليمپياداسى, باتىس-قىتاي ماتەماتيكالىق وليمپياداسى, “ماتەماتيكا جانە جوبالاۋ” حالىقارالىق كونكۋرسى, ت.ب. حالىقارالىق دەڭگەيدەگى وسى ىسپەتتى جارىستاردا قازاقستاننان بارعان تالانتتى بالالار 62 مەدالعا يە بولسا, ولاردىڭ 8 – التىن, 17 – كۇمىس, 37 قولا مەدال بولدى.
مەكتەپ تۇلەكتەرىنىڭ ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ قورىتىندىسى بويىنشا 2009 جىلعى كورسەتكەن كورسەتكىشى – 74,9 بالل بولسا, 2010 جىلدىڭ قورىتىندىسى – 84,8 بالعا جەتىپ وتىر. رەسپۋبليكا بويىنشا مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ اراسىنان 35 وقۋشى وزدەرىنىڭ ينتەللەكتۋالدى دەڭگەيىن دالەلدەپ, ەڭ جوعارى 125 بالل جينادى. 100 بالدان جوعارى ناتيجە كورسەتكەن تۇلەكتەر جالپى مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ 12 پايىزىن قۇرادى. بۇل, ارينە, مەملەكەتتىڭ ءبىلىم سالاسى بويىنشا جۇرگىزىپ وتىرعان وڭ ساياساتىنىڭ جەمىسى دەپ بىلەمىز.
قازىر رەسپۋبليكادا ءۇش تىلدە قاتار ءبىلىم بەرەتىن 33 مەكتەپ جۇمىس ىستەۋدە. ولاردا 3749 وقۋشى ءتىل ۇستارتۋدا. مۇندا ماتەماتيكا, فيزيكا, ينفورماتيكا, حيميا, بيولوگيا, گەوگرافيا, ەكونوميكا پاندەرى اعىلشىن تىلىندە وقىتىلادى.
وسىنداي سەرپىندى جوبالاردىڭ ءبىرى ەلباسى تاپسىرماسىنا سايكەس فيزيكا-ماتەماتيكالىق جانە حيميا-بيولوگيالىق باعىتتاعى بىرىكتىرىلگەن باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىراتىن “نازارباەۆ ينتەللەكتۋالدى مەكتەپتەر” جەلىسى قۇرىلا باستادى.
قازىردىڭ وزىندە استانا, كوكشەتاۋ جانە سەمەي قالالارىندا 3 ينتەللەكتۋالدى مەكتەپ جۇمىس ىستەيدى. ءبىلىم بەرۋدىڭ وزىق ۇلگىسىنە اينالعان اتالعان مەكتەپتەردە 1 854 وقۋشى وقىپ جاتىر. رەسپۋبليكامىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە جاڭا قوعامعا ساي جاڭا مەكتەپتەر كەزەڭ-كەزەڭمەن اشىلاتىن بولادى. وسى 2010-2011 وقۋ جىلىنىڭ ءوزىندە ينتەللەكتۋالدى مەكتەپتەر استانا, تالدىقورعان, وسكەمەن قالالارىندا ىسكە قوسىلماق.
تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2008-2012 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلۋدا, بۇعان قوسا ايماقتىق باعدارلامالار قابىلداندى. ەلىمىزدەگى تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى دا جىلدان جىلعا ارتىپ كەلەدى. مىسالى, 2007 جىلعا قاراي مۇنداي ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ سانى 830 بولسا, 2010 جىلعا قاراي 882-گە ارتىپ, 52 كوللەدج بەن ليتسەي ىسكە قوسىلدى. ەرتە باستان جەتكىنشەكتەردى ءارتۇرلى قاجەتتى ماماندىقتارعا باۋليتىن مۇنداي مەكەمەلەردە بۇگىنگى تاڭدا 609 مىڭ ادام وقىپ جاتىر. بۇل سالاعا بولىنگەن قارجى دا ەسەلەنىپ, وقۋ ورىندارىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازالارى 1,4 ملرد تەڭگەگە جاڭارتىلدى. بۇل ىسكە باسشىلىق جاساپ وتىراتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى جانىنان تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ مەن كادرلار دايارلاۋ جونىندە ۇلتتىق كەڭەس قۇرىلىپ وتىر. ال, 2015 جىلعا قاراي جۇمىس بەرۋشىلەرمەن بىرىگىپ حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي كاسىپتىك ستاندارت قۇجاتتارى جاسالىپ, ەنگىزىلەتىن بولادى. بۇل شارا ىشكى جانە سىرتقى ەڭبەك نارىعىندا تانىمال ۇلتتىق بىلىكتىلىك جۇيەسىنىڭ نەگىزى بولىپ تابىلادى.
تۇلعانى تاربيەلەۋ مەن الەۋمەتتەندىرۋ ءىسى دە مەكتەپتەردىڭ ءتالىم-تاربيە بەرۋ ۇدەرىسىنە جاڭاشا كوزقاراسپەن قاراۋدى مىندەتتەيدى. سەبەبى مەكتەپتە عانا ءبىلىمدى, دەنى ساۋ, ىزگىلىك جولىن بەكەم ۇستانعان تۇلعا كەلبەتى قالىپتاسادى. سوندىقتان ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى ءوزى ورنالاسقان اۋداندار مەن ەلدى-مەكەندەردەگى مادەنيەتتىڭ ورتالىعى بولىپ قالۋى ءتيىس. وقۋشىلارعا تاربيە بەرۋدە پەداگوگيكالىق مادەنيەتتىلىكپەن قاتار, اتا-انالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن دە ارتتىرۋ تۇيتكىلدى ماسەلەنىڭ ءبىرى بولىپ وتىر.
ەلباسىنىڭ 2010 جىلعى 17 تامىزدا “سوت جۇيەسى مەن قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جونىندەگى شارالارى تۋرالى” جارلىعى شىقتى. قۇجاتتا قاراۋسىز, باقىلاۋسىز, پاناسىز قالعان بالالارعا شۇعىل تۇردە پسيحولوگيالىق, الەۋمەتتىك كومەك كورسەتىپ, ولاردىڭ ومىرگە بەيىمدەلۋىنە جاعداي جاساۋ شارالارى قاراستىرىلادى. مۇنداي جاعدايعا دۋشار بولعان بالالاردى بەيىمدەۋ ورتالىقتارى ىشكى ىستەر جۇيەسىنەن ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا وتەتىن بولادى.
جاس ۇرپاققا مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە بەرۋ مەن وقىتۋ ەلباسىنىڭ تىكەلەي باقىلاۋىنداعى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. وسى ءىستى وڭالتۋ ماقساتىندا “بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە جانە وقىتۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان “بالاپان” باعدارلاماسى” قابىلداندى. بۇل جوبا بويىنشا بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەرمەن قامتۋ 5 كەزەڭ ارقىلى ساتىلاي جۇرگىزىلىپ, 2014 جىلعا قاراي بۇلدىرشىندەردىڭ 70 پايىزىن قامتۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇگىنگى كۇنى ەلىمىزدە 4972 مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىم جۇمىس ىستەۋدە, ولاردىڭ 2003-ءى بالاباقشا. مەكتەپ جانىنان اشىلعان شاعىن ورتالىقتار مەن بالاباقشالاردا 373 160 تاربيەلەنۋشى قامتىلعان, ولار مەكتەپكە دەيىنگى بالالار سانىنىڭ 38,7 پايىزىن قۇرايدى. 2007-2009 جىلدار كەزەڭىندە 142,1 مىڭ ورىندىق 2557 مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىم اشىلدى, ونىڭ ىشىندە 75 ورىندىق 612 بالاباقشا قىزمەت ەتۋدە.
ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردىڭ جەلىسىن كەڭەيتۋ بويىنشا بىرقاتار شارالار بەلگىلەدى. ايتالىق:
- 2009-2015 جىلدارى مەملەكەتتىك جانە جەكەمەنشىك ينۆەستيتسيا ەسەبىنەن ىسكە قوسىلاتىن نىسانداردىڭ كەستەسى جاسالدى;
- “جول كارتاسى” اياسىندا كۇردەلى ءجوندەۋگە جاتاتىن بالاباقشالار ءتىزىمى انىقتالدى;
- شاعىن ورتالىقتار مەن بالاباقشالاردى اشۋ رەسىمدەرى جەڭىلدەتىلدى.
“العاشقى قادام” (1-3 جاس), “زەرەك بالا” (3-5 جاس), ء“بىز مەكتەپكە بارامىز” (5-6 جاس) اتتى بالامالى وقۋ باعدارلامالارى بەكىتىلدى.
جالپى العاندا, ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا ءبولىنىپ وتىرعان قارجى كولەمى دە جىلدان جىلعا ەسەلەنىپ ارتىپ وتىر. وعان بولىنگەن بيۋدجەتتىك قارجىنىڭ ءوسۋى مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ شىعىس بولىگىمەن قاتار, ىشكى جالپى ونىمدە دە بايقالادى. ناقتى ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە سۇيەنەر بولساق, 2008 جىلمەن سالىستىرعاندا ءبىلىم بەرۋگە ءبولىنگەن قارجى 9,5 پايىزعا (702 ملرد. تەڭگە) ارتىپ, ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 3,7 پايىزىن قۇرادى.
ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىندا شەتەلدەگى وزىق تەحنولوگيالاردى وتاندىق جۇيەگە ەنگىزۋ مەن تاجىريبە الماسۋ بويىنشا 130-دان اسا حالىقارالىق كەلىسىمدەر جاسالدى. 150-دەن استام ءبىلىم-عىلىم ۇيىمدارى شەتەلدىك سەرىكتەستەرىمەن تىكەلەي بايلانىس ورناتىپ وتىر.
ستراتەگيالىق جوسپارلارعا سايكەس, 2015 جىلى 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋ مودەلى بويىنشا “بەيىندىك مەكتەپكە” قابىلداۋ جۇزەگە اسىرىلادى. الەمدىك ستاندارتتاردىڭ ۇدەسىنەن شىققان وسىنداي مەكتەپتەردىڭ العاشقى قارلىعاشتارى 2017 جىلى قانات قاعادى.
جاڭا قوعام مۇعالىمى – جاڭا تالاپتاردى بويىنا سىڭىرگەن جان-جاقتى, جەتىلگەن مامان بولۋى ءتيىس. بۇل ءۇشىن ۇستازدار قاۋىمى ۇنەمى ىزدەنۋ, شىعارماشىلىق جۇمىس ۇستىندە جۇرۋمەن قاتار, وزدەرىنىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپ وتىرۋى قاجەت.
ءبىلىم كەڭىستىگىندەگى ايتۋلى وقيعالاردىڭ ءبىرى رەتىندە – تمد ەلدەرى حالىققا ءبىلىم بەرۋ قىزمەتكەرىنىڭ 2010 جىلى 26-27 ساۋىردە استانا قالاسىندا وتكەن تۇڭعىش سەزىنە توقتالۋعا بولادى. مۇعالىمدەردىڭ وسىناۋ كەلەلى باسقوسۋىنداعى وزەكتى ماسەلەلەر قاتارىندا – ءبىلىم سالاسىنداعى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ, ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىن جەتىلدىرۋ سياقتى ماسەلەلەر كوتەرىلدى. مۇنداي يگى شارالار ەلىمىزدىڭ تاعى ءبىر سەرپىندى جوباسى رەتىندە حالىقارالىق قاۋىمداستىق تاراپىنان وڭ باعاسىن الدى.
ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى بولىپ جاتقان جەتىستىكتەر مەن جاڭالىقتار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ جەتە كوڭىل اۋدارىپ, جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋى مەن باستامالارى ارقاسىندا جۇزەگە اسىپ جاتقانىن ەرەكشە اتاپ ايتقان ءجون. تاۋەلسىزدىكتى باياندى ەتۋدە ءبىلىمنىڭ ماڭىزدىلىعىن جەتە ءتۇسىنۋ, ەكونوميكالىق جانە قارجىلىق قيىندىقتارعا قاراماستان, وسى سالاعا بارىنشا ىجداھاتتىلىقپەن قولداۋ كورسەتۋ – اسقان بولجامپازدىقتىڭ بەلگىسى. ءتىپتى قازىرگى دۇنيەجۇزىنىڭ بارلىق ەلدەرىندە بەلەڭ العان ەكونوميكالىق داعدارىس اسەر ەتىپ وتىرعان جاعدايدىڭ وزىندە ەلباسى ءبىلىم سالاسىنا بەرىلگەن قارجىنى ۇنەمى نازاردا ۇستاۋ جونىندە ۇكىمەتكە تىكەلەي تاپسىرما بەرۋمەن كەلەدى.
ەگەمەندى ەلىمىزدى وركەنيەتكە باستار جولدىڭ باستاۋى – مەكتەپ دەسەك, ىبىراي التىنسارين انىقتاما بەرىپ كەتكەندەي, “مەكتەپتىڭ باستى جۇرەگى – مۇعالىم”. قوعام ءۇشىن مەكتەپ – ءبىلىم مەن ءتالىم-ءتاربيەنىڭ ۇياسى, كەلەشەكتىڭ تاعدىرلار توعىسى, ۇرپاقتار ساباقتاستىعىنىڭ ءتىرى كۋاسى. مۇعالىم قانداي بولسا شاكىرتى دە سونداي بولماق.
بيىلعى جاڭا وقۋ جىلىنىڭ, ياعني ءبىلىم كۇنىنىڭ اتا زاڭىمىز – قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 15 جىلدىعى جانە قاسيەتتى رامازان ايىمەن تۇسپا-تۇس كەلۋىن, ەلدىگىمىز بەن يماندىلىعىمىزدىڭ ۇشتاس كەلۋى جاقسىلىقتىڭ نىشانى دەپ بىلەمىن.
ۇشبيىكتەگى جاڭا مەكتەپ
ونىڭ اشىلۋىنا وليمپيادا جۇلدىزدارى قاتىستى
ەكى قاباتتى, اسەم دە ساپالى, ءتۇرلى-ءتۇستى كىرپىشتەن ءورىلگەن مەكتەپ اۋلاسى جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا سىيماي كەتكەن. قۇلاقتان كىرىپ, بويدى باۋرايتىن قۇرمانعازىنىڭ كۇيى ونە-بويىڭدى شىمىرلاتادى. اق جاۋلىقتى اجەلەر شاشۋ شاشىپ قارسى الدى. ۇشبيىك بولعالى, مۇندا شاقىرساڭ دا كەلتىرە المايتىن مارتەبەلى قوناقتاردى كورمەگەن شىعار. نەسىن ايتاسىز, مەكتەپتىڭ اشىلۋىنا جينالعانداردىڭ قۋانىشىندا شەك جوق.
وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ شالعايداعى اۋىلداعى ءبىلىم ورداسىنىڭ اشىلۋىنا ەلىمىزدىڭ ابىرويىن اسقاقتاتىپ جۇرگەن وليمپيادا چەمپيوندارى جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆ پەن يۋري مەلنيچەنكونى, قازاقتىڭ ءبىرتۋار ازاماتى, كسرو-نىڭ جەتى دۇركىن, قوس وليمپيادانىڭ كۇمىس جانە قولا جۇلدەگەرى, فيلا-نىڭ بيۋرو مۇشەسى داۋلەت تۇرلىحانوۆتى, انشىلەر مەدەۋ ارىنباەۆ پەن جەڭىس سەيدوللا ۇلىن ەرتىپ كەلىپتى. ءۇشبيىكتە پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى نۇرتاي سابيليانوۆ قۇرمەتتى قوناقتار قاتارىنا قوسىلدى.
وبلىس اكىمىنىڭ باستاماسىمەن وتكەن جىلى دۇنيەگە كەلگەن “تۋعان جەرگە تاعزىم” اكتسياسىنىڭ بۇگىن دە جالعاسىپ, تۋعان جەردەن تۇلەپ ۇشقان قايىرىمدى جاندار ءبىلىم ورداسىنا ۇلەستەرىن قوسۋدا. مەكتەپ اتىن يەلەنگەن اقتايلاق ءبيدىڭ ءمۇسىنىن سىيعا تارتقان جاقسىلىق الداجاروۆ, دەمەۋشىلەر مۇراتاي يمانجاپپاروۆ, جاينا وسپانوۆا, اسقار قاسەنعازين, نۇرلان مولدىباەۆتار ءجونى بولەك ازاماتتار. نۇرلان مەكتەپ تۇلەگى ەكەن, وسى جولى ۇشقان ۇياسىنا اۆتوكولىك سىيلاپتى.
وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ سالتاناتقا جينالعانداردى قۇتتىقتاپ, اقجارما تىلەگىن جەتكىزدى.
– قۇرمەتتى ۇشبيىك اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى! سىزدەردى بۇگىنگى جاڭا مەكتەپتىڭ اشىلۋىمەن قۇتتىقتايمىن. ءبىلىم ورداسى ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” باعدارلاماسى بويىنشا نەبارى ەكى جىلدىڭ ىشىندە مەملەكەتتىڭ 434 ميلليون تەڭگەسىنە سالىندى. قۇرىلىستى ساپالى ەتىپ سالىپ بەرگەن “ەلحون” قۇرىلىس كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى ۇلىقبەك تۋماشەنوۆ مىرزاعا العىسىمدى ايتامىن. تەك بۇل ەمەس, جاقىن كۇندەردە تارباعاتاي اۋىلىنىڭ كوكجىرا, ءجانتىكەي, ءۇرجار اۋدانىنىڭ كەلدىمۇرات, كۇرشىم اۋىلدارىندا ءبىلىم وردالارى پايدالانۋعا بەرىلمەك. ەلىمىز ءوسۋ-وركەندەۋ ۇستىندە, ەلباسىنىڭ اتقارىپ جاتقان ىستەرىنە بۇكىل الەم جۇرتشىلىعى ريزا. بۇگىنگى قۋانىشقا جاقسىلىق پەن يۋرانى, ەر داۋلەتتى بىرگە ەرتىپ كەلگەندەگى ماقسات, وسى ءبىلىم ورداسىنان دا ەل ابىرويىن اسقاقتاتاتىن وسىنداي ازاماتتاردىڭ شىعۋىن قالادىم, دەدى اكىم.
بۇدان كەيىن داۋلەت تۇرلىحانوۆ, نۇرتاي سابيليانوۆ يۋ.مەلنيچەنكو, اۋىل جۇرتىن قۇتتىقتاپ, مەكتەپتى قىسقا مەرزىمدە سالعىزدىرىپ بەرگەن ەلباسىنا, وبلىس اكىمىنە العىستارىن ايتتى.
“ەلحون” قۇرىلىس كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى ۇلىقبەك تۋماشەنوۆ سيمۆوليكالىق كىلتتى مەكتەپ ديرەكتورى ايجان سامارحانقىزىنا تاپسىرعان سوڭ, وبلىس اكىمى ب.ساپارباەۆ, اۋدان اكىمى تەمىربەك قاسىمجانوۆ, قازاقستان سپورتىنىڭ جارىق جۇلدىزدارى د.تۇرلىحانوۆ, ج.ۇشكەمپىروۆ, يۋ.مەلنيچەنكو لەنتانى كيىپ, مەكتەپ ءىشىن ارالاپ كوردى. مۇنداعى اكتى زالى, كومپيۋتەرلىك سىنىپ, لابوراتوريالار مەن باسقا دا جابدىقتار كوزدىڭ جاۋىن الادى. ءىشى-سىرتى بىردەي ادەمى, ەدەنى ايناداي جارقىراپ جاتقان, ۇلكەن سپورت زالى بار مەكتەپ جينالعاندارعا ۇنادى.
وڭداسىن ەلۋباي, شىعىس قازاقستان وبلىسى, جارما اۋدانى.
قابىلەتتىلىك بىلىمنەن
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بيىلعى حالىققا جولداۋىندا ورتا ءبىلىم بەرۋدى تابىستى ۇيىمداستىرۋ ماسەلەسىن الدىمىزعا قويعانى ءمالىم. ءبىلىمدى ۇرپاقتىڭ قابىلەتتى بولاتىنى ءالىم-ساقتان بەلگىلى. ءبىز پرەزيدەنتتىڭ وسى جولداۋىنداعى كورسەتىلگەن باعىت-باعدار بويىنشا جۇمىس ىستەۋگە ءتيىسپىز. ءار بالانىڭ تەرەڭ ءبىلىم الۋىمەن قاتار, تاربيەلى بولىپ ءوسۋى دە ۇستاز ءۇشىن سىن دەپ بىلەمىن.
مەن مەملەكەتتىك مارتەبەگە يە بولعان قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىن وقىتۋ ىسىنە بۇكىل سانالى ءومىرىمدى ارناپ كەلە جاتىرمىن. ءبىزدىڭ قازاق تىلىندە وقىتاتىن №119 مەكتەپ-ليتسەيى زامان تالابىنا ساي ءبىلىم مەن سانالى تاربيە بەرۋ جولىندا ءبىر كىسىدەي جۇمىس اتقارىپ كەلە جاتىر. سونىڭ كەيبىر ءناتيجەلەرىنە توقتالار بولساق, مۇعالىم ەڭبەگىن, مەكتەپتىڭ ءمارتەبەسىن انىقتايتىن ۇلتتىق بىرىڭعاي تەست تاپسىرۋ كەزىندە ءبىلىم ۇياسى جىل سايىن جوعارى كورسەتكىشكە قول جەتكىزىپ كەلەدى. مىسالى, 2007-2009 وقۋ جىلدارىنداعى ءبىلىم ساپاسىنىڭ كورسەتكىشى 77,3 بالدى قۇراسا, بيىلعى ءناتيجەمىز 90, 93 بالعا كوتەرىلدى. جاڭا باستالعان وقۋ جىلىنىڭ قورىتىندىسى بۇدان دا بيىك بولادى دەگەن سەنىمدەمىز. سەبەبى, وتكەن وقۋ جىلى اياقتالعاننان بەرى كەزەڭ ىشىندە ۇستازدار قاۋىمى الداعى وقۋ جىلىن قالاي باستايمىز, قانداي جۇمىستاردى اتقارامىز, نەندەي ىستەرگە ۇيىتقى بولىپ, ۇيىمداستىرامىز دەگەن جوبا-جوسپارلارىن جاز بويى ناقتىلاپ, ەندى سونى ءىس ۇستىندە دايەكتەمەك. تەك قانا ءبىلىم ءۇيرەتىپ قانا قويماي, وقۋشىلارعا ەستەتيكالىق, ۇلتتىق باعىتتاعى قۇندىلىقتاردى تەرەڭدەتە مەڭگەرتۋ ماسەلەلەرىن دە جالعاستىرىپ كەلەمىز. بۇل باعىتتاعى جۇمىستارىمىز دا ناتيجەسىز ەمەس. قالالىق شىعارماشىلىق بايقاۋلاردا وقۋشىلارىمىز “مەنىڭ وتانىم – قازاقستان!” اتتى ءان-بي سايىسىندا جۇلدەگەر اتاندى. سول سەكىلدى اباي, شاكارىم, مۇقاعالي وقۋلارىنا قاتىسىپ, 1-2 ورىنداردى يەلەنسە, ت.رىسقۇلوۆ اتىنداعى قازاق ەكونوميكالىق ۋنيۆەرسيتەتى جاريالاعان “گرانتتى ۇتىپ ال!” بايقاۋىندا بيىلعى ءبىر تۇلەگىمىز العاشقى ورىننان كورىنىپ, وقۋعا قابىلداندى. جالپى ۇستازدار قاۋىمى مەن اتا-انالاردىڭ باستى ماقساتى ۇل مەن قىزعا تياناقتى ءبىلىم بەرە وتىرىپ, بىلىكتى ەتىپ شىعارۋ دەسەك, بۇل كەلەشەكتە باسەكەگە قابىلەتتى جاستاردىڭ قالىپتاسۋىنا مول مۇمكىندىك بەرەدى.
ءنازيپا ەگەمبەردى, №119 مەكتەپ-ليتسەيدىڭ قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ جوعارى ساناتتى مۇعالىمى. الماتى.
باستى باعىت — ساپا
وبلىستاعى ءبىلىم مەكەمەلەرى ءبىلىم بەرۋدىڭ نەگىزگى پرينتسيپتەرىن جۇزەگە اسىرا وتىرىپ, ءبىلىم مازمۇنىن جاڭارتۋعا, يننوۆاتسيالىق ۇردىستەردىڭ دامۋىنا, وقىتۋدىڭ جاڭا تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋگە ەرەكشە نازار اۋدارۋدا. وتكەن وقۋ جىلىندا وبلىستاعى 9 گيمنازيا مەن 16 مەكتەپ-گيمنازيا, 2 ليتسەي, 1 مەكتەپ-ليتسەيدە, 4 دارىندى بالالارعا ارنالعان ءبىلىم مەكەمەلەرىندە 20383 وقۋشى جان-جاقتى ءبىلىم السا, 114 مەكتەپتە ءارتۇرلى پاندەر تەرەڭدەتىلىپ وقىتىلىپ, 16 ءبىلىم مەكەمەسىندە ءتۇرلى ەكسپەريمەنتتىك جۇمىستار ۇيىمداستىرىلدى.
اتقارىلعان ناقتى جۇمىستار ناتيجەسىندە وبلىس وقۋشىلارىنىڭ كومانداسى جالپى ءبىلىم بەرەتىن ءپاندەر بويىنشا 2010 جىلعى مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ رەسپۋبليكالىق ءپان وليمپياداسىندا 2-رەسپۋبليكالىق عىلىمي جارىستا 3-جۇلدەلى ورىنداردى جەڭىپ الدى.
2010 جىلعى رەسپۋبليكالىق وليمپيادانىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وبلىس كومانداسى “ەڭ ۇزدىك كوماندا”, ال وبلىستىق دارىندى ەر بالالارعا ارنالعان قازاق-تۇرىك مەكتەپ-ينتەرناتى “ەڭ ۇزدىك وليمپيادا مەكتەبى” اتاقتارىن يەلەندى. حالىقارالىق, دۇنيەجۇزىلىك پاندەر وليمپياداسى مەن عىلىمي جارىستاردا وبلىس وقۋشىلارى 2009 جىلى 13 مەدالعا يە بولسا, 2010 جىلدىڭ العاشقى 7 ايىندا 11 مەدالدى جەڭىپ الدى.
وتكەن وقۋ جىلىندا رەيتينگ بويىنشا وبلىستىق “دارىن” مەكتەپ-ينتەرناتى تمد كولەمىندەگى 100 مەكتەپتىڭ اراسىندا ماسكەۋ قالاسىنداعى ولكەتانۋ جانە بالالار ءتۋريزمى حالىقارالىق اكادەمياسىنا قاتىسقان وقۋشىلاردىڭ جالپى سانى بويىنشا 11-ورىندى, بەلسەندى قاتىسۋشىلاردىڭ سانى بويىنشا 6-ورىندى يەلەندى. 2009 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا وتكەن پرەزيدەنتتىك وليمپيادانىڭ قورىتىندى كەزەڭىندە دارىندى ەر بالالارعا ارنالعان قازاق-ءتۇرىك مەكتەپ-ينتەرناتىنىڭ وقۋشىلارى 2 التىن, 1 كۇمىس مەدالمەن ماراپاتتالدى. مىنە, بۇل قۋانىشتى مىسالداردان وبلىس ۇستازدارىنىڭ ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان جۇمىستارىن كورۋگە بولادى.
مەكتەپ بىتىرۋشىلەردى ۇبت-عا دايىنداۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە مۇعالىمدەرگە ادىستەمەلىك كومەك كورسەتۋ ماقساتىندا وقۋ جىلى بويىنا كوشپەلى كۋرستار ۇيىمداستىرىلدى. وتكەن جىلى ماتەماتيكا, فيزيكا پاندەرىنەن ەڭ تومەن كورسەتكىش كورسەتكەن بايزاق, جامبىل, ت.رىسقۇلوۆ اتىنداعى اۋدانداردا جۇمىس ىستەيتىن مۇعالىمدەر ءۇشىن 5 ارنايى كۋرس ۇيىمداستىرىلىپ, وعان بارلىعى 83 ماتەماتيكا, 41 فيزيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمدەرى قاتىستى. سونداي-اق, شۋ, مويىنقۇم, ت.رىسقۇلوۆ اتىنداعى, جۋالى اۋداندارىنداعى ۇبت-دا تومەن كورسەتكىش كورسەتكەن مەكتەپتەردىڭ مۇعالىمدەرى رەسپۋبليكاداعى 100 ۇزدىك مەكتەپتىڭ تىزىمىنە ەنگەن وبلىستىق “دارىن”, دارىندى ەر بالالارعا ارنالعان قازاق-تۇرىك مەكتەپ ينتەرناتتارىنىڭ جانە تاراز قالاسىنداعى №8, 45 گيمنازيالاردىڭ ءپان مۇعالىمدەرىمەن ءىس-تاجىريبە الماستى.
ۇبت تاپسىراتىن بارلىق مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ پسيحولوگيالىق دايىندىعىن ارتتىرۋ جانە ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋگە دايىندىعىن تەكسەرۋ ماقساتىندا وبلىس كولەمىندەگى بارلىق ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ وتكىزۋ پۋنكتتەرىنىڭ ارنايى بەكىتىلگەن اۋديتوريالارىندا سىناما تەستىلەۋلەر وتكىزىلدى. وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى تاراپىنان جۇرگىزىلگەن وسىنداي جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ 2010 جىلعى ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدەگى كورسەتكىشتەرى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ەداۋىر ارتتى.
بيىلعى جىلى جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردى 11106 وقۋشى اياقتاسا, ونىڭ 7531-ءى ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋگە قاتىستى. ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 2009 جىلى ورتاشا بالل 70,92 بولسا, 2010 جىلى 76,16-نى قۇرادى, ياعني 5,24 بالعا ءوستى. ءسويتىپ, وتكەن جىلى وبلىس بويىنشا تومەن كورسەتكىشتەر كورسەتكەن مەكتەپتەردىڭ سانى ەداۋىر ازايىپ وتىر. بيىل “التىن بەلگى” توسبەلگىسىنە ۇسىنىلعان 167 وقۋشى ءوز بىلىمدەرىن دالەلدەدى. ەرەكشە ۇلگىدەگى اتتەستاتقا ۇسىنىلعان وقۋشىلاردىڭ ۇلەسى دە وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ارتا ءتۇستى.
ءبىزدىڭ باعىت – ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ. ول ءۇشىن وبلىستا بارلىق جاعداي جاسالعان. سوندىقتان ءبىلىم ساپاسىن ودان ءارى ارتتىرۋ الداعى ۋاقىتتاردا دا وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باستى نازارىندا بولادى دەپ سەندىرەمىز.
سۇلۋشاش قۇرمانبەكوۆا, جامبىل وبلىسى اكىمدىگى ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باستىعى.
جامبىل وبلىسى.
بالالارعا بازارلىق
جاڭا وقۋ جىلى قارساڭىندا ورتالىق پاركتە بيىل, مىنە وسىمەن ءۇشىنشى رەت “مەكتەپكە جول” دەگەن تاقىرىپپەن ارنايى اكتسيا ءوتكىزىلدى. وندا ادەتتەگىدەي قالاداعى كوپ بالالى جانە تۇرمىسى تومەن وتباسىلارىنا ارناپ جارمەڭكە ۇيىمداستىرىلىپ, وقۋشىلار كيىمدەرى مەن وقۋ قۇرال-جابدىقتارى ارزان باعامەن ساتىلدى. ال مۇنداي قولايلى مۇمكىندىكتى قالاداعى بەس مىڭنان استام وتباسى يەلەندى.
مۇنىڭ سىرتىندا 40 بالاعا قالا كاسىپكەرلەرى تاراپىنان جالپى قۇنى 53 مىڭ تەڭگە تۇراتىن بازارلىق ۇسىنىلدى. ونىڭ ىشىندە وقۋشى فورماسىنان باستاپ, وقۋشىعا قاجەتتى ۇساق-تۇيەككە دەيىن بار.
داۋلەت سەيسەن ۇلى, سەمەي.
سۋرەتتى تۇسىرگەن رافحات حالەلوۆ.
اۋىلعا كەلىپ اجارىم اشىلدى
ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى – ءبىزدەردىڭ, ياعني جاستاردىڭ قولىندا ەكەنى بەلگىلى. كەمەل كەلەشەك يەسى بىزدەر بۇگىندە قوعامنىڭ جەتەكشى كۇشىنە اينالىپ كەلەمىز. ەلباسىمىزدىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ارقاسىندا مەملەكەتىمىز جاستارعا قامقور قولدارىن سوزۋمەن كەلەدى.
“نۇر وتان” حدپ-نىڭ “جاس وتان” جاستار قاناتىنىڭ ءى سەزىندە جاستار مەن جاس كوشباسشىلارعا, جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ءتۇلەكتەرى مەن بولاشاق كاسىپ يەلەرىنە, ونىڭ ىشىندە اۋىل جاستارى وكىلدەرىنە باعىتتالعان باعدارلامالار مەن جوبالار ازىرلەۋ تاپسىرىلعان بولاتىن. سونداي-اق ەلباسىمىز, “نۇر وتان” حدپ-نىڭ ءتوراعاسى ن.ءا.نازارباەۆ اۋىل جاستارىنىڭ كەمەل كەلەشەگىنە باعىتتالعان “اۋىل جاستارى” جالپىحالىقتىق باستاماسى مەن جوعارى وقۋ ورنىن ءبىتىرۋشى ءتۇلەكتەرگە باعىتتالعان “ديپلوممەن اۋىلعا” اتتى جوبالاردى ءجۇزەگە اسىرۋدى تاپسىرعان ەدى. سونى جاس ماماندار قولداپ, اۋىلعا بەتبۇرىس جاساۋدامىز.
ەلىمىزدىڭ ەڭسەسىن تىكتەيتىن بولاشاق ۇرپاقتى تاربيەلەۋ – مۇعالىمدەرگە جۇكتەلەر زور مىندەت. وسى مىندەت ۇدەسىنەن كورىنۋ ءۇشىن مەن وتكەن جىلى تاراز قالاسىنداعى م.ح.دۋلاتي اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ساندىك قولدانبالى جانە كوركەمدەۋ ءوندىرىسى بويىنشا كاسىپتىك ءبىلىم پەداگوگى ماماندىعىن الىپ, اۋىلعا اتباسىن بۇردىم. ياعني, قارماقشى اۋدانىنا قاراستى جوسالى كەنتىندەگى №250 ورتا مەكتەپتىڭ تەحنولوگيا ءپانىنىڭ مۇعالىمى بولىپ قىزمەت ىستەپ, جاستارعا ساپالى ءبىلىم, سانالى تاربيە بەرۋدە بارلىق كۇش-جىگەرىمدى جۇمساۋدامىن.
ەلباسىمىزدىڭ تىكەلەي ىقپالىمەن “ديپلوممەن — اۋىلعا!” بارعان جاس ماماندارعا بارىنشا جاعداي جاسالۋدا. شىنىمدى ايتسام, مەن قالاي اۋىلعا باردىم, سولاي قامقورلىق قۇشاعىنا كەنەلدىم. ەگەر ناقتىلاي ايتار بولسام, 90700 تەڭگە كولەمىندە بىرجولعى جاردەماقى قولىما تيسە, 890,0 مىڭ تەڭگە تۇراتىن 4 بولمەلى تۇرعىن ۇيگە يەلىك ەتۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن 15 جىل مەرزىمگە 0,01 پايىز كولەمىندە نەسيە الدىم. سونداي-اق اۋىلدا قىزمەت ەتۋىمنىڭ ارقاسىندا قالالارداعى الەۋمەتتىك سالالاردا قىزمەت ەتەتىن ماماندارمەن سالىستىرعاندا 25 پايىزعا جوعارىلاتىلعان جالاقى الامىن. اۋىلعا كەلگەن جاس ماماندارعا مۇنان ارتىق قانداي كومەك قاجەت.
مىنە, جاڭا وقۋ جىلى دا باستالدى. مەنىڭ پايىمداۋىمشا, قازىرگى ۇرپاق تاربيەسىندەگى ەڭ وزەكتى ماسەلە – جاستاردىڭ بويىنا ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرىن ەگۋ ارقىلى ىزگىلىككە, يناباتتىلىققا, پاراساتتىلىققا تاربيەلەۋ, جان-جاقتى ءبىلىم بەرۋ. سوندىقتان دا وسىنداي اسقارالى مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋدا بىزدەرگە, ۇستازدار قاۋىمىنا, جۇكتەلەر جۇك تە جەڭىل ەمەس ەكەندىگىن سەزىنەمىن. اۋىل جاستارىن ەڭسەلى ەلىمىزدىڭ ەرتەڭگى تىرەگى ەتىپ تاربيەلەپ شىعۋ ءۇشىن ءوز ءارىپتەستەرىمدى “ديپلوممەن — اۋىلعا!” شاقىرامىن. ءيا, اۋىلعا كەلىپ اجارىم اشىلدى.
گاۋھار اليەۆا, №250 مەكتەپ مۇعالىمى. قىزىلوردا وبلىسى, قارماقشى اۋدانى, جوسالى كەنتى.
ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى سەرپىندى جوبالار مەن جاڭا مۇمكىندىكتەر
بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدە ستراتەگيالىق باعىتتار بەلگىلەنىپ, 2020 جىلعا قاراي ءبىلىمدى ەل, سانالى ەكونوميكا جانە جوعارى بىلىكتى جۇمىسشى كۇشىن قالىپتاستىرۋ مەجەسى كوزدەلىپ وتىر. ياعني, ءبىلىم بەرۋ ءىسىن دامىتۋ ەلىمىزدىڭ كەلەشەكتەگى گۇلدەنۋىنىڭ باستى كىلتى, تۇعىرناماسى بولۋى ءتيىس. بۇل ءۇشىن ءبىلىم بەرۋدى تۇبەگەيلى تۇردە جەتىلدىرۋ قاجەت, دەمەك, بىلىمگە سالىناتىن قارجىنىڭ مولشەرلى جانە تۇراقتى تۇردە كوبەيۋى دەگەنىمىز – ءبىلىم بەرۋ ساپاسىنىڭ ارتۋى بولىپ شىعادى. ءبىلىم تەك ەكونوميكالىق جاعىنان ءتيىمدى عانا بولىپ قويماي, الەۋمەتتىك تۇرعىدان دا پايدا اكەلەدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ءبىلىم بەرۋ سالاسىن جەتىلدىرۋ مەن دامىتۋ ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ءبىلىم سالاسىن جان-جاقتى قولداۋى مەن ادام كاپيتالىن دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعى مەن قاجەتتىلىگىن جەتە ءتۇسىنۋى ناتيجەسىندە قولعا الىنۋدا. وعان دالەل ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ “قازاقستان–2030” ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارىنىڭ باسىم باعىتتارى بولىپ بەلگىلەنۋىندە.
جاڭا مىندەتتەردى شەشۋ ءۇشىن بىرقاتار نورماتيۆتىك قۇجاتتار مەن باعدارلامالاردىڭ قابىلدانۋى قاجەت ەكەنى ايان. ولاردىڭ باستىلارى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ء“بىلىم تۋرالى” زاڭى, “ستراتەگيا–2020” دامۋ جوسپارى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2008-2012 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى, 2007-2011 جىلدارعا ارنالعان “قازاقستان بالالارى” باعدارلاماسى, ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ جوباسى, ت.ب.
ەلدىڭ دامۋ ۇدەرىسىندە ادامي قۇندىلىقتاردىڭ وركەندەۋى ستراتەگيالىق ماڭىزدى ماقسات بولىپ سانالادى. قازاقستانداعى قازىرگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ كوركەيۋى ادام كاپيتالىنىڭ ءرولىن باعالاۋعا, تەڭ ءبىلىم الۋ مۇمكىندىكتەرىن تۋعىزۋعا, جوعارى ءبىلىم بەرۋ ستاندارتتارىنا قول جەتكىزۋگە كوڭىل بولە وتىرىپ جۇرگىزۋدى قاراستىرادى. وسى ورايدا ەلباسىنىڭ “بولاشاق” باعدارلاماسى ادام كاپيتالىن دامىتۋعا زور ۇلەس قوسقان جوبالاردىڭ بىرەگەيى بولىپ تابىلادى.
ەلىمىز بۇگىنگى تاڭدا ءبىلىم سالاسىنا جانە ادام مەن بالا قۇقىعىن قورعاۋعا قاتىستى نەگىزگى حالىقارالىق قۇجاتتارعا قاتىسۋشى ەلدەر ساناتىندا. ولار: “ادام قۇقىعى تۋرالى” دەكلاراتسيا, بالا قۇقىعى تۋرالى كونۆەنتسيا, ادامنىڭ ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك جانە مادەني قۇقىعى جونىندەگى حالىقارالىق دەكلاراتسيا. قازاقستان “جالپىعا ءبىلىم بەرۋ” بۇكىلالەمدىك فورۋمدارىنىڭ ۇسىنىمدارىن قولداۋ جانە جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا “جالپىعا ءبىلىم بەرۋ” ۇلتتىق ءىس-قيمىل جوسپارىن قابىلدادى.
قازاقستاننىڭ الەمدىك ءبىلىم كەڭىستىگىنە جول اشۋىنا 2010 جىلدان باستاپ ەلىمىزدىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا جەتەكشىلىك ەتۋى دە زور مۇمكىندىك تۋعىزىپ وتىرعان باستى فاكتور.
بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ دامۋ باعدارلاماسى بايانداماسىنا سايكەس, ەلىمىز 2009 جىلى ادامي دامۋى يندەكسى بويىنشا 182 ەلدىڭ اراسىندا 82 ورىنعا تۇراقتاپ, ادام دامۋى جونىندەگى جوعارى دەڭگەيلى ەلدەر قاتارىنان كورىنە ءبىلدى. اتالعان ۇيىمنىڭ دەرەگى بويىنشا قازاقستانداعى ساۋاتتىلىق حالىقتىڭ 99,6 پايىزىن قۇرايدى. بۇل وتە جوعارى كورسەتكىش.
سوڭعى ءۇش جىلدا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى تالداۋ بارىسى كورسەتىپ وتىرعانداي وتاندىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ قىزمەتى, ونى رەسۋرستىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋ, ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىن ۇيىمداستىرۋ جانە ىسكە اسىرۋ باعىتىندا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعداي تۋدىرۋ دەڭگەيى بويىنشا بىرقاتار ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىلدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2005-2010 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ناتيجەسىندە بارلىق دەڭگەيلى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ ماتەريالدىق بازالارى نىعايتىلدى.
2009-2010 وقۋ جىلى ەلىمىزدە 7801 مەكتەپ جۇمىس ىستەسە, وندا 2 ملن 491 وقۋشى ءبىلىم نارىمەن سۋسىندادى. 1991-2006 جىلدارى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن بارلىعى 133 مەكتەپتىڭ قابىرعاسى قالانعان بولسا, 2007-2011 جىلدارى 245 ءبىلىم وشاعى سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلۋدە.
بۇگىنگى كۇنى ءبىلىم بەرۋ سالاسىن ارتتىرۋدىڭ باستى تەتىگى, ءبىلىم جۇيەسىن اقپاراتتاندىرۋ ەكەنى ايان. زامان تالابىنا ساي ورتا, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى كومپيۋتەرلىك سىنىپتارمەن جابدىقتالدى. سالىستىرمالى تۇردە ايتار بولساق, 1 كومپيۋتەرگە 18 وقۋشىدان كەلەدى. 2001 جىلى عالامتور جەلىسىنە مەكتەپتەردىڭ 23 پايىزى عانا قوسىلعان بولسا, ۇستىمىزدەگى جىلى بۇل كورسەتكىش 98 پايىزعا جەتىپ وتىر. كەڭ جولاقتى ينتەرنەتكە 34 مەكتەپ قوسىلعان. “ون-لاين جۇيەسىمەن وقىتۋ” جوباسى اياسىندا 2007 وقۋ جىلىنان بەرى ينتەراكتيۆتى قۇرالدار ەنگىزىلە باستادى. قازىر ەلىمىزدەگى 3385 مەكتەپتە ينتەراكتيۆتى كابينەتتەر جۇمىس ىستەپ تۇر.
قولدا بار مالىمەتتەرگە سۇيەنەر بولساق, ەلىمىزدەگى ءبىلىم ساپاسى جىلدان جىلعا كوتەرىلىپ كەلەدى. وعان ۇبت ناتيجەسى, حالىقارالىق وليمپيادا جەڭىمپازدارىنىڭ سانى دالەل بولادى.
2009 جىلعى جاپپاي ءبىلىم بەرۋ مونيتورينگى بويىنشا يۋنەسكو-نىڭ ارنايى بايانداماسىندا كورسەتىلگەندەي بارشاعا ارنالعان ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ يندەكسى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسى 129 ەلدىڭ اراسىندا 1-ورىنعا قول جەتكىزدى. بۇل كورسەتكىش ءبىلىم بەرۋ سالاسى بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان ءىس-شارالار مەن قىرۋار ەڭبەكتىڭ جەمىسى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ءتىمSS – 2007 زەرتتەۋىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا رەسپۋبليكا مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ ماتەماتيكا ءپانى بويىنشا كورسەتكەن ناتيجەسى – 5 ورىن. حالىقارالىق ستاندارت بويىنشا ەلدىڭ ءبىلىم سالاسىنداعى دەڭگەيىن انىقتاۋ نەگىزىنەن ماتەماتيكا ءپانى بويىنشا جۇرگىزىلەتىنىن ەسكەرسەك, ءبىلىم سالاسىنداعى وڭ وزگەرىستەر ءوزىنىڭ جەمىسىن كۇننەن كۇنگە كورسەتىپ كەلەدى. ەلدىڭ ءۇمىتىن ۇكىلەپ وتىرعان جاس جەتكىنشەكتەر تەك ماتەماتيكا ءپانىن عانا ەمەس, سونداي-اق جاراتىلىستانۋ پاندەرىنەن دە وتە جوعارى كورسەتكىشكە قول جەتكىزىپ, الەمدە 11 ورىنعا تۇراقتادى. حالىقارالىق سالىستىرمالى زەرتتەۋلەردىڭ ءناتيجەلەرى كورسەتكەندەي, قازاقستاندىق وقۋشىلار ماتەماتيكا مەن جاراتىلىستانۋ پانىنەن ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى. بۇل قازاقستان تاريحى, قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى, شەتەل تىلدەرى, ت.ب. گۋمانيتارلىق باعىتتاعى پاندەردى دە ءوز دەڭگەيىندە مەڭگەرگەنىن دالەلدەسە كەرەك.
ناتيجەسىندە مۇنداي ينتەللەكتۋالدىق سايىستاردى قازاق جەرىندە دە وتكىزۋ ءمارتەبەسىنە قول جەتكىزىلدى. تمد ەلدەرى اراسىندا العاش رەت حالىقارالىق ماتەماتيكالىق وليمپيادانىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ۇيىمداستىرىلۋى حالىقارالىق وليمپيادالىق كوميتەتتىڭ جاس قازاقستاندىق ماتەماتيكتەردىڭ جەتىستىگىن مويىنداعاندىعى دەپ باعالاۋعا بولادى. ءبىلىم سايىسى 2010 جىلعى 6-12 شىلدە ارالىعىندا “بالداۋرەن” رەسپۋبليكالىق وقۋ-ساۋىقتىرۋ ورتالىعىندا وتكىزىلدى. ونىڭ جۇمىسىنا الەمنىڭ 100-دەن استام ەلىنەن كوماندالار قاتىستى. جالپىكوماندالىق ەسەپتە قازاقستاندىقتار 5-ءشى ورىنعا يە بولدى. دارىندى بالالارىمىز 3 التىن, 2 كۇمىس مەدالعا جانە 1 ماقتاۋ گراموتاسىنا قول جەتكىزدى.
جالپى ءبىلىم بەرەتىن پاندەر بويىنشا حالىقارالىق وليمپيادالار مەن عىلىمي جارىستاردا جەڭىمپازدار سانى ءوسىپ كەلەدى. وتكەن وقۋ جىلىندا ماتەماتيكا, فيزيكا, حيميا جانە بيولوگيا بويىنشا پرەزيدەنتتىك وليمپيادا ناتيجەلى باستالدى, ەندى اتالعان ءبىلىم سايىسى جىل سايىن ۇيىمداستىرىلاتىن بولادى.
ەلىمىز دارىندى بالالاردىڭ عىلىمعا دەگەن تالابىن ۇدايى قولداپ كەلەدى. مىسالى, جاس قازاقستاندىقتار سوڭعى جىلدارى تومەندەگى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى سايىستارعا قاتىسۋعا مۇمكىندىك العان: حالىقارالىق ماتەماتيكالىق وليمپيادا, بالكان ماتەماتيكالىق وليمپياداسى, باتىس-قىتاي ماتەماتيكالىق وليمپياداسى, “ماتەماتيكا جانە جوبالاۋ” حالىقارالىق كونكۋرسى, ت.ب. حالىقارالىق دەڭگەيدەگى وسى ىسپەتتى جارىستاردا قازاقستاننان بارعان تالانتتى بالالار 62 مەدالعا يە بولسا, ولاردىڭ 8 – التىن, 17 – كۇمىس, 37 قولا مەدال بولدى.
مەكتەپ تۇلەكتەرىنىڭ ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ قورىتىندىسى بويىنشا 2009 جىلعى كورسەتكەن كورسەتكىشى – 74,9 بالل بولسا, 2010 جىلدىڭ قورىتىندىسى – 84,8 بالعا جەتىپ وتىر. رەسپۋبليكا بويىنشا مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ اراسىنان 35 وقۋشى وزدەرىنىڭ ينتەللەكتۋالدى دەڭگەيىن دالەلدەپ, ەڭ جوعارى 125 بالل جينادى. 100 بالدان جوعارى ناتيجە كورسەتكەن تۇلەكتەر جالپى مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ 12 پايىزىن قۇرادى. بۇل, ارينە, مەملەكەتتىڭ ءبىلىم سالاسى بويىنشا جۇرگىزىپ وتىرعان وڭ ساياساتىنىڭ جەمىسى دەپ بىلەمىز.
قازىر رەسپۋبليكادا ءۇش تىلدە قاتار ءبىلىم بەرەتىن 33 مەكتەپ جۇمىس ىستەۋدە. ولاردا 3749 وقۋشى ءتىل ۇستارتۋدا. مۇندا ماتەماتيكا, فيزيكا, ينفورماتيكا, حيميا, بيولوگيا, گەوگرافيا, ەكونوميكا پاندەرى اعىلشىن تىلىندە وقىتىلادى.
وسىنداي سەرپىندى جوبالاردىڭ ءبىرى ەلباسى تاپسىرماسىنا سايكەس فيزيكا-ماتەماتيكالىق جانە حيميا-بيولوگيالىق باعىتتاعى بىرىكتىرىلگەن باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىراتىن “نازارباەۆ ينتەللەكتۋالدى مەكتەپتەر” جەلىسى قۇرىلا باستادى.
قازىردىڭ وزىندە استانا, كوكشەتاۋ جانە سەمەي قالالارىندا 3 ينتەللەكتۋالدى مەكتەپ جۇمىس ىستەيدى. ءبىلىم بەرۋدىڭ وزىق ۇلگىسىنە اينالعان اتالعان مەكتەپتەردە 1 854 وقۋشى وقىپ جاتىر. رەسپۋبليكامىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە جاڭا قوعامعا ساي جاڭا مەكتەپتەر كەزەڭ-كەزەڭمەن اشىلاتىن بولادى. وسى 2010-2011 وقۋ جىلىنىڭ ءوزىندە ينتەللەكتۋالدى مەكتەپتەر استانا, تالدىقورعان, وسكەمەن قالالارىندا ىسكە قوسىلماق.
تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2008-2012 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلۋدا, بۇعان قوسا ايماقتىق باعدارلامالار قابىلداندى. ەلىمىزدەگى تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى دا جىلدان جىلعا ارتىپ كەلەدى. مىسالى, 2007 جىلعا قاراي مۇنداي ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ سانى 830 بولسا, 2010 جىلعا قاراي 882-گە ارتىپ, 52 كوللەدج بەن ليتسەي ىسكە قوسىلدى. ەرتە باستان جەتكىنشەكتەردى ءارتۇرلى قاجەتتى ماماندىقتارعا باۋليتىن مۇنداي مەكەمەلەردە بۇگىنگى تاڭدا 609 مىڭ ادام وقىپ جاتىر. بۇل سالاعا بولىنگەن قارجى دا ەسەلەنىپ, وقۋ ورىندارىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازالارى 1,4 ملرد تەڭگەگە جاڭارتىلدى. بۇل ىسكە باسشىلىق جاساپ وتىراتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى جانىنان تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ مەن كادرلار دايارلاۋ جونىندە ۇلتتىق كەڭەس قۇرىلىپ وتىر. ال, 2015 جىلعا قاراي جۇمىس بەرۋشىلەرمەن بىرىگىپ حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي كاسىپتىك ستاندارت قۇجاتتارى جاسالىپ, ەنگىزىلەتىن بولادى. بۇل شارا ىشكى جانە سىرتقى ەڭبەك نارىعىندا تانىمال ۇلتتىق بىلىكتىلىك جۇيەسىنىڭ نەگىزى بولىپ تابىلادى.
تۇلعانى تاربيەلەۋ مەن الەۋمەتتەندىرۋ ءىسى دە مەكتەپتەردىڭ ءتالىم-تاربيە بەرۋ ۇدەرىسىنە جاڭاشا كوزقاراسپەن قاراۋدى مىندەتتەيدى. سەبەبى مەكتەپتە عانا ءبىلىمدى, دەنى ساۋ, ىزگىلىك جولىن بەكەم ۇستانعان تۇلعا كەلبەتى قالىپتاسادى. سوندىقتان ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى ءوزى ورنالاسقان اۋداندار مەن ەلدى-مەكەندەردەگى مادەنيەتتىڭ ورتالىعى بولىپ قالۋى ءتيىس. وقۋشىلارعا تاربيە بەرۋدە پەداگوگيكالىق مادەنيەتتىلىكپەن قاتار, اتا-انالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن دە ارتتىرۋ تۇيتكىلدى ماسەلەنىڭ ءبىرى بولىپ وتىر.
ەلباسىنىڭ 2010 جىلعى 17 تامىزدا “سوت جۇيەسى مەن قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جونىندەگى شارالارى تۋرالى” جارلىعى شىقتى. قۇجاتتا قاراۋسىز, باقىلاۋسىز, پاناسىز قالعان بالالارعا شۇعىل تۇردە پسيحولوگيالىق, الەۋمەتتىك كومەك كورسەتىپ, ولاردىڭ ومىرگە بەيىمدەلۋىنە جاعداي جاساۋ شارالارى قاراستىرىلادى. مۇنداي جاعدايعا دۋشار بولعان بالالاردى بەيىمدەۋ ورتالىقتارى ىشكى ىستەر جۇيەسىنەن ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا وتەتىن بولادى.
جاس ۇرپاققا مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە بەرۋ مەن وقىتۋ ەلباسىنىڭ تىكەلەي باقىلاۋىنداعى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. وسى ءىستى وڭالتۋ ماقساتىندا “بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە جانە وقىتۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان “بالاپان” باعدارلاماسى” قابىلداندى. بۇل جوبا بويىنشا بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەرمەن قامتۋ 5 كەزەڭ ارقىلى ساتىلاي جۇرگىزىلىپ, 2014 جىلعا قاراي بۇلدىرشىندەردىڭ 70 پايىزىن قامتۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇگىنگى كۇنى ەلىمىزدە 4972 مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىم جۇمىس ىستەۋدە, ولاردىڭ 2003-ءى بالاباقشا. مەكتەپ جانىنان اشىلعان شاعىن ورتالىقتار مەن بالاباقشالاردا 373 160 تاربيەلەنۋشى قامتىلعان, ولار مەكتەپكە دەيىنگى بالالار سانىنىڭ 38,7 پايىزىن قۇرايدى. 2007-2009 جىلدار كەزەڭىندە 142,1 مىڭ ورىندىق 2557 مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىم اشىلدى, ونىڭ ىشىندە 75 ورىندىق 612 بالاباقشا قىزمەت ەتۋدە.
ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردىڭ جەلىسىن كەڭەيتۋ بويىنشا بىرقاتار شارالار بەلگىلەدى. ايتالىق:
- 2009-2015 جىلدارى مەملەكەتتىك جانە جەكەمەنشىك ينۆەستيتسيا ەسەبىنەن ىسكە قوسىلاتىن نىسانداردىڭ كەستەسى جاسالدى;
- “جول كارتاسى” اياسىندا كۇردەلى ءجوندەۋگە جاتاتىن بالاباقشالار ءتىزىمى انىقتالدى;
- شاعىن ورتالىقتار مەن بالاباقشالاردى اشۋ رەسىمدەرى جەڭىلدەتىلدى.
“العاشقى قادام” (1-3 جاس), “زەرەك بالا” (3-5 جاس), ء“بىز مەكتەپكە بارامىز” (5-6 جاس) اتتى بالامالى وقۋ باعدارلامالارى بەكىتىلدى.
جالپى العاندا, ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا ءبولىنىپ وتىرعان قارجى كولەمى دە جىلدان جىلعا ەسەلەنىپ ارتىپ وتىر. وعان بولىنگەن بيۋدجەتتىك قارجىنىڭ ءوسۋى مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ شىعىس بولىگىمەن قاتار, ىشكى جالپى ونىمدە دە بايقالادى. ناقتى ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە سۇيەنەر بولساق, 2008 جىلمەن سالىستىرعاندا ءبىلىم بەرۋگە ءبولىنگەن قارجى 9,5 پايىزعا (702 ملرد. تەڭگە) ارتىپ, ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 3,7 پايىزىن قۇرادى.
ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىندا شەتەلدەگى وزىق تەحنولوگيالاردى وتاندىق جۇيەگە ەنگىزۋ مەن تاجىريبە الماسۋ بويىنشا 130-دان اسا حالىقارالىق كەلىسىمدەر جاسالدى. 150-دەن استام ءبىلىم-عىلىم ۇيىمدارى شەتەلدىك سەرىكتەستەرىمەن تىكەلەي بايلانىس ورناتىپ وتىر.
ستراتەگيالىق جوسپارلارعا سايكەس, 2015 جىلى 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋ مودەلى بويىنشا “بەيىندىك مەكتەپكە” قابىلداۋ جۇزەگە اسىرىلادى. الەمدىك ستاندارتتاردىڭ ۇدەسىنەن شىققان وسىنداي مەكتەپتەردىڭ العاشقى قارلىعاشتارى 2017 جىلى قانات قاعادى.
جاڭا قوعام مۇعالىمى – جاڭا تالاپتاردى بويىنا سىڭىرگەن جان-جاقتى, جەتىلگەن مامان بولۋى ءتيىس. بۇل ءۇشىن ۇستازدار قاۋىمى ۇنەمى ىزدەنۋ, شىعارماشىلىق جۇمىس ۇستىندە جۇرۋمەن قاتار, وزدەرىنىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپ وتىرۋى قاجەت.
ءبىلىم كەڭىستىگىندەگى ايتۋلى وقيعالاردىڭ ءبىرى رەتىندە – تمد ەلدەرى حالىققا ءبىلىم بەرۋ قىزمەتكەرىنىڭ 2010 جىلى 26-27 ساۋىردە استانا قالاسىندا وتكەن تۇڭعىش سەزىنە توقتالۋعا بولادى. مۇعالىمدەردىڭ وسىناۋ كەلەلى باسقوسۋىنداعى وزەكتى ماسەلەلەر قاتارىندا – ءبىلىم سالاسىنداعى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ, ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىن جەتىلدىرۋ سياقتى ماسەلەلەر كوتەرىلدى. مۇنداي يگى شارالار ەلىمىزدىڭ تاعى ءبىر سەرپىندى جوباسى رەتىندە حالىقارالىق قاۋىمداستىق تاراپىنان وڭ باعاسىن الدى.
ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى بولىپ جاتقان جەتىستىكتەر مەن جاڭالىقتار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ جەتە كوڭىل اۋدارىپ, جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋى مەن باستامالارى ارقاسىندا جۇزەگە اسىپ جاتقانىن ەرەكشە اتاپ ايتقان ءجون. تاۋەلسىزدىكتى باياندى ەتۋدە ءبىلىمنىڭ ماڭىزدىلىعىن جەتە ءتۇسىنۋ, ەكونوميكالىق جانە قارجىلىق قيىندىقتارعا قاراماستان, وسى سالاعا بارىنشا ىجداھاتتىلىقپەن قولداۋ كورسەتۋ – اسقان بولجامپازدىقتىڭ بەلگىسى. ءتىپتى قازىرگى دۇنيەجۇزىنىڭ بارلىق ەلدەرىندە بەلەڭ العان ەكونوميكالىق داعدارىس اسەر ەتىپ وتىرعان جاعدايدىڭ وزىندە ەلباسى ءبىلىم سالاسىنا بەرىلگەن قارجىنى ۇنەمى نازاردا ۇستاۋ جونىندە ۇكىمەتكە تىكەلەي تاپسىرما بەرۋمەن كەلەدى.
ەگەمەندى ەلىمىزدى وركەنيەتكە باستار جولدىڭ باستاۋى – مەكتەپ دەسەك, ىبىراي التىنسارين انىقتاما بەرىپ كەتكەندەي, “مەكتەپتىڭ باستى جۇرەگى – مۇعالىم”. قوعام ءۇشىن مەكتەپ – ءبىلىم مەن ءتالىم-ءتاربيەنىڭ ۇياسى, كەلەشەكتىڭ تاعدىرلار توعىسى, ۇرپاقتار ساباقتاستىعىنىڭ ءتىرى كۋاسى. مۇعالىم قانداي بولسا شاكىرتى دە سونداي بولماق.
بيىلعى جاڭا وقۋ جىلىنىڭ, ياعني ءبىلىم كۇنىنىڭ اتا زاڭىمىز – قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 15 جىلدىعى جانە قاسيەتتى رامازان ايىمەن تۇسپا-تۇس كەلۋىن, ەلدىگىمىز بەن يماندىلىعىمىزدىڭ ۇشتاس كەلۋى جاقسىلىقتىڭ نىشانى دەپ بىلەمىن.
ۇشبيىكتەگى جاڭا مەكتەپ
ونىڭ اشىلۋىنا وليمپيادا جۇلدىزدارى قاتىستى
ەكى قاباتتى, اسەم دە ساپالى, ءتۇرلى-ءتۇستى كىرپىشتەن ءورىلگەن مەكتەپ اۋلاسى جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا سىيماي كەتكەن. قۇلاقتان كىرىپ, بويدى باۋرايتىن قۇرمانعازىنىڭ كۇيى ونە-بويىڭدى شىمىرلاتادى. اق جاۋلىقتى اجەلەر شاشۋ شاشىپ قارسى الدى. ۇشبيىك بولعالى, مۇندا شاقىرساڭ دا كەلتىرە المايتىن مارتەبەلى قوناقتاردى كورمەگەن شىعار. نەسىن ايتاسىز, مەكتەپتىڭ اشىلۋىنا جينالعانداردىڭ قۋانىشىندا شەك جوق.
وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ شالعايداعى اۋىلداعى ءبىلىم ورداسىنىڭ اشىلۋىنا ەلىمىزدىڭ ابىرويىن اسقاقتاتىپ جۇرگەن وليمپيادا چەمپيوندارى جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆ پەن يۋري مەلنيچەنكونى, قازاقتىڭ ءبىرتۋار ازاماتى, كسرو-نىڭ جەتى دۇركىن, قوس وليمپيادانىڭ كۇمىس جانە قولا جۇلدەگەرى, فيلا-نىڭ بيۋرو مۇشەسى داۋلەت تۇرلىحانوۆتى, انشىلەر مەدەۋ ارىنباەۆ پەن جەڭىس سەيدوللا ۇلىن ەرتىپ كەلىپتى. ءۇشبيىكتە پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى نۇرتاي سابيليانوۆ قۇرمەتتى قوناقتار قاتارىنا قوسىلدى.
وبلىس اكىمىنىڭ باستاماسىمەن وتكەن جىلى دۇنيەگە كەلگەن “تۋعان جەرگە تاعزىم” اكتسياسىنىڭ بۇگىن دە جالعاسىپ, تۋعان جەردەن تۇلەپ ۇشقان قايىرىمدى جاندار ءبىلىم ورداسىنا ۇلەستەرىن قوسۋدا. مەكتەپ اتىن يەلەنگەن اقتايلاق ءبيدىڭ ءمۇسىنىن سىيعا تارتقان جاقسىلىق الداجاروۆ, دەمەۋشىلەر مۇراتاي يمانجاپپاروۆ, جاينا وسپانوۆا, اسقار قاسەنعازين, نۇرلان مولدىباەۆتار ءجونى بولەك ازاماتتار. نۇرلان مەكتەپ تۇلەگى ەكەن, وسى جولى ۇشقان ۇياسىنا اۆتوكولىك سىيلاپتى.
وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ سالتاناتقا جينالعانداردى قۇتتىقتاپ, اقجارما تىلەگىن جەتكىزدى.
– قۇرمەتتى ۇشبيىك اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى! سىزدەردى بۇگىنگى جاڭا مەكتەپتىڭ اشىلۋىمەن قۇتتىقتايمىن. ءبىلىم ورداسى ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” باعدارلاماسى بويىنشا نەبارى ەكى جىلدىڭ ىشىندە مەملەكەتتىڭ 434 ميلليون تەڭگەسىنە سالىندى. قۇرىلىستى ساپالى ەتىپ سالىپ بەرگەن “ەلحون” قۇرىلىس كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى ۇلىقبەك تۋماشەنوۆ مىرزاعا العىسىمدى ايتامىن. تەك بۇل ەمەس, جاقىن كۇندەردە تارباعاتاي اۋىلىنىڭ كوكجىرا, ءجانتىكەي, ءۇرجار اۋدانىنىڭ كەلدىمۇرات, كۇرشىم اۋىلدارىندا ءبىلىم وردالارى پايدالانۋعا بەرىلمەك. ەلىمىز ءوسۋ-وركەندەۋ ۇستىندە, ەلباسىنىڭ اتقارىپ جاتقان ىستەرىنە بۇكىل الەم جۇرتشىلىعى ريزا. بۇگىنگى قۋانىشقا جاقسىلىق پەن يۋرانى, ەر داۋلەتتى بىرگە ەرتىپ كەلگەندەگى ماقسات, وسى ءبىلىم ورداسىنان دا ەل ابىرويىن اسقاقتاتاتىن وسىنداي ازاماتتاردىڭ شىعۋىن قالادىم, دەدى اكىم.
بۇدان كەيىن داۋلەت تۇرلىحانوۆ, نۇرتاي سابيليانوۆ يۋ.مەلنيچەنكو, اۋىل جۇرتىن قۇتتىقتاپ, مەكتەپتى قىسقا مەرزىمدە سالعىزدىرىپ بەرگەن ەلباسىنا, وبلىس اكىمىنە العىستارىن ايتتى.
“ەلحون” قۇرىلىس كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى ۇلىقبەك تۋماشەنوۆ سيمۆوليكالىق كىلتتى مەكتەپ ديرەكتورى ايجان سامارحانقىزىنا تاپسىرعان سوڭ, وبلىس اكىمى ب.ساپارباەۆ, اۋدان اكىمى تەمىربەك قاسىمجانوۆ, قازاقستان سپورتىنىڭ جارىق جۇلدىزدارى د.تۇرلىحانوۆ, ج.ۇشكەمپىروۆ, يۋ.مەلنيچەنكو لەنتانى كيىپ, مەكتەپ ءىشىن ارالاپ كوردى. مۇنداعى اكتى زالى, كومپيۋتەرلىك سىنىپ, لابوراتوريالار مەن باسقا دا جابدىقتار كوزدىڭ جاۋىن الادى. ءىشى-سىرتى بىردەي ادەمى, ەدەنى ايناداي جارقىراپ جاتقان, ۇلكەن سپورت زالى بار مەكتەپ جينالعاندارعا ۇنادى.
وڭداسىن ەلۋباي, شىعىس قازاقستان وبلىسى, جارما اۋدانى.
قابىلەتتىلىك بىلىمنەن
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بيىلعى حالىققا جولداۋىندا ورتا ءبىلىم بەرۋدى تابىستى ۇيىمداستىرۋ ماسەلەسىن الدىمىزعا قويعانى ءمالىم. ءبىلىمدى ۇرپاقتىڭ قابىلەتتى بولاتىنى ءالىم-ساقتان بەلگىلى. ءبىز پرەزيدەنتتىڭ وسى جولداۋىنداعى كورسەتىلگەن باعىت-باعدار بويىنشا جۇمىس ىستەۋگە ءتيىسپىز. ءار بالانىڭ تەرەڭ ءبىلىم الۋىمەن قاتار, تاربيەلى بولىپ ءوسۋى دە ۇستاز ءۇشىن سىن دەپ بىلەمىن.
مەن مەملەكەتتىك مارتەبەگە يە بولعان قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىن وقىتۋ ىسىنە بۇكىل سانالى ءومىرىمدى ارناپ كەلە جاتىرمىن. ءبىزدىڭ قازاق تىلىندە وقىتاتىن №119 مەكتەپ-ليتسەيى زامان تالابىنا ساي ءبىلىم مەن سانالى تاربيە بەرۋ جولىندا ءبىر كىسىدەي جۇمىس اتقارىپ كەلە جاتىر. سونىڭ كەيبىر ءناتيجەلەرىنە توقتالار بولساق, مۇعالىم ەڭبەگىن, مەكتەپتىڭ ءمارتەبەسىن انىقتايتىن ۇلتتىق بىرىڭعاي تەست تاپسىرۋ كەزىندە ءبىلىم ۇياسى جىل سايىن جوعارى كورسەتكىشكە قول جەتكىزىپ كەلەدى. مىسالى, 2007-2009 وقۋ جىلدارىنداعى ءبىلىم ساپاسىنىڭ كورسەتكىشى 77,3 بالدى قۇراسا, بيىلعى ءناتيجەمىز 90, 93 بالعا كوتەرىلدى. جاڭا باستالعان وقۋ جىلىنىڭ قورىتىندىسى بۇدان دا بيىك بولادى دەگەن سەنىمدەمىز. سەبەبى, وتكەن وقۋ جىلى اياقتالعاننان بەرى كەزەڭ ىشىندە ۇستازدار قاۋىمى الداعى وقۋ جىلىن قالاي باستايمىز, قانداي جۇمىستاردى اتقارامىز, نەندەي ىستەرگە ۇيىتقى بولىپ, ۇيىمداستىرامىز دەگەن جوبا-جوسپارلارىن جاز بويى ناقتىلاپ, ەندى سونى ءىس ۇستىندە دايەكتەمەك. تەك قانا ءبىلىم ءۇيرەتىپ قانا قويماي, وقۋشىلارعا ەستەتيكالىق, ۇلتتىق باعىتتاعى قۇندىلىقتاردى تەرەڭدەتە مەڭگەرتۋ ماسەلەلەرىن دە جالعاستىرىپ كەلەمىز. بۇل باعىتتاعى جۇمىستارىمىز دا ناتيجەسىز ەمەس. قالالىق شىعارماشىلىق بايقاۋلاردا وقۋشىلارىمىز “مەنىڭ وتانىم – قازاقستان!” اتتى ءان-بي سايىسىندا جۇلدەگەر اتاندى. سول سەكىلدى اباي, شاكارىم, مۇقاعالي وقۋلارىنا قاتىسىپ, 1-2 ورىنداردى يەلەنسە, ت.رىسقۇلوۆ اتىنداعى قازاق ەكونوميكالىق ۋنيۆەرسيتەتى جاريالاعان “گرانتتى ۇتىپ ال!” بايقاۋىندا بيىلعى ءبىر تۇلەگىمىز العاشقى ورىننان كورىنىپ, وقۋعا قابىلداندى. جالپى ۇستازدار قاۋىمى مەن اتا-انالاردىڭ باستى ماقساتى ۇل مەن قىزعا تياناقتى ءبىلىم بەرە وتىرىپ, بىلىكتى ەتىپ شىعارۋ دەسەك, بۇل كەلەشەكتە باسەكەگە قابىلەتتى جاستاردىڭ قالىپتاسۋىنا مول مۇمكىندىك بەرەدى.
ءنازيپا ەگەمبەردى, №119 مەكتەپ-ليتسەيدىڭ قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ جوعارى ساناتتى مۇعالىمى. الماتى.
باستى باعىت — ساپا
وبلىستاعى ءبىلىم مەكەمەلەرى ءبىلىم بەرۋدىڭ نەگىزگى پرينتسيپتەرىن جۇزەگە اسىرا وتىرىپ, ءبىلىم مازمۇنىن جاڭارتۋعا, يننوۆاتسيالىق ۇردىستەردىڭ دامۋىنا, وقىتۋدىڭ جاڭا تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋگە ەرەكشە نازار اۋدارۋدا. وتكەن وقۋ جىلىندا وبلىستاعى 9 گيمنازيا مەن 16 مەكتەپ-گيمنازيا, 2 ليتسەي, 1 مەكتەپ-ليتسەيدە, 4 دارىندى بالالارعا ارنالعان ءبىلىم مەكەمەلەرىندە 20383 وقۋشى جان-جاقتى ءبىلىم السا, 114 مەكتەپتە ءارتۇرلى پاندەر تەرەڭدەتىلىپ وقىتىلىپ, 16 ءبىلىم مەكەمەسىندە ءتۇرلى ەكسپەريمەنتتىك جۇمىستار ۇيىمداستىرىلدى.
اتقارىلعان ناقتى جۇمىستار ناتيجەسىندە وبلىس وقۋشىلارىنىڭ كومانداسى جالپى ءبىلىم بەرەتىن ءپاندەر بويىنشا 2010 جىلعى مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ رەسپۋبليكالىق ءپان وليمپياداسىندا 2-رەسپۋبليكالىق عىلىمي جارىستا 3-جۇلدەلى ورىنداردى جەڭىپ الدى.
2010 جىلعى رەسپۋبليكالىق وليمپيادانىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وبلىس كومانداسى “ەڭ ۇزدىك كوماندا”, ال وبلىستىق دارىندى ەر بالالارعا ارنالعان قازاق-تۇرىك مەكتەپ-ينتەرناتى “ەڭ ۇزدىك وليمپيادا مەكتەبى” اتاقتارىن يەلەندى. حالىقارالىق, دۇنيەجۇزىلىك پاندەر وليمپياداسى مەن عىلىمي جارىستاردا وبلىس وقۋشىلارى 2009 جىلى 13 مەدالعا يە بولسا, 2010 جىلدىڭ العاشقى 7 ايىندا 11 مەدالدى جەڭىپ الدى.
وتكەن وقۋ جىلىندا رەيتينگ بويىنشا وبلىستىق “دارىن” مەكتەپ-ينتەرناتى تمد كولەمىندەگى 100 مەكتەپتىڭ اراسىندا ماسكەۋ قالاسىنداعى ولكەتانۋ جانە بالالار ءتۋريزمى حالىقارالىق اكادەمياسىنا قاتىسقان وقۋشىلاردىڭ جالپى سانى بويىنشا 11-ورىندى, بەلسەندى قاتىسۋشىلاردىڭ سانى بويىنشا 6-ورىندى يەلەندى. 2009 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا وتكەن پرەزيدەنتتىك وليمپيادانىڭ قورىتىندى كەزەڭىندە دارىندى ەر بالالارعا ارنالعان قازاق-ءتۇرىك مەكتەپ-ينتەرناتىنىڭ وقۋشىلارى 2 التىن, 1 كۇمىس مەدالمەن ماراپاتتالدى. مىنە, بۇل قۋانىشتى مىسالداردان وبلىس ۇستازدارىنىڭ ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان جۇمىستارىن كورۋگە بولادى.
مەكتەپ بىتىرۋشىلەردى ۇبت-عا دايىنداۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە مۇعالىمدەرگە ادىستەمەلىك كومەك كورسەتۋ ماقساتىندا وقۋ جىلى بويىنا كوشپەلى كۋرستار ۇيىمداستىرىلدى. وتكەن جىلى ماتەماتيكا, فيزيكا پاندەرىنەن ەڭ تومەن كورسەتكىش كورسەتكەن بايزاق, جامبىل, ت.رىسقۇلوۆ اتىنداعى اۋدانداردا جۇمىس ىستەيتىن مۇعالىمدەر ءۇشىن 5 ارنايى كۋرس ۇيىمداستىرىلىپ, وعان بارلىعى 83 ماتەماتيكا, 41 فيزيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمدەرى قاتىستى. سونداي-اق, شۋ, مويىنقۇم, ت.رىسقۇلوۆ اتىنداعى, جۋالى اۋداندارىنداعى ۇبت-دا تومەن كورسەتكىش كورسەتكەن مەكتەپتەردىڭ مۇعالىمدەرى رەسپۋبليكاداعى 100 ۇزدىك مەكتەپتىڭ تىزىمىنە ەنگەن وبلىستىق “دارىن”, دارىندى ەر بالالارعا ارنالعان قازاق-تۇرىك مەكتەپ ينتەرناتتارىنىڭ جانە تاراز قالاسىنداعى №8, 45 گيمنازيالاردىڭ ءپان مۇعالىمدەرىمەن ءىس-تاجىريبە الماستى.
ۇبت تاپسىراتىن بارلىق مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ پسيحولوگيالىق دايىندىعىن ارتتىرۋ جانە ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋگە دايىندىعىن تەكسەرۋ ماقساتىندا وبلىس كولەمىندەگى بارلىق ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ وتكىزۋ پۋنكتتەرىنىڭ ارنايى بەكىتىلگەن اۋديتوريالارىندا سىناما تەستىلەۋلەر وتكىزىلدى. وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى تاراپىنان جۇرگىزىلگەن وسىنداي جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ 2010 جىلعى ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدەگى كورسەتكىشتەرى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ەداۋىر ارتتى.
بيىلعى جىلى جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردى 11106 وقۋشى اياقتاسا, ونىڭ 7531-ءى ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋگە قاتىستى. ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 2009 جىلى ورتاشا بالل 70,92 بولسا, 2010 جىلى 76,16-نى قۇرادى, ياعني 5,24 بالعا ءوستى. ءسويتىپ, وتكەن جىلى وبلىس بويىنشا تومەن كورسەتكىشتەر كورسەتكەن مەكتەپتەردىڭ سانى ەداۋىر ازايىپ وتىر. بيىل “التىن بەلگى” توسبەلگىسىنە ۇسىنىلعان 167 وقۋشى ءوز بىلىمدەرىن دالەلدەدى. ەرەكشە ۇلگىدەگى اتتەستاتقا ۇسىنىلعان وقۋشىلاردىڭ ۇلەسى دە وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ارتا ءتۇستى.
ءبىزدىڭ باعىت – ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ. ول ءۇشىن وبلىستا بارلىق جاعداي جاسالعان. سوندىقتان ءبىلىم ساپاسىن ودان ءارى ارتتىرۋ الداعى ۋاقىتتاردا دا وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باستى نازارىندا بولادى دەپ سەندىرەمىز.
سۇلۋشاش قۇرمانبەكوۆا, جامبىل وبلىسى اكىمدىگى ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باستىعى.
جامبىل وبلىسى.
بالالارعا بازارلىق
جاڭا وقۋ جىلى قارساڭىندا ورتالىق پاركتە بيىل, مىنە وسىمەن ءۇشىنشى رەت “مەكتەپكە جول” دەگەن تاقىرىپپەن ارنايى اكتسيا ءوتكىزىلدى. وندا ادەتتەگىدەي قالاداعى كوپ بالالى جانە تۇرمىسى تومەن وتباسىلارىنا ارناپ جارمەڭكە ۇيىمداستىرىلىپ, وقۋشىلار كيىمدەرى مەن وقۋ قۇرال-جابدىقتارى ارزان باعامەن ساتىلدى. ال مۇنداي قولايلى مۇمكىندىكتى قالاداعى بەس مىڭنان استام وتباسى يەلەندى.
مۇنىڭ سىرتىندا 40 بالاعا قالا كاسىپكەرلەرى تاراپىنان جالپى قۇنى 53 مىڭ تەڭگە تۇراتىن بازارلىق ۇسىنىلدى. ونىڭ ىشىندە وقۋشى فورماسىنان باستاپ, وقۋشىعا قاجەتتى ۇساق-تۇيەككە دەيىن بار.
داۋلەت سەيسەن ۇلى, سەمەي.
