وزەگىنەن ءوندىر اۋەن توگىلگەن

قازاقستان حالقىنىڭ وسىدان ون بەس جىل بۇرىن تاريحي تاڭداۋ جاساپ, باعىت-باعدارىن, باق-بايلامىن جۇرەك قالاۋىمەن ورنىقتىرعانى ەلدىك ماقساتتاعى تولاعاي ءىستىڭ توقتاۋسىز اتقارىلۋىنا سەبەپ بولدى دەسەك, جاسامپازدىقتىڭ جاڭىلماس جارعىسى بولعان كونستيتۋتسيا بارشا جارقىن قادامداردىڭ قاينار باستاۋىنا اينالىپ, قاستەرلى قۇندىلىقتىڭ قاعيداتتارى قىمبات تۇعىرعا بالانۋدا. ال قازاق ەلىنىڭ وسىناۋ قىسقا مەرزىمدە مىزعىماس مەملەكەتتىلىگىن قالىپتاستىرىپ, بايتاق دالانىڭ بايراعىن نىقتاعان, تۇتاستىق پەن تاۋەلسىزدىكتىڭ كەپىلى رەتىندەگى ءھام ءوزارا بىرلىك مەن تۋىستىق سەزىمىن بەكىتكەن اتا زاڭى تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىقتىڭ بەرىك تۇتقاسى بولعانىن قاشاندا حالقىنا قاداپ ايتاتىن ەلباسىنىڭ وسى ءبىر مۇراتى, قازاقستان كونستيتۋتسياسى زاڭ  قارپىندە ورنەكتەلگەن جالپى ۇلتتىق يدەيا ەكەنىن مەگزەگەن تۇجىرىمى قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 15 جىلدىعى قۇرمەتىنە تاۋەلسىزدىك سارايىندا وتكەن مەرەكەلىك شارانىڭ باستى لەيتموتيۆى ىسپەتتى ەدى. اتا زاڭنىڭ ايبىنىن اسىرار اجارلى كەشتى ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءوزى تاماشالاپ, ونەرپازداردىڭ شەبەرلىگىنە قوشەمەتپەن ىقىلاس گ ۇلىن تارتۋ ەتتى. قاي ءبىر مەرەكەلىك شارانىڭ بولسىن ساليقالى, سىندارلى ءسوزىن سويلەيتىن, قورعاسىنداي سالماقتى ويىن ارقالايتىن, كوڭىلدى كوك­وراي­عا بولەپ, جۇرەككە ىزگى وت تاستايتىن ءازىز اتتار, بەلگىلى ەسىمدەر بولارى حاق. قازاق ۇلتتىق مۋزىكا ونەرىندە مۇنداي تالانتتى جانداردىڭ ۇنەمى كول بەتىندەگى توستاعان ايداي تولى­عىپ, مولىعىپ جاتۋى زاڭدى جالعاس­تىق. مەملەكەتتىك مەرەكەنىڭ ءمان-مازمۇنىن ءان مەن كۇيمەن بايىتار ولاردىڭ سول مىندەتكە قالتقىسىز مىنسىزدىگى مەن جان يىتەر يىرىمدەرىنە كۋا بولعاندا, ادامنىڭ ەلى مەن جەرىنە دەگەن پەرزەنتتىك سۇيىسپەن­شىلىگىن مۇلتىكسىز ورۋدە ءدال ءان مەن كۇيدىڭ سازىنا تەڭ كەلەتىن باسقا ءبىر قۇدىرەتتىڭ بولۋىنا كۇمان كەلتىرەر ەدىڭىز. اتا زاڭدى جىرلاعان, ۇلى دا­لانىڭ قاسيەتىن ۇلىقتاعان مەرە­كەلىك كەشتىڭ الدىڭعى سابىندا قۇر­مانعازى اتىنداعى قازاق مەم­لەكەتتىك حالىق اسپاپتارى وركەسترى, اباي اتىنداعى مەملەكەتتىك وپەرا جانە بالەت تەاترى, ك.بايسەيىتوۆا اتىنداعى ۇلتتىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ سوليستەرى, جەكەلەگەن تانىمال تۇلعا­لاردان الىبەك دىنىشەۆ سىندى وپەرا ونەرىنىڭ جارىق جۇلدىزدارى تۇرسا, ساحنادان تاعى ءبىراز جاس وركەننىڭ سايگ ۇلىكتىڭ شابىسىنداي شابىتىن كورگەندە, ونەر كوگىندە جاسىنداي جارقىلدايتىن جاستار لەگى ءوسىپ كەلە جاتقانىنا قاپىسىز يلاندىق. اۋەلى سىدىق مۇحامەدجا­نوۆتىڭ “وتان-اناسىن” ورىنداپ, ىلە-شالا شابىتپەن تۇركەشتىڭ “كوڭىل اشار” كۇيىن جالعاستىرعان قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق مەم­لەكەتتىك حالىق اسپاپتارى وركەسترى­نىڭ كۇيشىلەرى ءبىر مەزگىلدە دەمدەرىن ىشتەرىنە بىردەي جۇتىپ, ساۋساق­تارىن بىردەي سەرمەپ, كوشپەلى دالا حالقىنىڭ دارابوز ەكپىنىن قوس ىشەكتى دومبىرانىڭ قوڭىر ۇنىمەن قونىمدى ايشىقتاۋى ايتارلىقتاي شىقتى. ءداستۇرلى مۋزىكاعا نەگىز­دەلگەن ءبىرىنشى بولىمدە ناقىشتى ۇندەر ۇزىلمەي قاتار ورىلە بەرگەندە, قازاقتىڭ حالىق اندەرىنىڭ بوياۋى قانىعا تۇسكەن. ەلىمىزدىڭ ءار ءوڭى­رىندە بەلگىلى ءداستۇرلى ءان مەكتەپتەرى قالىپتاسسا, وسى سارىندى ساناعا شا­شاۋسىز توقۋدا ارۋلاردان ءبيبى­گۇل ساۋىتوۆا, پەريزات تۇراروۆا, ايگەرىم نارتۋەەۆا مەن گۇلسىم الشىنوۆا ەسىمدەرى قازىر ەل-جۇرتقا اجەپتاۋىر تانىس بولىپ قالعان.  قازاق بي ونەرىندە ن. تىلەنديەۆتىڭ “اققۋ ءبيىنىڭ” الار ورنى قاشاندا بيىكتە ەكەنىن بىلەمىز. حورەوگرافتار مۇنىڭ سوڭعى ۋاقىتتا نەشە الۋان ءتۇرىن ازىرلەسە, ك.بايسەيىتوۆا اتىن­داعى ۇوبت-نىڭ بالەت ترۋپپاسى قاتىسۋىمەن ورىندالعان بۇل ۇلگى وزگەشە قىرلارىمەن سۇيسىنتەدى. “تۋعان ەل” ءانى حالىقارالىق كونكۋرستاردىڭ لاۋرەاتى نارۇل تويكەنوۆ پەن ەميل ساقاۋوۆتىڭ ۇندەسكەن اۋەنىمەن تەڭىزدىڭ تولقى­نىنا قاناتىن توسقان شاعالانىڭ ۇنىندەي ەكى جاقتان اسەم قۇيىلا بەرگەن. ەرمەك سەركەباەۆ, الىبەك دىنىشەۆ ىزدەرى ىركىلىسسىز جالعاسا­رىنا سەندىرەر مۇنداي ساتتەن تەك ىستىق اسەر تۇيەسىز. كونستيتۋ­تسيا­مەن تۇيدەي قۇرداس “سەرپەردىڭ” بەس وركەنى كيەلى دومبىرانى كۇيدەستە­مەن كۇمبىرلەتتى. سوڭىنان قۇرمان­عازى وركەسترى قوسىلا جونەلگەندە, اعىل-تەگىل توگىلگەن كۇي نوسەردەن دالانىڭ كوڭىل ايناسى جارقىرادى. كەشتىڭ بۇرىنعى مەرەكەلىك شارالاردان ءبىر ەرەكشەلىگى بار ما دەيتىن بولساق, ارينە, ءبىرىنشى كەزەكتە وندىردەي جاس ونەرپاز­داردىڭ ۇلكەن ساحناعا شىعۋىنا كو­ڭىل بولىنگەنى قۋانتادى. بۇل – ءبىر. ال ەكىنشىدەن, وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ قازاقشا اندەردى تامىلجىتا شىر­قاۋى كەلەشەكتە وپەرا جانرىندا تىڭ ەسىمدەردىڭ جارقىراپ كورىنۋىنە ۇمىتتەندىرەدى. ەكىنشى بولىمدە ساحنا تورىنە ك.بايسەيىتوۆا اتىنداعى ۇوبت-نىڭ سيمفونيالىق وركەسترى جايعاسىپ, حالىقارالىق كونكۋرستاردىڭ لاۋ­رەاتى الان بورىباەۆتىڭ ديريجەر­لىك ەتۋىمەن ت.قاجىعاليەۆتىڭ “قىز قۋ” شىعارماسى شابىتتى ورىن­دالدى. شتراۋستىڭ “جارقانات” وپەرەتتاسىنان ادەلدىڭ شۋ­ماقتارى حالىقارالىق كونكۋرس­تاردىڭ لاۋرەاتى, ءوزىنىڭ جاستىعىنا قاراماستان, ميلان وپەرا مەك­تە­بىنەن كوپ نارسە ۇيرەنىپ ۇلگەرگەن, كەلەشەگىنەن مول ءۇمىت كۇتتىرەتىن ماريا مۋدرياكتىڭ شىرقاۋىندا شىنايى قابىلداندى. حالىقارا­لىق كونكۋرستاردىڭ لاۋرەاتتارى الەكساندر سمەتانين, ولەگ تا­تاميروۆ پەن ەۆگەني چاينيكوۆتىڭ قازاقتىڭ حالىق اندەرىنەن ءان شاشۋىن, سول سياقتى كلاۆديا كرو­پاچەۆا, ەلەنا گانجا, ولگا لۋكا­شەۆا سالعان قازاق اندەرىنىڭ گۇل­دەس­تەسىن تىڭداعان كورەرمەن ىقى­لاستانا قول سوقتى. قازاق انشىلەرى يتالياننىڭ, ورىستىڭ, باسقا دا حالىقتاردىڭ وپەرالارىن ورىنداۋ­دان, تاۋبە, ەشكىمنەن كەم قالىپ جاتقان جوق, ءتىپتى كەي جاعدايدا ولاردىڭ وزدەرىنە جەتەقابىل ورىن­دايتىنى مويىندالادى, ال ەندى وزگەنى قازاقشا شىرقاتۋدا ءىسىمىز كەمشىن سوعىپ جاتقانى تاعى ايان. مىنە, وسىنداي ءمولدىر باستاۋلار كەلەشەكتە سول ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرارىنا سەنەمىز. بيبىگۇل اپامىز ورىنداعان اندەردىڭ نازىك تولقىندارىن كومەكەيمەن جەتكىزۋ كەز كەلگەننىڭ قولىنان كەلە بەرمەسىن انشىلەر ءوز ونەرلەرى ارقىلى انىق اڭعارتقانداي. “جىگىتتەر” توبى اسكەري كيىم­مەن ا.دۇيسەنوۆتىڭ “ايبىندى ار­مياسىن” جالىندى ۇنمەن جاڭعىرت­تى. جانات شىبىقباەۆ, ارداق بالاجانوۆا, دوسىمجان تاڭاتاروۆ, احات كەنجەباەۆ پەن اسەل مادە­كە­شوۆا ورىنداۋىندا ەل اراسىنا كەڭ تاراي باستاعان م.قاسىمبەكوۆ پەن ب.تىلەۋحانوۆتىڭ “جان اعا” ءانى تەك ەلباسىنا عانا ارنالىپ قويماي, ەلى مەن جەرىن سۇيەتىن ارلى ازاماتتىڭ ءبارىنىڭ تۇلا بويىن نامىستىڭ نايزالى ۇشىمەن تۇيرەيتىن ناعىز پاتريوتتىق انگە اينالىپ كەتكەنى شىندىق. كەش سوڭىندا ولەگ تاتاميروۆ پەن باۋىرجان اندەرجانوۆ شىر­قاۋىنداعى ت.قاجىعاليەۆتىڭ “قا­زاقستان” ءانى قازاقتىڭ دارحان دالا­سىنداي كوككە سامعاي جايىلىپ, جۇرەكتەرگە شاتتىق كۇيىن سەبەلە­گەنىنە سەلكەۋ تۇسىرمەيمىز. قاراشاش توقسانباي.