كونستيتۋتسياعا قۇرمەت – ەلگە قۇرمەت

بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن باستاۋ العان “كونستيتۋتسيا – مەملەكەتتىڭ دەموكراتيالىق دامۋىنىڭ نەگىزى” تاقىرىبىنداعى حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا ەرتەسىنە ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باس وقۋ عيماراتىندا جالعاستى. جالپى سەسسيا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ باس اۋدي­تورياسى سانالاتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ اۋديتورياسىندا بولدى. ەكىنشى پلەنارلىق ءماجىلىس وتىرىسىنا كونستيتۋتسيالىق كەڭەس توراعاسى يگور روگوۆ ەقىۇ ەكپا-نىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى كيممو كيليۋنەن, بىرقاتار شەتەل كونستيتۋتسيالىق سوتتارىنىڭ توراعالارى مەن سۋديالارى, دەپۋتاتتار مەن زاڭگەرلەر قا­تىستى. وتىرىستى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسي­تە­تىنىڭ رەكتورى باقىتجان ءابدىرايىم ۇيلەستىرىپ وتىردى. الدىمەن ءسوز العان باقىتجان جارىلقا­سىن­ ۇلى قازاقستاننىڭ اتا زاڭى الەمدىك جانە وتاندىق زاڭ-قۇقىقتىق دامۋدىڭ بارشا قۇندىلىقتارى ەسكەرىلە جاسالعاندىعىن ورىندى كەلتىردى. سان-الۋان پىكىرلى مەملەكەتتەگى دەمو­كراتيالىق سايلاۋلار تاقىرىبىندا قىسقاشا بايانداما جاساعان فينليانديا پارلامەنتىنىڭ مۇشەسى كيممو كيليۋنەن دەموكراتيانىڭ ءوزىن بىرنەشە تۇرعىدان قاراۋعا بولارىمەن ءبولىستى. مۇندا ەڭ باستى ماسەلە ەلدى نەندەي جەتىس­تىك­تەرگە جەتكىزدىك, قالاي باسقارىلۋى كەرەك دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەلۋى شارت. ال لاتۆيا رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق سوتى­نىڭ توراعاسى گۋنارس كۋتريس كۇندەلىكتى ومىردە كونستيتۋتسيانىڭ دەموكراتيا دامۋىنا ىقپال ەتەرىن باسا ايتتى. ونىڭ پايىمىنشا, ءبىز كەرى بايلانىستى دا بايقايمىز. دەموكراتيا دەگەن ءسوز امبەباپ تۇسىنىككە اينالعاندىعىن تىلگە تيەك ەتكەن ليتۆا رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق سوتىنىڭ توراعاسى كەستۋتيس لاپينسكاس قوعامدا دەموكراتيا دەگەنىمىز باسقارۋ نىسانىن بىلدىرەرىن ورتاعا سالدى. بۇل رەتتە باسقارۋ نىسانى بەلگىلى ءبىر قۇقىقتىق توپقا نەمەسە اۆتوكراتقا تيەسىلى بولادى. اتالعان قۇقىقتى ازاماتتار تىكەلەي رەفەرەندۋم نەمەسە وزدەرى سايلايتىن وكىلدەرى ارقىلى جۇزەگە اسىرادى. كونستيتۋتسيادا بەكىتىلىپ بەرىلگەن بارلىق قۇقىقتاردى دەموكراتيالىق ينستيتۋتتار مەن ادام قۇقىقتارى ەركىن­دىگىنىڭ جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى قۇقىعىنىڭ تىكەلەي دەموكراتيانى ىسكە اسىرۋ مۇمكىندىگى رەتىندە ءتۇسىنۋ كەرەك. بۇدان كەيىن مولدوۆا رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق سوتىنىڭ توراعاسى دۋميترۋ پۋلبەرە, موڭعوليا كونستيتۋ­تسيا­لىق سوتىنىڭ توراعاسى جامسران بيام­با­دورج, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ دەپۋتاتى ەربولات مۇقاەۆ, بولگاريا كونستيتۋتسيالىق سوتىنىڭ سۋدياسى يورك پۋدەلكا, وزبەكستان رەسپۋب­ليكاسى كونستيتۋتسيالىق سوتىنىڭ سۋدياسى ۇزاق بازاروۆ, بار-يلان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى زەەۆ حانين (يزرايل), ۋك­راينا كونستيتۋتسيالىق سوتىنىڭ سۋدياسى پەترو ستەتسيۋك, م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ممۋ پروفەسسورى ۆلاديمير كوميسساروۆ جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ باسشىسى ۆياچەسلاۆ كاليۋجنىي كونستي­تۋ­تسيالىق قۇقىق, دەموكراتيالىق مەملەكەتتى قۇرۋ, مۇناي-گاز سالاسىنداعى مەملەكەتتىك مۇددەنى قورعاۋ جانە وزگە دە قۇقىقتىق جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرىن تالقىعا سالدى. تۇستەن كەيىن كونفەرەنتسيا سەكتسيالاردا جالعاستى. ءۇش سەكتسياعا بولىنگەن وتىرىس “كونستيتۋتسيالىق قۇقىق”, “جاريا-قۇقىق­تىق پاندەر” تاقىرىپتارى جانە “جەكە-قۇ­قىق­تىق پاندەر” تاقىرىپتارى بويىنشا ءوتتى. اسقار تۇراپباي ۇلى.