01 قىركۇيەك، 2010

قۇقىق قورعاۋدىڭ ءتيىمدى باعىتتارى

450 رەت كورسەتىلدى
مەملەكەتتىك ماسەلە قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن العان كەزدەن باستاپ ەلىمىزدەگى قۇقىقتىق رەفورما ناقتى جەتىستىكتەرگە جەتتى، سونداي-اق ولاردىڭ سوت-قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىندەگى قىزمەتىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى جالعاسۋدا. ەلباسىمىزدىڭ “قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇقىق قورعاۋ جانە سوت جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارت­تىرۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى” 2010 جىلعى 17 تامىزداعى №1039 جارلىعىمەن قۇقىق قورعاۋ ورگان­دارىن جانە سوت جۇيەسىن مودەرني­زاتسيالاۋ قاراستىرىلعان. جارلىقتىڭ نەگىزىندە جۇرگىزىل­گەن قايتا قۇرۋلار مەملەكەتتىك ورگاندار اراسىندا قىزمەتتەرىنىڭ قايتا­لانۋىن بولدىرماۋعا جانە ولاردىڭ قىز­مەتتەرىن ناقتى ءبولۋ­گە، ءناتي­جەسىندە، ەڭ الدىمەن ازا­مات­تاردىڭ قۇقىقتارى جانە زاڭدى مۇددەلەرىن قورعاۋعا، ولاردىڭ مەملەكەتتىك بيلىك ورگان­دارىنا سەنىمىن ارتتىرۋعا باعىتتال­عاندىعى كۇمانسىز. جارلىقتا ءار مەملەكەتتىك ور­گاننىڭ قىزمە­تىندە شەشۋشى بولىپ تابىلۋى ءتيىس الدىن الۋ ماقسات­تا­رى بەلگىلەنگەن. سول سەبەپتى حا­لىق­قا جۇرگىزىلىپ جاتقان قايتا قۇ­رۋ­لاردىڭ ماڭىز­دى­لىعىن، قۇقىقتىق ءبىلىمدى ءتۇسىن­دىرۋ جانە ناسيحاتتاۋ جۇمىستارىن جالعاستىرۋ قاجەت. زاڭنامانى جەتىلدىرۋگە، ونى تۇزەتۋگە، قىلمىستىق نورمالاردى ىزگىلەندىرۋگە باعىتتالعان شارالار قابىلدانۋدا. باس بوستاندىعىنان ايىرۋمەن بايلانىستى ەمەس، بالا­مالى جازالاۋ شارالارىنىڭ جانە بۇلتارتپاۋ شارالارىنىڭ، سونداي-اق تاتۋلاستىرۋ پروتسەدۋرالارىنىڭ، ونىڭ ىشىندە مەدياتسيا ينستيتۋتىن دامىتۋ ارقىلى قولدانۋ اياسىن كەڭەيتۋ تۋرالى تاپسىرما زاڭنا­مالىق تۇرعىدا قويىلعان. سون­دىقتان، قولدانىلعان شا­رالاردىڭ ارقاسىندا وبلىستاعى سوت­تاردا قىلمىستىق ىستەر بوي­ىنشا دا، ازا­مات­تىق ىستەر بويىنشا دا تاتۋ­لاستىرۋ پروتسەدۋرالارىن قولدانۋ دەڭگەيى وبلىس بويىنشا قازىردەن-اق جوعارىلاعانىن ەسكەرە كەتكەن ءجون. ماسەلەن، اعىمداعى جىلدا بارلىق اياقتالعان قىلمىس­تىق ءىس­تەر­دىڭ جالپى سانىنان 824 نەمەسە 35،9% قىلمىستىق ءىس ءجابىر­لەنۋشىمەن تاتۋلاسۋىنا بايلانىس­تى قىسقار­تىلعان، ال 288 ازاماتتىق ءىس بىتىمگەرشىلىك كەلىسىمىن جاساۋمەن اياقتالعان، بۇل 2%-دى قۇراعان (2009 جىلى – 497 نەمەسە 3،35%). سوتتاردى كادرلىق قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى وزەكتى بولىپ قالا بە­رە­دى: سوت جۇيەسىندە سۋديالار مەن سۋديا­لىققا كانديداتتارعا جوعارى­لا­تىلعان تالاپتار قويۋ جانە ستان­دارتتاردى ەنگىزۋ قاراستىرىلعان. بەلگىلەنگەن تاپسىرمالاردىڭ با­سىمدىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ، سۋديا­لىققا ۇمىتكەرلەردىڭ تاعى­لىم­داما جەتەكشىلەرىنىڭ جانە جاس سۋديالار­دىڭ كۋراتورلارىنىڭ جەكە جاۋاپ­كەر­شىلىكتەرىن ارتتىرۋ جو­لىمەن بۇل باعىتتاعى جۇمىستى ودان ارى جەتىلدىرۋ قاجەت. مەملەكەت باسشىسى ايقىندا­عان باسىمدىقتار مەن ستراتەگيالىق ماق­سات­تاردى ءبىز بارلىق قۇقىقتىق جۇيەنى دامىتۋدىڭ شەشۋشى ساتىسى رەتىندە قابىلدايمىز. بۇل اركىمگە شەشىلۋى سوت ورگاندارى مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرا­تىن جاڭا تاپسىرمالاردى جۇزەگە اسىرۋعا بايلانىستى مىندەت جۇكتەيدى. قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋدىڭ سوتقا دەيىنگى ساتىلارىن رەتتەۋدى تۇبە­گەيلى وزگەرتۋ بويىنشا شەشۋشى قا­دام جاسالىندى. جارلىقتا قا­راس­تىرىلعان جاڭعىرتۋلار قىلمىستىق ىستەر بويىنشا ءوندىرىستى جەڭىل­دە­تۋگە جانە ونىڭ جەدەلدىگىن كوتە­رۋ­گە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇدان ءارى ولار سوت ءوندىرىسىنىڭ جاڭا مودەلىن قا­لىپتاستىرۋ نەگىزى بولىپ تابىلماق. بۇل تاعى دا قازاقستاننىڭ ال­دىڭ­عى قاتارداعى وركەنيەتتى ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن قولدانۋ ارقىلى قۇ­قىق­تىق جۇيەنى جەتىلدىرۋگە ۇم­تى­لىسىن بايقاتادى. ەڭ الدىمەن، ازا­ماتتاردىڭ جانە بيزنەس سۋبەك­تى­لەرىنىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جوعارى دەڭگەيگە قويىلعان. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قۇزى­رەتتەرىنىڭ ناقتى ءبولىنۋىنىڭ بول­ماۋى ءىس جۇزىندە قىزمەتتەرىنىڭ قاي­تالانۋىنا، ءجونسىز باسەكەلەستىككە جانە باسقا دا ولقىلىقتارعا الىپ كەلدى. مەملەكەت باسشىسى ۇسىنىپ وتىرعان قىلمىستاردىڭ بالامالى تەرگەلۋ رەتتەرىن ازايتۋ بولاشاقتا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قۇرىلىم­دارىنىڭ ءوزارا كەلىسىمدى ءىس-ارە­كەت­تەرىنىڭ جوعارعى دەڭگەيىن قام­تاماسىز ەتەدى. بۇل قۇقىق قورعاۋ ورگاندا­رىمەن تەرگەۋ جۇرگىزۋدىڭ جانە سوت­تار­دا ىستەردىڭ قارالۋىنىڭ جەدەلدىگىنە، تولىقتىعىنا جانە جان-جاقتى­لى­عىنا قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. مەمەلەكەت باسشىسى ەكونومي­كا­لىق سالاداعى قىلمىستارعا ەرەكشە كوڭىل ءبولۋدى، زاڭسىز بيزنەس پەن مەنشىكتى باسىپ الۋعا (رەي­دەر­لىككە) توسقاۋىل قويۋدى تاپسىردى. باس بوستاندىعىنان ايىرىلعان ادامدار سانىن ازايتۋعا بايلا­نىس­تى ماسەلە، جارلىقتا كورسەتىل­گەن­دەي، زاڭنامانى دەكريميناليزا­تسيا­لاۋ جانە ىزگىلەندىرۋ شارالارى ارقىلى شەشىمىن تاپتى. ونداعان قىلمىس قۇرامدارىن قىلمىستىق ىستەر ساناتىنان اكىمشىلىك ىستەر ساناتىنا اۋىستىرۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇل سياقتى قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا جوعارى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك بەلگىلەنەتىن بولادى. بۇدان باسقا، ولاردىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا اكىمشىلىك پرەيۋديتسيانى، ياعني ءبىر جىل ىشىندە ولاردىڭ قايتالاپ جا­سالىنعانى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋ­اپكەرشىلىك قاراستىرۋ ۇسىنىلۋدا. تاعى ءبىر جاڭالىق، مەملەكەتكە زالال كەلتىرىلگەن كەزدەگى تاراپ­تار­دىڭ تاتۋلاسۋىنا بايلانىستى قىل­مىستىق ءىستى قىسقارتۋ مۇمكىندىگى بولىپ تابىلادى. بۇگىنگى كۇنى قىل­مىستىڭ قايتالانۋى كەزىندە جازا تاعايىنداۋدى رەتتەيتىن نورما­لار­دى وزگەرتۋ كەرەكتىگىن جۇرگىزىلگەن تالداۋ كورسەتتى، سەبەبى قولدانىس­تاعى ءتارتىپ بويىنشا سۋديا ەلەۋسىز قىلمىستاردىڭ قايتالاپ جاسال­عانى ءۇشىن دە باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا – سوتتاۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىر. كەلەشەكتە اۋىرلىعى ونشا ەمەس قىلمىستار بويىنشا تەك ايىپ­پۇلدى عانا ەسەلەي وتىرىپ، جازا تاعايىنداۋ ۇسىنىلىپ وتىر. شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە قى­سىمدى جويۋ ءۇشىن جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ سالىق تولەۋدەن جالتا­رۋى تۋرالى نورماعا وزگە­رىس­تەر ەنگىزۋ ۇسىنىلادى. قىلمىستىق جاۋاپكەر­شىلىككە اكەلەتىن تولەن­بەگەن سالىق سوماسىن ونشاقتى ەسە ۇلعايتۋدىڭ قاراستىرىلۋى وتە ورىندى ءىس. جالپى، رەفورمادا جوسپارلان­عان ءىس-شارالار قۇقىق قورعاۋ جانە ارنايى ورگانداردىڭ قىزمەتىن تي­ىمدى ۇيىمداستىرۋدى قالىپتاستى­را­دى. بۇل ولاردى ءبىر مەزگىلدە ءوز­دە­رىنە ءتان ەمەس قىزمەتتەردى ور­ىن­داۋدان بوساتادى. ولاردىڭ قىز­مە­تىن باعالاۋدىڭ باستى كورسەتكىشى حالىق سەنىمى بولىپ تابىلىپ وتىر. مەيرامبەك تايمەردەنوۆ، الماتى وبلىستىق  سوتىنىڭ توراعاسى.
سوڭعى جاڭالىقتار

پولياك اندەرى ورىندالدى

ونەر • بۇگىن، 09:00

ءتورت تىلدە جازىلعان كىتاپ

ايماقتار • بۇگىن، 08:55

كەلەسى قارسىلاس – سەربيا

تەننيس • بۇگىن، 08:51

ءوندىرىس ورىستەگەن ءوڭىر

ايماقتار • بۇگىن، 08:49

سۇرانىس پەن ۇسىنىستىڭ اراسى

ءبىلىم • بۇگىن، 08:43

ىرىستى ىنتىماقتىڭ ۇيىتقىسى

ەلباسى • بۇگىن، 01:03

ينۆەستيتسيا ءۇشىن تارتىمدى ەل

تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعى • بۇگىن، 00:38

كونە مۇرالار – حالىق قازىناسى

رۋحانيات • بۇگىن، 00:12

اتام ايتقان جارىق جۇلدىز

تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعى • بۇگىن، 00:04

يراننىڭ تاڭداۋى

ساياسات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار