01 قىركۇيەك، 2010

اۋىرىپ ەم ىزدەگەنشە، اۋىرمايتىن جول ىزدە

2054 رەت كورسەتىلدى
سالاماتتىلىق سالتى ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ حالىقتىڭ دامۋىنا ۇلكەن اسەرى بار جول رەتىندە ونىڭ ءبىلىمى مەن دەنىنىڭ ساۋلىعىنا ۇنەمى نازار اۋدارىپ كەلەدى. سونىڭ ىشىندە سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋ، “اۋىرىپ ەم ىزدەگەنشە، اۋىرمايتىن جول ىزدە” دەگەندەي، جاستاردىڭ سپورتپەن اينالىسۋىنا، بوس ۋاقىتتارىن ءماندى وتكىزۋلەرىنە جاعداي تۋعىزىپ وتىرۋ – بۇگىنگى قازاقستان مەملەكەتىنىڭ الەۋمەتتىك سالاداعى باستى ماسەلەلەرىنىڭ بىرىنە اينالعاندىعىنا كوز جەتكىزەمىز. جۋىردا عانا قازاقستان ۇكىمەتى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋ­دىڭ 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان جاڭا مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن بەكىتتى. بۇل باعدارلاما “سالاماتتى قازاقستان” دەپ اتالادى. باعدارلامانىڭ اتى ايتىپ تۇر­عانداي، وندا اۋىرعان ادامداردى ەمدەۋدەن گورى اۋرۋدىڭ الدىن الۋ دۇرىس بولاتىندىعى اتاپ كورسەتىلىپ، وسى قاعيدات باسشىلىققا الىنعان. ەندى وسى باعدارلامانىڭ اياسىندا سپورتتىڭ بۇقارالىق تۇرلەرىن دامى­تۋعا، قازاقستان ازاماتتارىنا، ءاسى­رەسە، جاستارعا سپورت الاڭدارىنىڭ قول جەتىمدى بولۋىنا باسا ءمان بە­رىل­مەك. ءاربىر اۋىلدان ادامدار، اسىرەسە جاس­تار بوس ۋاقىتتارىندا شۇعىل­دا­نىپ، دەنساۋلىقتارىن نىعايتۋى ءۇشىن سپورت الاڭدارى سالىناتىن بولادى. ەگەر الەمدىك تاجىريبەلەرگە نا­زار اۋداراتىن بولساق، ادامداردىڭ بوس ۋاقىتتارىن ءماندى وتكىزۋگە دەگەن ۇم­تىلىسى، سونىڭ ىشىندە ءوز دەن­ساۋ­لىعىن ساقتاۋعا ەرەكشە جاۋاپكەر­شى­لىكپەن قاراپ، سپورتپەن شۇعىلدانۋى، دەنساۋلىعىنا زيان تيگىزەتىن ادەت­تەر­دەن اۋلاق ءجۇرۋى كوبىنەسە ءبىلىمى مەن مادەنيەتى دامىعان قوعامدار مەن ەلدەرگە ءتان ەكەن. مۇنىڭ جاقسى بەلگىلەرىن باتىس ەۋروپا ادامدارى­نىڭ بويىنان بايقاۋعا بولادى. قولدارى بوس ۋاقىتتارىندا ولار ەلدەردى ارالاپ، تابيعاتتىڭ كورىكتى جەرلەرىندە بولۋعا تىرىسادى. ياعني، سالاماتتى ءومىر سالتىن ساقتاۋعا ەرەكشە ءمان بەرەدى. وسىنداي جاقسى ءداستۇر ەندى ءبىزدىڭ قازاقستانىمىزعا دا كەلە باستاعانداي. قازىرگى كۇنى جان-جاقتى تولىسقان ادامداردىڭ، سونىمەن قاتار الداعى بولاشاققا سەنىممەن قارايتىن جاستاردىڭ سپورتپەن كوبىرەك شۇعىلداناتىندىعىن، دۇرىس تاماقتانىپ، دۇرىس ۇيىقتاۋعا ءمان بەرەتىندىگىن بايقاپ ءجۇرمىز. ەندى وسى جاعدايدى جاپپاي ەل جاعدايىنا ەنگىزۋ تالاپتارى بايقالادى. مۇنى ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ۇكىمەت پەن جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارى جۇزەگە اسىرۋعا كىرىستى. اتالعان ىسكە بيزنەس-قاۋىمداستىقتار دا اتسالىسۋ ۇستىندە. ماسەلەن، ەلىمىزدەگى ءىرى ۇلت­تىق­ كومپانيالاردىڭ ءبىرى “قاز­مۇ­ناي­گاز” اق ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرلەرى­نەن، ءتۇرلى قالالاردان سپورت الاڭ­دارىن اشۋ جوباسىن جاساپ، ونى ىسكە اسىرۋدا. قازىردىڭ وزىندە بىرقاتار مەكتەپتەردىڭ قاسىنان وسى جوبا بويىنشا جاقسى جابدىقتالعان جاڭا سپورت الاڭدارى بوي كوتەرىپ ۇلگەردى. سالاماتتى ءومىر سالتىن نىعايتۋ ماسەلەسى كوبىنەسە مەكەمەلەر مەن ۇيىمداردا وسى ىسكە باسشىلىقتىڭ قانشالىقتى كوڭىل اۋداراتىندىعىنا بايلانىستى ەكەندىگى تۇسىنىكتى. مىنە، وسى تۇرعىدان العاندا الماتىداعى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيەتىنىڭ رەكتورى باقىتجان جۇماعۇلوۆتىڭ باسشىلىعىمەن كوپ جۇمىستاردىڭ تىندىرىلىپ جاتقان­دىعىن ايتۋعا بولادى. رەكتوردىڭ ءوزى ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا بۇقارا­لىق سپورتتىڭ جاندانۋىنا كوپ كوڭىل بولەدى. ءبىلىم ورداسىندا ءتۇرلى سپورت جارىستارى، مادەني جانە سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋعا ارنالعان شارالار، ەلىمىزگە ەسىمدەرى تانىمال مادەنيەت جانە ونەر قاي­رات­كەرلەرى، عالىمدار، اقىن-جازۋشى­لارمەن كەزدەسۋلەر ءجيى ءوتىپ تۇرادى. ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ تۇلەكتەرى رەسپۋبليكانىڭ بارلىق ايماقتارىندا، ءتىپتى، الەمنىڭ باسقا ەلدەرىندە دە ەڭبەك ەتۋدە. سولاردىڭ ىشىندە بيولوگيا فاكۋلتەتىنىڭ ادام جانە جانۋارلار فيزيولوگياسى، بيوفيزيكا كافەدراسىنىڭ تۇلەگى – بايقوشقاروۆا سالتانات بەردەن­قى­زىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى. بيو­لوگيا فاكۋلتەتىنىڭ قازىرگى دەكانى، پروفەسسور شالاحمەتوۆا تامارا مي­ناجقىزى جانە ادام جانە جا­نۋار­لار فيزيولوگياسى، بيوفيزيكا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى، پروفەس­سور سۇلتان تولەۋحان ۇلىنىڭ ايتۋ­لا­رى بويىنشا، سالتانات بەردەنقىزى ستۋدەنت كەزىندە فاكۋلتەتتىڭ جانە ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قوعامدىق ومىرىنە بەلسەندى قاتىسقان. ءدال قازىرگى ۋا­قىتتا سالتانات بەردەنقىزى ەلىمىزدە ءبىرىنشى “ەكومەد” مەديتسينا ورتا­لى­عىنىڭ باسشىسى. ەكومەد ورتالىعى 1995 جىلى سالتانات بايقوشقارو­ۆانىڭ باسشىلىعىمەن قۇرىلعان. ورتالىق پوستكەڭەستىڭ كەڭىستىكتە بەدەۋلىك ماسەلەسىن العا تارتىپ، ەڭ العاش دەنەدەن تىس ۇرىقتاندىرۋدى، ياعني پروبيركادا بالا ءوسىرۋدى جۇزەگە اسىرعان مەكەمە بولىپ تابىلادى. سول جىلى كلينيكا ەلىمىزدەگى تۇڭ­عىش ەكوورتالىق رەتىندە فران­تسيا­داعى دۇنيەجۇزىلىك ەكورەگيسترىنە قوسىلدى. وسى ورتالىقتىڭ ناتيجەسى 1996 جىلى 31 شىلدەدە پروبيركادا بالا ءوسىرىپ، دۇنيەگە اكەلۋدەن كو­رىن­دى. كورشىلەس ەلىمىز رەسەيدە وسىنداي جولمەن العاشقى ءسابي 1986 جىلى پرو­فەسسور ب.ب.لەونوۆتىڭ باسشى­لىعىمەن دۇنيەگە كەلسە، ال الەمدە وسىنداي بالا 1987 جىلى انگليادا دارىگەر ريچارد ەدۆارستىڭ لابورا­تورياسىندا دۇنيەگە كەلگەن. “ەكومەد” كلينيكاسى ءاردايىم بە­دەۋلىكتەن ارىلۋ جولدارى جايلى كەڭەستەر بەرەدى. سونىمەن قاتار دياگ­نوستيكا جانە ەمدەۋ كەزىندە ەڭ سوڭعى ۇلگىدەگى جوعارى اسەرلى ءادىس­تەر­دى قولدانادى. وسىنداي ەڭبەكتەردىڭ ناتيجەسىندە سالتانات بەردەنقىزى فاكۋلتەتىمىزدىڭ، ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ عانا ەمەس، ەلىمىزدىڭ ماقتانىشىنا اينالدى. سونداي-اق فاكۋلتە­تى­مىز­دىڭ بيولوگيا ماماندىعىن ويدا­عى­داي تامامداعان ستۋدەنتتەرىن جۇ­مىسپەن قامتاماسىز ەتىپ جاتىر. ءبىز ەلىمىزدىڭ وسىنداي ءبىلىمدى دە بىلىكتى قىزدا­رىنىڭ بار بولعانىنا قۋانامىز. سالتانات بەردەنقىزى دەنساۋ­لىق­تىڭ زور بايلىق ەكەندىگىن اي­تادى. ونى قادىرلەپ ساقتاي ءبىلۋ قاجەت. “اۋىرىپ ەم ىزدەگەنشە، اۋ­ىر­مايتىن جول ىزدە” دەگەندەي، دەنساۋ­لىقتىڭ قادىرىن ادام شىنايى اۋىر­عان كەزدە ءبىر-اق بىلەدى. ونىڭ ۇستىنە ادام ءۇشىن ءار ءمينوتى ەسەپتەۋلى ءبۇ­گىنگى باسەكەلەستىك زامانىندا دەنساۋ­لىقتىڭ ماڭىزى مەن قادىرى قانشا­لىقتى ارتا تۇسكەندىگىن ەكىنىڭ ءبىرى اڭعارا بەرمەيتىندىگى دە راس. بو­لامىن دەگەن بولاشاعى بار جاستار ءۇشىن ەڭ ماڭىزدىسى ونىڭ بويىندا مىقتى دەنساۋلىق پەن ساپالى ءبىلىم­نىڭ بولۋى. ۋنيۆەرسيتەت قابىرعا­سىن­دا وسى ەكەۋىن قاتار ۇشتاستىرۋ ءداستۇرىن يگەرىپ شىققان جاستاردىڭ جولى جارقىن. سالتانات بايقوشقاروۆا سەكىلدى كەشەگى ۋنيۆەرسيتەت تۇلەگى، بۇگىنگى بىلىكتى باسشى ماماننىڭ، ءارى ەلى­مىز­دەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىن ۇيىمداس­تى­رۋعا بەلسەنە قاتىسىپ، وسى سالادا تابىسقا جەتىپ وتىرعان جاننىڭ اۋزىنان ايتىلعان وسىنداي سوزدەر بىزگە ماڭىزدى ەستىلەدى. ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتە سالاماتتى ءومىر سالتىن ساقتاۋعا قولايلى جاع­داي جاسالعان جانە ول بارىنشا نا­سيحاتتالۋدا. مۇنى ءبىز حالىقتىڭ دۇ­رىس ءبىلىم الىپ، دەنساۋلىعىن نى­عاي­تۋىنا بارىنشا ءمان بەرىپ وتىرعان مەملەكەتىمىزدىڭ قامقورلىعى مەن ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعىنىڭ ىسكەر­لى­گى مەن ىزدەنىستەرىنىڭ ناتيجەسى دەپ تۇسىنەمىز. زۋرا ەسىمسەيىتوۆا، ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى، بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى.
سوڭعى جاڭالىقتار

پاگانيني

ونەر • كەشە

وتىز جىلدىققا وي قورىتقان

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار