وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا سەمەي جۇرتشىلىعىن ەلەڭ ەتكىزگەن ءبىر وقيعا بولدى. ونىڭ حالىقتىڭ نازارىن اۋداراتىنداي ەرەكشەلىگى – قازاقتىڭ الەمگە ايگىلى جازۋشىسى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ ومىرىنە تىكەلەي قاتىستى بولۋىنان ەدى. 1913 جىلى جاس مۇحتار ويناعان ەلىمىزدەگى العاشقى فۋتبول كومانداسى “يارىشتىڭ” ەمبلەماسى اتامەكەنگە ورالدى. بۇل تاريحي بەلگىگە بايلانىستى وربىگەن جاعداياتتاردى ءبىز كەزىندە “ەگەمەن قازاقستاندا” (23.11.2006 ج.) جاريالانعان “جوعالعان جادىگەر” دەگەن ماقالامىزدا بايانداعان ەدىك. وندا “يارىش” كومانداسىنىڭ سول زامانداعى ارنايى جاسالعان ەمبلەماسى كوماندا كاپيتانى بولعان يۋ.نىعماتۋلليندەردىڭ اۋلەتىندە ساقتالىپ, بەرتىندە فۋتبولشى يۋنۋستىڭ قارىنداسى ءنايلا اجەنىڭ قىزى راميسانىڭ قولىندا بولعانىن, الايدا ونىڭ 2001 جىلى وتباسىلىق جاعدايىنا بايلانىستى گەرمانياعا قونىس اۋدارىپ, ەمبلەمانىڭ دا شەتەل اسىپ كەتكەنىن ايتقانبىز. سودان كەيىنگى جەردە قازاق فۋتبولى ءۇشىن قۇندى تاريحي بەلگىنى قالايدا بولسا ەلگە قايتارۋ ماقساتىمەن گەرمانياعا تەلەفون دا شالدىق, ارا-اعايىندىققا 90-نان اسقان ءنايلا اجەنى سالا وتىرىپ, جوعارىداعى ماقالانى راميساعا پوشتامەن جىبەرگەن دە ەدىك. الايدا بۇرىنعى وتانداسىمىز ناقتىلى جاۋابىن ايتپاي, ءارى-ءسارى كۇيدە جۇرگەنبىز.
ەندى, مىنە اراعا ءۇش جىل سالىپ ءراميسا ايدحوفف حانىم سەمەيگە ۇشىپ كەلدى. ءوز ايتۋىنا قاراعاندا كوپ ويلانىپ-تولعانعان ءراميسا كوزىنىڭ قاراشىعىنداي 40 جىلدان ارتىق ساقتاعان ەمبلەمانى قازاق فۋتبولىنىڭ وتانى – سەمەيگە, ناقتىلاپ ايتساق, قالاداعى تاتار قوعامدىق- مادەني ورتالىعىنىڭ مۇراجايىنا تاپسىردى. قالاي بولعاندا دا ءبىر عاسىرلىق تاريحى بار, قۇندى جادىگەردىڭ ەلگە ورالۋى مادەني ومىرىمىزدەگى ايتۋلى وقيعا بولىپ, سپورت جانكۇيەرلەرىنىڭ كوزايىمىنا اينالدى. وسىلايشا قازاق فۋتبولىنىڭ كەشەگىسى مەن بۇگىنىن جالعاپ تۇرعان, تاريحى مەن سىرىن ىشىنە بۇككەن كونە ەمبلەمانىڭ بۇگىنگى ۇرپاققا امانات بولىپ, ەل فۋتبولىنىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە سەرپىلىس بەرەتىندەي قۇبىلىس بولار دەگەن سەنىم ءبىزدىڭ كوڭىلگە ءۇمىت وتىن ۇيالاتادى.
الەمدە سپورت تۇرلەرى كوپ بولعانىمەن, سونىڭ ىشىندە وتە كەڭ تاراپ, بۇقارالىق سيپات الىپ, قىزىقتى ويىنعا اينالعانىنىڭ ءبىرى ءارى بىرەگەيى – فۋتبول. ونىڭ بۇگىنگى قوعامدا قانداي ورىن الىپ وتىرعانىن, فۋتبول قاۋىمداستىعىن بىرىكتىرەتىن دۇنيەجۇزىلىك ۇيىمنىڭ (فيفا) قىزمەتىنەن-اق كورۋگە بولادى. قۇرامىنا 205 مەملەكەت مۇشە بولىپ كىرەتىن بۇل الىپ فەدەراتسيانىڭ ءبىر جىلدىق بيۋدجەتى 4 ميلليارد دوللاردان اسىپ جىعىلادى. بۇگىندە فۋتبول يندۋسترياسىنا بايلانىستى قىزمەت تۇرلەرىنىڭ تاۋار اينالىمى 50 ميلليارد دوللارعا باعالانادى. تاعى ءبىر ماڭىزدى جاعى فۋتبول ونەرى الەمدەگى 200 ميلليون ادامعا جۇمىس بەرەدى ەكەن.
جوعارىداعى دەرەكتەردى تاپتىشتەپ ايتىپ جاتقانىمىز سول, اتام قازاقتىڭ “اسىق ويناعان ازار, دوپ ويناعان توزار...” دەگەن ماقالىمەن كەلىسپەيتىن زامان تۋدى. ءبىر جاعىنان بۇعان سەبەپ بولعان جاعداي رەسپۋبليكامىزدىڭ نارىقتىق قاتىناستارعا نەگىزدەلگەن ەكونوميكاعا بەت بۇرىسى دەر ەدىك. وسىعان وراي ۇلكەن سپورت تا كەڭەس زامانىنداعى اۋەسقويلىق تۇردەن ەندى كوپ جاعدايدا كاسىبي سيپات الدى. سونىڭ ىشىندە فۋتبول دا كوپتەگەن ادامداردىڭ كۇنكورىس تىرشىلىگى, تابىس كوزىنە اينالا باستادى.
دەگەنمەن, وسى سالانىڭ بۇگىندە ءتۇيىنى شەشىلمەگەن ماسەلەلەرى دە شاش-ەتەكتەن. سپورت جانكۇيەرى بولعاندىقتان ونى ءبىز وزىمىزگە ەتەنە جاقىنداۋ سەمەي فۋتبولىنىڭ مىسالىنان قاراستىرۋدى ءجون كوردىك. ءبىر جاعىنان بۇل تاقىرىپقا قالام تەربەۋگە سەبەپ بولعان باستى ءبىر جاعداي قازاقستان فۋتبولىنىڭ تاقاپ قالعان 100 جىلدىق مەرەيتويى. دالىرەك ايتساق, ايتۋلى بۇل مەرەكە 2013 جىلى, ياعني ءۇش جىلدان كەيىن تويلانۋى ءتيىس. بۇل كوپ ۋاقىت ەمەس. سوندىقتان كوپشىلىك كوزايىمىنا اينالعان قازاق فۋتبولىنىڭ 100 جىلدىعىنا جان-جاقتى دايىندالىپ, ونى فۋتبولداعى جوعارى جەتىستىكتەر, تىندىرىمدى ىستەرمەن قارسى الۋ – سپورت سالاسىنداعى جاۋاپتى مەكەمەلەر مەن ۇيىمداردىڭ باستى مىندەتى دەپ بىلەمىز.
بۇل شارانىڭ شىعىس قازاقستان وڭىرىنە, ونىڭ ىشىندە سەمەي قالاسىنا تىكەلەي قاتىسى بار. ويتكەنى, جوعارىدا اتاپ كەتكەندەي سەمەي – قازاقستان فۋتبولىنىڭ وتانى. كانىگى جانكۇيەر مەن كوزى قاراقتى وقىرمان قازاق جەرىندەگى تۇڭعىش فۋتبول كوماندالارى 1913 جىلى سەمەيدە قۇرىلعانىن جاقسى بىلەدى. ولار “لاستوچكا”, “ورلياتا”, “سسك”, “يارىش” (“جارىس”) سياقتى كوماندالار بولاتىن. مىنە, وسى سوڭعى كوماندا, ءوز اتىنان اڭعارىلىپ تۇرعانىنداي, تۇگەلدەي مۇسىلمان جاستارىنان جاساقتالدى. نەگىزىنەن تاتار جاستارىنان قۇرىلعان بۇل قۇراما ساپىندا سول كەزدە بەس كلاستىق ۋچيليششەدە وقىپ جۇرگەن مۇحتار اۋەزوۆ تە ويناعان. جاس مۇحتاردىڭ بىردەن العاشقى ۇيىمداسقان فۋتبول كومانداسىنا الىنۋى ول كىسىنىڭ بۇعان دەيىن دە دوپ تەۋىپ, وزىندىك شەبەرلىگىمەن كوزگە تۇسە بىلگەندىگى بولسا كەرەك. ونىڭ سول كەزدە قازاق دالاسىنا تاڭسىق ويىن ءتۇرىن قالاي ۇيرەنىپ, قانداي فۋتبولشى بولعانى جونىندە باۋىرى احمەت اۋەزوۆ “بالا مۇحتار” دەگەن كىتابىندا جازدى.
مىنە, كەيىن كوركەم ءسوزدىڭ ايتۋلى شەبەرىنە اينالىپ, “اباي جولى” ەپوپەياسى ارقىلى اتاعى الەمگە تاراپ, قازاق دەگەن حالىقتى شارتاراپقا تانىتقان زاڭعار تۇلعانىڭ سەمەيدەگى دوپ قۋعان بۇگىنگى ءىزباسارلارىنىڭ جاعدايى قالاي دەۋىڭىز ابدەن مۇمكىن, قادىرلى وقىرمان.
“ات اۋناعان جەردە تۇك قالار” دەگەندەي, وتكەن عاسىردا سەمەي وڭىرىندە فۋتبول ونەرى ءبىرشاما قانات جايىپ, وركەندەدى. سەمەيدىڭ كومانداسى رەسپۋبليكا بىرىنشىلىگىندە 1963 جىلدان باستاپ ويناي باستادى. سول جىلدارى قازاقستان چەمپيوناتىندا ەكىنشى ورىنعا كوتەرىلگەن “تسەمەنتنيك” كومانداسى بۇكىلوداقتىق جارىستارعا, “ب” توبىنا جولدامانى جەڭىپ الدى. الايدا, بۇل دەبيۋت اسا تابىستى بولماي ول ون سەگىز كوماندانىڭ اراسىنان ون التىنشى ورىنعا تابان تىرەدى. بۇكىلوداقتىق ارەناداعى العاشقى جەتىستىك 1967 جىلى كەلدى. چەمپيوناتتىڭ “ب” توبىندا ءتورتىنشى ورىن العان سەمەيلىكتەر وسى توپتىڭ كۇشتى كوماندالارىنىڭ فينالدىق جارىستارىنا قاتىسۋعا مۇمكىندىك الىپ, وندا ءۇشىنشى ورىنعا يە بولادى. وسى جىلى فينالدا ناحودكانىڭ “وكەان” كومانداسىن جەڭىپ, رەسەيدىڭ التىنشى ايماعىنداعى كۋبوكتىق جارىستاردى ۇتىپ الادى. 1968 جىلدان باستاپ “تسەمەنتنيك” “ب” توبىنىڭ جاڭا قازاقستاندىق ايماعىنا قوسىلادى. بۇنى قازاقستان بىرىنشىلىگى دەگەن ءجون بولار. وسى جولى ءتورتىنشى ورىنمەن قاناعاتتانعان سەمەيلىكتەر 1969 جىلى پاۆلودارلىق “تراكتوردان” عانا ۇتىلىپ, ەكىنشى ورىنعا يە بولادى. 1970 جىل “تسەمەنتنيككە” كوپتەن كۇتكەن ءبىرىنشى ورىندى جانە “ا” توبىنا جولدامانى اكەلدى.
1971 جىلدان باستاپ سەمەيلىكتەر “سپارتاك” تۋى استىندا ويناي باستادى. ەكىنشى ليگاداعى دەبيۋت كومانداعا كەزەكتى تابىستى اكەلدى. ولار التىنشى ايماقتىڭ جەڭىمپازدارى اتاندى. ءبىراز جىلدار سالىپ, 1977 جىلى ولار قايتادان ايماقتىق جارىستاردى ۇتادى.
سەمەي فۋتبولى ءۇشىن جاڭا كەزەڭ بۇرىنعى كەڭەس وداعى ىدىراعاننان كەيىن باستالدى. 1992 جىلدان ەگەمەن ەلىمىزدىڭ دەربەس فۋتبول بىرىنشىلىگى وتە باستادى. العاشقى ەكى جىلدا كەرەمەتتەي ويىن ورنەگىن كورسەتە الماعان سەمەيلىكتەر 1994 جىلى ءوز اتىن “ەلىم-اي” دەپ اۋىستىرادى جانە شىن مانىندەگى حالىقتىق كومانداعا اينالىپ, بىردەن قازاقستان چەمپيوناتىنىڭ چەمپيونى جۇلدەسىن جەڭىپ الدى. ال 1995 جىلى “ەلىماي” چەمپيون اتانىپ قويماي, سونىمەن قاتار ەل كۋبوگى مەن سۋپەركۋبوگىنىڭ يەگەرى اتاندى. 1996 جىلى قولا مەدالمەن قاناعاتتانعان سەمەيلىكتەر 1998 جىلى قايتادان سەرپىلىپ, قازاقستان كوماندالارى اراسىندا العاشقى بولىپ ەلىمىزدىڭ ءۇش دۇركىن چەمپيونى اتاعىنا يە بولدى. الەمدىك ارەناعا شىعىپ, ازيانىڭ كۇشتى كوماندالارىمەن دە وسى جىلدارى وينادى. ءسويتىپ, قازاق فۋتبولىن شەت ەلدەرگە تانىتۋعا ءبىرشاما ۇلەس قوستى.
الايدا, بۇدان كەيىن قايتادان “سپارتاك” اتالعان كوماندا تاريحىندا ساتسىزدىكتەر كەزەڭى باستالدى. ۇزاققا سوزىلعان بۇل توقىراۋ سەبەبىنىڭ بايىبىنا بارۋ ءۇشىن ءبىز كوماندا تاعدىرىنا جاۋاپتى ادامدارعا جولىققان ەدىك.
العاشقى اڭگىمەگە تارتقان ادامىمىز “سپارتاك” كومانداسىنىڭ باس جاتتىقتىرۋشىسى م.سىزدىقوۆ بولدى. باستاپقىدا ول كىسىدەن كوماندانىڭ جاڭا ماۋسىمعا دايىندىعىنىڭ قالاي ءجۇرىپ جاتقانىن سۇراعان ەدىك. سوندا ول بىلاي دەگەن ەدى:
– بيىل دا ءبىز ءۇشىن ءبىرىنشى ورىندا تۇرعان باستى سۇراق – قارجى ماسەلەسى. ويتكەنى, كوماندانىڭ قاجەتىنە 2010 جىلعا وبلىستىق بيۋدجەتتەن ءبىر تەڭگە دە قاراستىرىلماعان. ال چەمپيوناتقا قاتىسۋ ءۇشىن 75 ميلليون تەڭگە قاجەت (مىنە وسىنداي قارجى عانا فۋتبول فەدەراتسياسىنا كەپىل بولا الادى). سونىمەن بىرگە 2009 جىلعى جالاقى بويىنشا بەرەشەك تاعى بار. ءبىزدىڭ قازاقستان فۋتبول فەدەراتسياسىنا عانا قارىزىمىز 7 ميلليون تەڭگە. ابىروي بولعاندا ونداعىلار ءبىزدىڭ قازىرگى جاعدايىمىزعا تۇسىنىستىكپەن قاراۋدا. ايتپەسە, جارىس جولىنا شىعا الماي قالعانداي ەدىك. وسىعان وراي, فۋتبولشىلارىمىز دا سەنىم ۇدەسىنەن تابىلۋدا. سونىڭ ايعاعىنداي بارلىعى 18 كوماندا ىشىنەن ءبىرىنشى اينالىمدى ءۇشىنشى ورىنمەن اياقتادىق. وسى ورايدا تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت سول, كومانداداعى 25 ويىنشىنىڭ 21-ءى جەرگىلىكتى جاستار. ياعني, ورىن الىپ وتىرعان قيىنشىلىقتارعا قاراماستان ءبىزدىڭ ويىنشىلار اراسىندا تۇراقتىلىق تا, بولاشاققا دەگەن سەنىم دە جەتكىلىكتى.
اڭگىمەگە تارتقان كەلەسى ادام “سەمەي” سپورت كلۋبى” كمقك ديرەكتورى تىلەۋعازى سىدىقوۆ مىرزا بولاتىن. ول ءوزىن ابدەن تولعاندىرىپ جۇرگەن جايلاردى بىزگە جايىپ سالدى. ەندىگى ءسوزدى سول كىسىگە بەرەيىك.
– 2002 جىلدان باستاپ سەمەي فۋتبولى ءۇشىن ءساتسىز كەزەڭ باستالدى. قارجىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن “سپارتاك” 2004 جىلعى چەمپيوناتتا سوڭعى ورىندا قالىپ, كەلەسى جىلدان ءبىرىنشى ليگادا وينايتىن بولدى. سودان بەرى قاhارلى كلۋب ناشار قارجىلاندىرۋ سالدارىنان كۇشتىلەر توبى پرەمەر-ليگادا ويناۋ مۇمكىندىگىنە يە بولا الماي كەلەدى. سەمەيدە ءوسىپ, شەبەرلىكتەرى شىڭدالعان سامات سماقوۆ (قازاقستاننىڭ التى دۇركىن چەمپيونى, “گول” اپتالىعىنىڭ مالىمەتى بويىنشا ءتورت رەت رەسپۋبليكامىزدىڭ ۇزدىك فۋتبولشىسى دەپ تانىلعان), اندرەي بوگومولوۆ (قازاقستاننىڭ جەتى دۇركىن چەمپيونى), سەرگەي بويچەنكو, اندرەي كارپوۆيچ سياقتى سەمەيلىك فۋتبول ورەندەرى ءوز باقىتتارىن باسقا كوماندالاردا ىزدەۋلەرىنە تۋرا كەلدى. ەگەر دە جەتكىلىكتى ءارى تۇراقتى قارجىلاندىرۋ كوزى بولعان جاعدايدا, ولار الىسقا كەتپەي, ءوز ويىندارىمەن سەمەيلىك جانكۇيەرلەردى قۋانتار ەدى.
“سپارتاك” كومانداسىن قارجىلاندىرۋ بۇگىنگى كۇندە ەڭ قيىن ماسەلە بولىپ وتىر. 2009 جىلى كوماندانى ۇستاۋعا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 40000,0 مىڭ تەڭگە ءبولىندى. ول بيۋدجەتتىك كودەكس بويىنشا كوماندانىڭ ءىس-ساپارعا شىعىپ, باسقا قالالارداعى كەزدەسۋلەرى بارىسىنداعى شىعىندارعا (جول اقىسى, تاماعى, جاتار ورنى) عانا جۇمسالادى. سونىمەن قاتار دەمەۋشىلەردەن ابونومەنتتىك كىتاپشالار مەن بيلەتتەردى ساتىپ تاراتۋدان 1414,0 مىڭ تەڭگە ءتۇستى, بۇل سوما قازاقستان فۋتبول فەدەراتسياسىنىڭ رەگلامەنتىنە سايكەس ءبىزدىڭ ستاديوندا وتكەن فۋتبول ويىندارىندا قىزمەت كورسەتكەن تورەشىلەر مەن ينسپەكتورلارعا تولەندى. ءماجىلىس دەپۋتاتى ەرجان راحمەتوۆتىڭ كومەگى ارقاسىندا بىزگە عابيدەن راحمەتوۆتىڭ قورىنان 1000,0 مىڭ تەڭگە ءبولىندى. بۇعان قوسا قالا كاسىپكەرلەرىنەن تۇسكەن 2000,0 مىڭ تەڭگەنى فۋتبولشىلاردىڭ جالاقىسىنا تولەدىك.
الايدا, بۇل سومادان باسقا فۋتبولشىلاردىڭ جالاقى ماسەلەسىن شەشۋگە جەتەتىن قارجى تابىلماي كەلەدى. 2009 جىلدىڭ ناۋرىز- قازان ايلارىنا كلۋبتىڭ جاتتىقتىرۋشىلارى مەن فۋتبولشىلارى الدىنداعى قارىز سوماسى 16,5 ملن. تەڭگەنى قۇرايدى, ونىڭ ىشىندە 6,5 ملن. تەڭگە 12 ۇتىس ويىندارى ءۇشىن سىيلىق اقشا. وسىنداي جاعداي 2008 جىلى دا بولعان, وندا فۋتبولشىلار مەن جاتتىقتىرۋشىلاردىڭ الدىنداعى قارىز سوماسى 19358,5 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى. الايدا, دەمەۋشىلىك كومەك بولماعاندىقتان كلۋب باسشىلىعى مەن فۋتبولشىلارى جالاقىلارىن سوت شەشىمى ارقىلى قالالىق بيۋدجەتتەن الدى.
ەگەر دە بيىلعى جىلى جالاقى بويىنشا بەرەشەكتەر وتەلمەسە, سوت ورىنداۋشىلارى “سپارتاك” ستاديونىنىڭ مۇلكىنە تىيىم سالىپ, ودان ءارى ساتۋعا ۇسىنۋ مۇمكىنشىلىگى ءبىزدى مازالاپ جۇرگەن جاعداي.
سوندىقتان دا “سپارتاك” كومانداسىنىڭ مۇنان ارعى تاعدىرىنا بارىنشا الاڭداپ, ناقتى شەشىم قابىلدانباسا, سەمەي فۋتبولىنىڭ بولاشاعى بۇلدىر. بۇل تىعىرىقتان شىعۋ ءۇشىن ءبىز “شقو تۋريزم, دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت باسقارماسى” مم باستىعى ا.موجانوۆقا, شقو اكىمى ب.ساپارباەۆقا حات جازدىق. وندا ءبىز جوعارىدا ايتىلعاندار نەگىزىندە “سپارتاك” فۋتبول كومانداسىن “شقو تۋريزم, دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت باسقارماسى” مم ارقىلى (“سەمەي قالاسىنىڭ دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت ءبولىمى” مم تىس) قارجىلاندىرۋعا نەمەسە “شقو تۋريزم, دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت باسقارماسى” مم بازاسىندا “سپارتاك” فۋتبول كومانداسى” كمقك اشۋعا كومەك كورسەتۋىن سۇرادىق. ەگەر تالابىمىز ورىندالىپ, وبلىستىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندىراتىن مەملەكەتتىك مەكەمە قۇرىلسا, بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ الاڭسىز جاتتىعىپ, كەيىن ەشقايدا كەتپەي كوماندانىڭ نامىسىن قورعاپ, ونەر كورسەتە بەرەر ەدى. ويتكەنى, مۇنداي قادام شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ جاستارىنان قۇرىلعان “سپارتاك” كومانداسىن ساقتاپ قالۋدىڭ ەڭ دۇرىس جولى دەپ بىلەمىز. مۇنداي قامقورلىق ءۇش جىلدان كەيىن كەلەتىن قازاقستان فۋتبولىنىڭ 100 جىلدىعىن تويلاعاندا “سپارتاك” كومانداسىنىڭ دا ۇزدىكتەر قاتارىندا ويناۋىنا كەپىل بولار ەدى. ال جوعارىدا ايتىپ كەتكەنىمىزدەي قازاقستان فۋتبولىنىڭ تاريحى سەمەي فۋتبولىنان باستاۋ الادى. سوندىقتان عاسىرلىق مەرەيتوي زامانىندا جاس مۇحتار نەگىزىن قالاسقان سەمەي فۋتبولىنسىز اتاپ وتىلسە, بۇل ەلدىگىمىزگە سىن ەمەس پە؟
راس, جۋىردا وتكەن وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ كەزەكتى سەسسياسىندا “سپارتاك” كومانداسىن ۇستاۋعا دەپ 25 ميلليون بولىنگەنى تۋرالى جاقسى ءبىر حاباردى ەستىپ وتىرمىز. قالعان قاجەتتى قارجى كۇزدە بولىنەتىن سەكىلدى. بىراق, مۇنىمەن دە ماسەلە تولىق شەشىلدى دەۋگە كەلمەيدى. ويتكەنى, بيىلعى جىلى كوماندا مۇشەلەرىنە بەرىلۋگە ءتيىس جالاقى مولشەرى 36 ميلليون تەڭگە. ال قازىردە ءتۇسىپ تۇرعانى نەبارى 7,5 ميلليون تەڭگە. ونىڭ ءوزى قالا اكىمى مەيرامحات اينابەكوۆتىڭ, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى, بەلگىلى مەتسانات-كاسىپكەر عابباس يبراەۆتىڭ قامقورلىعى ناتيجەسىندە جينالدى. ياعني, فۋتبولشىلاردىڭ جالاقى ماسەلەسى دە تولىق شەشىلەر ەمەس. ال وبلىستىق بيۋدجەتتەن بولىنەتىن قارجى كوماندانىڭ جول شىعىندارىن وتەۋدەن اسپايدى.
سەمەيلىك جانكۇيەرلەر وسى ورايدا وبلىستاعى ەكى كومانداعا كوزقاراس ەكى ءتۇرلى بولىپ كەلە جاتقاندارىنا رەنجۋلى. ايتالىق, وسكەمەننىڭ “ۆوستوگى” مەن سەمەيدىڭ “سپارتاگىنا” جاسالىپ جاتقان قامقورلىق جەر مەن كوكتەي ەكەنىن مۇنداعىلار بىلمەي وتىرعان جوق. سونداي قامقورلىق ناتيجەسىندە وسكەمەننىڭ “ۆوستوگى” ءبىرىنشى اينالىمدى ءبىرىنشى ورىنمەن اياقتاپ وتىر. سولاي دەگەندە وعان مۇنداعى جانكۇيەرلەر قۋانباسا, رەنجىمەيدى. ايتتى ايتپادى, ءبىر وبلىستان قوس كوماندانىڭ فۋتبولدان ەل بىرىنشىلىگىندە ىركەس-تىركەس كەلە جاتقانى كىمگە جامان؟ تەك الا قويدى بولە قىرىقپايىق دەيدى عوي مۇنداعى جانكۇيەلەر. تاعى ءبىر مىسال. سەمەيدەگى “سپارتاك” ستاديونىنا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەگەنىنە, مىنە قىرىق جىلدان اسىپ بارادى. ول ءۇشىن 400 ميلليون تەڭگە جانە كەرەك. ەرتەڭ بۇلار پرەمەر ليگاعا وتە قالسا قوسالقى الاڭ دا قاجەت. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, سەمەيدەگى جاعداي قارىن اشتىرادى.
مىنە, فۋتبول ماڭىندا جۇرگەن ماماندار مەن باسشىلار, جەرگىلىكتى فۋتبول جاناشىرلارى سولاي دەيدى. ال ەندى وسى سالاعا جەتەكشىلىك ەتىپ وتىرعان لاۋازىم يەلەرى نە دەر ەكەن؟ سونى بىلگىمىز كەلەدى.
ومىرزاق سۇلتانوۆ, شاكارىم اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ وقىتۋشىسى, دوتسەنت. داۋلەت سەيسەن ۇلى, سەمەي.
سۋرەتتە: “سپارتاك” كومانداسى.
وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا سەمەي جۇرتشىلىعىن ەلەڭ ەتكىزگەن ءبىر وقيعا بولدى. ونىڭ حالىقتىڭ نازارىن اۋداراتىنداي ەرەكشەلىگى – قازاقتىڭ الەمگە ايگىلى جازۋشىسى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ ومىرىنە تىكەلەي قاتىستى بولۋىنان ەدى. 1913 جىلى جاس مۇحتار ويناعان ەلىمىزدەگى العاشقى فۋتبول كومانداسى “يارىشتىڭ” ەمبلەماسى اتامەكەنگە ورالدى. بۇل تاريحي بەلگىگە بايلانىستى وربىگەن جاعداياتتاردى ءبىز كەزىندە “ەگەمەن قازاقستاندا” (23.11.2006 ج.) جاريالانعان “جوعالعان جادىگەر” دەگەن ماقالامىزدا بايانداعان ەدىك. وندا “يارىش” كومانداسىنىڭ سول زامانداعى ارنايى جاسالعان ەمبلەماسى كوماندا كاپيتانى بولعان يۋ.نىعماتۋلليندەردىڭ اۋلەتىندە ساقتالىپ, بەرتىندە فۋتبولشى يۋنۋستىڭ قارىنداسى ءنايلا اجەنىڭ قىزى راميسانىڭ قولىندا بولعانىن, الايدا ونىڭ 2001 جىلى وتباسىلىق جاعدايىنا بايلانىستى گەرمانياعا قونىس اۋدارىپ, ەمبلەمانىڭ دا شەتەل اسىپ كەتكەنىن ايتقانبىز. سودان كەيىنگى جەردە قازاق فۋتبولى ءۇشىن قۇندى تاريحي بەلگىنى قالايدا بولسا ەلگە قايتارۋ ماقساتىمەن گەرمانياعا تەلەفون دا شالدىق, ارا-اعايىندىققا 90-نان اسقان ءنايلا اجەنى سالا وتىرىپ, جوعارىداعى ماقالانى راميساعا پوشتامەن جىبەرگەن دە ەدىك. الايدا بۇرىنعى وتانداسىمىز ناقتىلى جاۋابىن ايتپاي, ءارى-ءسارى كۇيدە جۇرگەنبىز.
ەندى, مىنە اراعا ءۇش جىل سالىپ ءراميسا ايدحوفف حانىم سەمەيگە ۇشىپ كەلدى. ءوز ايتۋىنا قاراعاندا كوپ ويلانىپ-تولعانعان ءراميسا كوزىنىڭ قاراشىعىنداي 40 جىلدان ارتىق ساقتاعان ەمبلەمانى قازاق فۋتبولىنىڭ وتانى – سەمەيگە, ناقتىلاپ ايتساق, قالاداعى تاتار قوعامدىق- مادەني ورتالىعىنىڭ مۇراجايىنا تاپسىردى. قالاي بولعاندا دا ءبىر عاسىرلىق تاريحى بار, قۇندى جادىگەردىڭ ەلگە ورالۋى مادەني ومىرىمىزدەگى ايتۋلى وقيعا بولىپ, سپورت جانكۇيەرلەرىنىڭ كوزايىمىنا اينالدى. وسىلايشا قازاق فۋتبولىنىڭ كەشەگىسى مەن بۇگىنىن جالعاپ تۇرعان, تاريحى مەن سىرىن ىشىنە بۇككەن كونە ەمبلەمانىڭ بۇگىنگى ۇرپاققا امانات بولىپ, ەل فۋتبولىنىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە سەرپىلىس بەرەتىندەي قۇبىلىس بولار دەگەن سەنىم ءبىزدىڭ كوڭىلگە ءۇمىت وتىن ۇيالاتادى.
الەمدە سپورت تۇرلەرى كوپ بولعانىمەن, سونىڭ ىشىندە وتە كەڭ تاراپ, بۇقارالىق سيپات الىپ, قىزىقتى ويىنعا اينالعانىنىڭ ءبىرى ءارى بىرەگەيى – فۋتبول. ونىڭ بۇگىنگى قوعامدا قانداي ورىن الىپ وتىرعانىن, فۋتبول قاۋىمداستىعىن بىرىكتىرەتىن دۇنيەجۇزىلىك ۇيىمنىڭ (فيفا) قىزمەتىنەن-اق كورۋگە بولادى. قۇرامىنا 205 مەملەكەت مۇشە بولىپ كىرەتىن بۇل الىپ فەدەراتسيانىڭ ءبىر جىلدىق بيۋدجەتى 4 ميلليارد دوللاردان اسىپ جىعىلادى. بۇگىندە فۋتبول يندۋسترياسىنا بايلانىستى قىزمەت تۇرلەرىنىڭ تاۋار اينالىمى 50 ميلليارد دوللارعا باعالانادى. تاعى ءبىر ماڭىزدى جاعى فۋتبول ونەرى الەمدەگى 200 ميلليون ادامعا جۇمىس بەرەدى ەكەن.
جوعارىداعى دەرەكتەردى تاپتىشتەپ ايتىپ جاتقانىمىز سول, اتام قازاقتىڭ “اسىق ويناعان ازار, دوپ ويناعان توزار...” دەگەن ماقالىمەن كەلىسپەيتىن زامان تۋدى. ءبىر جاعىنان بۇعان سەبەپ بولعان جاعداي رەسپۋبليكامىزدىڭ نارىقتىق قاتىناستارعا نەگىزدەلگەن ەكونوميكاعا بەت بۇرىسى دەر ەدىك. وسىعان وراي ۇلكەن سپورت تا كەڭەس زامانىنداعى اۋەسقويلىق تۇردەن ەندى كوپ جاعدايدا كاسىبي سيپات الدى. سونىڭ ىشىندە فۋتبول دا كوپتەگەن ادامداردىڭ كۇنكورىس تىرشىلىگى, تابىس كوزىنە اينالا باستادى.
دەگەنمەن, وسى سالانىڭ بۇگىندە ءتۇيىنى شەشىلمەگەن ماسەلەلەرى دە شاش-ەتەكتەن. سپورت جانكۇيەرى بولعاندىقتان ونى ءبىز وزىمىزگە ەتەنە جاقىنداۋ سەمەي فۋتبولىنىڭ مىسالىنان قاراستىرۋدى ءجون كوردىك. ءبىر جاعىنان بۇل تاقىرىپقا قالام تەربەۋگە سەبەپ بولعان باستى ءبىر جاعداي قازاقستان فۋتبولىنىڭ تاقاپ قالعان 100 جىلدىق مەرەيتويى. دالىرەك ايتساق, ايتۋلى بۇل مەرەكە 2013 جىلى, ياعني ءۇش جىلدان كەيىن تويلانۋى ءتيىس. بۇل كوپ ۋاقىت ەمەس. سوندىقتان كوپشىلىك كوزايىمىنا اينالعان قازاق فۋتبولىنىڭ 100 جىلدىعىنا جان-جاقتى دايىندالىپ, ونى فۋتبولداعى جوعارى جەتىستىكتەر, تىندىرىمدى ىستەرمەن قارسى الۋ – سپورت سالاسىنداعى جاۋاپتى مەكەمەلەر مەن ۇيىمداردىڭ باستى مىندەتى دەپ بىلەمىز.
بۇل شارانىڭ شىعىس قازاقستان وڭىرىنە, ونىڭ ىشىندە سەمەي قالاسىنا تىكەلەي قاتىسى بار. ويتكەنى, جوعارىدا اتاپ كەتكەندەي سەمەي – قازاقستان فۋتبولىنىڭ وتانى. كانىگى جانكۇيەر مەن كوزى قاراقتى وقىرمان قازاق جەرىندەگى تۇڭعىش فۋتبول كوماندالارى 1913 جىلى سەمەيدە قۇرىلعانىن جاقسى بىلەدى. ولار “لاستوچكا”, “ورلياتا”, “سسك”, “يارىش” (“جارىس”) سياقتى كوماندالار بولاتىن. مىنە, وسى سوڭعى كوماندا, ءوز اتىنان اڭعارىلىپ تۇرعانىنداي, تۇگەلدەي مۇسىلمان جاستارىنان جاساقتالدى. نەگىزىنەن تاتار جاستارىنان قۇرىلعان بۇل قۇراما ساپىندا سول كەزدە بەس كلاستىق ۋچيليششەدە وقىپ جۇرگەن مۇحتار اۋەزوۆ تە ويناعان. جاس مۇحتاردىڭ بىردەن العاشقى ۇيىمداسقان فۋتبول كومانداسىنا الىنۋى ول كىسىنىڭ بۇعان دەيىن دە دوپ تەۋىپ, وزىندىك شەبەرلىگىمەن كوزگە تۇسە بىلگەندىگى بولسا كەرەك. ونىڭ سول كەزدە قازاق دالاسىنا تاڭسىق ويىن ءتۇرىن قالاي ۇيرەنىپ, قانداي فۋتبولشى بولعانى جونىندە باۋىرى احمەت اۋەزوۆ “بالا مۇحتار” دەگەن كىتابىندا جازدى.
مىنە, كەيىن كوركەم ءسوزدىڭ ايتۋلى شەبەرىنە اينالىپ, “اباي جولى” ەپوپەياسى ارقىلى اتاعى الەمگە تاراپ, قازاق دەگەن حالىقتى شارتاراپقا تانىتقان زاڭعار تۇلعانىڭ سەمەيدەگى دوپ قۋعان بۇگىنگى ءىزباسارلارىنىڭ جاعدايى قالاي دەۋىڭىز ابدەن مۇمكىن, قادىرلى وقىرمان.
“ات اۋناعان جەردە تۇك قالار” دەگەندەي, وتكەن عاسىردا سەمەي وڭىرىندە فۋتبول ونەرى ءبىرشاما قانات جايىپ, وركەندەدى. سەمەيدىڭ كومانداسى رەسپۋبليكا بىرىنشىلىگىندە 1963 جىلدان باستاپ ويناي باستادى. سول جىلدارى قازاقستان چەمپيوناتىندا ەكىنشى ورىنعا كوتەرىلگەن “تسەمەنتنيك” كومانداسى بۇكىلوداقتىق جارىستارعا, “ب” توبىنا جولدامانى جەڭىپ الدى. الايدا, بۇل دەبيۋت اسا تابىستى بولماي ول ون سەگىز كوماندانىڭ اراسىنان ون التىنشى ورىنعا تابان تىرەدى. بۇكىلوداقتىق ارەناداعى العاشقى جەتىستىك 1967 جىلى كەلدى. چەمپيوناتتىڭ “ب” توبىندا ءتورتىنشى ورىن العان سەمەيلىكتەر وسى توپتىڭ كۇشتى كوماندالارىنىڭ فينالدىق جارىستارىنا قاتىسۋعا مۇمكىندىك الىپ, وندا ءۇشىنشى ورىنعا يە بولادى. وسى جىلى فينالدا ناحودكانىڭ “وكەان” كومانداسىن جەڭىپ, رەسەيدىڭ التىنشى ايماعىنداعى كۋبوكتىق جارىستاردى ۇتىپ الادى. 1968 جىلدان باستاپ “تسەمەنتنيك” “ب” توبىنىڭ جاڭا قازاقستاندىق ايماعىنا قوسىلادى. بۇنى قازاقستان بىرىنشىلىگى دەگەن ءجون بولار. وسى جولى ءتورتىنشى ورىنمەن قاناعاتتانعان سەمەيلىكتەر 1969 جىلى پاۆلودارلىق “تراكتوردان” عانا ۇتىلىپ, ەكىنشى ورىنعا يە بولادى. 1970 جىل “تسەمەنتنيككە” كوپتەن كۇتكەن ءبىرىنشى ورىندى جانە “ا” توبىنا جولدامانى اكەلدى.
1971 جىلدان باستاپ سەمەيلىكتەر “سپارتاك” تۋى استىندا ويناي باستادى. ەكىنشى ليگاداعى دەبيۋت كومانداعا كەزەكتى تابىستى اكەلدى. ولار التىنشى ايماقتىڭ جەڭىمپازدارى اتاندى. ءبىراز جىلدار سالىپ, 1977 جىلى ولار قايتادان ايماقتىق جارىستاردى ۇتادى.
سەمەي فۋتبولى ءۇشىن جاڭا كەزەڭ بۇرىنعى كەڭەس وداعى ىدىراعاننان كەيىن باستالدى. 1992 جىلدان ەگەمەن ەلىمىزدىڭ دەربەس فۋتبول بىرىنشىلىگى وتە باستادى. العاشقى ەكى جىلدا كەرەمەتتەي ويىن ورنەگىن كورسەتە الماعان سەمەيلىكتەر 1994 جىلى ءوز اتىن “ەلىم-اي” دەپ اۋىستىرادى جانە شىن مانىندەگى حالىقتىق كومانداعا اينالىپ, بىردەن قازاقستان چەمپيوناتىنىڭ چەمپيونى جۇلدەسىن جەڭىپ الدى. ال 1995 جىلى “ەلىماي” چەمپيون اتانىپ قويماي, سونىمەن قاتار ەل كۋبوگى مەن سۋپەركۋبوگىنىڭ يەگەرى اتاندى. 1996 جىلى قولا مەدالمەن قاناعاتتانعان سەمەيلىكتەر 1998 جىلى قايتادان سەرپىلىپ, قازاقستان كوماندالارى اراسىندا العاشقى بولىپ ەلىمىزدىڭ ءۇش دۇركىن چەمپيونى اتاعىنا يە بولدى. الەمدىك ارەناعا شىعىپ, ازيانىڭ كۇشتى كوماندالارىمەن دە وسى جىلدارى وينادى. ءسويتىپ, قازاق فۋتبولىن شەت ەلدەرگە تانىتۋعا ءبىرشاما ۇلەس قوستى.
الايدا, بۇدان كەيىن قايتادان “سپارتاك” اتالعان كوماندا تاريحىندا ساتسىزدىكتەر كەزەڭى باستالدى. ۇزاققا سوزىلعان بۇل توقىراۋ سەبەبىنىڭ بايىبىنا بارۋ ءۇشىن ءبىز كوماندا تاعدىرىنا جاۋاپتى ادامدارعا جولىققان ەدىك.
العاشقى اڭگىمەگە تارتقان ادامىمىز “سپارتاك” كومانداسىنىڭ باس جاتتىقتىرۋشىسى م.سىزدىقوۆ بولدى. باستاپقىدا ول كىسىدەن كوماندانىڭ جاڭا ماۋسىمعا دايىندىعىنىڭ قالاي ءجۇرىپ جاتقانىن سۇراعان ەدىك. سوندا ول بىلاي دەگەن ەدى:
– بيىل دا ءبىز ءۇشىن ءبىرىنشى ورىندا تۇرعان باستى سۇراق – قارجى ماسەلەسى. ويتكەنى, كوماندانىڭ قاجەتىنە 2010 جىلعا وبلىستىق بيۋدجەتتەن ءبىر تەڭگە دە قاراستىرىلماعان. ال چەمپيوناتقا قاتىسۋ ءۇشىن 75 ميلليون تەڭگە قاجەت (مىنە وسىنداي قارجى عانا فۋتبول فەدەراتسياسىنا كەپىل بولا الادى). سونىمەن بىرگە 2009 جىلعى جالاقى بويىنشا بەرەشەك تاعى بار. ءبىزدىڭ قازاقستان فۋتبول فەدەراتسياسىنا عانا قارىزىمىز 7 ميلليون تەڭگە. ابىروي بولعاندا ونداعىلار ءبىزدىڭ قازىرگى جاعدايىمىزعا تۇسىنىستىكپەن قاراۋدا. ايتپەسە, جارىس جولىنا شىعا الماي قالعانداي ەدىك. وسىعان وراي, فۋتبولشىلارىمىز دا سەنىم ۇدەسىنەن تابىلۋدا. سونىڭ ايعاعىنداي بارلىعى 18 كوماندا ىشىنەن ءبىرىنشى اينالىمدى ءۇشىنشى ورىنمەن اياقتادىق. وسى ورايدا تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت سول, كومانداداعى 25 ويىنشىنىڭ 21-ءى جەرگىلىكتى جاستار. ياعني, ورىن الىپ وتىرعان قيىنشىلىقتارعا قاراماستان ءبىزدىڭ ويىنشىلار اراسىندا تۇراقتىلىق تا, بولاشاققا دەگەن سەنىم دە جەتكىلىكتى.
اڭگىمەگە تارتقان كەلەسى ادام “سەمەي” سپورت كلۋبى” كمقك ديرەكتورى تىلەۋعازى سىدىقوۆ مىرزا بولاتىن. ول ءوزىن ابدەن تولعاندىرىپ جۇرگەن جايلاردى بىزگە جايىپ سالدى. ەندىگى ءسوزدى سول كىسىگە بەرەيىك.
– 2002 جىلدان باستاپ سەمەي فۋتبولى ءۇشىن ءساتسىز كەزەڭ باستالدى. قارجىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن “سپارتاك” 2004 جىلعى چەمپيوناتتا سوڭعى ورىندا قالىپ, كەلەسى جىلدان ءبىرىنشى ليگادا وينايتىن بولدى. سودان بەرى قاhارلى كلۋب ناشار قارجىلاندىرۋ سالدارىنان كۇشتىلەر توبى پرەمەر-ليگادا ويناۋ مۇمكىندىگىنە يە بولا الماي كەلەدى. سەمەيدە ءوسىپ, شەبەرلىكتەرى شىڭدالعان سامات سماقوۆ (قازاقستاننىڭ التى دۇركىن چەمپيونى, “گول” اپتالىعىنىڭ مالىمەتى بويىنشا ءتورت رەت رەسپۋبليكامىزدىڭ ۇزدىك فۋتبولشىسى دەپ تانىلعان), اندرەي بوگومولوۆ (قازاقستاننىڭ جەتى دۇركىن چەمپيونى), سەرگەي بويچەنكو, اندرەي كارپوۆيچ سياقتى سەمەيلىك فۋتبول ورەندەرى ءوز باقىتتارىن باسقا كوماندالاردا ىزدەۋلەرىنە تۋرا كەلدى. ەگەر دە جەتكىلىكتى ءارى تۇراقتى قارجىلاندىرۋ كوزى بولعان جاعدايدا, ولار الىسقا كەتپەي, ءوز ويىندارىمەن سەمەيلىك جانكۇيەرلەردى قۋانتار ەدى.
“سپارتاك” كومانداسىن قارجىلاندىرۋ بۇگىنگى كۇندە ەڭ قيىن ماسەلە بولىپ وتىر. 2009 جىلى كوماندانى ۇستاۋعا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 40000,0 مىڭ تەڭگە ءبولىندى. ول بيۋدجەتتىك كودەكس بويىنشا كوماندانىڭ ءىس-ساپارعا شىعىپ, باسقا قالالارداعى كەزدەسۋلەرى بارىسىنداعى شىعىندارعا (جول اقىسى, تاماعى, جاتار ورنى) عانا جۇمسالادى. سونىمەن قاتار دەمەۋشىلەردەن ابونومەنتتىك كىتاپشالار مەن بيلەتتەردى ساتىپ تاراتۋدان 1414,0 مىڭ تەڭگە ءتۇستى, بۇل سوما قازاقستان فۋتبول فەدەراتسياسىنىڭ رەگلامەنتىنە سايكەس ءبىزدىڭ ستاديوندا وتكەن فۋتبول ويىندارىندا قىزمەت كورسەتكەن تورەشىلەر مەن ينسپەكتورلارعا تولەندى. ءماجىلىس دەپۋتاتى ەرجان راحمەتوۆتىڭ كومەگى ارقاسىندا بىزگە عابيدەن راحمەتوۆتىڭ قورىنان 1000,0 مىڭ تەڭگە ءبولىندى. بۇعان قوسا قالا كاسىپكەرلەرىنەن تۇسكەن 2000,0 مىڭ تەڭگەنى فۋتبولشىلاردىڭ جالاقىسىنا تولەدىك.
الايدا, بۇل سومادان باسقا فۋتبولشىلاردىڭ جالاقى ماسەلەسىن شەشۋگە جەتەتىن قارجى تابىلماي كەلەدى. 2009 جىلدىڭ ناۋرىز- قازان ايلارىنا كلۋبتىڭ جاتتىقتىرۋشىلارى مەن فۋتبولشىلارى الدىنداعى قارىز سوماسى 16,5 ملن. تەڭگەنى قۇرايدى, ونىڭ ىشىندە 6,5 ملن. تەڭگە 12 ۇتىس ويىندارى ءۇشىن سىيلىق اقشا. وسىنداي جاعداي 2008 جىلى دا بولعان, وندا فۋتبولشىلار مەن جاتتىقتىرۋشىلاردىڭ الدىنداعى قارىز سوماسى 19358,5 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى. الايدا, دەمەۋشىلىك كومەك بولماعاندىقتان كلۋب باسشىلىعى مەن فۋتبولشىلارى جالاقىلارىن سوت شەشىمى ارقىلى قالالىق بيۋدجەتتەن الدى.
ەگەر دە بيىلعى جىلى جالاقى بويىنشا بەرەشەكتەر وتەلمەسە, سوت ورىنداۋشىلارى “سپارتاك” ستاديونىنىڭ مۇلكىنە تىيىم سالىپ, ودان ءارى ساتۋعا ۇسىنۋ مۇمكىنشىلىگى ءبىزدى مازالاپ جۇرگەن جاعداي.
سوندىقتان دا “سپارتاك” كومانداسىنىڭ مۇنان ارعى تاعدىرىنا بارىنشا الاڭداپ, ناقتى شەشىم قابىلدانباسا, سەمەي فۋتبولىنىڭ بولاشاعى بۇلدىر. بۇل تىعىرىقتان شىعۋ ءۇشىن ءبىز “شقو تۋريزم, دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت باسقارماسى” مم باستىعى ا.موجانوۆقا, شقو اكىمى ب.ساپارباەۆقا حات جازدىق. وندا ءبىز جوعارىدا ايتىلعاندار نەگىزىندە “سپارتاك” فۋتبول كومانداسىن “شقو تۋريزم, دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت باسقارماسى” مم ارقىلى (“سەمەي قالاسىنىڭ دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت ءبولىمى” مم تىس) قارجىلاندىرۋعا نەمەسە “شقو تۋريزم, دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت باسقارماسى” مم بازاسىندا “سپارتاك” فۋتبول كومانداسى” كمقك اشۋعا كومەك كورسەتۋىن سۇرادىق. ەگەر تالابىمىز ورىندالىپ, وبلىستىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندىراتىن مەملەكەتتىك مەكەمە قۇرىلسا, بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ الاڭسىز جاتتىعىپ, كەيىن ەشقايدا كەتپەي كوماندانىڭ نامىسىن قورعاپ, ونەر كورسەتە بەرەر ەدى. ويتكەنى, مۇنداي قادام شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ جاستارىنان قۇرىلعان “سپارتاك” كومانداسىن ساقتاپ قالۋدىڭ ەڭ دۇرىس جولى دەپ بىلەمىز. مۇنداي قامقورلىق ءۇش جىلدان كەيىن كەلەتىن قازاقستان فۋتبولىنىڭ 100 جىلدىعىن تويلاعاندا “سپارتاك” كومانداسىنىڭ دا ۇزدىكتەر قاتارىندا ويناۋىنا كەپىل بولار ەدى. ال جوعارىدا ايتىپ كەتكەنىمىزدەي قازاقستان فۋتبولىنىڭ تاريحى سەمەي فۋتبولىنان باستاۋ الادى. سوندىقتان عاسىرلىق مەرەيتوي زامانىندا جاس مۇحتار نەگىزىن قالاسقان سەمەي فۋتبولىنسىز اتاپ وتىلسە, بۇل ەلدىگىمىزگە سىن ەمەس پە؟
راس, جۋىردا وتكەن وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ كەزەكتى سەسسياسىندا “سپارتاك” كومانداسىن ۇستاۋعا دەپ 25 ميلليون بولىنگەنى تۋرالى جاقسى ءبىر حاباردى ەستىپ وتىرمىز. قالعان قاجەتتى قارجى كۇزدە بولىنەتىن سەكىلدى. بىراق, مۇنىمەن دە ماسەلە تولىق شەشىلدى دەۋگە كەلمەيدى. ويتكەنى, بيىلعى جىلى كوماندا مۇشەلەرىنە بەرىلۋگە ءتيىس جالاقى مولشەرى 36 ميلليون تەڭگە. ال قازىردە ءتۇسىپ تۇرعانى نەبارى 7,5 ميلليون تەڭگە. ونىڭ ءوزى قالا اكىمى مەيرامحات اينابەكوۆتىڭ, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى, بەلگىلى مەتسانات-كاسىپكەر عابباس يبراەۆتىڭ قامقورلىعى ناتيجەسىندە جينالدى. ياعني, فۋتبولشىلاردىڭ جالاقى ماسەلەسى دە تولىق شەشىلەر ەمەس. ال وبلىستىق بيۋدجەتتەن بولىنەتىن قارجى كوماندانىڭ جول شىعىندارىن وتەۋدەن اسپايدى.
سەمەيلىك جانكۇيەرلەر وسى ورايدا وبلىستاعى ەكى كومانداعا كوزقاراس ەكى ءتۇرلى بولىپ كەلە جاتقاندارىنا رەنجۋلى. ايتالىق, وسكەمەننىڭ “ۆوستوگى” مەن سەمەيدىڭ “سپارتاگىنا” جاسالىپ جاتقان قامقورلىق جەر مەن كوكتەي ەكەنىن مۇنداعىلار بىلمەي وتىرعان جوق. سونداي قامقورلىق ناتيجەسىندە وسكەمەننىڭ “ۆوستوگى” ءبىرىنشى اينالىمدى ءبىرىنشى ورىنمەن اياقتاپ وتىر. سولاي دەگەندە وعان مۇنداعى جانكۇيەرلەر قۋانباسا, رەنجىمەيدى. ايتتى ايتپادى, ءبىر وبلىستان قوس كوماندانىڭ فۋتبولدان ەل بىرىنشىلىگىندە ىركەس-تىركەس كەلە جاتقانى كىمگە جامان؟ تەك الا قويدى بولە قىرىقپايىق دەيدى عوي مۇنداعى جانكۇيەلەر. تاعى ءبىر مىسال. سەمەيدەگى “سپارتاك” ستاديونىنا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەگەنىنە, مىنە قىرىق جىلدان اسىپ بارادى. ول ءۇشىن 400 ميلليون تەڭگە جانە كەرەك. ەرتەڭ بۇلار پرەمەر ليگاعا وتە قالسا قوسالقى الاڭ دا قاجەت. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, سەمەيدەگى جاعداي قارىن اشتىرادى.
مىنە, فۋتبول ماڭىندا جۇرگەن ماماندار مەن باسشىلار, جەرگىلىكتى فۋتبول جاناشىرلارى سولاي دەيدى. ال ەندى وسى سالاعا جەتەكشىلىك ەتىپ وتىرعان لاۋازىم يەلەرى نە دەر ەكەن؟ سونى بىلگىمىز كەلەدى.
ومىرزاق سۇلتانوۆ, شاكارىم اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ وقىتۋشىسى, دوتسەنت. داۋلەت سەيسەن ۇلى, سەمەي.
سۋرەتتە: “سپارتاك” كومانداسى.
باقىت نۇرمۇحانوۆ, زاڭگەر: كوستيتۋتسيا مەملەكەتتىڭ قايدا بەت العانىن ايقىندايدى
اتا زاڭ • بۇگىن, 13:21
وتاندىق ماماندار رەۆماتولوگيالىق اۋرۋلاردى انىقتاۋ مەن ەمدەۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى
مەديتسينا • بۇگىن, 12:35
ناۋرىز ايىنداعى ۇبت-عا قاتىسۋ ءۇشىن ءوتىنىش قابىلداۋ 15 اقپاندا باستالادى
ءبىلىم • بۇگىن, 12:26
رەفەرەندۋم–2026. ونلاين-مارافون
رەفەرەندۋم • بۇگىن, 12:00
ۇلىتاۋ وبلىسىندا وڭىرلىك كواليتسيا قۇرىلدى
ايماقتار • بۇگىن, 11:42
بۇگىن ەلىمىزدە قانداي تاسجولدار جابىلدى؟
قازاقستان • بۇگىن, 11:37
«بايان سۇلۋ» فابريكاسى ۇجىمى جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنا قولداۋ ءبىلدىردى
اتا زاڭ • بۇگىن, 11:17
قارجى • بۇگىن, 10:34
وليمپيادا-2026: 14 اقپاندا ەل نامىسىن كىمدەر قورعايدى؟
وليمپيادا • بۇگىن, 10:21
بۇگىن ەلىمىزدىڭ 10 قالاسىندا اۋا ساپاسى ناشارلايدى
اۋا رايى • بۇگىن, 09:53
رەفورمالارعا ازاماتتىق بەلسەندىلىك كەرەك
قوعام • بۇگىن, 09:50
ءتول ونەرىمىز – يسەسكو تىزىمىندە
قازاقستان • بۇگىن, 09:45
پىكىر • بۇگىن, 09:40
قوعامدىق سەنىم مەن ساياسي جاۋاپكەرشىلىك
پىكىر • بۇگىن, 09:35
جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى: ەل تۇراقتىلىعىنىڭ باعىت-باعدارى
ساياسات • بۇگىن, 09:30