اۋىلعا ينتەرنەت كەلدى

“اۋلىنا قاراپ ازاماتىن تانى” دە­گەن ەمەس پە. 90-شى جىلدارى مەڭدىعارا اۋدانىنداعى حاركوۆ اۋلىنان كوشىپ كەتكەندەر تۋىستارىنا, دوستارىنا قايتا قىدىرىپ كەلگەندە كادىمگىدەي تاڭدا­نىسىن جاسىرا المايدى. اتاقتى مەحانيزاتور كامشات دونەنباەۆا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەندە وداققا دۇرىلدەپ, داڭقى شىعىپ جاتاتىن اۋىلدان بەرەكە كەتكەن كەزدە ادامدار تۋعان جەردى قالاي قيىپ تاستاپ كەتەرىن بىلمەي تورىققان. نە جۇمىس جوق, نە بايلانىس جوق. اۋىل­داس­تاردىڭ بار ءۇمىتى ىسكەر ازامات, “حار­كوۆ” شارۋاشى­لى­عىنىڭ باسشىسى ساي­ران بۇقانوۆتا بول­عان. “كەتپەڭدەر, كوش­پەڭدەر , اۋىلداس­تا­رىم, بىزدە بولا­شاقتا ءبارى دە بولادى, ءبارى دە قالپىنا كەلەدى. تەك ەڭبەك ەتەيىك, شىدايىق!” دە­گەن ول. دۋالى اۋىز ەكەن, ساكەڭنىڭ ايتقانى كەلدى. قازىر شارۋاشى­لىقتاعى تەحنيكانىڭ بارلىعى جاڭارعان, ديقاندار جاڭا تەحنولوگيانى مەڭگەرگەن. ال اۋىلدىڭ كوركىن ايتساڭىز! مەك­تەپ, بالاباقشا, كىتاپحانا, كلۋب, ەمحانا–بار­لىعى دا جۇمىس ىستەپ تۇر. 90-شى جىلدارى اۋىلداعى نارىق قيىندىقتارى كەزىندە تەلەفوننىڭ وزىنە جۇرت زار بولىپ قالىپ ەدى. “قازاق­تەلەكوم” اكتسيونەرلىك قوعا­مى­نىڭ ارقاسىندا قازىر تەلەفون بايلا­نىسىنان ەشقانداي قيىندىق جوق. ەندى الگى مەكەمەلەردىڭ بارلىعىندا دا ءىس-قاعاز­دارى كومپيۋتەر ارقىلى اتقارى­لادى. ونىڭ ۇستىنە تۇرمىسى جاقسارعان اۋىل­داستاردىڭ ءار ۇيىنەن كومپيۋتەر كورۋ قيىن ەمەس. بۇگىندە قالالىقتار تەل­ە­فونمەن ەمەس, ينتەرنەت ارقىلى دوڭگە­لەن­گەن دۇنيەدەگى بار حاباردى ءبىلىپ وتى­رادى. قوستاناي قالاسىنا تۋىستارىنا كەلگەندەر ولاردىڭ ۇيلەرىندەگى ينتەر­نەت­كە نەمەسە ارنايى ينتەرنەت كلۋب­تارعا بارىپ, عالام­تورعا شىعاتىن, ودان كەرەكتى ماتەريال­دا­رىن تارتىپ الاتىن. وسى اۋىلدا تۇرعان نەمىس اعايىنداردىڭ كوپشىلىگى گەرما­­نيا­عا قونىس اۋدارعان. قازاقتارمەن اعاي­ىنداي بولىپ قالعان ولار تەلەفونمەن حابار­لاسقاندا “ينتەرنەتكە شىقساڭدار­شى, ەمىن-ەركىن حات جازىسايىق تا” دەپ جاتادى. بىراق ۇيلەرگە ينتەرنەت جەلىسىن قوسۋ تەلەفون ارقىلى عانا مۇمكىن بو­لاتىن. ونى وتكىزۋ قازەكەمنىڭ اسىق­پايتىن مىنەزىمەن كەيىنگى قالا بەرەتىن. ەندى مىنە, “قازاقتەلەكوم” اكتسيونەرلىك قوعامى EV-DO تەحنولوگياسى نەگىزىندە سىمسىز قاتىناس جەلىسىن ىسكە قوستى. ەندى حاركوۆ اۋلىنان جازىلعان حات ەلەكتروندى پوشتا ارقىلى ساناۋلى مينوتتە الەمنىڭ قاي تۇكپىرىنە دە جەتىپ تۇر. مەكتەپ وقۋشى­لارى ينتەرنەتتە شارلايدى, قىزىقتى ماتەريالداردى تابادى. قالالىقتاردان ەش ايىرما­شىلىعى جوق, زاماناۋي تەحنولو­گيانىڭ راحاتىن بىردەي كورىپ وتىر. مۇنداي قۋانىشقا تەك مەڭدىعارا اۋدانىنداعىلار عانا ەمەس, كورشى سا­رىكول, قوستاناي اۋدانى جۇرتشىلىعى دا يە بولدى. جاقىندا قوستاناي وبلى­سى­نا ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ ارنايى جۇمىس ساپارى اياسىندا اۋ­ىلدىق جەرلەردە قۇرىلعان سىمسىز قاتىناس جەلىسىنىڭ قاناتقاقتى جوباسى­نىڭ تۇ­ساۋ­كەسەرى دە بولدى. وندا “قازاق­تەلە­كوم” اك­تسيونەرلىك قوعامىنىڭ باس­قارما ءتورا­عاسى قۋانىشبەك ەسەكەەۆ ەل­باسىعا EV-DO تەحنولوگياسىن پايدا­لا­نۋ نە­گىزىندە مۇمكىن بولعان كەڭ جولاقتى قا­تى­ناس قىزمەتتەرى تۋرالى ايتىپ بەرگەن ەدى. اۋىلدىق جەرلەردە ينتەرنەت جەلىسىنە كەڭ جولاقتى قاتىناۋدى ۇيىمداستىرۋ CDMA-450 ستاندارتى نەگىزىندەگى سىم­سىز بايلانىس جەلىلەرىن جايىپ تارماق­تاۋ جوباسىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى بولىپ تا­بىلادى. بۇل جوبانىڭ ەلىمىز ەكونومي­كا­سى مەن الەۋمەتتىك دامۋى ءۇشىن دە ماڭىزى وراسان زور. سوندىقتان ول “30 كورپورا­تيۆ­تىك كوشباسشى” مەملەكەتتىك باعدار­لاماسى اياسىندا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان سەرپىندى جوبالار قاتارىنان كورىنەدى. ەڭ باستىسى, بۇل سىمسىز قاتى­ناس جەلىسى اۋىل مەن قالا تۇرعىندارى اراسىنداعى اقپاراتتىق تەڭسىزدىك ماسەلەسىن شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. اۋىلدىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىسىنىڭ كوتەرىلگەندىگىن دە كورسەتەدى. اۋىلدىق جەلىگە سىمسىز بايلانىستى ەنگىزۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىندە قازاقستان­نىڭ بارلىق اۋىلدىق ەلدى مەكەندەرى تەلە­فونمەن قامتىلدى. ول ءۇشىن 392 با­زالىق ستانسا ورناتىلدى, 232 مىڭ اۋ­ىلدىق ابونەنت تەلەفون بايلانىسىنا قو­سىلدى. ال ەلىمىز اۋماعىنىڭ 60 پاي­ىزى CDMA-450 جەلىسىمەن قامتىلدى. قازىر اۋىلداعى “قازاقتەلەكوم” اق ابونەنتتەرىنىڭ جالپى سانى ءبىر ميل­لي­ون­نان استى. ال ەلىمىز اۋماعىنىڭ 60 پايىزى جەلىمەن قامتىلدى. ينتەرنەتكە شىعۋ جىلدامدىعىن ۇلعايتۋ ءۇشىن EV-DO ء(Evolutىon-Data ءOptىmىzed) ستاندارتى ازىرلەندى. ول ۇيالى جەلىلەردىڭ ءۇشىنشى بۋىنى – CDMA-2000 نەگىزىندە ىسكە اسىرىلۋدا. مۇنىڭ ءما­نىسى, ول ابونەنتتەردى جەرۇستى تەلەكوم­مۋ­نيكاتسيالارى ارنالارىنا تەلىمەي-اق, ولارعا كەڭ جولاقتى قاتىناۋ قىزمەت­تە­رىن ۇسىنۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قول­دا­نىستاعى CDMA جەلىلەرىنە ۇستەمەلەپ سالىنعان قون­دىرعى. جاڭا تەحنولوگيا جوعارى جىل­دامدىقپەن اقپاراتتار بەرۋ مۇمكىندىگى ەسەبىنەن ينتەرنەتكە قوسىلۋ­دىڭ ەڭ جوعا­رى جىلدامدىعى –3 مب/س دەيىن قول جەت­كىزدى. اۋىلدىق جەلىدە EV-DO تەحنولو­گيا­سىمەن اقپاراتتار بە­رۋدەگى جوعارى جىل­دام­دىققا ساندىق دەرەكتەردى ىقشامداۋ­دىڭ تىڭ الگوري­تم­دەرىن قولدانۋ ەسەبىنەن قول جەتكىزىلدى جانە CDMA-450 جەلىسى قامتيتىن اۋماقتىڭ كەز كەلگەن جەرىندە ينتەرنەت قاتىناسىنىڭ جوعارى جىلدام­دىعىن قامتاماسىز ەتەدى. مىنە, قوستاناي وبلىسىنداعى ءبىر­شاما اۋىلدار وركەنيەتتىڭ وسىنداي جە­تىستىگىن پايدالانا باستادى. “قازاقتە­لە­كوم” اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ باسقارما توراعاسى قۋانىشبەك ەسەكەەۆتىڭ ايتۋ­ىن­شا, ەندى 2-3 جىلدا EV-DO تەحنولو­گياسىن پايدالاناتىن سىمسىز قاتىناس جەلىسىمەن ەلىمىزدىڭ بارلىق اۋىلدىق ءوڭىرى قامتىلاتىن بولادى. اۋىلداعى مەكەمەلەر قىزمەتكەرلەرى قۇجاتتار, ايلىق, توقساندىق ەسەپ بەرۋ ءۇشىن الىستان قوستاناي قالاسىنا ات ارىتىپ, ارنايى كەلەدى. – مەن مەكتەپتە فەلدشەر بولىپ قىزمەت ىستەيمىن. اۋداندىق, وبلىستىق مەديتسينا مەكەمەلەرىنە ءجيى بارۋىما تۋرا كەلەدى. ەندى ينتەرنەتتى ەركىن پايدالان­سام, قالاعا جۇگىرۋىم دە ازايار دەپ ويلاي­مىن. ال اۋىلدىق جەردە كوبىنە ۇيدە بول­عاندا شارۋاڭ بىتەدى,–دەيدى ءلاززات قىپشاقبايقىزى. ەندى ءلاززات سەكىلدى ءوزىنىڭ باسشى­لا­رىمەن جوعارى جىلدامدىعى قامتاماسىز ەتىلگەن ينتەرنەت ارقىلى حابارلاسۋىنا ابدەن بولاتىنىن بىلگەندە اۋىلداعى اعايىننىڭ قايسىسى بولسا دا كوڭىلدى ءبىر دەمدەدى. ويتكەنى بۇل جۇمىستى ونىكتى, تۇرمىستى كورىكتى ەتەدى. ءنازيرا جارىمبەتوۆا, قوستاناي وبلىسى.