04 تامىز، 2010

قارۋ-جاراقتى شەكتەۋ – قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋدىڭ باستى قۇرالى

869 رەت كورسەتىلدى
ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى (ەقىۇ) ەۋروپالىق كەڭىستىكتە كادىمگى قارۋ-جاراق تۇرلەرىن شەكتەۋ ۇدەرىستەرىندە جەتەكشى ءرول اتقارادى. ۇيىمنىڭ تىكەلەي ىقپال ەتۋىمەن قارۋ-جاراققا باقىلاۋ جاساۋعا باعىتتالعان ەۋروپاداعى كادىمگى قارۋلى كۇشتەر تۋرالى شارتقا جانە قاۋىپسىزدىك پەن سەنىم شارالارىن نىعايتۋ جونىندەگى ۆەنا كەلىسسوزدەر قۇجاتىنا قول قويىلدى. بۇل قۇجاتتار ۇيىمنىڭ قارۋ-جاراققا باقىلاۋ ورناتۋ ۇدەرىسىندەگى ەڭ باستى جەتىستىگى بولىپ تابىلادى. بۇگىندە ۇيىم قول جەتكىزىلگەن وسى كەلىسىم-شارتتاردى جەتىلدىرىپ، ولاردا كورسەتىلگەن ماسەلەلەردى جۇزەگە اسىرۋدا تۇراقتى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ كەلەدى. قازاقستان ەقىۇ-نىڭ بەلدى دە بەلسەندى مۇشەسى رەتىندە، سونداي-اق ۇيىمنىڭ ءىس باسىنداعى ءتورا­عاسى رەتىندە قارۋ-جاراق تۇرلەرىن شەكتەۋ جانە ولاردى باقىلاۋ ءما­سە­لەسىن باستى نازاردا ۇستايدى. ءويت­كەنى، ەلىمىز باستاپقى كەزدە-اق حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتا­ما­سىز ەتۋ، جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋدى تاراتپاۋ، قارۋسىزدانۋ ءجا­نە قارۋ-جاراق تۇرلەرىنە باقىلاۋ ورناتۋ – وڭىرلىك جانە ۇلتتىق قاۋ­ىپسىزدىكتى نىعايتۋدىڭ نەگىزگى قۇ­رالى ەكەندىگىن مالىمدەگەن بولا­تىن. سونىمەن قاتار، قازاقستان ەرەكشە ماڭىزدى قۇجاتتار – يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى، يادرولىق سىناقتارعا تىيىم سالۋ تۋرالى، ەۋروپاداعى كادىمگى قارۋ­لى كۇشتەر تۋرالى، ستراتەگيالىق شابۋىل قارۋلارىن قىسقارتۋ تۋ­رالى شارتتاردىڭ، باسقا دا حالىق­ارالىق كەلىسىمدەردىڭ بەلسەندى قا­تىسۋشىسى. ەلىمىز بۇگىندە ەقىۇ-نىڭ ءۇش ولشەمىنىڭ ءبىرى – اسكەري-ساياسي ولشەم اياسىندا، سونداي-اق اتال­عان شارتتاردىڭ، باسقا دا حا­لىق­ارالىق قۇجاتتاردىڭ نەگىزىندە قاۋىپسىزدىك پەن سەنىم شارالارىن نى­عايتۋ جانە قارۋ-جاراققا با­قىلاۋ جاساۋ سالالارىندا بەلسەندى جۇمىستار جۇرگىزىپ كەلەدى. سوڭعى جىلدارى ەقىۇ-نىڭ جيىندارىندا وعان قاتىسۋشىلار 1990 جىلدىڭ 19 قاراشاسىندا ۇي­ىمنىڭ پاريج سامميتىندە قول قوي­ىلعان ەۋروپاداعى كادىمگى قا­رۋ­لى كۇشتەر تۋرالى شارتقا باي­لا­نىستى ماسەلەلەردى ءجيى كوتەرە باستادى. ويتكەنى، قازىرگى كەزدە ەۋروپاداعى كادىمگى قارۋلى كۇشتەر تۋرالى شارتتىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى داعدارىستىق جاعدايدا تۇر. وتكەن كەزەڭدەرگە شولۋ جاسايتىن بولساق، وعان بىرقاتار سەبەپ-سالداردىڭ اسەر ەتكەنىن بايقاپ-باعامداۋعا بولادى. جوعارىدا اتاپ وتكەنىمىزدەي، ەقىۇ-نىڭ پاريج سامميتىندە ۆارشاۆا شارتى ۇيىمىنا قاتىسۋ­شى مەملەكەتتەر توبى مەن ناتو-عا مۇشە مەملەكەتتەر توبى ارا­سىندا ەۋروپاداعى كادىمگى قارۋلى كۇشتەر تۋرالى شارتقا قول قوي­ىلعان ەدى. بۇل قۇجاتتا تاراپ­تار­دىڭ شەكارالاس ايماقتاردا قۇر­لىق­تاعى قۋاتتى اسكەري قۇراما­لاردىڭ ورنالاسۋىنا جول بەرمەۋ، اسكەري قۇرامالار قوزعالىسىنىڭ اشىق بولۋى جانە ولاردى ءبىرتىن­دەپ قىسقارتۋ جايى كورسەتىلگەن. سونىمەن قاتار، شارتقا سايكەس توپتاردىڭ ارقايسىسى قارۋ تۇرلە­رىنىڭ قانشاسىن قىسقارتۋ كەرەكتىگى جونىندە كۆوتا بەلگىلەندى. كۆوتا نەگىزگى بەس كاتەگوريادان تۇرادى. اتاپ ايتقاندا، ەكى اسكەري بلوكتىڭ ارقايسىسى 20 مىڭ تانك، 30 مىڭ بىرلىك بروندى سوعىس ماشينەسىن، 100 ميلليمەترلىك جانە ودان جو­عارى ۇڭعىلى 20 مىڭ ارتيللەريا­نى، 6800 سوعىس ۇشاعىن جانە 2 مىڭ بىرلىك جويعىش تىكۇشاعىن قىسقارتۋ قاجەت. سونداي-اق، بۇل قارۋلار شارت كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن 40 اي ىشىندە جويىلۋى ءتيىس بولاتىن. ەۋروپاداعى كادىمگى قارۋلى كۇشتەر تۋرالى شارت قارۋ-جاراق تۇرلەرىنە باقىلاۋ جاساۋدا ءوزىنىڭ ءتيىمدى قۇرال ەكەندىگىن كوپ كەشىك­پەي دالەلدەدى. ءسويتىپ، ەۋروپا قۇر­لىعىنداعى مەملەكەتتەر شارت كۆوتاسىندا كورسەتىلگەن قارۋلار­دىڭ جارتىسىن قىسقارتتى. ستوك­گولم حالىقارالىق الەمدىك پروب­لەمالاردى زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا، قاتىسۋشى مەملەكەتتەر قابىلداعان مىندەتتە­مەلەرىنە سايكەس جالپى سانى 63500 بىرلىك كادىمگى قارۋدى جويعان. بۇل سول كەزەڭدەردە ءبىر-بىرىنە باسە­كەلەس ەكى اسكەري بلوك ءۇشىن ۇلكەن جەتىستىك ەدى. بىراق وسىناۋ وڭدى ۇدەرىس گەوساياسي، سونداي-اق تاريحي جاعدايلارعا بايلانىستى داعدا­رىس­­قا ۇشىراپ، ول شارتتىڭ تۇجى­رىمدامالىق ەرەجەلەرىن قايتا قا­راۋدى جانە تولىقتىرۋدى قاجەت ەتتى. وتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدا­رىنىڭ باسىندا كسرو تاراپ، ونىڭ قۇرامىنداعى رەسپۋبليكالار ءوز تاۋەلسىزدىگىن جاريالادى، گدر مەن گفر قوسىلدى. سوتسياليستىك مەملەكەتتەردىڭ بىرلەسكەن اسكەري وداعى – ۆارشاۆا شارتى ۇيىمى دا تاراتىلىپ، تاۋەلسىزدىگىن العان ورتالىق جانە شىعىس ەۋروپاداعى ەلدەر دامۋدىڭ دەموكراتيالىق جو­لىنا بەت بۇردى. ءوز كەزەگىندە كە­لەسى اسكەري بلوك – ناتو ءىس-قي­مىل اۋماعىن شىعىسقا قاراي كە­ڭەيتە باستادى. بۇل سولتۇستىكتەگى كور­شىمىز – رەسەيگە ۇنامادى. وس­ىن­داي گەوساياسي جاعدايلار ەۋرو­پا­داعى كادىمگى قارۋلى كۇشتەر تۋ­رالى شارتقا قاتىسۋشى مەملەك­ەت­تەردى بەيىمدەلۋ تۋرالى كەلىسسوز­دەر­دى باستاۋعا يتەرمەلەدى. ال بەي­ىمدەلۋگە قاتىستى كەلىسسوزدەر ۇدە­رىستەرى جەڭىل بولمادى، ول 1996 جىل­دىڭ مامىرىندا باستالىپ، ەقىۇ-نىڭ 1999 جىلعى قاراشا­دا­عى ىستامبۇل سامميتىندە قورى­تىندى اكتىگە جانە ەۋروپاداعى كا­دىمگى قارۋلى كۇشتەر تۋرالى شارت اياسىنداعى بەيىمدەلۋ تۋرالى كە­لىسىمگە قول قويىلۋىمەن اياقتالدى. وسى تۇستا اتالعان قورىتىندى اكتى مەن بەيىمدەلۋ تۋرالى كەلى­سىمگە قىسقاشا توقتالىپ وتەيىك. قورىتىندى اكتى – ەۋروپاداعى كادىمگى قارۋلى كۇشتەر تۋرالى شارتقا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ بەلگىلەنگەن كۆوتا بويىنشا اسكەري تەحنيكالاردى شەكتەۋ جانە ءبىر­تىندەپ قىسقارتۋ جونىندەگى بارلىق مىندەتتەمەلەرى مازمۇندالعان، سون­داي-اق، ونى مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ۇسىنىسىمەن بەيىمدەلۋ كەلىسىمى تولىقتىرىپ تۇرعان مىندەتتەۋشى ساياسي قۇجات بولىپ تابىلادى. ال بەيىمدەلۋ تۋرالى كەلىسىمنىڭ ەڭ باس­تى جەتىستىگى، قارۋ-جاراق دەڭ­گەيىن ۇلتتىق جانە اۋماقتىق بلوك­سىز جۇيەدە ترانسفورماتسيالاۋدا جاتىر. بۇل بۇرىن ەكى توپقا كىرگەن مەملەكەتتەر اراسىنداعى كۇش بالانسى بۇدان بىلاي ەۋروپاداعى كادىمگى قارۋلى كۇشتەر تۋرالى شارت­تىڭ نەگىز قالاۋشى قاعيدات­تارى بولىپ تابىلمايتىندىعىن كور­سەتەدى. بەيىمدەلۋ كەلىسىمىنە ەۋ­روپانىڭ 28 ەلى مەن اقش جانە كا­نادا قول قويعان بولاتىن. ءبۇ­گىندە بۇل قۇجاتتى تەك قازاقستان، رەسەي، ۋكراينا جانە بەلارۋس مەم­لەكەتتەرى عانا راتيفيكا­تسيا­لادى. جوعارىدا ەۋروپاداعى كادىمگى قارۋلى كۇشتەر تۋرالى شارتتىڭ ءجۇ­زەگە اسىرىلۋى داعدارىستى جاع­دايدا ەكەندىگىن اتاپ وتكەن ەدىك. ونىڭ سەبەبى مىنادا: بۇدان ءۇش-ءتورت جىلداي بۇرىن اقش ءوزىنىڭ زىمىرانعا قارسى جۇيەلەرىن پول­شا مەن چەحيا اۋماعىنا ورنالاس­تىرۋعا قارەكەت جاساعانى، وعان رەسەيدىڭ قارسى بولعانى ەسىمىزدە. وسىنى نەگىزگە العان رەسەي فەدە­را­تسياسىنىڭ سول كەزدەگى پرەزي­دەن­تى ۆلاديمير پۋتين 2007 جىلدىڭ ساۋىرىندە رەسەيدىڭ ەۋروپاداعى كا­دىمگى قارۋلى كۇشتەر تۋرالى شارت­تى ورىنداۋعا موراتوري جاريا­لا­عاندىعى تۋرالى شەشىم قابىل­دادى. كەيىن، ياعني 2007 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا مەملەكەتتىك دۋما بۇل شەشىمدى راتيفيكاتسيالادى. ال ناتو-عا مۇشە مەملەكەتتەر رەسەي ىستامبۇل سامميتىندەگى مىندەتتە­مەلەردى ورىندامادى دەگەندى العا تار­تىپ، ەۋروپاداعى كادىمگى قا­رۋلى كۇشتەر تۋرالى شارتتى تولىق­تىراتىن قۇجات – بەيىمدەلۋ كەلىسىمىن راتيفيكاتسيالاۋدان ءالى كۇنگە دەيىن باس تارتىپ كەلەدى. ەۋروپاداعى كادىمگى قارۋلى كۇشتەر تۋرالى شارتتىڭ داعدارىس جاعدايىندا قالۋى وعان مۇشە قا­زاقستان رەسپۋبليكاسىن دا الاڭدا­تادى. ويتكەنى، ۇزاق جىلدار بويى ارەڭ قول جەتكىزىلگەن كادىمگى قارۋ تۇرلەرىن شەكتەۋ جونىندەگى قۇجات­تىڭ كۇشى جويىلاتىن بولسا، ونى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ وتە قيىنعا سوعادى. قارۋ-جاراقتى شەكتەۋ، وعان باقىلاۋ جاساۋ ءىسى كەيىنگە ىسى­رىلىپ، قارۋلانۋ ءۇردىسى قايتا ءورىس الۋى ابدەن مۇمكىن. وتكىر دە وزەك­تى بۇل ماسەلەدە ەلىمىزدىڭ ۇستا­نىمى ايقىن. قازاقستان داعدارىس­تى جاعدايدان شىعۋدىڭ ەڭ باستى جولى – قاتىسۋشى ەلدەردىڭ بار­لىعى بەيىمدەلۋ تۋرالى شارتتى را­تيفيكاتسيالاۋى قاجەت دەپ ەسەپ­تەيدى. مىنە، بۇل ەقىۇ-نىڭ حەل­سينكي كەلىسىمىندە قاراستى­رىل­عان ەۋروپا قۇرلىعىنداعى قاۋ­ىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە قاتىس­تى كوپ­جاقتى ىنتىماقتاستىقتى جۇزەگە اسىرۋعا كەپىلدىك بەرەتىن ەدى. قازاقستاننىڭ ەقىۇ-مەن قا­رۋ-جاراقتى باقىلاۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىعىنىڭ تاعى ءبىر با­عىتى – 1999 جىلى قابىلدانعان قاۋىپسىزدىك جانە سەنىم شارالارىن نىعايتۋ جونىندەگى كەلىسسوزدەر تۋ­رالى ۆەنا قۇجاتى بولىپ تابى­لادى. جالپى، ءبىزدىڭ ەلىمىز قارۋ-جاراقتى باقىلاۋعا بايلانىستى حالىقارالىق رەجىمدەردىڭ ورىندا­لۋىنا ەرەكشە نازار اۋدارىپ كە­لەدى. ونىڭ ءتۇپ نەگىزىندە تاۋەلسىز قا­زاقستاننىڭ اسكەري-ساياسي ءمۇد­دەلەرىن ىلگەرى جىلجىتۋ، وڭىرلىك جانە حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتى نى­عايتۋ ماسەلەلەرى جاتىر. قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى ۆەنا قۇجاتىن­دا كورسەتىلگەن مىندەتتەردى ويدا­عىداي ورىنداپ جانە جۇزەگە اسى­رىپ كەلەدى. مىسالى، ەلىمىز جىل سايىن اسكەري ۇيىمدارمەن اسكەري كۇشتەر تۋرالى، قاتىسۋشى مەملە­كەتتەر اراسىنداعى نەگىزگى قارۋلار مەن تەحنيكالار جونىندە ديپلوما­تيالىق كانالدار ارقىلى اقپارات­تار الماسىپ وتىرادى. ۆەنا قۇجاتىنىڭ 109-تارما­عىن­دا ەقىۇ-عا مۇشە مەملەكەت­تەردىڭ كەز كەلگەنى ءوز ەلىنىڭ اۋما­­­عىندا شەتەلدىك اسكەري ينسپەك­تسيانى قابىلداۋعا جانە ولاردىڭ جۇمىس ىستەۋىنە جاعداي جاساۋعا مىندەتتى ەكەنى كورسەتىلگەن. ال ءاس­كەري ينسپەكتسيانىڭ ماقساتى – سول ەلدىڭ جەكە قۇرامىنىڭ، سون­داي-اق نەگىزگى قارۋلارى مەن ءاس­كە­ري تەحنيكالارىنىڭ سانى تۋرالى مالىمەتتەرگە باعا بەرۋ. بۇگىنگە دەيىن قازاقستان ءوزىنىڭ اۋماعىندا 50-دەن استام شەتەلدىك اسكەري ينسپەكتسيانى قابىلدادى. ءبىر مىسال كەلتىرەيىك، 2008-2009 جىل­دارى قازاقستان اۋماعىندا نيدەر­لاندى كورولدىگىنىڭ، بولگاريا­نىڭ، كانادانىڭ، فرانتسيانىڭ جانە نورۆەگيانىڭ ماماندارى تەك­سەرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدى. ينس­پەكتسيالىق كوميسسيالاردىڭ بارلىعى دا قازاقستاننىڭ ۆەنا قۇ­جاتىنداعى تالاپتار مەن ەرە­جە­لەردى جوعارى كاسىبي دەڭگەيدە ور­ىنداپ كەلە جاتقانىن اتاپ كور­سەت­كەن. بۇل ەلىمىزدىڭ ەقىۇ-نىڭ بە­دەلدى مۇشەسى رەتىندە قابىلداعان ءمىن­دەتتەمەلەرىنە ادالدىعىن، اشىق­­تىعىن جانە وعان ۇلكەن جاۋ­اپ­­كەرشىلىكپەن قارايتىندىعىن بىلدىرەدى. ءوز كەزەگىندە قازاقستان ەۋرو­پا­داعى كادىمگى قارۋلى كۇشتەر تۋ­رالى شارتقا جانە ۆەنا قۇجاتىنا سايكەس شەت ەلدەردىڭ اۋماعىندا دا ينسپەكتسيالىق قىزمەتتەردى ويدا­عىداي جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. مى­سالى، ەلىمىزدىڭ اسكەري ماماندارى 2003 جىلدان باستاپ 10-نان استام مەملەكەتتىڭ اسكەري نىساندارىنا ينسپەكتسيالىق تەكسەرۋ جۇرگىزگەن. ولاردىڭ ىشىندە ۇلىبريتانيا، گەرمانيا، بەلگيا، تۇركيا جانە فرانتسيا بار. بۇل قازاقستان قا­رۋ­لى كۇشتەرىنىڭ الەۋەتى مەن بە­دەلى ساناۋلى جىلدار ىشىندە حا­لىق­ارالىق دەڭگەيگە كوتەرىلگەنىن كورسەتەدى. سوڭعى جىلدارى جەڭىل جانە اتىس قارۋلارىنىڭ تارالۋى وزەكتى پروبلەمانىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر. ەقىۇ-نىڭ جەڭىل جانە اتىس قارۋلارىن جويۋ جونىندەگى باع­دارلاماعا تالداۋ جاساعان سا­راپ­شى د.ءشونفيلدتىڭ كەلتىرگەن مالىمەتتەرىنە قاراعاندا، قازىرگى كەزدە الەمدە 500 ميلليون بىرلىككە جۋ­ىق جەڭىل اتىس قارۋلارى زاڭسىز اي­نالىمدا ءجۇر. وسىنداي قارۋ ءتۇر­لەرىنىڭ زاڭسىز تارالىپ، قول­دان-قولعا ءوتۋى ەل ىشىندە جانە مەم­لەكەتتەر اراسىندا جان­جال­دار­دىڭ تۇتانۋىنا سوقتىراتىنى جا­سى­رىن ەمەس. ونىڭ زاردابىن، اۋ­ىر­تپالىعىن ەشقانداي كىناسى جوق قاراپايىم حالىق تارتىپ جاتادى. بۇگىندە بۇۇ، ەۋروپالىق وداق، ەقىۇ، تاعى باسقا دا حالىقارالىق ۇيىمدار جيناقتالىپ قالعان وسى­ناۋ وزەكتى پروبلەمالارعا بايلا­نىس­تى حالىقارالىق، وڭىرلىك جانە جەرگىلىكتى دەڭگەيدە بىرقاتار باستا­مالار كوتەرىپ وتىر. ال ورتالىق ازيا ءوڭىرى، ونىڭ ىشىندە قازاقستان ورتالىق ازيادا قانشا جەڭىل اتىس قارۋلارىنىڭ زاڭسىز اينالىمدا جۇرگەندىگى تۋرالى ناقتى اقپارات­تىڭ جوقتىعىنا الاڭداۋشىلىق بىلدىرەدى. ويتكەنى، قازاقستان – جەڭىل قارۋ-جاراق پەن اتىس قارۋ­ل­ا­رىنىڭ زاڭسىز ساۋداسىنا قارسى كۇرەس جونىندەگى حالىقارالىق ۇدە­رىستەردىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسى. سو­نىمەن قاتار، ءبىزدىڭ ەلىمىز اتال­عان قارۋ تۇرلەرىن وندىرۋدە، ولاردى ەكسپورتتاۋدا باقىلاۋ شارالارىن قاتايتىپ، جەڭىل اتىس قارۋلا­رى­نىڭ زاڭسىز اينالىمىمەن كۇرەستى كۇشەيتۋدى ۇسىنادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ “ەۋروپاعا جول” مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا وڭىرلىك قاۋىپسىز­دىك پەن سەنىم شارالارىن نىعايتۋ، سونداي-اق الەمدە قاۋىپسىزدىك اس­پەكتىلەرىن اسكەري ەمەس جاعدايدا دامىتۋدى قامتاماسىز ەتۋ جايى ناق­تى كورسەتىلگەن. سوڭعى جىل­دا­رى باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ماق­ساتىندا بىرقاتار شارالار ءوت­كىزىلدى. سونىڭ ءبىرى – 2008 جىل­دىڭ قازانىندا استانادا ۇيىمداس­تىرىلعان قارۋ-جاراقتى باقىلاۋ جونىندەگى جيىن بولاتىن. وسى جي­ىندا قازاقستاندىق اسكەريلەردىڭ لەكتسياسىن ارمەنيانىڭ، بەلو­رۋسسيانىڭ، ۇلىبريتانيانىڭ، رەسەيدىڭ، گەرمانيانىڭ، فران­تسيا­نىڭ، ۆەنگريانىڭ جانە قىر­عىزستاننىڭ ديپلوماتتارى مەن اسكەري قىزمەتشىلەرى تىڭداعان ەدى. تاعى ءبىر وسىنداي وڭىرلىك جيىن بيىلعى جىلدىڭ شىلدەسىندە الماتىدا ءوتتى. قازاقستاننىڭ ەقىۇ-مەن ءاس­كەري-ساياسي سالاداعى ىنتىماقتاس­تىعى ءوزارا ءتيىمدى ءارى بەلسەندىلىك تۇر­عىسىندا دامىپ كەلەدى. اسىرەسە، ول ەلىمىزدىڭ ەقىۇ-عا توراعالىعى با­رىسىندا ەرەكشە بايقالۋدا. ءبۇ­گىندە، سونداي-اق ۇيىمنىڭ ءىس با­سىن­داعى توراعاسى رەتىندە قازاق­ستاننىڭ الدىندا ۇيىم كەڭىس­تى­گىندە قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا با­عىتتالعان اسا وزەكتى بىرقاتار پروب­لەمالاردى شەشۋگە ىقپال ەتۋ ءمىن­دەتى تۇر. سونىڭ ءبىرى – جوعا­رى­دا اتاپ وتكەن ەۋروپاداعى كا­دىم­گى قارۋلى كۇشتەر تۋرالى شارت­تى راتيفيكاتسيالاۋ ماسەلەسى. بۇل ماسەلە وسى جىلدىڭ سوڭىنا قاراي استانادا وتەتىن ەقىۇ-نىڭ جوعا­رى دەڭگەيدەگى سامميتىندە قاراستى­رىلۋى مۇمكىن. ءاليسۇلتان قۇلانباي.
سوڭعى جاڭالىقتار

جىل ءسوزى

الەم • بۇگىن، 20:36

ەنەرگەتيكا – ەكونوميكا درايۆەرى

ەكونوميكا • بۇگىن، 20:31

قۇلدىرامايتىن قۇندىلىق

تانىم • بۇگىن، 20:20

اۋعانستاندا جارىلىس بولدى

الەم • بۇگىن، 12:21

ۇقساس جاڭالىقتار