قازاق بوكسى: نە جاڭالىق بار؟

سوڭعى كۇندەردە قا­­­زاق بوكسىنىڭ توڭىرە­گىن­دە ەلدى ەلەڭ ەتكىزىپ, جان­­­دى جادىراتا تۇسەتىندەي ءتورت بىردەي جاعىمدى جا­ڭالىق ورىن الدى. ءتو­مەن­دە سو­لاردى رەت-رەتى­مەن قىس­قاشا بايانداپ بەرەيىك. ءبىرىنشى جاڭالىق – بوكستان قازاقستان قۇرا­ما­سى الداعى كۇزدە حا­لىق­ارالىق اۋەسقوي بوكس فەدەراتسياسىنىڭ ء(اىBA) باستاما­سىمەن ومىرگە كەلگەلى تۇرعان بۇكىل­الەم­دىك بوكس سەرياسىنىڭ (WSB) سا­پىندا ونەر كورسەتە باستايدى. بۇل اتالمىش قاۋىمداستىقتىڭ جاقىندا لون­دوندا وتكەن كەزەكتى كونفەرەن­تسيا­سىنىڭ قورىتىندىسىمەن بەلگىلى بولدى. قۇرامىنا كاسىپقوي جانە اۋەسقوي بىلعارى قولعاپ شەبەرلەرى قوسا الىناتىن وعان جەر-جاھان بويىنشا بار-جوعى 12 ەلدىڭ قۇراما كوماندالارى عانا قاتىسادى. بۇل ۆا­كان­سيالار ەۋروپا, ازيا جانە امە­ريكا سىندى ءۇش كونفەرەنتسياعا ءبو­لىنگەن قۇرلىقتاردىڭ اربىرىنە 4 ورىننان تەڭ ءبولىپ بەرىلگەن. ولار­دىڭ قاتارىندا بوكسى بۇلارعا قا­راعاندا كەنجەلەۋ دامىپ كەلە جاتقان افريكا جانە اۋماعىندا ءبىر عانا داۋلەت ورنالاسقان اۆستراليا كون­تي­نەنتتەرى جوق. ال ازياعا بەرىلگەن ءتورت ورىن ءبىزدىڭ جىگىتتەردەن باسقا, قىتاي, ءۇندىستان جانە ءازىربايجان سايىپقىراندارىنا بۇيىردى. بىراق, بىزگە سوڭعى وليمپيادالاردا, الەم جانە قۇرلىقتار چەمپيوناتتارىندا وسى تىزىمدەگى كەيىنگى ەكى ەلگە قارا­عان­دا جۇلدەلەردى الدەقايدا كوبىرەك الىپ جۇرگەن وزبەك جانە موڭعول گۇرزى جۇدىرىقشىلارىنىڭ نەگە ەسەپكە الىنباي قالعانى تۇسىنىكسىزدەۋ بولىپ كورىنە بەرەدى. ەندى قالعان قۇرلىقتار اتىنان شىعاتىن ەلدەر قۇرامالارى جايىنا كەلسەك, ەۋروپادا بۇل جولداما رەسەي, تۇركيا, فرانتسيا جانە يتاليا بوكس­­شىلارىنىڭ ەنشىلەرىنە ءتيىپ وتىر. وسى تورتتىكتىڭ كەيىنگى جىل­­دا­رى ءتورت­كۇل دۇنيەدە توپ جارىپ ءجۇر­گەنى راس. سونىڭ ىشىندە ورىس بوكس­شىلارىنىڭ وداق تاراعاننان بەرگى ارالىقتا ەۋروپا چەمپيوناتتارىندا قول جەت­كىزىپ جۇرگەن وراسان زور تا­بىس­تارىنا تەك قول سوعىپ قانا قوي­ماي, قاتتى قايران قالۋعا دا بولادى. مۇنداي زور جەتىستىكتەرگە كەزىندە بۇدان دا كۇشتى دۇرىلدەپ تۇرعان شا­عىندا كۋبا قابىلاندارى عانا ەڭ تاعا العان ەدى. سول بوستاندىق ارا­لىنىڭ جايساڭ­دا­رى كوشباسى بولىپ تابىلاتىن امەريكا قۇرلىعىندا عانا ازىرگە ودان بولەك تاعى كىمدەردىڭ جا­رىسقا جالىن قوساتىنى بەلگىسىز بولىپ تۇر. الەم قۇلاق تۇرگەن ءدۇبىرلى دودا الداعى قاراشا ايىنىڭ 19-ىندا سورەدەن شىقپاقشى. مۇندا ءار كون­فەرەنتسياعا ەنگەن قۇرامالار الدى­مەن ءبىر-بىرىمەن ۇيدە جانە تۇزدە ماتچ­تىق كەزدەسۋلەر وتكىزەدى. ماسە­لەن, قازاقستان بوكسشىلارى وسى كۇنى ءوزىنىڭ ءبىرىنشى شايقاسىن ءۇندىستان­نىڭ استاناسى دەلي قالاسىندا سول ەلدىڭ قۇراماسىمەن وتكىزەدى. ءار كو­ماندا وسىلاي 6 كەزدەسۋ وتكىزىپ بول­عا­ن سوڭ, ولاردىڭ اراسىنداعى جەڭىم­پاز­­دارى باسقا كونفەرەنتسيالاردان وزىپ شىققان ەلدەردىڭ شەبەرلەرىمەن ۇشىراسىپ, دۇنيە جۇزىندەگى ەڭ مىق­تى جاساقتىڭ اتىن ايعاقتايدى. سو­دان كەيىن ءار سالماقتا مىقتى كو­­رىن­گەن بوكسشىلار تاعى ءوزارا قولعاپ ءتۇي­ىستىرىپ, سول دارەجەلەردەگى جەڭىم­پاز­دىڭ ەسىمىن انىقتايدى. مىنە, وسى جەڭىمپازدار 2012 جىلى لوندوندا وتەتىن جازعى وليمپيا ويىندارىنا بىردەن جولداما الادى. تاعى ءبىر ايتاتىن ءجايت, بۇل جولى بوكسشىلار ايبا ۇسىنىپ وتىرعان جاڭا فورمات بويىنشا شارشى الاڭ­عا شىققالى وتىر. ول جاڭالىقتار, ەڭ الدىمەن سالماق مولشەرلەرىنىڭ وزگە­رۋىنەن بايقالادى. بۇل بايراقتى ءبا­سە­كەدە بوكسشىلار سول وزگەرگەن 5 سال­ماق دارەجەسى (54, 61, 73, 85, +91 كگ.) بويىنشا بوي كورسەتەدى. ءاربىر قۇ­راما وسى 5 سالماق بويىنشا 15 بوكس­شىنى تىزىمگە ەنگىزۋى ءتيىس. ەرەجە سونىمەن بىرگە سول تىزىمدەگىلەردىڭ كەم دەگەندە ەكەۋى لەگيونەر, ياعني باس­قا ەلدىڭ بوكسشىسى بولۋى كەرەك ەكە­نىن تالاپ ەتەدى. بۇكىلالەمدىك بوكس سە­رياسىنىڭ قازاقستان بوكس فەدە­راتسياسىنداعى ۇيلەستىرۋشىسى بولات مانكەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, “Astana arlans”, ياعني “استانا ارلاندارى” دەگەن اتپەن كۇش سىناساتىن ەلىمىز كو­مانداسىنا قازىردىڭ وزىندە 4 شەت­ەلدىك بوكسشى ساتىپ الىنعان. ولار – 85 كيلوعا دەيىنگى سالماقتاعى كو­لۋم­بيالىق دجەيسون ماررەي لو­رەل­لو مەن گانالىق ماكسۆەلل ەنتونزان, 91 كيلو اۋىر سالماقتاعى ماديار يشتۆان بەررەرا مەن سەرب ميلۋتين ستانكوۆيچ. ال ءوز ەلىمىزدەن قانات ءابۋ­تالىپوۆ, باعدات الىمبەكوۆ, نۇر­لان سەيسەمبەتوۆ (54), مەرەي اقشالوۆ, ەرجان مۇسافيروۆ, ازامات سما­عۇلوۆ (61), باقىت ءسار­سەك­باەۆ, داۋرەن ەلەۋ­سى­نوۆ, ميراس بايانحانوۆ (73), مارات مولداگەرەەۆ (85), قانات التاەۆ (+91) وسى قۇراماعا كىرۋگە كە­لىسىم بەرىپ وتىر. دەگەن­مەن, مۇنىڭ ءوزىنىڭ دە ءالى تۇپكىلىكتى ءتىزىم بولا ال­ماي­تىنىن ايتا كەتەيىك. ال قۇرا­ما­نى جارىسقا بەلگىلى ماماندار بەيبىت ەسجانوۆ پەن مارات مازىمباەۆ دايىندايدى. ەكىنشى جاڭالىق – 2012 جىلى لوندوندا وتەتىن وليمپيادا ويىن­دا­رىنا قاتىساتىن بوكسشىلارعا كە­زەكتى جولدامالاردى اپەرەتىن ءبىر كۆا­لي­­فيكاتسيالىق تۋرنير قازاق جەرىندە وتەدى. بۇعان ايبا اتقارۋ كوميتە­تى­نىڭ تاياۋدا ماروككودا وتكەن كەزەكتەن تىس ماجىلىسىندە قول جەتتى. ال وسى ورىنعا بىزدەن باسقا قىتاي, پاكستان جانە موڭعوليا سىندى ەلدەر تا­لاسقان ەدى. باسقا كونفەرەنتسيالاردا مۇنداي ىرىكتەۋ تۋرنيرلەرىن وتكىزۋ قۇ­قىعىنا ءازىربايجان, برازيليا, ماروككو جانە اۆستراليا سياقتى ەلدەر يە بولدى. ءۇشىنشى جاڭالىق – بۇدان بىرقاتار ۋاقىت بۇرىن ەلوردادا قا­زاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جۇلدەسى ءۇشىن وتكىزىلگەن ەكىنشى حا­لىقارالىق ءتۋرنيردىڭ اياسىندا وتكەن تورەشىلەر سەمينارىندا ءبىزدىڭ ەلى­مىز­دەن بەس بىردەي رەفەري ءۇش جۇلدىزدى ستاتۋس الدى. مۇنداي اتاقتى القا­لاعان راحىمجان رىسپاەۆ, باقىتجان بەكپەنبەتوۆ, الىشەر التاەۆ, ءاسيا امانباەۆا جانە ناتاليا تسوي ەندى حالىقارالىق ءىرى تۋرنيرلەر مەن چەمپيوناتتارعا قىزمەت كورسەتەتىن بولادى. وسى جەردە ازيادا مۇنداي مارتەبەگە جەتكەن باسقا بىردە-ءبىر ەل­دىڭ جوق ەكەنىن ايتا كەتكەنىمىز ءلازىم. ال جوعارىداعى قىزداردىڭ ءبىرى ال­داعى قىركۇيەك ايىندا باربادوستا ايەلدەر اراسىندا وتەتىن الەم چەم­پيوناتىنداعى جەكپە-جەكتەرگە تورەشىلىك ەتەتىن بولادى. ءتورتىنشى جاڭالىق – ءبىزدىڭ ەلى­مىزدە دە جوعارىداعى كونفەرەنتسيا­لاردىڭ ىزىمەن ايماقتار بوكسشى­لارىنىڭ ماتچتىق كەزدەسۋلەرى ورىن العالى جاتىر. ونىڭ العاشقى تۋر­نيرى كۇنى كەشە, شىلدەنىڭ 17-ىسىندە اق­تاۋ قالاسىندا باستالىپ كەتتى. بۇ­دان كەيىن باسقا قالالاردا دا وسىن­داي تۋرنيرلەر وركەن جايادى. مۇندا كوماندالار جاڭا ەرەجەگە ساي 10 سال­ماق دارەجەسى (49, 52, 56, 60, 64, 69, 75, 81, 91, +91) بويىنشا رينگكە شىق­پاقشى. ولار سولتۇستىك, وڭتۇستىك, باتىس جانە شىعىس دەپ اتالاتىن 4 كونفەرەنتسياعا ءبولىنىپ شايقاسادى. بۇلاردىڭ بىرىنشىسىنە - قاراعاندى, كوكشەتاۋ, قوستاناي, پەتروپاۆل, ەكىن­شىسىنە – الماتى, جامبىل, شىم­كەنت, قىزىلوردا, ۇشىنشىسىنە – اقتاۋ, اتىراۋ, اقتوبە, ورال, سوڭ­عىسىنا استانا, پاۆلودار, وسكەمەن, تالدىقورعان كوماندالارى توپتا­س­تىرىلعان. ولار بارلىعى 15 ماتچ ءوت­كىزەدى. كوماندالار سولاردىڭ ءار­بىرىنە جاقىن جانە الىس شەتەلدەردەن بوكسشى-لەگيونەرلەردىڭ قانشاسىن بولسا دا قاتىستىرۋعا قۇقىلى. قۇرا­مالاردى قالىپتاستىرۋدىڭ بۇل سحە­ماسى 1/8 جانە ق فينالدىق شايقاس­تاردا, ياعني العاشقى ەكى كەزدەسۋدە عانا قولدانىلادى. سودان كەيىن ھ فينالدان باستاپ ءار ديۆيزيوننىڭ كوماندالارى ءوزارا ۇشىراسىپ, باسقا جاقتاردان بوكسشى تارتۋعا رۇقسات ەتىلمەيدى. ال بۇل جوبانىڭ باستى ماق­ساتى, قازاقستان بوكسىنىڭ بىل­تىر ميلاندا وتكەن الەم چەمپيو­نا­تىنان كەيىن ەداۋىر ءتۇسىپ كەتكەن بەدەلىن كۇرت كوتەرىپ, بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋ بولىپ وتىر. اتالمىش ماتچتىق كەزدەسۋلەردىڭ ءبىرىنشى اينالىمى بيىلعى 4 قىر­كۇيەكتە مارەگە جەتەدى. وسى تارتىستا جەڭىسكە جەتكەندەر 1/4 فينالعا جول­داما الىپ, 18 قىركۇيەك پەن 30 قازان ارالىعىندا ءوزارا كەزدەسەدى. وسىدان جەڭىپ شىققان ءار ايماقتىڭ جە­ڭىم­پازدارى سوسىن جارتىلاي فينالدا ۇشىراسادى. مۇندا “باتىس” جانە “وڭتۇستىك” كونفەرەنتسيالارىنىڭ كۇشتىلەرى 13 قاراشادا, “شىعىس” جانە “سولتۇستىك” كونفەرەنتسيا­لا­رىنىڭ ماڭدايالدىلارى 24 قاراشادا كۇش سىناسادى. ال فينالدىق ايقاس 16 جەلتوقسان كۇنى استانا قالاسىنىڭ تورىندە دۇرىلدەپ وتكەلى تۇر. ايتاتىنى جوق, ءتورت جاڭالىقتىڭ تورتەۋى دە بوكس دەسە, جارعاق قۇلاعى جاس­تىققا تيمەيتىن جانكۇيەر جۇرت­تىڭ جاندارىنا جاعاتىنداي ايتۋلى وقيعالار ەكەنى داۋسىز. ءسوز سوڭىندا ءبىز بۇلاردىڭ بارلىعى بەلگىلى ازامات تيمۋر ق ۇلىباەۆ جەتەكشىلىك ەتەتىن قازاقستان بوكس فەدەراتسياسىنىڭ تىكەلەي ارالاسۋى جانە ىنتالى ىقپالى ارقىلى جاسالىپ جاتقانىن ايتا كەتكەندى ءجون كوردىك. سەرىك ءپىرنازار, استانا.