اۋىلىن ايالاعان ازامات

تۋعان جەردەن ارتىق ادامزات بالاسى ءۇشىن ىستىق ەشتەڭە جوق. ءبىلىم, ءىلىم قۋىپ, قالا شىعىپ كەتسە دە اۋىلعا دەگەن ساعىنىش ءاردايىم ءبىر بۇيىرىڭدە تۇرارى انىق. اڭگىمە جەلىسىنە ارقاۋ بولعالى تۇرعان تالعات ءامىرحامزين وسىنداي تەكتى ۇلداردىڭ قاتارىنان دەۋگە بولادى. استاناداعى مەملەكەتتىك قىزمەتتەن گورى اۋىلعا كەلىپ, ۇلكەن كاسىپتى اشىپ, بۇگىندە تۋعان اۋىلىندا «ايانباي» شارۋا قوجالىعىمەن 12 اۋىل ازاماتىن ەڭبەككە ارالاستىرىپ, ۇلگى بولىپ وتىرعان كاسىپكەردىڭ وي-پىكىرىنە قۇلاق تۇرەلىك. – تالعات قورعان ۇلى, ءسىز­­بەن ءاڭ­گىمەگە نەگىز بولىپ وتىرعان تاقى­رىپتىڭ ماز­مۇنى كەزىندە اۋىل شارۋا­شىلىعى جاعىنان رەسپۋب­ليكا كولەمىنە تانىمال بولعان اۋىلداردىڭ تۇر­مىستىق حال-احۋال­دارى كۇرت تومەندەپ, ەل ۇدەرە كو­شىپ, كەي­بىر ەلدى مەكەندەر جابىلىپ قالۋدىڭ ال­دىندا تۇرعان شاعىندا وزىڭىزدەي ءبىلىمدى دە بىلىكتى جاستارىمىز قازاقى اۋىل­دىق جەرلەردى قايتادان كور­كەيتىپ, ەكونوميكاسىن كوتەرۋگە تىرىسىپ باعۋ­دا. سونىڭ ءبىرى ءوزىڭىز دەپ بىلەمىن. «ايانباي» شارۋا قو­جا­لىعىن 2011 جىلى اشقا­­نىڭىزدان حاباردارمىن... – «ايانباي» شارۋا قو­جا­­لىعىن قۇرا باستاعان كەزىمىزدە ءبىراز ادامداردىڭ وسىنداي ويدا بولعانى جاسىرىن ەمەس. كوپ ويلانا كەلە, قارا شاڭىراعىمىزدىڭ دىڭگەگى, اسقار تاۋداي اكەم­مەن كەڭەسە وتىرىپ ايانباي ەسىمدى  ۇلى اتامنىڭ ەسىمىمەن شارۋا قوجالىعىمدى اتاۋ­دى ءجون سانادىم. ول كىسى ءوز زامانىندا ەلىنە سىيلى, جانى جايساڭ, كىسىلىگى مول ازامات بولعان دەسەدى. شىنى كەرەك جاستايىمىزدان ءىستىڭ قيۋىن كەلتىرىپ, ءار سالادا ءوز كاسىبىن دوڭگەلەتىپ وتىرعان جاندارعا قىزىعا قاراپ وستىك. ارىگە بارماي-اق اۋىل­دا تۋىپ, ەس بىلگەنگە دەيىن توپىراعىندا اۋناپ, بالا كۇنىنەن ات قۇلاعىندا ويناپ, شارۋاشىلىقتىڭ قىر-سىرىن بەلى قاتايماي تۇرىپ-اق ۇرشىقشا دوڭگەلەتىپ اكەتە ءبىل­گەن, زەينەتكەرلىك جاسقا دەيىن قاي جۇمىستىڭ بولماسىن ىستىق-سۋىعىنا ءتوزىپ بۇگىندەرى بەينەتىنىڭ زەي­نەتىن كورىپ وتىرعان اكەم­نىڭ ەڭبەك جولى ماعان ومىرلىك ساباق بولىپ كەلەدى. قوستاناي وبلىسى جانگەلدين اۋدانىنا قاراستى كوكالات كەڭشارىنداعى الباربوگەت ورتا مەكتەبىندە 1984-1994 جىلدارى وقىپ, شامالى ۋاقىت بولسا دا قالاعا ۇيرە­نىسىپ قالعان سىنىپتاس­تارىممەن ىلەسىپ, مەندە اراعا ءبىل جىل سالىپ جوعارى ءبىلىمدى مامان  بولۋ ءۇشىن قالاعا اتتاندىم. 1995 جىلى قازىرگى استانا قالاسىنا كەلىپ, اقمولا اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنە ەكونوميكا فاكۋلتەتىنىڭ بۋحگالتەرلىك ەسەپ جانە اۋديت بولىمىنە وقۋعا ءتۇسىپ, 2000 جىلى ەسەپ-قيساپ ماماندىعىن ءتامامداپ شىقتىم. 2001-2003 جىلدار ارالىعىندا استانا قالاسىنىڭ قازىناشىلىق باسقارماسىندا جەتەكشى جانە باس قازىناشى جانە قارجى مينيسترلىگىندە باس مامان-اۋديتور بولىپ جۇمىس اتقاردىم. وسىدان كەيىن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ بيۋدجەت دەپارتامەنتىنە باس ما­مان­دىق قىزمەتىمنەن اۋى­سىپ, 2004-2005 جىلدار ارالىعىندا كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا مينيسترلىگىنىڭ ازاماتتىق اۆياتسيا كومي­تەتىنە باس بۋحگالتەر-ءبو­لىم باستىعى بولدىم. جاس­تىعىمدا سەبەپشى بولعان شىعار, ويلانا كەلە 2009 جىلى «تورى-قىپشاق» جشس قۇرىپ, اراعا ەكى جىل سالىپ 2011 جىلى تۋعان اۋىلعا اتباسىن بۇرىپ, ءوز اۋىلىمنان جەكەمەنشىك جەر ۋچاسكەسىن ساتىپ الىپ, مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن وتباسىلىق بىرلەستىك, ياعني «ايانباي» شارۋا قوجا­لىعىن اشىپ وتىرعان جايى­م بار. –  ءبىز ءومىر ءسۇرىپ جاتقان تۇس­­تا جوعارى وقۋ ورىندى ءبىتىر­گەن مامان يەلەرى مال شارۋاشىلىعىمەن اينا­­لىسپاي-اق, ءتورت-بەس جىل ءۇي­رەنىسىپ قالعان قالا­دان ەكى قولعا ءبىر كۇرەك دەمەك­شى,  قالاعان ما­مان­دىعىنا بايلانىستى جۇمىسقا ورنالاسىپ الۋعا مول ءمۇم­كىندىكتەر بولاتى­نىن دا بىلەمىن. تۋعان جەرى­ڭىز كوكالاتقا قايتا ورالۋى­ڭىزعا دە نە سەبەپ بولدى؟ – اۋىلدا اۋناپ-قۋناپ وسكەن بالا بولعاندىقتان دا, «...ەر تۋعان جەرىنە» دەگەندەي, ءبىر بۇيرەگىمىز تۋعان اۋىلعا تارتاتىنى راس. ءارى تۋعان اۋىلدىڭ جەرى­نىڭ قۇنارلى ەكەنىن, الاقانداي اۋىلدىڭ  كۇندەلىكتى تىنىس-تىرشىلىگىن بىلەتىندىكتەن تۋعان اۋىلدىڭ توپىراعىندا مال ءوسىرۋ قاي جاعىنان دا بولسا دا ءتيىمدى بولاتىنىن بىلەمىن. ءوزىڭىز بىلەسىز, اگرارلىق سەكتور مەن اۋىل ادامدارىنىڭ پرو­ب­لەمالارىن كەشەندى شەشۋ ماقساتىندا ەلباسىمىز  2003-2005 جىلداردى «اۋىل جىلدارى» دەپ جاريالادى. اۋىل شارۋاشىلىعىن كوركەيتۋ, كاسىپكەرلىكتى, اگرو­ونەركاسىپتى دامىتۋ ماقساتىندا كوپتەگەن مەملەكەتتىك باعدارلامالار قا­بىلداندى. وسى يگىلىكتى شارا­لارعا ارقا سۇيەي وتىرىپ, مەن دە مەملەكەتتەن شاعىن نەسيە الىپ, ءوز كاسى­بىمدى باستاۋعا بەت بۇر­دىم. ونداعى ماقساتىم – اۋىلعا كوڭiل ءبولۋ جانە ونىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاع­دايىن جاقسارتۋ. بيز­نەستىڭ الەۋمەتتىك جا­ۋاپ­كەرشىلىگىن جاقسى ءتۇسى­نەتىن مەنىڭ ازاماتتىق ۇستانىمىم – اۋىلدىق وكرۋگ بويىنشا تۇرمىسى تومەن وت­با­­سىلارىنا كومەك قولىن ۇسى­نىپ, ءتۇرلى مەرەكەلىك ءىس-شارالارعا دەمەۋشىلىك جاساپ, قايىرىمدىلىق تانىتۋ جانە ءوز بيزنەسىمە ادالدىق. ازامات اتىما سىن بولماۋ ءۇشىن ەلىمە تيگىزىپ جاتقان ءبىردى-ەكىلى يگى ىستەرىمدى ايتا كەتەر بولسام, اۋىلىم كوكالاتتا مەيرام مولدا ەسىمدى اكەمىز تۇرعان ءۇي بار ەدى. سول ءۇيدى ادامدار بۇزىپ الۋعا قورىق­قانىمەن, وسى ۋاقىتقا دەيىن مال سۇيكەنىپ, سىرتقى سامان كىرپىشى ءتۇسىپ, قۇلاۋعا شاق قالعان. سونى وسىدان ەكى جىل بۇرىن سىرتىن سىلاتىپ, اكتەتىپ, اعاش قورشاۋلارمەن قورشاتىپ, مال سويىپ, قۇران وقىتتىم. سون­داي-اق, اۋىل مەشىتىنە ازان وقۋعا ارنالعان دى­بىس­­­تىق قۇرىلعى تارتۋ ەت­تىم. بىلتىر التىن ۇيا مەكتەبىمىزدى بىتىرگەنىمىزگە  20 جىل تولۋىنا وراي ءوزىمىز ءتۇ­لەپ ۇشقان مەكتەبىمىزگە ءىرى كولەمدە قاجەتتى تۇرمىستىق بۇيىمدار تارتۋ ەتتىم. ءوزىمنىڭ تۋعان اعام كاسىپكەر ماعجان امىرحامزينمەن ءبىر­گە 120 توننا كومىردى اۋدان ورتا­لىعىنداعى «وسپانقوجا اۋليە» اتىنداعى مەشىتكە جانە اۋىلىمدا حال­قىم­نىڭ بارىنە دەرلىك تەگىن ۇلەستىردىك. اللا ۇيىندە جاستارعا يمان­دىلىق جايىن­دا ناسيحاتتاپ, ادامگەرشىلىك رۋحىمىزدى بايى­­تۋعا اتسالىسىپ جۇرگەن اۋدانىمىزدىڭ باس يمامىنىڭ ءبىر جىلدىق ەڭبەكاقىسىن وتەپ وتىرۋدى ءوز مىندەتىمە الىپ وتىر­عان جايى­م بار. – قوعامىمىزدا بولىپ جات­­­قان جاڭالىقتاردى بۇ­رىندارى ءباسپاسوز بەتتەرىنەن ءبى­لەتىن بولساق, بۇگىندەرى الەۋ­­مەتتىك جەلىلەر ارقىلى ءجۇر­­گىزىپ وتىرعان كاسىبىڭىزگە قاتىس­تى مول ماعلۇماتتار الىپ وتىراتىن دەڭگەيگە دە جەت­­كەن سياقتىمىز... – وسىدان 15-20 جىلداي ۋاقىت بۇرىن نەگىزگى قارىم-قاتىناس قۇرالى تەك ءۇي تەلەفونى بولعانى بەلگىلى. ال, اقپاراتتار الۋ جۇيەسى تەلەديدار, گازەت-جۋرنالدار عانا بولسا, سودان كەيىن ءموبيلدى قۇرىلعىلار كەلىپ, الەۋمەتتىك جەلىلەر ءومىردىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالىپ ۇلگەردى. سوندىقتان مەن دە عالامتور الەمىنىڭ بەلسەندى قولدانۋشىسى رەتىندە ءوز پىكىرىمدى كەيدە Facebook, Instagram, whatsup جەلىلەرى ارقىلى ەلمەن, جۇرتپەن ءبولىسىپ وتىراتىن كەزدەرىم بولادى. – وسى ورايدا اۋىلىڭىزعا قاراي ويىسقىم كەلىپ وتىر­عانى, ولاي دەيتىنىم, قالادا جەڭىل-جەلپى تىرلىك جاساپ, تىپتەن, بوس جۇرگەن جاستاردى اۋىلعا قايتارا الماي جاتامىز. ءىزىڭىزدى باسىپ, ءوسىپ كەلە جاتقان ازاماتتارعا قانداي كەڭەس بەرەر ەدىڭىز؟ – قازىرگى تاڭدا مەملەكەت تاراپىنان اۋىلعا كوپتەپ كوڭىل بولىنۋدە. قيىنشىلىقتى كەزەڭدەردى باستان كوپ كەشىرگەن اۋىلدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن كوركەيتۋگە باعىتتالعان ءىس-شارا­­­لار از ەمەس: ماسەلەن, «ديپ­لوم­­مەن – اۋىلعا!», «سى­باعا» تاعى سونداي ايتۋلى باعدار­­لا­ما­لار بار. الايدا, بۇل باعدار­لامالاردىڭ اۋىل جاستارىن ۇستاپ تۇرۋعا مۇرشاسى جەتپەي تۇرعانى وكىنىشتى. اۋىل جاس­تارى تەك مال باعىپ, ەگىن ەگۋمەن عانا اينالىسپايدى عوي. ولاردىڭ تىرشىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بۇگىنگى وركەنيەتتىڭ وزگە دە يگىلىكتەرى, مىسالى, تەحنيكا, تەحنولوگيا تەتىكتەرى اۋىلعا بارماي, اۋىل حالقىن كۇشپەن ۇستاپ تۇرۋ مۇمكىن ەمەس شىعار دەپ ويلايمىن. اۋىل مەن قالانىڭ اراسىنداعى جەر مەن كوكتەي ايىرماشىلىق حالىقتىڭ قالاعا اعىلا, ۇدەرە كوشۋىنە جول اشتى. اۋىل جاستارىن قالادان قايتارا الماي جۇرگەن سەبەبىمىز دە وسى بولار. – مەن بىلەتىن تالعات ءامىر­­حامزين العاش كا­سىپ­­­­كەر­لىگىن مال شارۋا­شىلىعىمەن اي­­نا­­­­­­لىسۋدان باستا­عان. شا­رۋا­­شىلىعىڭىز ەداۋىر ءوسىپ, اعا بۋىن اعالار قاتا­رىن­دا ەسىمىڭىز دە اتالىپ كەلەدى. ەڭبەگىڭىز ءوزىڭىز وي­لاعانداي باعالانىپ كەلە مە؟ – ارينە, اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار از ەمەس. شارۋا قوجا­لىعى ىسىندە پايدادان گورى شى­عىس­تىڭ كوبىرەك بولعانىن جاسىرمايمىن. باستاپقىدا 15 000 گەكتار, ودان كەيىن تاعى دا 10 000 گەكتار, سونىمەن باس-اياعى 25 000 گەكتار جەر تەلىمىن 48 جىلعا جالعا الدىم. العاشىندا «ايانباي» جەكە شارۋاشىلىعىن اشقان كەزدە 500 قوي 8 جىلقى ساتىپ العان بولاتىنمىن. 2012 جىلى «سىباعا» باعدارلاماسى بويىنشا اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسىنان 20 000 000 تەڭگە نەسيە الىپ, 6 اسىل تۇقىمدى بۇقا, 68 ءىرى قارا مال, 1-متز-92 تراكتورى, 2 جەڭىل اۆتوكولىك, 1 كاماز ماشيناسى مەن تاعى دا قاجەتتى تەحنيكالار ساتىپ الدىم. 2011 جىلى 150-160 ادامدىق ءدامحانا سالىپ, وعان انامنىڭ اتىن – «اجار» ەسىمىن بەردىم. 2012 جىلى «اليا» اتتى ارالاس-تاۋارلار دۇكەنىن ىسكە قوستىم. سونداي-اق, 2014 جىلى 10 000 000 تەڭگە  نەسيە الىپ, وعان بۇكىل تەحنيكا جابدىقتارىن الدىم. اۋىل ورتالىعىنان ەكى ءۇي ساتىپ الىپ وتىرمىن. قازىرگى جاعدايدا «ايانباي» شارۋا قوجالىعىنداعى مال-مۇلكىنىڭ  دەڭگەيى 100 000 000 تەڭگەدەن اسىپ جىعىلادى. بۇل دەگەنىڭىز بۇگىنگى كوكالات اۋىلىنا, ياعني بۇرىنعى ەڭبەك سوۆحوزىنا استانادان 100 000 000 كولەمىندە ينۆەستيتسيا كەلدى دەگەن ءسوز. «ايانباي» شارۋاشىلىق قوجالىعى 12 ادامدى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىمەن, اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى, وبلىس, اۋدان اكىمدەرىنىڭ ماقتاۋ قاعازىمەن ماراپاتتالعان بولاتىنمىن. – سوڭىڭىزدان ەرگەن نەمەسە ءوزىڭىز باۋلىپ كەلە جاتقان ءىنى-باۋىرلارىڭىزعا قانداي اقىل-كەڭەس بەرەر ەدىڭىز؟ – «اۋىلىم – التىن بەسىگىم» دەمەي مە؟! قازاقتىڭ ءتۇپ-تامىرى اۋىلدا. سوندىقتان ءاربىر قازاق جاستارى قولدان كەلسە اۋىلدىڭ جاعدايىن جاساپ, اۋىلعا ءجيى اتباسىن تىرەپ, بيزنەستەگى ازاماتتار اۋىلعا كوبىرەك قارجىلىق كومەك كورسەتسە دەيمىن. وسى ويىمدى باۋىرلارىما دا ۇنەمى ايتىپ جۇرەمىن. قازاق جاستارى ەشقاشان جالقاۋلىق تانىتپاي, شارشاماي, نارىققا ىلەسە الاتىن كوشباسشى بولسا ەكەن ءاردايىم. ءوز باسىن عانا ەمەس, حالقىن ويلايتىن نامىسشىل قازاق كوپ بولسىن! اڭگىمەلەسكەن جانار جۇماعۇلوۆا. قوستاناي وبلىسى, جانگەلدين اۋدانى.