سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «ەQ»
ەلىمىزدە مەملەكەتتىك رامىزدەردى قولدانۋعا قاتىستى ەرەجەلەر كۇشەيتىلىپ كەلەدى. ديزاينى مەن ماعىناسى الەمدەگى كوپتەگەن مەملەكەتتىڭ تۋىنان وزگەشە كوك بايراعىمىزدى ورىنسىز ىلۋگە, قورلاۋعا قاتاڭ تىيىم سالىنادى. مەملەكەتتىك تۋدىڭ قاشان, قاي جەردە جەلبىرەيتىنى ارنايى تارتىپپەن جۇرگىزىلىپ, زاڭنامامەن بەكىتىلگەن.
قازىر استانانىڭ باستى كوشەلەرىنىڭ ءبىرى ماڭگىلىك ەل داڭعىلى بويىندا تۋىمىزبەن قاتار وزگە مەملەكەتتەردىڭ تۋى قاتار ءىلىنىپ تۇرعانىن ءجيى كورەمىز. ماسەلەن, وسى كۇنى كوك بايراعىمىزبەن بىرگە كيپر ەلىنىڭ تۋى جەلبىرەپ تۇر. ءبىر اپتا بۇرىن رەسەيدىڭ, ونىڭ الدىندا تۇركيا, كەنيانىڭ مەملەكەت باسشىلارى كەلگەن ەدى.
«وزگە مەملەكەت باسشىلارى رەسمي ساپارمەن كەلگەن كەزدە قالانىڭ باستى كوشەلەرىنە سول ەلدەردىڭ مەملەكەتتىك تۋلارىنىڭ ءىلىنۋى – حالىقارالىق ديپلوماتيالىق حاتتامانىڭ ماڭىزدى بولىگى. بۇل ءراسىم قوناق مەملەكەتكە, ونىڭ ەگەمەندىگى مەن باسشىسىنا قۇرمەت ءبىلدىرۋدى, قابىلداۋشى ەلدىڭ مارتەبەلى قوناقتى تەڭ قۇقىقتى سەرىكتەس رەتىندە قابىلدايتىنىن كورسەتەدى. سونىمەن قاتار ەكى ەل اراسىنداعى دوستىق قارىم-قاتىناستى, ساياسي, ەكونوميكالىق بايلانىستاردى نىعايتۋعا دەگەن نيەتتى بىلدىرەدى. تۋلاردىڭ قاتار ءىلىنۋى مەملەكەتتەردىڭ ءوزارا سىيلاستىعىن بەينەلەيدى. جالپى, كوپتەگەن ەلدە رەسمي ساپارلار كەزىندە قوناق مەملەكەتتىڭ تۋىن مەملەكەتتىك مەكەمەلەردە, اۋەجايلاردا, نەگىزگى كوشەلەردە ورنالاستىرۋ – قالىپتاسقان حالىقارالىق تاجىريبە. كەي جاعدايدا تۋلاردىڭ ءىلىنۋى ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ ەرەكشە دەڭگەيىن نەمەسە بەلگىلى ءبىر سالاداعى سەرىكتەستىكتى اتاپ كورسەتۋى مۇمكىن. بۇل حالىقارالىق قاۋىمداستىققا دا بەلگىلى ءبىر ديپلوماتيالىق بەلگى بەرەدى», دەدى گەرالديكالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ءادىلحايىر مىرزاحانوۆ.
حالىقارالىق حاتتاما تۋدىڭ جىرتىلماۋىن نەمەسە داق تۇسپەۋىن تالاپ ەتەدى. بىرنەشە شەتەل مەملەكەتتەرىنىڭ تۋلارى ءبىر ۋاقىتتا جەلبىرەگەن كەزدە, تۋلاردىڭ ولشەمى بىردەي بولۋى كەرەك. ەشبىر تۋ باسقاسىنان بيىك تۇرماۋى قاجەت. شەتەل مەملەكەتتەرىنىڭ تۋلارىن ءبىر تۋ سابىندا نەمەسە ءبىرىنىڭ ۇستىندە جەلبىرەتۋگە رۇقسات ەتىلمەيدى. ازا تۇتۋ كەزىندە تۋ سابىنىڭ جارتىسىنا دەيىن تۇسىرىلەدى. تۋ جەرگە تيمەۋى كەرەك. اسكەري قىزمەتكەرلەر قۇرمەت كورسەتۋى كەرەك. تۋ زالعا اكەلىنگەن نەمەسە شىعارىلعان كەزدە قاتىسۋشىلاردىڭ بارلىعى ورىندارىنان تۇرىپ, بارلىق قوزعالىس پەن اڭگىمە توقتايدى. بايراققا مەملەكەتتىك انۇرانعا سايكەس قۇرمەت كورسەتىلەدى.
«ادەتتە قابىلداۋشى مەملەكەتتىڭ تۋى قۇرمەتتى ورىندا تۇرادى, بىراق قوناق ەلدىڭ تۋى دا سوعان ساي مارتەبەمەن ورنالاستىرىلادى. ماسەلەن, تۋلاردىڭ تاق سانىن ءبىر ۋاقىتتا كوتەرگەندە نەمەسە ورنالاستىرعاندا ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك تۋى ورتاسىندا, ال جۇپ ساندى, بىراق ەكەۋدەن كوپ تۋلاردى كوتەرگەندە نەمەسە ورنالاستىرعاندا ورتادان سولعا قاراي ورنالاستىرىلادى. ال ەل اۋماعىندا قىزمەتىن جۇزەگە اسىراتىن شەتەلدىك ۇيىمدار مەن وكىلدىكتەر پايدالاناتىن شەت مەملەكەتتەردىڭ تۋلارى ورنالاستىرىلعان جاعدايدا ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك تۋى مىندەتتى تۇردە قوسا ورنالاستىرىلۋى قاجەت», دەدى ءا.مىرزاحانوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەتتىك رامىزدەرگە قاتىستى قولدانىستاعى زاڭنامالاردا مەملەكەتتىك تۋدى ناقتى ساقتاۋ ماسەلەلەرى كوزدەلمەگەن. قۇقىقتىق قۇجاتتارعا سايكەس مەملەكەتتىك رامىزدەر ۇلتتىق ستاندارتقا سايكەس بولۋ قاجەت. ال ولار جىرتىلىپ, بىلعانىپ, ب ۇلىنگەن جاعدايدا, ياعني كوزدەلگەن تەحنيكالىق تالاپتار بۇزىلعان جاعدايدا ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن قاعيدالارعا سايكەس جويىلادى نەمەسە اۋىستىرىلادى.
«ماسەلەن, ەلوردامىزداعى «اتامەكەن» ەتنومەموريالدى كەشەنىندە ورنالاسقان ەلىمىزدەگى ەڭ ۇلكەن مەملەكەتتىك تۋدى اۋىستىرۋ جانە وعان قاتىستى وزگە دە جۇمىستار سول الاڭ ورنالاسقان اۋدان اكىمدىگىنىڭ قۇزىرەتىنە جاتادى. اۋا رايىنىڭ ەرەكشەلىگىنە, كليماتتىق وزگەرىستەرگە, سونداي-اق وزگە دە اسەر ەتۋشى سىرتقى فاكتورلارعا بايلانىستى جىلىنا 2-3 رەت اۋىستىرىلۋى مۇمكىن. كوك تۋىمىز ۇنەمى تازا ۇستالادى. اينالاسىنداعى 111 مەترلىك تۋتۇعىر مەن ونىڭ مەحانيكالىق كوتەرۋ جۇيەسى تولىقتاي تەحنيكالىق تەكسەرۋدەن ءوتىپ تۇرادى», دەدى سپيكەر.
مەملەكەتتىك دەڭگەيدەگى ءىس-شارالارمەن قاتار قازىر تۋدى ازاماتتار تۇرعىن ۇيلەردە, بالكوندارىندا ىلۋگە رۇقسات ەتىلگەن. جەكە ۇيلەرگە ىلىنەتىن بولسا, ەڭ تومەنگى بيىكتىك كەمىندە ءۇش مەتر بولۋ قاجەت, تۇنگى ۋاقىتتا جارىقتاندىرۋ تالاپ ەتىلمەيدى. سونداي-اق ازاماتتارعا تۋدى سپورتتىق ءىس-شارالاردا پايدالانۋعا رۇقسات ەتىلەدى, بىراق ونى كوممەرتسيالىق ماقساتتا پايدالانۋعا بولمايدى.
