جاڭا وقۋ جىلىنا دەيىن مەكتەپتەر تەحنيكالىق جابدىقتالىپ, جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتپەن قامتىلۋعا ءتيىس. مۇنىمەن قوسا مەكتەپتەردە جي قولدانۋ ستاندارتى, ءبىلىم كونتەنتىن گەنەراتسيالاۋ ەرەجەسى, ناتيجەلەردى باعالاۋ جۇيەسى بەكىتىلۋگە ءتيىس. ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ دەرەكقورىنىڭ جاڭعىرتىلۋى ناتيجەسىندە LMS جۇيەلەرى, ياعني ەلەكتروندىق كۇندەلىكتەر مەن جۋرنالدار بىرىڭعاي دەرەكتەر قويماسىنا بىرىكتىرىلىپ, «QazTech» مەملەكەتتىك بۇلتتى پلاتفورماسىنا شوعىرلاناتىن بولادى. قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە 160 مىڭنان استام پەداگوگ پراكتيكالىق جي داعدىلارىن مەڭگەرگەن. جاساندى ينتەللەكتىنى ءبىلىم سالاسىنا ەنگىزگەندە وقىتۋ فورماتى مەن رەسۋرستارىن ازىرلەۋ, قاشىقتان جانە وفلاين وقىتۋدىڭ ۇيلەسىمى ەسكەرىلىپ, قازاق تىلىندەگى جي وقۋلىعى مەن وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرالداردى دايىنداۋ كوزدەلىپ وتىر.
ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, پرەزيدەنتتىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ورتا ءبىلىم جۇيەسىنە جاساندى ينتەللەكتىنى ەندىرۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى» جارلىققا قول قويۋى ورتا ءبىلىم جۇيەسىندە يننوۆاتسيالىق شەشىمدەردى ىلگەرىلەتۋگە ىقپال ەتەدى. جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق شەشىمدەر شالعاي اۋىلدار مەكتەبىندە قولدانىلۋى وقۋشىلاردىڭ دا, مۇعالىمدەردىڭ دە تسيفرلىق قۇزىرەتىنىڭ ارتۋىنا, ادىستەمەلىك ماتەريالدار مەن ونلاين رەسۋرستاردىڭ قولجەتىمدىلىگىنە ىقپال ەتەدى. ءبىلىم ءۇردىسىن جاڭا باعىتقا بۇرىپ, سىني ويلاۋ, اقپاراتتى تالداۋعا كەڭ مۇمكىندىك تۋعىزادى.
الەۋمەتتىك جەلىنىڭ الەۋەتىن ءتيىمدى پايدالانىپ, وقۋشىلارىنا ءپاندى جاڭاشا ءتۇسىندىرىپ جۇرگەن تاراز قالاسىنداعى نزم فيزيكا مۇعالىمى ميرلان جۋسامباەۆتىڭ ايتۋىنشا, زاماناۋي الگوريتمدەردى وقۋ ۇردىسىندە قولدانۋ جاڭا ءبىلىم كەڭىستىگىنە جول اشادى. ناقتى اقپارات قاجەت بولعان جاعدايدا جي كومەگىمەن جىلدام جاۋاپ الۋعا بولادى. ول وقۋشىنىڭ جەكە جاردەمشىسى بولا الادى. وقۋ ۇدەرىسىندە ەسەپ شىعارۋ دەڭگەيىن ەسكەرە وتىرىپ كومەكتەسەدى.
«تيكتوكتاعى» ءبىلىم كانالىما ۇلگىلىك جانە زەرتحانالىق جۇمىستاردى ءتۇسىرىپ, جۇكتەپ وتىرامىن. قىزىقتى ءارى تۇسىنىكتى ەتۋگە تىرىسامىن. جۇكتەلگەن ماتەريالدار نەگىزىندە وقۋشىلار تانىستىرىلىمىن ازىرلەيدى. جاڭا ءبىلىم داعدىلارىن ۇيرەنەدى. وسىعان قاراپ ولارعا ينتەرنەتتىڭ وڭىرلەردە قولجەتىمدى ەكەنىن ءارى وقۋشىلار قىزىعۋشىلىعىنىڭ جوعارى ەكەنىن بايقاۋعا بولادى. ونى جەلى پايدالانۋشىلار كونتەنتى, كەرى بايلانىس ناتيجەسىنە قاراپ بىلۋگە بولادى», دەيدى م.جۋسامباەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, وقۋشىلاردىڭ جي الگوريتمىن ءتيىمدى قولدانۋ ەرەجەسىن, ەتيكاسىن ۇيرەتۋ – مۇعالىم ءۇشىن باستى ماسەلە. ويتكەنى, ونىڭ بىرقاتار تاۋەكەلى بار. جي كومەگىمەن ورىندالعان ءۇي تاپسىرماسىنداعى ايىرماشىلىقتى مۇعالىم بىردەن بايقاپ قويادى. اسىرەسە الگوريتمنىڭ قولدانىلعانى ەسەپتەردى شەشكەندە انىق كوزگە تۇسەدى. مۇعالىم ءبىر عانا فورمۋلا قولدانسا, جي ەسەپتىڭ شەشىمىن ۇزاق جولمەن قاراستىرادى. قورىتىندىسىنا وقۋشى وزدىگىنەن قۇرىلىمداي المايتىنداي شەشۋ جولى ءتۇزىلۋى مۇمكىن. سىنىپتا بەلسەندىلىك تانىتپايتىن وقۋشىنىڭ ءۇي تاپسىرماسىن ورىنداعاندا جي كومەگىنە جۇگىنگەنىن ءتۇسىنۋ قيىن ەمەس جانە ونىڭ جاۋابى دا ءاردايىم دۇرىس بولا بەرمەيدى. ەسەپ شىعارعاندا ول تىلدىك مودەل بولعاندىقتان, بىردەن كوزگە تۇسەدى. ناقتى ەمەس اقپارات بەرۋى مۇمكىن. سوندىقتان مۇعالىم ناقتى مىسالدارمەن ءتۇسىندىرۋى قاجەت.
«Qazaq Expert Club» ءبىلىم سالاسىنداعى ساراپشىسى باحىتجان دۇيسەنوۆانىڭ ايتۋىنشا, جوبانى قاناتقاقتى رەجىمدە ىسكە اسىرۋدا سولتۇستىك قازاقستان, قوستاناي, اقمولا, پاۆلودار, باتىس قازاقستان, اقتوبە, شىعىس قازاقستان وبلىستارىنداعى شاعىن جيناقتى مەكتەپتەرى كەزدەيسوق تاڭدالعان جوق. رەسمي دەرەكتەر بويىنشا وسى وڭىرلەردە اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ, شاعىن جيناقتى مەكتەپتەردىڭ ۇلەسى جوعارى. سوندىقتان تىرەك مەكتەپ پەن شاعىن مەكتەپتىڭ جەلىلىك بايلانىسى, تسيفرلىق كونتەنت جانە قاشىقتان قولداۋ كورسەتۋ بۇل ايماقتار ءۇشىن باسىم مودەل سانالادى. ەىدۇ دەرەكتەرى ەلىمىز وڭىرلەرى اراسىندا تسيفرلىق ينفراقۇرىلىم مەن پەداگوگتەردىڭ تەحنولوگيالىق دايارلىعى بويىنشا ايىرماشىلىقتار بار ەكەنىن كورسەتەدى. 2023 جىلى ۇلتتىق باياندامادا مەكتەپتەردىڭ 99,7 پايىزى ينتەرنەتكە قوسىلعانى كورسەتىلگەن. بىراق ساپا بىركەلكى ەمەس. «ينتەرنەت بار» دەگەن كورسەتكىش ازىرگە جي سەرۆيستەرىن تۇراقتى پايدالانۋعا جەتكىلىكتى ەمەس. وعان قوسا, ەل بويىنشا ءبىر كومپيۋتەرگە ورتا ەسەپپەن 4 وقۋشىدان كەلەدى. ەلىمىزدە قالا مەن اۋىل مەكتەپتەرى اراسىنداعى ينتەرنەت ساپاسى, قۇرىلعىلارمەن قامتاماسىز ەتىلۋى جانە ءىت-كادرلار بويىنشا ايىرماشىلىقتار ءالى كۇنگە ساقتالىپ وتىر.
«بۇل ايىرماشىلىقتى شاعىن جيناقتى مەكتەپتەردىڭ قۇرىلىمى ايقىن كورسەتەدى. قازىرگى كەزدە ەلىمىزدە 2 500-دەن استام شاعىن جيناقتى مەكتەپ بار, بىراق وندا تەك بارلىق وقۋشىنىڭ 5 پايىزعا جۋىعى عانا ءبىلىم الادى. مەملەكەتتىك مەكتەپتەردىڭ 70 پايىزدان استامى اۋىلدىق جەردە ورنالاسقان. وسى رەتتە سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ ۇلەسى 88 پايىز بولسا, قوستاناي وبلىسىندا 80 پايىزدى قۇراپ, ءدال وسى وڭىرلەردە شاعىن جيناقتى مەكتەپتەردىڭ كورسەتكىشىنىڭ جوعارى ەكەنىن كورسەتىپ وتىر. دەمەك, «Qazaq Digital Mektebi» سياقتى شەشىمدەر ءۇشىن نەگىزگى نىسانا – وسى ايماقتار. سوندىقتان جوبانى ىسكە اسىرۋدا وڭىرلىك ەرەكشەلىكتەر باستى نازاردا بولۋى قاجەت», دەيدى ب.دۇيسەنوۆا.
جي قۇرالدارى بىلىمگە قولجەتىمدىلىكتى كەڭەيتىپ, ەرەكشە ءبىلىم قاجەتتىلىگى بار بالالاردى قولداۋدا ءتيىمدى مەحانيزم رەتىندە قاراستىرىلىپ وتىر. وعان قوسا «UNESCO جانە ەىدۇ زەرتتەۋلەرىنە سايكەس جي ءبىلىم ۇردىسىندە وقۋشىلاردىڭ وقۋ جەتىستىكتەرىن تالداپ, مۇعالىمنىڭ ۋاقىتىن دا ۇنەمدەيدى. اكادەميالىق ادالدىقتىڭ بۇزىلۋى, وقۋشىلاردىڭ دايىن جاۋاپتارعا تاۋەلدىلىگى, جالعان اقپاراتتىڭ تارالۋى, دەربەس مالىمەتتەردىڭ قاۋىپسىزدىگى نەگىزگى تاۋەكەلدەر قاتارىندا. جوبانى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا وڭىرلەر اراسىنداعى تسيفرلىق تەڭسىزدىكتى ەسكەرۋ ماڭىزدى.
رەسمي مالىمەت بويىنشا «قولجەتىمدى ينتەرنەت» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا 2027 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن حالىقتىڭ 100 پايىزىن ينتەرنەتپەن قامتىپ, اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردى 90 پايىز وپتيكالىق بايلانىسپەن قامتۋ جوسپارلانعان. وسى ورايدا ساراپشى, بىرىنشىدەن پەداگوگتەردىڭ تسيفرلىق جانە جي قۇزىرەتتىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا ۇلتتىق دەڭگەيدە تۇراقتى وقىتۋ باعدارلامالارىن ەنگىزۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. ەكىنشىدەن, ءبىلىم سالاسىندا جي قولدانۋدىڭ ەتيكالىق ستاندارتتارى مەن دەرەكتەر قاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى نورماتيۆتىك بازا ازىرلەنۋگە ءتيىس. ۇشىنشىدەن, اۋىل جانە قالا مەكتەپتەرى اراسىنداعى تسيفرلىق الشاقتىقتى ازايتۋدا ينتەرنەت پەن تەحنيكاعا قولجەتىمدىلىكتى تەڭەستىرۋ. سونىمەن قاتار قازاق تىلىندەگى ساپالى تسيفرلىق كونتەنتتى دامىتىپ, ۇلتتىق ءبىلىم پلاتفورماسىنىڭ بىرىڭعاي ەكوجۇيەسىن قالىپتاستىرۋ ستراتەگيالىق ماڭىزعا يە.
«پراكتيكالىق شەشىم – «الدىمەن وفلاين, كەيىن سينحرونداۋ» قاعيداتى. ياعني كونتەنت پەن تاپسىرما مەكتەپ قۇرىلعىسىنا الدىن الا جۇكتەلىپ, جەرگىلىكتى سەرۆەر نە كەش ارقىلى ساباق كەزىندە ينتەرنەتسىز جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋى ماڭىزدى. ال بايلانىس پايدا بولعاندا دەرەك سينحروندالۋى كەرەك», دەيدى ساراپشى.
ال مۇنداي مودەلگە PDF/ۆيدەونىڭ جەڭىل نۇسقاسى, جۇكتەلەتىن ساباق پاكەتتەرى, مۇعالىمگە ارنالعان وفلاين ادىستەمەلىك مودۋلدەر, SMS/مەسسەندجەر ارقىلى قىسقا كەرى بايلانىس كىرەدى. بۇل ءتاسىل حالىقارالىق تاجىريبەگە دە سايكەس كەلەدى. UNESCO-نىڭ 2020 جىلعى داعدارىس كونتەكسىندەگى قاشىقتان وقىتۋ جوبالارىنىڭ 70 پايىزىندا راديو, تەلەديدار, ۇيالى تەلەفون پايدالانىلعان, ال پاندەميا كەزىندە ونلاين پلاتفورمالاردىڭ الەم وقۋشىلارىنىڭ شامامەن تورتتەن بىرىنە عانا جەتكەنىن كورسەتتى. دەمەك, شالعاي اۋىل ءۇشىن «ونلاين عانا ەمەس», كوپارنالى ارالاس ارحيتەكتۋرا دا قاجەت. جوبا ماقساتىنا ساي ىسكە اسسىن دەسەك, ايماقتارداعى مەكتەپتەر ينتەرنەت جەلىسىمەن عانا ەمەس, جاڭا تەحنولوگيالىق مۇمكىندىكتەرمەن دە تولىققاندى قامتىلعانى ابزال.
الماتى
