سۋرەتتى تۇسىرگەن – اۆتور
اۋىل جۇرتىن كىم قۇتقارادى؟
شوپتىكول ەلدى مەكەنى وبلىس ورتالىعىنان 170 شاقىرىمداي جەردە, باياناۋىل اۋدانىنىڭ مايقايىڭ اۋىلدىق وكرۋگىنە قارايدى. ەل ۇلكەندەرىنىڭ ايتۋىنشا, اۋىلدىڭ نەگىزى سوناۋ 1840 جىلدارى قالانعان. الەكساندروۆسكي مىس زاۋىتىن كومىرمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا جەر شولعان اتاقتى دالا گەولوگى قوسىم پىشەنباەۆ بۇل جەردەن مول كومىر قورىن ىزدەپ تابادى. ءسويتىپ, كەنىش قازىلىپ, جانىنان شوپتىكول اۋىلى پايدا بولعان. سول تۇستا قازاق جاتاقتارى قونىس قىلعان.
كەڭەس وكىمەتى جىلدارى كەنىش ءتاۋىر جۇمىس ىستەپ, مۇندا 300-دەن استام وتباسى ءومىر ءسۇرىپتى. بىراق 1987 جىلى جاقىن جەردەن كومىر قورى الدەقايدا مول مايكوبە كومىر كەنىشى اشىلعاندا شوپتىكول جابىلىپ قالادى. جاڭا كەنىش اۋىلدىڭ جەل جاعىندا بولعاندىقتان, ەكولوگيالىق زاردابى ەسكەرىلىپ, 90-جىلداردىڭ سوڭىندا سۇلۋجون اۋىلى سالىنىپ, شوپتىكولدىك تۇرعىنداردىڭ جارتىسىنا جۋىعى سوندا كوشەدى. جاڭا باسپانالار بارىنە جەتپەۋى سەبەپتى, كوپ وتباسى وسىندا قالىپ قويادى. ولاردىڭ بارلىعى بۇگىندە مايكوبە, سارىكول كەنىشتەرىنەن جۇمىس تاۋىپ وتىر. الايدا اۋىل حالقىنىڭ تۇرمىسى بۇگىندە ابدەن جۇدەگەن ءارى ەكولوگيالىق جاعىنان قولايسىز ورتادا ءومىر ءسۇرىپ جاتىر.
بۇگىندە شوپتىكولدە 21 وتباسى, 60-تان استام ادام تۇرادى. ۇلكەن جولدان بۇرىلىپ, اۋىلعا تاياي بەرگەنىمىزدە بىقسىپ جانعان كومىردىڭ اششى ءتۇتىنى كەڭسىرىگىمىزدى جارا جازدادى. توڭىرەكتىڭ بارلىعى سۇرىقسىز, يت بايلاسا تۇرعىسىز جەر ەكەنى بايقالادى. اۋىلدىڭ جان-جاعىنىڭ ءبارى كەنىش. باتىسىندا – مايكوبە, وڭتۇستىگىندە – سارىكول, شىعىس تۇسىندا – تالدىكول, وڭتۇستىك بەتكەيدە توپىراق اراسىنداعى كومىر جالدارى ۇنەمى قىزىپ, اۋىل جۇرتىن كۇنى-ءتۇنى كوك تۇتىنمەن ۋلاپ جاتقان ەسكى شوپتىكول كەنىشى. اۋىل جۇرتى بىردەن ماسەلەلەرىن بايانداپ الا جونەلدى.
– اكىم, دەپۋتات اتاۋلى اۋىلىمىزعا اتتاپ باسپايدى. بالالارىمىزدىڭ مىناۋ كوك ءتۇتىننىڭ اراسىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتقانى ەشكىمدى ويلاندىرمايدى. كۇن تىمىقتا ىرگەمىزدەگى ەسكى كەنىشتىڭ ءتۇتىنى تۇنشىقتىرسا, جەلدى كۇندەرى مايكوبە كەنىشىنىڭ شاڭ-توزاڭىنا كومىلەمىز. ماسەلەمىزدى اۋدان باسشىلىعى, وبلىس ەكولوگتەرى جاقسى بىلگەنىمەن, شاراسىز. قايدان ەكەنىن بىلمەيمىز, ەكولوگ مامانبىز دەپ الدەبىرەۋلەر سالىپ-ۇرىپ جەتىپ كەلەدى دە, زەرتتەۋلەرىن جۇرگىزىپ, ء«بارى جاقسى» دەپ جازىپ الىپ كەتەدى. اۋىل ورتالىقتاندىرىلعان اۋىزسۋ, مادەنيەت ءۇيى, كىتاپحانا, بالالاردىڭ ويىن الاڭى سياقتى قاراپايىم ينفراقۇرىلىمنىڭ وزىنەن جۇرداي. وسى ۋاقىتقا دەيىن تاعايىندالعان باسشىلار بۇل ماسەلەلەرمەن مۇلدە اينالىسپادى دەسە بولادى. تۇندە كوشەلەرىمىز تاس قاراڭعى, ورناتقان شامدارى ەسكى بولدى ما, از ۋاقىتتا ىستەن شىقتى. ەلەكتر باعاندارى دا ابدەن ەسكىرگەن, جەل سوقسا سىمدارى ءبىر-بىرىنە ءتيىپ, جارىق ءوشىپ قالادى. ەلەكتريك مامان جوق, اۋداننان كەلىپ جوندەگەنشە 3-4 تاۋلىك بويى جارىقسىز وتىرامىز. ايىنا كەمى 2-3 مارتە جارىقسىز قالامىز, – دەپ جەتكىزدى ەلدىڭ مۇڭىن جەرگىلىكتى تۇرعىن ايتباي تولەپبەرگەنوۆ.
اۋىل جۇرتىنا اپتاسىنا ەكى مارتە ارنايى كولىكپەن اۋىزسۋ جەتكىزىلەدى. شەلەگى – 15 تەڭگە. بۇعان دەيىن اۋىل شەتىندە سكۆاجينا جۇمىس ىستەپ, ت ۇلىكتەرىن سۋارۋعا مۇمكىندىك بولىپتى. الايدا قىستان بەرى ونىڭ سورعىسى كەزەكتى رەت ىستەن شىعىپ, بۇگىندە قولدارىنداعى ازىن-اۋلاق مالدارىنا سۋ تابۋ مۇڭعا اينالعان. سكۆاجينادان سۋ شىعاراتىن توعان بۇگىندە كەۋىپ قالعان. امالسىزدان مايقايىڭ كەنتىنەن جەتكىزىلەتىن اۋىزسۋدان جىرىپ بەرەدى. ونىڭ ءوزى از اقشا ەمەس. سۋ تاپشىلىعىنان جۇرت باۋ-باقشا دا ەگە المايدى. اينالانىڭ بارلىعى قۋ تاقىر, شولەيت جەردە تال-تەرەك وسپەيدى. «سكۆاجينانىڭ جاڭا سورعىسى 800 مىڭ تەڭگە تۇرادى. وعان اقشامىز جوق», دەيدى تۇرعىندار. وسى ۋاقىتقا دەيىن بىرنەشە رەت قالتالارىنان قاراجات شىعارىپ, ساتىپ الىپتى.
جايىلىم ماسەلەسى دە وزەكتى. اينالانىڭ بارلىعى قاپتاعان كەنىش, اۆتو, تەمىرجول تارماقتارى. مالدارى جۇك پويىزدارىنىڭ استىنا ءتۇسىپ ولە بەرەدى. اۆتوجول جاققا جايۋعا قورقادى, جول پوليتسەيلەرى سىرعالارىن سۋرەتكە ءتۇسىرىپ الىپ, يەلەرىنە ايىپپۇل ارقالاتىپ قويا بەرەدى.
كەلەسى ءبىر ماسەلە – اۋىلدا ۇيالى بايلانىس تۇرماق, قاراپايىم تەلەفون بايلانىسى جوق. كەيبىر ۇيلەر Wi-Fi ينتەرنەتىنە قوسىلعان, بىراق ونىڭ ساپاسى دا كوڭىلگە قونىمسىز. جارىق سونگەن كۇندەرى اۋىل مۇلدە بايلانىسسىز قالادى.
«جەدەل جاردەم كەلسە, بەنزين سۇرايدى»
– وسى كۇنى اۋىرىپ قالۋدان قورقاتىن بولدىق. ءبىزدىڭ اۋىلعا جەدەل جاردەم كولىگى كەلمەيدى, كەلسە دە «بەنزين قۇيىپ بەرەسىڭدەر» دەگەن تالاپ قويادى. «103» وپەراتورى كەيدە كولىك جىبەرمەيمىز دەپ كادىمگىدەي باس تارتادى. اۋىلداعى مەدپۋنكت قاڭتارىلىپ تۇر. ۋلى ءتۇتىننىڭ اسەرى بولار, اۋىل تۇرعىندارى ءجيى سىرقاتتانادى. قان قىسىمى كوتەرىلىپ, ۇنەمى سامايلارى اۋىرادى. ۇلكەن ادامدار اۋىرا قالسا, ەكپە سالاتىن ادام تاپپاي قينالامىز. جولداما الۋعا اۋدان ورتالىعىنا سابىلامىز. ءدارىحانا, دۇكەن دەگەن اتىمەن جوق. ازىق-ت ۇلىكتى مايقايىڭ مەن باياناۋىل كەنتتەرىنەن 8-9 مىڭ تەڭگەگە تاكسي جالداپ تاسۋعا ءماجبۇرمىز. اۋىلدا ادام تاسيتىن اۆتوبۋس تا جوق. ءتۇتىننىڭ اراسىندا ءومىر سۇرۋگە شىداساق تا, قاراپايىم عانا الەۋمەتتىك مەكەمەلەردىڭ قولجەتىمسىزدىگى شىمبايىمىزعا باتادى. ىرگەمىزدەگى تسەس, سۇلۋجون سياقتى اۋىلداردا بارلىعى بار, ورتالىقتاندىرىلعان اۋىزسۋ دا تارتىلىپ بەرىلدى. بارىنەن بۇرىن بالالارىمىزدىڭ بولاشاعىنا الاڭدايمىز. اۋىلدا مەكتەپ جوق, جاقىن جەردەگى تسەس مەكتەبىنە ەسكى اۆتوبۋسپەن قاتىناپ وقيدى. ول اۆتوبۋستىڭ جۇرۋىنەن تۇرۋى كوپ. ەندى ءبىر بەس-التى جىلدا مۇندا جاس وتباسىلار مۇلدە قالمايتىنى انىق, – دەپ قىنجىلدى تۇرعىن انار وماروۆا.
قانات سارسەمباەۆ ەسىمدى اۋىل تۇرعىنى مەديتسينالىق كومەك ۇلكەن ماسەلەگە اينالىپ تۇرعانىن راستادى. 76 جاستاعى اناسى بۇيرەك جەتكىلىكسىزدىگىنە شالدىققان, مۇگەدەك جان. اپتاسىنا ءۇش مارتە ەكىباستۇز قالاسىنا دياليزگە اپارادى. الايدا قىستا جول جابىلىپ قالعاندا قينالىپ قالادى. اۋىلدا جول ارشيتىن تراكتور جوق, ءتيىپ تۇرعان مايكوبە كەنىشى تەحنيكا بەرمەيدى. بىلتىر اۋىل تاريحىندا تۇڭعىش رەت سۇلۋجون باعىتىنداعى ۇلكەن اۆتوجولعا جالعايتىن كىرمە جولعا اسفالت توسەلگەن ەكەن. جۇمىس ساپاسىز بولدى ما, كۇز بەن قىستا كومىر تاسيتىن جۇك كولىكتەرىنىڭ اۋىرلىعىنا شىدامادى ما, بۇگىندە ونىڭ ءوزى ءار جەرىنەن تەسىلىپ, ب ۇلىنە باستاپتى.
– كۇزدە كەنىشتەن كومىر تاسيتىن جۇك كولىكتەرى اۋىلدىڭ جانىمەن جۇرەدى. جەل تەرىسكەيدەن سوقسا, بارلىق شاڭدى اۋىل تۇرعىندارى جۇتادى. ايەلدەرىمىز دالاعا كىر جايا المايدى, بالالارىمىز دالاعا شىعىپ ويناۋدان قالدى. تاعى ءبىر ماسەلە, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تۇرعىلىقتى جەرىنە قاتىستى ماسەلە تۋىنداپ وتىر. ەلەكتروندىق مالىمەتتەر قورىندا بارلىعىمىز اۋداننىڭ وزگە ەلدى مەكەندەرىندە تىركەۋدە تۇرمىز. ماسەلەن, ءبىزدىڭ ۇيدەگى بەس ادام بەس ءتۇرلى اۋىلدا تىركەلگەنبىز. نەگە ولاي دەپ شۋ شىعارىپ كوردىك, ەشكىم بىلمەيدى. سايلاۋ كەزىندە داۋىس بەرۋ كادىمگىدەي ماشاقات. ءوز ۇيىمىزگە قايتا تىركەلە المايمىز, سەبەبى كوشەلەرىمىز تۋرالى مالىمەتتەر بازادان ۇشىپ كەتىپتى. شىن مانىندە, ءبىزدىڭ اۋىل كارتادا بار دا, مالىمەتتەر قورىندا جوق, – دەپ تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلەنىڭ ۇشىن شىعاردى ق.سارسەمباەۆ.
مايكوبەنىڭ «قارا ءتىزىمى»
مايكوبە كومىر كەنىشى – اۋدانداعى ەڭ ءىرى ءارى تۇراقتى جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپورىننىڭ ءبىرى. الايدا شوپتىكولدىكتەر ىرگەدەگى كومىر كەنىشىنىڭ قايىرىمى جوقتىعىنا قاپالى. ودان بوساتىلاتىن تاس كومىردىڭ يگىلىگىن جەرگىلىكتى حالىق مۇلدە سەزىنبەيدى.
– الاش كوسەمى ءاليحان بوكەيحان: «تۋعان جەردىڭ ءاربىر ءتۇيىر تاسى قازاقتىڭ وڭىرىنە تۇيمە بولىپ قادالۋى كەرەك», دەگەن. ولاي بولسا تابانىمىزدىڭ استىنان شىعىپ جاتقان قازىنا نە سەبەپتى جەرگىلىكتى حالىققا قىمبات باعاعا ساتىلادى؟ تونناسىن 8 مىڭ تەڭگەدەن ساتىپ الامىز. اناۋ بىرلىك اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اۋماعىندا ورنالاسقان سارىكول كەنىشى جەرگىلىكتى حالىققا كومىردىڭ تونناسىن 4 مىڭ تەڭگەگە ءتۇسىرىپ بەرسە, زەينەتكەرلەرگە ءتىپتى تەگىن ۇلەستىرەدى. ءبىزدىڭ مايكوبە دە تۇرعىندارعا قارايلاسىپ, قايىرىمىن تانىتۋعا ءتيىس دەپ سانايمىز. كومىردىڭ تىم قىمبات ەكەنىن ايتىپ, ونىڭ باعاسىن ءتۇسىرۋدى تالاپ ەتىپ كوردىك. الايدا ازىرگە ەش وزگەرىس جوق, – دەپ مۇڭىن شاقتى زەينەتكەر تولەگەن سادۋاقاسوۆ.
اۋىل جۇرتىنىڭ مومىندىعىن پايدالانعان مايقايىڭ كەنىشىنىڭ باسشىلىعى ءتىپتى جۇمىسقا ىڭعايلى ادامداردى عانا قابىلدايتىن جۇيە جاساپ قويعان. تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا, كاسىپورىندا «قارا ءتىزىم» بار. باس كوتەرىپ, ەلدىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن جەتكىزۋگە تالپىناتىن ازاماتتاردى الگى تىزىمگە ەنگىزىپ, ءتۇرلى سىلتاۋمەن جۇمىستان شىعارىپ جىبەرەدى. ءبىر شىققان ادام ەكىنشى مارتە جۇمىسقا قابىلدانبايدى. جوعارىدا اتى اتالعان تۇرعىن ق.سارسەمباەۆ الگى تىزىمدە ءوزىنىڭ دە بار ەكەنىن جۋىقتا ءبىلىپتى. تاجىريبەلى مامان بولا تۇرا ونى جۇمىسقا قايتادان قابىلداماي وتىر. بەس بالاسى بار وتاعاسى بۇگىندە جۇمىسسىز, قينالىپ جۇرگەنىن جابىرقاي جەتكىزدى. وكىنىشكە قاراي جەكەمەنشىك ۇيىم بولعان سوڭ اۋىل, اۋدان باسشىلارى بۇل ماسەلەگە ارالاسا المايدى. سونى پايدالانعان كەنىش قوجايىندارى تاراپىنان ء«وزىم بي, ءوزىم قوجا» دەگەن ءسوز كوپ ايتىلىپ, زاڭعا قايشى ءىس-ارەكەتتەرى بايقالىپ قالادى.
ەڭ سوراقىسى, «مايكوبەن-ۆەست» اق كومپانياسى بيىلدان باستاپ زاڭدى مەكەنجايىن وزگەرتىپ, الماتى وبلىسىنىڭ قوناەۆ قالاسىنا قونىس اۋدارعان. بۇعان دەيىن پاۆلودار وبلىسىنىڭ بيۋدجەتىنە جىل سايىن 240 ملن تەڭگەدەن استام سالىق قۇيىپ كەلگەن كومپانيانىڭ الىم-سالىعى ەندى باسقا وڭىرگە بۇيىرادى. بۇل جەردەگى ماسەلە كومىر كەنىشىنىڭ اۋدان ەكولوگياسىنا تيگىزىپ وتىرعان زاردابى مەن شوپتىكول سياقتى ەلدى مەكەندەردىڭ حالقىنا تۇسىرەتىن اۋىرتپالىعىنا قاتىستى ەكەنى ايدان انىق. ەندەشە, وبلىس باسشىلىعى, وڭىرلىك ەكولوگيا, بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ باسقارمالارى, وزگە دە قۇزىرلى ورگاندار وزەكتى جايتپەن اينالىسۋى كەرەك. ايتپەگەندە, قازبا بايلىقتىڭ ۇستىندە ورنالاسسا دا جەرگىلىكتى حالىق ونىڭ پايداسىن كورە الماي وتىرعانىن ايتۋدىڭ ءوزى ۇيات.
اۋىل تۇرعىندارى مايكوبە كەنىشىندەگى جۇمىسشىلار جاتاقحاناسىنىڭ دارەتحانا قالدىقتارى مەن سارقىندى سۋلارى اۋىل ماڭايىنا توگىلەتىنىن, ول جەردە ءۇي مالدارى جايىلاتىنىن دا اشىنا جەتكىزدى. تالاپقا سايكەس مايقايىڭعا اپارىلىپ, ارنايى جەرگە توگىلۋى كەرەك. الايدا حالىقتىڭ ەسكەرتۋىنە قۇلاق اسپايدى. ونى باقىلايتىن ماماندار جوقتىڭ قاسى. وسىلايشا, جەكە كاسىپورىن ويىنا كەلگەنىن جاساپ, تابيعاتقا وراسان زور شىعىن كەلتىرىپ وتىرعان جايى بار. ونىڭ ۇستىنە جۇرت اراسىندا كەنىش جانىنان جاڭا زاۋىت اشىلادى دەگەن اڭگىمە دە جەلدەي ەسىپ تۇر. جاڭا ءوندىرىس ونسىز دا قيىن ەكولوگيالىق جاعدايدى ودان ءارى كۇردەلەندىرىپ جىبەرە مە دەپ قاۋىپتەنەدى.
ء«ۇيىندىنىڭ استىندا قالامىز دەپ ۇرەيلەنەمىز»
شوپتىكولدەگى ۇيلەردىڭ بارلىعى بۇگىندە ابدەن توزعان. كوبى وتكەن عاسىردىڭ 30-40 جىلدارى سامان كىرپىشتەن تۇرعىزىلعان, بۇگىندە قابىرعالارى مۇجىلە باستاعان. كەنىشتە جارىلىس جۇمىستارى جۇرگىزىلگەندە ونسىز دا قاۋساپ تۇرعان ۇيلەردىڭ قابىرعا سىلاقتارى جارىلىپ, ۇگىلە بەرەدى. توبەلەرىنەن توپىراق ساۋلاعان جۇرت ءۇيىندىنىڭ استىندا قالامىز با دەپ قورقادى.
– وتباسىمىزدا ءتورت بالامىز بار. باسپانامىزدىڭ ابدەن ەسكىرگەنى سول, قابىرعاسىنا سىلاق تۇرمايدى. جاڭبىرلى كۇندەرى توبەمىزدەن سۋ اعىپ, ەسىمىزدى الادى. بيلىك وكىلدەرىنە مۇڭىمىزدى ايتساق, «وزگە ەلدى مەكەننەن ءۇي ساتىپ الىپ, كوشىڭدەر, ءبىزدىڭ بەرەتىن كومەگىمىز جوق» دەپ ءۇزىلدى-كەسىلدى باس تارتادى. ۇيلەرىمىز شىن مانىندە اپاتتىق جاعدايدا تۇر. جاڭادان سالاتىن نەمەسە وزگە جەردەن ساتىپ الاتىن قاراجاتىم جوق, ونسىز دا بانكتەردەن العان نەسيەمىز بار. جاعدايىمىز بولسا, اۋىلدان باياعىدا كوشىپ كەتەر ەدىك, – دەيدى وتاعاسى قانات سارسەمباەۆ.
وسى اۋىلدا تۋىپ-ءوسىپ, بۇگىندە قارتتىق شاعىن وتكىزىپ جاتقان ۆاسيلي سيننيكوۆ ءوزى سياقتى زەينەتكەرلەردىڭ كۇنكورىسى مال ءوسىرۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى. الاتىن 100 مىڭ تەڭگە زەينەتاقىسى تۇككە دە جەتپەيدى. مال ازىعى قىمبات, 250 كيلولىق ءشوپ وراماسى 12-15 مىڭ تەڭگەدەن ساتىلادى. اۋىل ماڭايىندا ءشوپ ورۋعا جارايتىن شابىندىق جوق. قاريا ۇنەمى ءتۇتىن اراسىندا ءومىر ءسۇرۋ دەنساۋلىعىنا ادام ايتقىسىز زيان كەلتىرىپ وتىرعانىن اشىنا جەتكىزدى. جەر قويناۋىن پايدالاناتىن كاسىپكەرلەر تىم بولماعاندا ەكولوگيالىق تولەم جۇرگىزىپ, ازىن-اۋلاق ماتەريالدىق كومەك كورسەتسە, جۇرتتىڭ ءبىراز جىرتىعى جامالار ەدى. وكىنىشكە قاراي, نە بيلىكتەن, نە كەنىشتەن قايىر جوق.
اۋدان بيلىگى نە ايتادى؟
ماسەلەنىڭ ىزىمەن باياناۋىل اۋدانىنىڭ اكىمدىگىنە حابارلاستىق. اۋدان باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەركىن ارىستانبەكوۆ «اۋىل اۋماعىندا قولايسىز ەكولوگيالىق اۋحال تىركەلمەگەن» دەپ جاۋاپ قايتاردى.
– بۇگىنگى كۇنگە دەيىن اۋىلدى كوشىرۋ ماسەلەسى كوتەرىلگەن جوق. سەبەبى اۋىل تۇرعىندارىنان بۇل جونىندە ارىز-شاعىمدار مەن ۇسىنىستار تۇسپەگەن. مايكوبە كەنىشى 2024 جىلى اۋىل تۇرعىندارىمەن قوعامدىق تىڭداۋ وتكىزىپ, ءوز قىزمەتىنە, قورشاعان ورتاعا ىقتيمال اسەرى جونىندەگى جوباعا رۇقسات العان. دەنساۋلىق ساقتاۋ ماسەلەسىنە قاتىستى ايتار بولسام, شوپتىكول تۇرعىندارى مايقايىڭ كەنتى اۋرۋحاناسىنا تىركەلگەن. دارىگەرلەر ايىنا ەكى رەت مەديتسينالىق پۋنكتكە بارىپ, ناۋقاستاردى قابىلدايدى, – دەيدى اكىمدىك وكىلى.
قازىردە ورتالىقتاندىرىلعان سۋ قۇبىرىن تارتۋ جوباسى (مودۋلدىك ستانسا ورناتۋ) قاراستىرىلىپ جاتقان كورىنەدى. بىلتىر ەلدى مەكەندە 25 جارىقتاندىرۋ باعاناسى ورناتىلىپ, اۋىلدىڭ كىرەبەرىس 5,2 كم جولىنا 234,1 ملن تەڭگەگە جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن. ايتۋىنشا, اۋىل ىشىندەگى جولداردى جوندەۋگە جوسپار دا ازىرلەنىپ قويىپتى. بۇل تۇرعىدا ەڭ الدىمەن جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتامالار ازىرلەنۋى كەرەك. سودان سوڭ ۇيالى بايلانىس ورناتۋ, ينتەرنەت جۇمىسىن كۇشەيتۋ جۇمىستارىنا نازار اۋدارىلماقشى.
الايدا اۋىل حالقى بيلىكتىڭ ۋادەسىنە تويىپ بولدىق دەپ وتىر. ماسەلەنىڭ ءتۇيىنى وتباسىلاردى تولىعىمەن وزگە جەرگە كوشىرۋ ارقىلى عانا شەشىلەدى دەپ ەسەپتەيدى. ءوز بەتتەرىمەن باسپانا ساتىپ الارلىق جاعدايلارى جوق, ۇيلەرى قۇنسىز, وتكىزە المايدى. سوندىقتان بۇل وزەكتى ماسەلەگە وبلىس باسشىلىعى مەن ۇكىمەت دەڭگەيىندە كوڭىل ءبولىنۋىن سۇرايدى.
پاۆلودار وبلىسى,
باياناۋىل اۋدانى,
شوپتىكول اۋىلى
