فوتو: اشىق دەرەككوز
پرەزيدەنت ەاەو-نىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن ودان ءارى نىعايتۋ قاجەتتىگىنە ۇنەمى نازار اۋدارىپ كەلەدى. سونداي-اق ينتەگراتسيالىق بىرلەستىكتى دامىتۋدىڭ باسىم باعىتتارىن ايقىنداپ, ناقتى مىندەتتەر قويىپ وتىر. وداق اياسىنداعى سامميتتەر مەن كەزدەسۋلەر بارىسىندا مەملەكەت باسشىلارى ۇنەمى ءىرى جوبالار بويىنشا جول كارتالارىن پىسىقتاپ, ۇكىمەتارالىق قارجىلاندىرۋ تەتىكتەرىن كەلىسىپ, بىرلەسكەن باستامالاردى جەدەلدەتۋ ماسەلەلەرىن تالقىلايدى. الداعى وتىرىستاردا بۇل مەحانيزم جاڭاشا تۇرلەنبەك.
سەبەبى قازىرگى تاڭدا الەم جاپپاي تسيفرلىق ترانسفورماتسيا مەن جاساندى ينتەللەكت داۋىرىنە قادام باستى. سوندىقتان ۋاقىت اعىمىنان قالماي, زاماناۋي تەحنولوگيالاردى ەاەو-عا مۇشە ەلدەر ەكونوميكاسىنىڭ بارلىق سالاسىنا ەنگىزۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىنە شىقتى. مەنىڭشە, الداعى جىلدارداعى نەگىزگى تاقىرىپتارىنىڭ ءبىرى دە وسى بولادى. مۇنداي جۇيەلەر ساۋدا اعىندارىن جوسپارلاۋعا, كەدەندىك راسىمدەردى جەتىلدىرۋگە جانە باج سالىعىنىڭ ىقپالىن ءتيىمدى باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
سونىمەن قاتار ازاماتتاردىڭ ەركىن قوزعالىسىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن جاساندى شەكتەۋلەردى ازايتۋ, شەكارالارداعى جۇك كولىكتەرىنىڭ ۇزىن-سونار كەزەگىن قىسقارتۋ ماسەلەلەرى دە وزەكتى بولىپ وتىر. نەگىزى ەاەو قۇرىلعاننان بەرى كەدەرگىسىز ساۋدا ورتاسىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان كوپتەگەن قۇجات قابىلداندى. دەگەنمەن ءالى دە شەشىمىن كۇتكەن ماسەلەلەر بار.
وسىنداي كەدەرگىلەردى جەدەل انىقتاۋ ءۇشىن ەاەو ەلدەرىنىڭ زاڭنامالىق باستامالارىنا مونيتورينگ جۇرگىزەتىن جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىن پايدالانۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلىپ جاتىر. ورتاق ەكونوميكالىق كەڭىستىك قۇرىلعان سوڭ, كەدەرگىسىز نارىق پەن تاۋارلاردىڭ ەركىن قوزعالىسىن قامتاماسىز ەتۋ باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى بولۋعا ءتيىس.
رەسەيمەن ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزىنا توقتالساق, قازاقستان ءۇشىن رەسەيمەن قارىم-قاتىناس ستراتەگيالىق سيپاتقا يە جانە ونىڭ ايقىن باسىمدىقتارى بار.
ەڭ الدىمەن, رەسەي قازاقستاننىڭ نەگىزگى ساۋدا سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى. 2025 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 30 ميلليارد اقش دوللارىنا جۋىقتاپ, رەسەيدىڭ قازاقستاننىڭ جالپى سىرتقى ساۋداسىنداعى ۇلەسى 20 پايىزدان استى. بۇل باعىتتاعى باستى مىندەت – ساۋدا كولەمىن ۇلعايتۋ عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ونى ءارتاراپتاندىرۋ, وڭدەلگەن جانە شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورت ۇلەسىن كوبەيتۋ, سونداي-اق ەاەو نارىعىنا باعىتتالعان بىرلەسكەن وندىرىستەردى دامىتۋ.
مەنىڭشە, وداق الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايدى بىردەن تۇبەگەيلى وزگەرتىپ جىبەرەتىن قادامدارعا بارا قويماس. الايدا سامميت اياسىندا ۇزاق مەرزىمدى جوبالار مەن باعدارلامالارعا نەگىز بولاتىن ماڭىزدى شەشىمدەر قابىلدانۋى مۇمكىن. ال ولاردىڭ ناتيجەسى بولاشاقتا حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىنا جانە قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا ەلەۋلى اسەر ەتەتىنى ءسوزسىز.
ايبار ولجاي,
ەكونوميست-ساراپشى
