دۇبىرگە تولى دۇنيە

جاپونيانى وزگە ەمەس, ءوزى عانا قۇتقارادى جاپونيا پارلامەنتىنىڭ جوعارعى پالاتاسىنىڭ سايلاۋىندا ليبەرال-دەموكراتيالىق پارتيا جەتەكشىلىك ەتەتىن وپپوزيتسيالىق پارتيالار جەڭىسكە جەتتى. بۇل قازىرگى بيلىكتەگى دەموكراتيالىق پارتيا مەن حالىقتىق جاڭا پارتيا كواليتسياسىنا ۇلكەن سوققى بولىپ ءتيدى. ەندى تومەنگى پالاتادا كوپ­شىلىك داۋىسقا يە بولۋ ارقاسىندا ۇكىمەت تىزگىنىن ۇستاپ وتىرعان دەموكراتيالىق كواليتسيا قا­بىلداعان شەشىم­دى جوعارعى پا­لاتادا كوپشىلىك ورنى بار وپپوزيتسيا وتكىزبەي تاستاپ وتىرۋى ابدەن مۇمكىن. بۇل دەگەنىڭىز ۇكىمەتتىڭ قولىن بايلايدى, ونىڭ رەفورمالىق ارەكەتتەرىنە توسقاۋىل قويادى. بۇل ەلدەگى سايلاۋ جۇيەسى بويىنشا جوعارعى پالاتاداعى 242 ورىنعا ەكى كەزەكتە سايلاۋ وتەدى. ءار ءۇش جىل سايىن 121 دەپۋتات التى جىلعا سايلانادى. تومەنگى پالاتاداعىداي وعان كەزەكتەن تىس سايلاۋ بەلگىلەنبەيدى. مۇنداعى پارتيالاردىڭ ورنى تۇراقتى. قاجەتىنە قاراي ءتۇرلى جاعدايلارعا بايلانىستى پارتيالاردىڭ جاڭا كواليتسيالارى قۇرىلىپ جاتادى. ەندى دەموكراتيالىق پارتيا ەكى پالاتادا دا كوپشىلىك ورىن الۋ ءۇشىن جاڭا وداقتاستار ىزدەيدى. بىراق تابىلۋى قيىن-اۋ. جاڭا سايلاۋدان كەيىن وپپو­زيتسيانىڭ جوعارعى پالاتادا 132 ورنى بار. بۇرىنعى قۇرامدا 62 ورنى بار بيلىكتەگى كواليتسيا جاڭا سايلاۋدان كەيىن تاعى دا بار-جوعى 47 ورىنعا عانا يە بولدى. جوعارعى پالاتانىڭ سايلاۋىن جاپوندار وسىدان ون اي بۇرىن عانا بيلىككە كەلگەن دەموكراتتار ۇكىمەتىنە سەنىم جونىندەگى رەفەرەندۋمداي كورگەن. ونىڭ ناتيجەسى ۇكىمەتتىڭ حالىق سەنىمىن اقتاماعانىن اڭعارتتى. بىراق ەل ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى ناوتو كان قىزمەتىنەن كەتەتىن دە جانە ۇكىمەت قۇرامىن وزگەرتەتىن دە ويى جوقتىعىن مالىمدەدى. ونى دا تۇسىنۋگە بولار. ونىڭ ۇكىمەت تىزگىنىن ۇستاعانىنا بار-جوعى ەكى-اق اي. بۇل مەرزىمدە كوپ نارسە تىندىرا المايتىنى دا بەلگىلى. ءتىپتى دەموكراتتار بيلىككە كەلگەن ون اي دا ۇزاق مەرزىم ەمەس. ال ەلدى ەكونوميكالىق داعدارىستان الىپ شىعۋ ءۇشىن ءبىراز ۋاقىت تا كەرەك. ءيا, جاپونيا ايرىقشا ەل, سۋپەردەرجاۆا. ونى سىرتتان ەشكىم قۇتقارا المايدى, ءوزىن تەك ءوزى عانا قۇتقارادى. مۇنى پرەمەر-مينيستر ن.كان دا اتاپ كورسەتتى. “جاپونيا ەكو­نوميكاسى گرەك­تەر­دىڭ ەكو­نو­مي­كا­سىنان 20-30 ەسە ۇلكەن, ءبىزدىڭ قا­رى­زىمىز دا وراسان. الەمدەگى ەشبىر ەل جا­پو­نيانى قۇتقارا ال­ماي­دى” دەگەندە, ول تەك ءوز كۇشىنە سەنۋدى ايتتى. بۇكىل ەۋروپا بىرىگىپ, شاعىن عانا گرەكيانى قۇتقارا الماي وتىرعانى بەلگىلى. ال جاپونيانىڭ قيىن­دىعىمەن قاتار, الەۋەتى دە ۇشان-تەڭىز. سونى پايدالانىپ, ونى قيىندىقتان شىعارۋ ۇكىمەت­تىڭ موينىندا. سول ۇكىمەتكە دە ءدال قازىر قولداۋ كەرەك. قيىندىقتان شىعۋعا باعىتتالعان ۇكىمەتتىڭ ءتۇرلى شارالارىن جۇزەگە اسىرۋ جولىن­داعى ارەكەتتەرگە وپپوزيتسيا تارا­پىنان اياقتان شالۋ ەتەك الار بولسا, ىستە بەرەكە بولماسى انىق. پارلامەنتتىڭ جوعارعى پالاتا­سىندا قازىرگى بيلىكتەگى كوالي­تسيا­نىڭ جەڭىلىس تابۋى سونداي كۇدىكتى ويعا جەتەلەيدى. بۇل تەك كۇدىك قانا. ال جاپونيا سياقتى وركەنيەتتىڭ بيىگىنە كوتەرىلگەن ەلدەگى ساياسي كۇرەستە باسقا جەردەگىدەي ورىنسىز اياقتان شالۋدىڭ بولماۋى دا مۇمكىن. ەلدىڭ مۇددەسى ءبىرىنشى كەزەككە قويىلاتىن جاپون قوعامى ادەتتە مۇنداي جاعدايدا ۇيىمشىلدىق, بىرلىك كورسەتەدى. بىراق, بيلىك ءۇشىن كۇرەس بۇل ەلدە ءسىرا تولاستاماس. اسىرەسە, بىلتىر قاپىدا جەڭىلگەندەي بولعان ليبەرال-دەموكراتتار ءوز قارسىلاستارىنىڭ شالىس باسقان جەرىن ءجىتى قاداعالاپ, سىناپ تا وتىرادى. كەشەگى سايلاۋدىڭ ناتيجەسى سونىڭ ءبىر كورىنىسىندەي. سونداي-اق, حالىقتىڭ بيلىكتەگى پارتيالارعا كوڭىلى تولماي جۇرگەنى دە شىندىق. لدپ جانە دپ-دان كوڭىلى قالعانداردان قۇرالعان جاڭا بارشانىڭ پارتياسىنىڭ جوعارعى پالاتادان 10 ورىن الۋى دا وعان ءبىر مىسال. جاپونيا دەيتىن ۇلى ەل قازىر ايتارلىقتاي قيىن كەزەڭدى باستان كەشىپ وتىر. بىراق سول قيىن­دىقتان بۇل ەلدىڭ ءوز كۇشىمەن شىعاتىنىنا ەشكىمنىڭ كۇمانى جوق. قايسار جاپون حالقى بۇدان دا قيىن كەزەڭدى باستان كەشكەن. ارادا جانسىزدار جۇرگەنى جاقسى ەمەس وتكەن جۇما كۇنى اقش ۇكىمەتى ون “ورىس جانسىزىن” ءوز ەلىنەن شىعارىپ, رەسەيگە ايداپ جىبەردى. رەسمي ورىنداردىڭ مالىمدەۋىنە قاراعاندا, ولار رەسەيدە بۇرىنىراقتا ۇستالعان ءتورت “اقش جانسىزىنا”, دالىرەك ايتقاندا, سىرت ەلگە قىزمەت ەتكەن ورىس ساتقىندارعا ايىرباستالعان. بۇل ارەكەت­تەر­دەن وسى ەلدەردىڭ پرەزيدەنتتەرى تەك حاباردار عانا ەمەس, وعان تىكەلەي ارالا­سىپ تا وتىر. اي­تالىق, باسقا ەلدە قىزمەت ەتكەن ءوز سات­قىندارىنا رە­سەي پرەزيدەنتى دميتري مەدۆەدەۆ ارنايى جارلىعىمەن كەشىرىم جاساعان. دەمەك, الەمدەگى وسىناۋ قارۋ-جاراعى, اسكەري الەۋەتى جاعىنان ەڭ الىپ ەكى دەرجاۆانىڭ ءبىر-بىرىنە جانسىزدار جىبەرەتىنى كۇمانسىز. ءار ەلدىڭ, ءوزىنىڭ مۇمكىندىگىنە وراي, سىرتقى بارلاۋ قىزمەتى بولاتىنى بەلگىلى. اسىرەسە, ول دۇشپان سانالاتىن ەلدەرگە قارسى باعىتتالادى. قالاي دەگەندە دە, ءبىر ەلدىڭ ەكىنشى ەلگە جانسىز جىبەرۋى, نەمەسە ەكىنشى ەلدىڭ ادامدارىن مالىمەت الۋعا, ءبۇلدىرۋ ارەكەتتەرىنە تارتۋ – دۇشپاندىقتىڭ بەلگىسى. دوستىققا, شىنايى قارىم-قاتىناسقا بەل بۋعان ەلدەر ونداي ارەكەتتەرگە بارماسا كەرەك. جانسىزدىق قىزمەت وڭاي شارۋا ەمەس. جاۋ اراسىندا ءجۇرىپ, ارەكەت جاساعان بارلاۋشىلاردىڭ ەرلىك­تەرىن جۇرت اڭىز ەتەدى. اسىرەسە, كەشەگى سوعىس كەزىندە جاۋ جاققا بارىپ, ارەكەت جاساعان بارلاۋ­شىلاردىڭ ەرلىگى جاستارعا ونەگەدەي كورىنەتىن. ارينە, ونى ءوز وتانىڭا قىزمەت ەتۋدىڭ ءبىر جولى رەتىندە قاراعاندا, قاسيەتتى ءىس ەكەنىندە داۋ جوق. بىراق, ەل مەن ەلدىڭ اراسىندا جانسىزدىڭ جۇرگەنى ولاردىڭ قارىم-قاتىناسىنا سالقىنىن تيگىزەتىنى دە انىق. اقش پەن رەسەيدىڭ ءبىر-ءبىرىنىڭ جانسىزدارىن توپىرلاتىپ ۇستاعان­دارىنان ولاردىڭ اراقاتىناس­تارىنداعى ادالدىقتىڭ ازدىعىن اڭعارعاندايسىڭ. قازىر بۇل ءجايت ەكى ەلدە دە كوپ ايتىلىپ جاتىر. اسىرەسە, بۇل اڭگىمەنى ەكى دەرجا­ۆانىڭ اراسىنداعى كەلىسىم ارە­كەتتەرىنە قارسىلار قوزدىرا تۇسۋدە. جانسىزدارىن جىبەرىپ وتىرعان ەلمەن قالاي كەلىسىمگە بارۋعا بولادى, دەيدى ولار. كەلىسىمدەر قا­زىر جاسالىپ جاتىر, بۇرىنعى جان­سىز­داردى ءاش­كە­رە­لەسەك, الداعى ۋا­قىت­تا مۇندايعا جول بەرىلمەيدى دەگەن قيسىندى دا العا توسقانعا بولعانداي. ءسويتىپ, بيىلعى ماۋسىمدا بىردەن ورىستىڭ ون جانسىزى ۇستالىپ, ەندى ولار اقش-تان قۋىلسا, وعان رەسەيدە ۇستالعان اقش-قا قىزمەت ەتكەن ءتورت ادام قايتارىلماق. بۇل جەردە ولاردىڭ اتىن اتاپ, ءتۇرىن تۇستەپ جاتۋدىڭ قاجەتى جوق سياقتى. اڭگىمەنى نەگە ون ادامدى ءتورت ادامعا ايىر­باستايدى دەگەن توڭىرەكتە قوزعاۋدىڭ جانى بار. قيسىنعا جۇگىنگەندە, اقش-تىڭ جانسىزدارى باعالىلاۋ كورىنەدى. اسىرەسە, اقش-قا اتوم سۇڭگۋىر قايىقتارى, زىمىراندىق حابار­لاندىرۋ جۇيەسى تۋرالى مالىمەتتەر بەرگەن عالىم-ساتقىن يگور سۋتياگين قىمبا­تىراق بولسا كەرەك. ول 1999 جىلى 15 جىلعا سوت­تالسا, رەسەي سىرتقى بارلاۋىنىڭ پولكوۆنيگى الەكساندر زاپوروج­سكي 2003 جىلى 18 جىلعا سوت­تالعان ەدى. باس بارلاۋ باسقار­ما­سىنىڭ پولكوۆنيگى سەرگەي سكري­ پال مەن ارداگەر شپيون گەننادي ۆاسيلەنكونىڭ دا باعاسى كەم سوقپايتىنداي. ال اقش-تا ۇستالعانداردىڭ قۇنى تومەنىرەك ەكەنىن رەسەي اقپارات قۇرالدارى دا شۋلاپ ايتىپ جاتىر. ءتىپتى, ولاردىڭ جانسىز بولاتىنداي دا ءجونى جوق, ولاردى ماجبۇرلەپ, جانسىز ەتكەن دەگەندى دە ايتادى. بىراق ولاردىڭ بارلىعى دا وزدەرىنىڭ جانسىز بولعانىن مويىنداعان. كوپشىلىگى جاسىرىن اتپەن جۇرگەن. تاعى ايتاتىن ءبىر ءجايت: باسقا ەلگە بارىپ جانسىزدىق ارەكەت ەتكەن دە, ءوز جەرىندە ەلىن ساتىپ, سىرتقا مالىمەت بەرگەن دە – ورىستار. بۇل نامىسقا تيەتىن-اق نارسە. ءسىرا, اقش وسىنى دا ەسكەرىپ, بۇل وقيعانى كوبىرەك دابىرا ەتۋگە قۇشتار-اۋ دەيسىڭ. ەل مەن ەلدىڭ اراسىندا جانسىزداردىڭ جۇرمەگەنى ءجون. دوس نيەتتى ەلدەردە ولاي بولمايدى. ماماديار جاقىپ.