دەپ وتكەن بابالارىمىز بىزگە بىرلىكتى, تاتۋلىقتى امانات ەتكەن ەدى
استانادا 25 ماۋسىمدا وتكەن حالىقارالىق “ەۋرازيا ۇنقاتىسۋى” تۇعىرناماسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وتكەن ءىس-شارادا تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ءوزارا ينتەگراتسياسى, رۋحاني ىنتىماقتاستىعى ماسەلەلەرى قارالىپ, جيىنعا قاتىسۋشىلار جان-جاقتى پىكىر الىسقان بولاتىن. وندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ كومەكشىسى قايرات سارىباي دا ءسوز سويلەگەن ەدى. تومەندە وقىرمان نازارىنا ۇسىنىلىپ وتىرعان ماقالا سول ءسوزدىڭ نەگىزىندە ازىرلەندى.
بۇگىنگى تاڭدا, جاھاندانۋ جاعدايىندا وي-پىكىرلەرى مەن مۇڭ-مۇقتاجدارى ۇقساس, ەكونوميكالىق ماقساتتارى ءبىر-بىرىنە جاقىن دوستاس جانە باۋىرلاس ەلدەردىڭ ءوزارا ىقپالداسۋى زامان تالابى ەكەنى اقيقات. بۇل رەتتە سوڭعى كەزدە تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ءوزارا ينتەگراتسياسى باعىتىندا يگى باستامالاردىڭ كوتەرىلىپ قانا قويماي, ناقتى قادامداردىڭ جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانى قۋانتارلىق ءجايت.
تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ 2009 جىلى قازان ايىندا ناحچىۆاندا بولعان ءىح ءسامميتى كەزىندە ءتۇبى ءبىر حالىقتارىمىزدىڭ باسىن قوسىپ, ءوزارا ىنتىماقتاستىعىن نىعايتۋ جولىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن اسا ماڭىزدى تاريحي قادام جاسالدى: تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسىن – تۇركى كەڭەسىن قۇرۋ جونىندە كەلىسىمگە قول قويىلدى. بۇل ايتۋلى وقيعانى ءىس جۇزىندە ەلباسىنىڭ ۇسىنىسىمەن ونىڭ الدىندا قۇرىلعان تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ جانە اقساقالدار القاسىنىڭ قيسىندى جالعاسى رەتىندە باعالاۋعا بولادى. جالپى العاندا, بۇل قادام قازاقستان باسشىسىنىڭ تۇركى دۇنيەسىنىڭ بىرلىگىن نىعايتۋ جولىنداعى دايەكتى ساياساتىنىڭ ايقىن ايعاعى بولىپ وتىر.
قازاقستان وسى باسقوسۋ بارىسىندا باسقا دا ماڭىزدى باستامالار كوتەردى. اتاپ ايتقاندا, ورتاق مادەنيەتىمىزدى زەرتتەۋمەن اينالىساتىن تۇركى الەمى اكادەمياسىن قۇرۋ جونىندەگى باستاما بۇكىل تۇركى دۇنيەسىنىڭ قولداۋىن تاپتى. تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ابدۋللا گۇلدىڭ جاقىندا, مامىر ايىنىڭ اياعىنداعى رەسمي ساپارى بارىسىندا استانادا ەكى مەملەكەت باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن تۇركى الەمى اكادەمياسىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى وتكەنى بەلگىلى.
بۇل اكادەميا تۇركى تىلدەس حالىقتاردى ءتول تاريحى مەن مادەنيەتىن وركەندەتۋگە جۇمىلدىرادى جانە عىلىمدى دامىتۋعا, تۇركىتانۋشى عالىمداردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ مەن ءوزارا تىعىز بايلانىسىنا قولايلى جاعداي تۋدىرادى.
اكادەميانىڭ اياسىندا الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە, جاپونيادا, كورەيادا, قىتايدا, رەسەيدە, ەۋروپا مەن امەريكادا جەتەكشى تۇركىتانۋشىلار ۇيلەسىمدى تۇردە عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگىزەدى. مۇندا تۇركى حالىقتارىنىڭ فورۋمدارى, سيمپوزيۋمدارى, فەستيۆالدەرى وتكىزىلەتىن بولادى. تۇركى تىلدەرىن وركەندەتۋ مەن ءارى قاراي دامىتۋ ماقساتىندا ونىڭ قۇرامىندا تۇركى تىلدەرىنىڭ ۇلتتىق كورپۋسى جاسالادى. عىلىمنىڭ ءارتۇرلى سالالارىندا تاجىريبە الماسۋ جانە بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ تەتىگى كۇشەيەدى.
بىراق وسىنداي يگى ماقساتتاردى جۇزەگە اسىرۋدى تەك قانا عالىمداردىڭ ەنشىسىنە ىسىرىپ قويماي, بۇل ۇردىسكە ەلدەرىمىزدىڭ بەدەلدى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرىن تارتۋىمىز كەرەك, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ, شىعارماشىلىق بىرلەستىكتەردىڭ الەۋەتىن پايدالانۋىمىز قاجەت. بۇل رەتتە, “ەۋرازيا ۇنقاتىسۋى” تۇعىرناماسىنىڭ دا قوسار ۇلەسى قوماقتى بولاتىنىنا سەنىم مول.
كەڭ بايتاق ەۋرازيا اۋماعىنداعى قىرىقتان استام ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ باسىن قوساتىن, ەكى ءجۇز ميلليونداي تۇرعىنى بار تۇركى الەمى ادامزات تاريحى مەن مادەنيەتىنە ايرىقشا ۇلەس قوسقانى بەلگىلى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ سوزىمەن ايتقاندا, “تۇركى الەمى ءالى تولىق زەرتتەلمەگەن تەرەڭ تۇڭعيىق. ءبىزدىڭ ۇلى بابالارىمىز التايدان اق تەڭىزگە دەيىنگى ۇلى دالادا ءوز بيلىگىن جۇرگىزدى. بىزگە وشپەس قاھارماندىق ەپوس جانە مول رۋحاني قازىنا قالدىردى. تۇڭعىش رەت الەمگە ونەگە بولعان ورتاق شاڭىراق – كيىز ءۇيدى, تەمىردى, شالباردى, جەبەنى, ەتىكتى جانە وكشەنى, ۇزەڭگىنى ويلاپ تاپتى”.
ءتۇبى ءبىر تۇركىتىلدەس ەلدەردى ءبىر-بىرىنە جاقىنداستىرۋ جولىندا اتقارىلار ءىس-شارالار ۇشان-تەڭىز. ماسەلەن, تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر مەن حالىقتاردىڭ اقىن-جازۋشىلارىنىڭ قالامىنان شىققان تۋىندىلاردىڭ انتولوگياسى نەمەسە ورتاق الماناحى شىعارىلسا, ەلدەرىمىزدىڭ تاريحىندا ءىز قالدىرىپ كەتكەن ايگىلى قايراتكەرلەرىمىزدى ءبىر-بىرىمىزگە تانىتۋ ءۇشىن كەڭ اۋقىمدى ءىس-شارالار وتكىزىلسە, جاستارىمىز اراسىندا ورتاق سپورت ويىندارى, تەاتر فەستيۆالدەرى ۇيىمداستىرىلسا, قانداي عانيبەت.
بۇل جەردە ءبىزدىڭ بىرلىگىمىزدىڭ, ءوزارا ىقپالداستىعىمىزدىڭ وزگە ەلدەرگە نەمەسە ولاردىڭ مۇددەلەرىنە قارسى كەلمەيتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. قازاقستان پرەزيدەنتى ايتقانداي, تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر – ساياسي تۇراقتىلىعى مىعىم, جاڭارۋعا بەيىم جانە قالعان الەمگە اشىق بىرلەستىك بولىپ تابىلادى. تۇركى الەمى شەڭبەرىندەگى ارىپتەستىك ەشبىر باسقا مەملەكەتتەرگە قارسى باعىت ۇستاماعانى جانە بولاشاقتا دا ۇستامايتىنى اقيقات. كەرىسىنشە, قازاقستان بۇگىنگى تاڭدا ازيا كەڭەسى, ەۋرازيا ەكونوميكالىق قوعامداستىعى, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى ءتارىزدى بۇكىل ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى ءتۇرلى ينتەگراتسيالىق قۇرىلىمدارعا قاتىسىپ قانا قويماي, ولاردىڭ باستاماشىسى بولىپ تابىلادى. بۇل ورايدا, قازاقستان ديپلوماتياسى ەلباسىنىڭ سىرتقى ساياساتىنىڭ دانەكەرلىك الەۋەتىن تولىعىمەن پايدالانباق.
بيىل, 2010 جىلى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتىپ وتىرعان العاشقى مۇسىلمان مەملەكەتى بولىپ تابىلاتىن قازاقستان, كەلەسى 2011 جىلى يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنا جەتەكشىلىك جاسايتىن بولادى.
وسى ورايدا, ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن قازاقستاننىڭ توراعالىعىنداعى ەقىۇ مەن تۇركيانىڭ توراعالىعىنداعى ازيا كەڭەسى اراسىنداعى ارەكەتتەستىكتى جۇزەگە اسىرۋ ۇلان-عايىر ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ءتيىمدى تەتىگىنە اينالماق.
130 ەتنوستىڭ باسىن قوسقان كونە قازاق جەرىندە بارلىق تۇركى تىلدەس حالىقتاردىڭ وكىلدەرى: وزبەك پەن ۇيعىر, تۇرىك پەن ءازىربايجان, تاتار مەن باشقۇرت, قاراشاي مەن بالقار, نوعاي مەن قۇمىق, چۋۆاش پەن ساحا جانە باسقالارى ءوزارا تاتۋلىقتا ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. بۇكىل تۇركىلەردىڭ قاراشاڭىراعى بولىپ تابىلاتىن قازاق ەلىنىڭ باسشىلىعى تاۋەلسىزدىگىنىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ ەتنوسارالىق كەلىسىم مەن تاتۋلىق, ءوزارا توزىمدىلىك يدەياسىن بەرىك ۇستانىپ قانا قويماي, بۇل باعىتتا ناقتى ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ ەلباسىمىزدىڭ باستاماسىمەن 2003 جىلدان بەرى استانادا جۇيەلى تۇردە تابىستى وتكىزىلىپ تۇراتىن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزدەرى وسىنىڭ ايقىن ايعاعى.
جالپى العاندا, توزىمدىلىك, يماندىلىق, ادامگەرشىلىك, وزگەنىڭ تىلىنە, مادەنيەتىنە قۇرمەتپەن قاراۋ ءبىزدىڭ حالىقتارىمىزدىڭ قانىنا سىڭگەن, ورتاق رۋحاني كيەمىز قوجا احمەت ياساۋي بابامىزدان كەلە جاتقان اسىل قاسيەت دەپ ويلايمىن.
قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان العاشقى جىلدان باستاپ بارلىق تۇركىلەر ءۇشىن قاسيەتتى مەكەن – كونە تۇركىستان شاھارىن قايتا تۇلەتۋ يدەياسىن كوتەرىپ, ونى جۇزەگە اسىرۋعا دەن قويدى. سوندىقتان, 1992 جىلى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى بولىپ قايتا قۇرىلعان تۇركىستانداعى بۇل ءبىلىم ورداسىنا ۇلى اقىن, عۇلاما ويشىل قوجا احمەت ياساۋي بابامىزدىڭ اتى بەرىلگەننەن كەيىن ول شىن مانىندە تۇركى الەمىندەگى تۇڭعىش حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتكە اينالدى.
انىعىن ايتساق, ياساۋي بابامىزدىڭ اتى ءيىسى تۇركىلەردىڭ باسىن قوساتىن رۋحاني ۇرانعا اينالىپ وتىر. ياساۋي اتىنداعى ورتاق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قۇرىلۋىنىڭ باسى-قاسىندا تۇركيانىڭ سەگىزىنشى پرەزيدەنتى, مارقۇم تۇرعىت ءوزال بولعان ەدى. ونىڭ دامۋىنا سۇلەيمەن دەميرەل اقساقال سۇبەلى ۇلەس قوستى. جاقىندا مامىر ايىندا رەسمي ساپارمەن بولعان كەزدە وسى قۇتتى ءبىلىم ورداسىنىڭ قۇرمەتتى پروفەسسورى اتاعىنا تۇركيانىڭ قازىرگى پرەزيدەنتى ابدۋللا گۇل يە بولدى.
بۇگىنگى تاڭدا بۇل ۋنيۆەرسيتەتتە وقيتىن الەمنىڭ 14 مەملەكەتىنەن كەلگەن شاكىرتتەر تۇركى حالىقتارىنا ورتاق يماندىلىق, ىزگىلىك, توزىمدىلىك داستۇرلەرىن قازىرگى زامانعى وزىق عىلىممەن ۇشتاستىرۋدا. ياساۋي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تۇلەكتەرى وزىمىزدە عانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ ەرىكتى ەلشىلەرى رەتىندە كوپتەگەن باسقا مەملەكەتتەردە الۋان سالالاردا تابىستى جۇمىس ىستەۋدە.
سول سەبەپتى, ءبىزدى بىرىكتىرەتىن وسىنداي ورتاق رۋحاني, مادەني قاسيەتتەرىمىز باۋىرلاس حالىقتارىمىز بەن كورشىلەس ەلدەرىمىزدىڭ ءوزارا ءتيىمدى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعىن نىعايتۋعا جاقسى نەگىز بولۋى ءتيىس. بۇعان ءبىزدىڭ بارلىق مۇمكىندىگىمىز, تابيعي بايلىعىمىز, قۇنارلى جەرلەرىمىز, سۋ رەسۋرستارىمىز, كولىك-ەنەرگەتيكالىق الەۋەتىمىز جەتكىلىكتى. ەڭ باستىسى, وزدەرىمىزدىڭ بىرلىككە دەگەن, ىنتىماقتاستىققا دەگەن ەرىك-جىگەرىمىز كەرەك. سوندا عانا ءبىز جاھاندىق قاۋىپ-قاتەرلەرگە قارسى تۇرا الامىز, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇيتكىلدەردى ەڭسەرە الامىز. ياعني, ءوزارا ىقپالداستىقتى, ەكونوميكالىق قۋاتىمىزدى دامىتۋ ارقىلى عانا ءبىز الەمنىڭ الدىڭعى قاتارلى, باسەكەلەستىككە قابىلەتتى مەملەكەتتەرى ساناتىنا قوسىلا الامىز.
“جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل” دەمەكشى, ەلدەرىمىز ءوزارا بىرىكسە, قۋاتتى ەكونوميكالىق كۇش بولاتىنى ءسوزسىز. ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە جۇگىنسەك, بۇگىنگى تاڭداعى تاۋەلسىز التى تۇركىتىلدەس مەملەكەتتىڭ ورتاق جالپى ىشكى ءونىمى شامامەن 1 ترلن. دوللاردان اسادى ەكەن. بۇل دەگەن عالامات ەكونوميكالىق كۇش قوي. بىراق وسىنداي ەكونوميكالىق الەۋەتىمىزگە قاراماستان, تۇركىتىلدەس ەلدەر اراسىنداعى ءوزارا تاۋار اينالىمى ءبىزدىڭ ناقتى مۇمكىندىكتەرىمىزگە دە, مۇددەلەرىمىزگە دە ساي كەلمەيدى. ماسەلەن, 2009 جىلعى دەرەكتەر بويىنشا, قازاقستاننىڭ وزگە تۇركىتىلدەس ەلدەرمەن ساۋدا كولەمى نەبارى 3,717 ملرد. دوللاردى قۇرادى (سونىڭ ىشىندە, تۇركيامەن – 1,3 ملرد. دوللار, وزبەكستانمەن – 1,2 ملرد. دوللار, قىرعىزستانمەن – 492 ملن. دوللار, ءازىربايجانمەن 237 ملن. دوللار, تۇركىمەنستانمەن – 170 ملن. دوللار). ياعني, قازاقستاننىڭ جالپى سىرتقى ساۋدا اينالىمىندا بەس تۇركىتىلدەس ەلدىڭ جيىنتىق ۇلەس سالماعى نەبارى 3,8 پايىزدى قۇرايدى.
سوندىقتان, ءبىز تۇركى الەمىنىڭ ينتەگراتسياسى تۋراسىندا ءسوز ەتكەندە, تەك ءمادەني-گۋمانيتارلىق سالامەن شەكتەلمەي, ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعىمىزدى ۇدەتۋىمىز كەرەك. ياعني, ءبىزدىڭ ءوزارا ىنتىماقتاستىعىمىز جان-جاقتى ءارى كەڭ اۋقىمدى بولعانى دۇرىس.
قازىرگى كەزدە كورشى قىرعىزستانداعى كۇردەلى احۋالدىڭ تۋىنداۋىنا ءدال وسى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەردىڭ شەشىلمەۋى باستى سەبەپ بولعانى بەلگىلى. ەگەر قازاقستان باسشىسىنىڭ وڭىرلىك ينتەگراتسياعا باعىتتالعان ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ وداعىن قۇرۋ باستاماسىنا قۋاتتى قولداۋ كورسەتىلگەندە, مۇنداي جاعداي ورىن الماعان بولار ەدى. ءوزارا ءتيىمدى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ەلدەرىمىزدىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىنە دە, حالىقتارىمىزدىڭ مۇڭ-مۇقتاجدارىنا دا جاۋاپ بەرەتىنى ءسوزسىز.
قىرعىز باۋىرلارىمىزدىڭ باسىنا ءتۇسىپ وتىرعان قيىن-قىستاۋ جاعداي ءبارىمىزدى تولعاندىرىپ وتىر. قازاقستان اۋەل باستان قىرعىز رەسپۋبليكاسىنا بارىنشا قولداۋ كورسەتىپ, رياسىز گۋمانيتارلىق جاردەم بەرىپ كەلەدى. اتاپ ايتقاندا, ءبىز ەگىس ناۋقانى ءۇشىن اقىسىز نەگىزدە بيداي جولدادىق, جانارماي بەردىك, شەكارامىزدى اشتىق. قازاقستان پرەزيدەنتى ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋشى مەملەكەتتىڭ باسشىسى رەتىندە قىرعىزستانعا ءجىتى كوڭىل بولۋدە. اتاپ ايتقاندا, بۇل ەلگە حالىقارالىق كومەك كورسەتۋدىڭ كەڭ اۋقىمدى جوسپارىن ازىرلەۋ جونىندە باستاما كوتەردى. بۇل باستاما ءوڭىر ەلدەرى تاراپىنان, تۇركيا رەسپۋبليكاسى تاراپىنان قولداۋ تابۋدا.
قىرعىز ەلىنە كورسەتىلىپ جاتقان گۋمانيتارلىق كومەك, ارينە, وتە ماڭىزدى. بىراق, ەلباسى ايتقانداي, سىرتتان كورسەتىلگەن كومەك ەشبىر مەملەكەتتى وزدىگىنەن كوتەرە قويماس. ەڭ الدىمەن قىرعىز باسشىلارىنىڭ, قىرعىز حالقىنىڭ ءوزى كۇش جۇمىلدىرىپ, ءوزارا قاقتىعىستى توقتاتىپ, ەل ەكونوميكاسىن كوتەرۋگە بىلەك سىبانىپ كىرىسۋلەرى كەرەك. سوندا عانا ەلدىڭ ەڭسەسى كوتەرىلىپ, جاعدايى تۇراقتالا باستايدى. كورشى قىرعىزستاننىڭ تۇراقتى مەملەكەت بولىپ دامۋىنا ءبارىمىز دە مۇددەلىمىز جانە وسىعان قولدان كەلگەنشە اتسالىسۋدامىز.
سايىپ كەلگەندە, اتاتۇرىكتىڭ اڭساعان اسىل ارمانى, تۇرار رىسقۇلوۆ, مۇستافا شوقاي سىندى تۇركىلەردىڭ باسىن بىرىكتىرۋ جولىندا شەيىت بولعان زيالىلارىمىزدىڭ كوزدەگەن ماقساتى شىندىققا اينالىپ كەلەدى. وسىدان ءبىر عاسىر بۇرىن قانداسىمىز يسمايل گاسپىرالىنىڭ كوتەرگەن “تىلدە, پىكىردە, ىستە بىرلىك” ۇرانى جۇزەگە اسۋعا جاقىن.
جوعارىدا ايتىپ وتكەندەي, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ەلىمىز ازاتتىعىن جاريالاعان ساتتەن باستاپ تۇركى الەمىنىڭ ءوزارا ىقپالداسۋ جانە مادەني بىرىگۋ ماسەلەسىنە ايرىقشا ءمان بەرىپ, ءوزىنىڭ حالىقارالىق ساياساتىنىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىرىپ كەلەدى.
بىلتىر قازان ايىندا قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ قاتىسۋىمەن استانادا, ەسىل وزەنىنىڭ بويىندا, تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى, ءارى تۇڭعىش پرەزيدەنتى مۇستافا كەمال اتاتۇرىككە ورناتىلعان ەسكەرتكىشتىڭ سالتاناتتى اشىلۋى بولىپ ءوتتى.
ءوز كەزەگىندە, جاقىندا, 24 ماۋسىمدا انكارانىڭ ماڭىزدى تاريحي جەرلەرىنىڭ بىرىندە, اتاتۇرىك داڭعىلىنداعى جاستار پاركىنىڭ الدىندا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى, ءارى تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆقا ارنالعان ەسكەرتكىشتىڭ سالتاناتتى اشىلۋ ءراسىمى ءوتتى.
بۇل, مەنىڭ ويىمشا, ۇلى يمپەريالار ىدىراپ, الاساپىران زاماندا ءوز ۇلتتىق مەملەكەتتەرىنىڭ نەگىزىن قالاپ, تاۋەلسىزدىگى مەن بىرلىگىن نىعايتۋعا بار كۇش-جىگەرىن سارپ ەتكەن اتاتۇرىك پەن نازارباەۆ اراسىنداعى تاريحي ساباقتاستىقتى كورسەتىپ وتىر.
تاريحي ساباقتاستىق دەمەكشى, وسى ورايدا ۇلى بابامىز, كونە تۇرىك قاعاناتىنىڭ بيلەۋشىسى بىلگە قاعاننىڭ وسىدان ون ءۇش عاسىرداي ۋاقىت بۇرىن قۇلپىتاسقا ويىپ جازعان مىنا سوزدەرى بۇگىنگى زاماندا دا ءوز وزەكتىلىگىن جوعالتپاعان ءارى اۋدارماسىز-اق تۇسىنىكتى دەپ ويلايمىن:
ءدۇن ۇدىمادىم,
گۇندۇز ولۋرمادىم,
تۇرك بۋدۋنۋ ۋچۋن.
ياعني, ۇلى بابالارىمىزدىڭ ەل بىرلىگى, ەل مۇددەسى جايىندا ايتقان ۇلاعاتتى وسيەتىن ءبىز ءاردايىم جادىمىزدا بەرىك ۇستاپ, حالىقتارىمىزدىڭ بىرلىگى, مەملەكەتتەرىمىزدىڭ ىنتىماقتاستىعى, ەكونوميكالارىمىزدىڭ ىقپالداستىعى, مادەنيەتتەرىمىزدىڭ ساباقتاستىعى جولىندا ايانباي قاجىرلى ەڭبەك ەتۋلەرىمىز كەرەك.
كەلەسى 2011 جىل – قازاقستان, قىرعىزستان, وزبەكستان, تۇركىمەنستان جانە ءازىربايجان ءۇشىن ەرەكشە ساياسي جانە تاريحي ماڭىزى بار جىل بولىپ تابىلادى: باۋىرلاس ەلدەرىمىز ءوز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىن اتاپ وتەدى. بۇل تۇركيا ءۇشىن دە ەرەكشە مەرەيتويلى جىل دەپ ويلايمىن. ويتكەنى, تۇركيانىڭ ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن الەمدە ءبىرىنشى بولىپ تانىعانىنا 20 جىل تولماق.
وسى ايتۋلى وقيعانى تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ءوزارا بىرلىگىن نىعايتۋ جولىنداعى ماڭىزدى تاريحي مەجە رەتىندە قاراستىرعان ءجون دەپ ويلايمىن.
استانادا 25 ماۋسىمدا وتكەن حالىقارالىق “ەۋرازيا ۇنقاتىسۋى” تۇعىرناماسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وتكەن ءىس-شارادا تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ءوزارا ينتەگراتسياسى, رۋحاني ىنتىماقتاستىعى ماسەلەلەرى قارالىپ, جيىنعا قاتىسۋشىلار جان-جاقتى پىكىر الىسقان بولاتىن. وندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ كومەكشىسى قايرات سارىباي دا ءسوز سويلەگەن ەدى. تومەندە وقىرمان نازارىنا ۇسىنىلىپ وتىرعان ماقالا سول ءسوزدىڭ نەگىزىندە ازىرلەندى.
بۇگىنگى تاڭدا, جاھاندانۋ جاعدايىندا وي-پىكىرلەرى مەن مۇڭ-مۇقتاجدارى ۇقساس, ەكونوميكالىق ماقساتتارى ءبىر-بىرىنە جاقىن دوستاس جانە باۋىرلاس ەلدەردىڭ ءوزارا ىقپالداسۋى زامان تالابى ەكەنى اقيقات. بۇل رەتتە سوڭعى كەزدە تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ءوزارا ينتەگراتسياسى باعىتىندا يگى باستامالاردىڭ كوتەرىلىپ قانا قويماي, ناقتى قادامداردىڭ جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانى قۋانتارلىق ءجايت.
تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ 2009 جىلى قازان ايىندا ناحچىۆاندا بولعان ءىح ءسامميتى كەزىندە ءتۇبى ءبىر حالىقتارىمىزدىڭ باسىن قوسىپ, ءوزارا ىنتىماقتاستىعىن نىعايتۋ جولىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن اسا ماڭىزدى تاريحي قادام جاسالدى: تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسىن – تۇركى كەڭەسىن قۇرۋ جونىندە كەلىسىمگە قول قويىلدى. بۇل ايتۋلى وقيعانى ءىس جۇزىندە ەلباسىنىڭ ۇسىنىسىمەن ونىڭ الدىندا قۇرىلعان تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ جانە اقساقالدار القاسىنىڭ قيسىندى جالعاسى رەتىندە باعالاۋعا بولادى. جالپى العاندا, بۇل قادام قازاقستان باسشىسىنىڭ تۇركى دۇنيەسىنىڭ بىرلىگىن نىعايتۋ جولىنداعى دايەكتى ساياساتىنىڭ ايقىن ايعاعى بولىپ وتىر.
قازاقستان وسى باسقوسۋ بارىسىندا باسقا دا ماڭىزدى باستامالار كوتەردى. اتاپ ايتقاندا, ورتاق مادەنيەتىمىزدى زەرتتەۋمەن اينالىساتىن تۇركى الەمى اكادەمياسىن قۇرۋ جونىندەگى باستاما بۇكىل تۇركى دۇنيەسىنىڭ قولداۋىن تاپتى. تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ابدۋللا گۇلدىڭ جاقىندا, مامىر ايىنىڭ اياعىنداعى رەسمي ساپارى بارىسىندا استانادا ەكى مەملەكەت باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن تۇركى الەمى اكادەمياسىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى وتكەنى بەلگىلى.
بۇل اكادەميا تۇركى تىلدەس حالىقتاردى ءتول تاريحى مەن مادەنيەتىن وركەندەتۋگە جۇمىلدىرادى جانە عىلىمدى دامىتۋعا, تۇركىتانۋشى عالىمداردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ مەن ءوزارا تىعىز بايلانىسىنا قولايلى جاعداي تۋدىرادى.
اكادەميانىڭ اياسىندا الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە, جاپونيادا, كورەيادا, قىتايدا, رەسەيدە, ەۋروپا مەن امەريكادا جەتەكشى تۇركىتانۋشىلار ۇيلەسىمدى تۇردە عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگىزەدى. مۇندا تۇركى حالىقتارىنىڭ فورۋمدارى, سيمپوزيۋمدارى, فەستيۆالدەرى وتكىزىلەتىن بولادى. تۇركى تىلدەرىن وركەندەتۋ مەن ءارى قاراي دامىتۋ ماقساتىندا ونىڭ قۇرامىندا تۇركى تىلدەرىنىڭ ۇلتتىق كورپۋسى جاسالادى. عىلىمنىڭ ءارتۇرلى سالالارىندا تاجىريبە الماسۋ جانە بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ تەتىگى كۇشەيەدى.
بىراق وسىنداي يگى ماقساتتاردى جۇزەگە اسىرۋدى تەك قانا عالىمداردىڭ ەنشىسىنە ىسىرىپ قويماي, بۇل ۇردىسكە ەلدەرىمىزدىڭ بەدەلدى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرىن تارتۋىمىز كەرەك, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ, شىعارماشىلىق بىرلەستىكتەردىڭ الەۋەتىن پايدالانۋىمىز قاجەت. بۇل رەتتە, “ەۋرازيا ۇنقاتىسۋى” تۇعىرناماسىنىڭ دا قوسار ۇلەسى قوماقتى بولاتىنىنا سەنىم مول.
كەڭ بايتاق ەۋرازيا اۋماعىنداعى قىرىقتان استام ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ باسىن قوساتىن, ەكى ءجۇز ميلليونداي تۇرعىنى بار تۇركى الەمى ادامزات تاريحى مەن مادەنيەتىنە ايرىقشا ۇلەس قوسقانى بەلگىلى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ سوزىمەن ايتقاندا, “تۇركى الەمى ءالى تولىق زەرتتەلمەگەن تەرەڭ تۇڭعيىق. ءبىزدىڭ ۇلى بابالارىمىز التايدان اق تەڭىزگە دەيىنگى ۇلى دالادا ءوز بيلىگىن جۇرگىزدى. بىزگە وشپەس قاھارماندىق ەپوس جانە مول رۋحاني قازىنا قالدىردى. تۇڭعىش رەت الەمگە ونەگە بولعان ورتاق شاڭىراق – كيىز ءۇيدى, تەمىردى, شالباردى, جەبەنى, ەتىكتى جانە وكشەنى, ۇزەڭگىنى ويلاپ تاپتى”.
ءتۇبى ءبىر تۇركىتىلدەس ەلدەردى ءبىر-بىرىنە جاقىنداستىرۋ جولىندا اتقارىلار ءىس-شارالار ۇشان-تەڭىز. ماسەلەن, تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر مەن حالىقتاردىڭ اقىن-جازۋشىلارىنىڭ قالامىنان شىققان تۋىندىلاردىڭ انتولوگياسى نەمەسە ورتاق الماناحى شىعارىلسا, ەلدەرىمىزدىڭ تاريحىندا ءىز قالدىرىپ كەتكەن ايگىلى قايراتكەرلەرىمىزدى ءبىر-بىرىمىزگە تانىتۋ ءۇشىن كەڭ اۋقىمدى ءىس-شارالار وتكىزىلسە, جاستارىمىز اراسىندا ورتاق سپورت ويىندارى, تەاتر فەستيۆالدەرى ۇيىمداستىرىلسا, قانداي عانيبەت.
بۇل جەردە ءبىزدىڭ بىرلىگىمىزدىڭ, ءوزارا ىقپالداستىعىمىزدىڭ وزگە ەلدەرگە نەمەسە ولاردىڭ مۇددەلەرىنە قارسى كەلمەيتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. قازاقستان پرەزيدەنتى ايتقانداي, تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر – ساياسي تۇراقتىلىعى مىعىم, جاڭارۋعا بەيىم جانە قالعان الەمگە اشىق بىرلەستىك بولىپ تابىلادى. تۇركى الەمى شەڭبەرىندەگى ارىپتەستىك ەشبىر باسقا مەملەكەتتەرگە قارسى باعىت ۇستاماعانى جانە بولاشاقتا دا ۇستامايتىنى اقيقات. كەرىسىنشە, قازاقستان بۇگىنگى تاڭدا ازيا كەڭەسى, ەۋرازيا ەكونوميكالىق قوعامداستىعى, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى ءتارىزدى بۇكىل ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى ءتۇرلى ينتەگراتسيالىق قۇرىلىمدارعا قاتىسىپ قانا قويماي, ولاردىڭ باستاماشىسى بولىپ تابىلادى. بۇل ورايدا, قازاقستان ديپلوماتياسى ەلباسىنىڭ سىرتقى ساياساتىنىڭ دانەكەرلىك الەۋەتىن تولىعىمەن پايدالانباق.
بيىل, 2010 جىلى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتىپ وتىرعان العاشقى مۇسىلمان مەملەكەتى بولىپ تابىلاتىن قازاقستان, كەلەسى 2011 جىلى يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنا جەتەكشىلىك جاسايتىن بولادى.
وسى ورايدا, ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن قازاقستاننىڭ توراعالىعىنداعى ەقىۇ مەن تۇركيانىڭ توراعالىعىنداعى ازيا كەڭەسى اراسىنداعى ارەكەتتەستىكتى جۇزەگە اسىرۋ ۇلان-عايىر ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ءتيىمدى تەتىگىنە اينالماق.
130 ەتنوستىڭ باسىن قوسقان كونە قازاق جەرىندە بارلىق تۇركى تىلدەس حالىقتاردىڭ وكىلدەرى: وزبەك پەن ۇيعىر, تۇرىك پەن ءازىربايجان, تاتار مەن باشقۇرت, قاراشاي مەن بالقار, نوعاي مەن قۇمىق, چۋۆاش پەن ساحا جانە باسقالارى ءوزارا تاتۋلىقتا ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. بۇكىل تۇركىلەردىڭ قاراشاڭىراعى بولىپ تابىلاتىن قازاق ەلىنىڭ باسشىلىعى تاۋەلسىزدىگىنىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ ەتنوسارالىق كەلىسىم مەن تاتۋلىق, ءوزارا توزىمدىلىك يدەياسىن بەرىك ۇستانىپ قانا قويماي, بۇل باعىتتا ناقتى ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ ەلباسىمىزدىڭ باستاماسىمەن 2003 جىلدان بەرى استانادا جۇيەلى تۇردە تابىستى وتكىزىلىپ تۇراتىن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزدەرى وسىنىڭ ايقىن ايعاعى.
جالپى العاندا, توزىمدىلىك, يماندىلىق, ادامگەرشىلىك, وزگەنىڭ تىلىنە, مادەنيەتىنە قۇرمەتپەن قاراۋ ءبىزدىڭ حالىقتارىمىزدىڭ قانىنا سىڭگەن, ورتاق رۋحاني كيەمىز قوجا احمەت ياساۋي بابامىزدان كەلە جاتقان اسىل قاسيەت دەپ ويلايمىن.
قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان العاشقى جىلدان باستاپ بارلىق تۇركىلەر ءۇشىن قاسيەتتى مەكەن – كونە تۇركىستان شاھارىن قايتا تۇلەتۋ يدەياسىن كوتەرىپ, ونى جۇزەگە اسىرۋعا دەن قويدى. سوندىقتان, 1992 جىلى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى بولىپ قايتا قۇرىلعان تۇركىستانداعى بۇل ءبىلىم ورداسىنا ۇلى اقىن, عۇلاما ويشىل قوجا احمەت ياساۋي بابامىزدىڭ اتى بەرىلگەننەن كەيىن ول شىن مانىندە تۇركى الەمىندەگى تۇڭعىش حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتكە اينالدى.
انىعىن ايتساق, ياساۋي بابامىزدىڭ اتى ءيىسى تۇركىلەردىڭ باسىن قوساتىن رۋحاني ۇرانعا اينالىپ وتىر. ياساۋي اتىنداعى ورتاق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قۇرىلۋىنىڭ باسى-قاسىندا تۇركيانىڭ سەگىزىنشى پرەزيدەنتى, مارقۇم تۇرعىت ءوزال بولعان ەدى. ونىڭ دامۋىنا سۇلەيمەن دەميرەل اقساقال سۇبەلى ۇلەس قوستى. جاقىندا مامىر ايىندا رەسمي ساپارمەن بولعان كەزدە وسى قۇتتى ءبىلىم ورداسىنىڭ قۇرمەتتى پروفەسسورى اتاعىنا تۇركيانىڭ قازىرگى پرەزيدەنتى ابدۋللا گۇل يە بولدى.
بۇگىنگى تاڭدا بۇل ۋنيۆەرسيتەتتە وقيتىن الەمنىڭ 14 مەملەكەتىنەن كەلگەن شاكىرتتەر تۇركى حالىقتارىنا ورتاق يماندىلىق, ىزگىلىك, توزىمدىلىك داستۇرلەرىن قازىرگى زامانعى وزىق عىلىممەن ۇشتاستىرۋدا. ياساۋي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تۇلەكتەرى وزىمىزدە عانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ ەرىكتى ەلشىلەرى رەتىندە كوپتەگەن باسقا مەملەكەتتەردە الۋان سالالاردا تابىستى جۇمىس ىستەۋدە.
سول سەبەپتى, ءبىزدى بىرىكتىرەتىن وسىنداي ورتاق رۋحاني, مادەني قاسيەتتەرىمىز باۋىرلاس حالىقتارىمىز بەن كورشىلەس ەلدەرىمىزدىڭ ءوزارا ءتيىمدى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعىن نىعايتۋعا جاقسى نەگىز بولۋى ءتيىس. بۇعان ءبىزدىڭ بارلىق مۇمكىندىگىمىز, تابيعي بايلىعىمىز, قۇنارلى جەرلەرىمىز, سۋ رەسۋرستارىمىز, كولىك-ەنەرگەتيكالىق الەۋەتىمىز جەتكىلىكتى. ەڭ باستىسى, وزدەرىمىزدىڭ بىرلىككە دەگەن, ىنتىماقتاستىققا دەگەن ەرىك-جىگەرىمىز كەرەك. سوندا عانا ءبىز جاھاندىق قاۋىپ-قاتەرلەرگە قارسى تۇرا الامىز, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇيتكىلدەردى ەڭسەرە الامىز. ياعني, ءوزارا ىقپالداستىقتى, ەكونوميكالىق قۋاتىمىزدى دامىتۋ ارقىلى عانا ءبىز الەمنىڭ الدىڭعى قاتارلى, باسەكەلەستىككە قابىلەتتى مەملەكەتتەرى ساناتىنا قوسىلا الامىز.
“جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل” دەمەكشى, ەلدەرىمىز ءوزارا بىرىكسە, قۋاتتى ەكونوميكالىق كۇش بولاتىنى ءسوزسىز. ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە جۇگىنسەك, بۇگىنگى تاڭداعى تاۋەلسىز التى تۇركىتىلدەس مەملەكەتتىڭ ورتاق جالپى ىشكى ءونىمى شامامەن 1 ترلن. دوللاردان اسادى ەكەن. بۇل دەگەن عالامات ەكونوميكالىق كۇش قوي. بىراق وسىنداي ەكونوميكالىق الەۋەتىمىزگە قاراماستان, تۇركىتىلدەس ەلدەر اراسىنداعى ءوزارا تاۋار اينالىمى ءبىزدىڭ ناقتى مۇمكىندىكتەرىمىزگە دە, مۇددەلەرىمىزگە دە ساي كەلمەيدى. ماسەلەن, 2009 جىلعى دەرەكتەر بويىنشا, قازاقستاننىڭ وزگە تۇركىتىلدەس ەلدەرمەن ساۋدا كولەمى نەبارى 3,717 ملرد. دوللاردى قۇرادى (سونىڭ ىشىندە, تۇركيامەن – 1,3 ملرد. دوللار, وزبەكستانمەن – 1,2 ملرد. دوللار, قىرعىزستانمەن – 492 ملن. دوللار, ءازىربايجانمەن 237 ملن. دوللار, تۇركىمەنستانمەن – 170 ملن. دوللار). ياعني, قازاقستاننىڭ جالپى سىرتقى ساۋدا اينالىمىندا بەس تۇركىتىلدەس ەلدىڭ جيىنتىق ۇلەس سالماعى نەبارى 3,8 پايىزدى قۇرايدى.
سوندىقتان, ءبىز تۇركى الەمىنىڭ ينتەگراتسياسى تۋراسىندا ءسوز ەتكەندە, تەك ءمادەني-گۋمانيتارلىق سالامەن شەكتەلمەي, ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعىمىزدى ۇدەتۋىمىز كەرەك. ياعني, ءبىزدىڭ ءوزارا ىنتىماقتاستىعىمىز جان-جاقتى ءارى كەڭ اۋقىمدى بولعانى دۇرىس.
قازىرگى كەزدە كورشى قىرعىزستانداعى كۇردەلى احۋالدىڭ تۋىنداۋىنا ءدال وسى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەردىڭ شەشىلمەۋى باستى سەبەپ بولعانى بەلگىلى. ەگەر قازاقستان باسشىسىنىڭ وڭىرلىك ينتەگراتسياعا باعىتتالعان ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ وداعىن قۇرۋ باستاماسىنا قۋاتتى قولداۋ كورسەتىلگەندە, مۇنداي جاعداي ورىن الماعان بولار ەدى. ءوزارا ءتيىمدى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ەلدەرىمىزدىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىنە دە, حالىقتارىمىزدىڭ مۇڭ-مۇقتاجدارىنا دا جاۋاپ بەرەتىنى ءسوزسىز.
قىرعىز باۋىرلارىمىزدىڭ باسىنا ءتۇسىپ وتىرعان قيىن-قىستاۋ جاعداي ءبارىمىزدى تولعاندىرىپ وتىر. قازاقستان اۋەل باستان قىرعىز رەسپۋبليكاسىنا بارىنشا قولداۋ كورسەتىپ, رياسىز گۋمانيتارلىق جاردەم بەرىپ كەلەدى. اتاپ ايتقاندا, ءبىز ەگىس ناۋقانى ءۇشىن اقىسىز نەگىزدە بيداي جولدادىق, جانارماي بەردىك, شەكارامىزدى اشتىق. قازاقستان پرەزيدەنتى ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋشى مەملەكەتتىڭ باسشىسى رەتىندە قىرعىزستانعا ءجىتى كوڭىل بولۋدە. اتاپ ايتقاندا, بۇل ەلگە حالىقارالىق كومەك كورسەتۋدىڭ كەڭ اۋقىمدى جوسپارىن ازىرلەۋ جونىندە باستاما كوتەردى. بۇل باستاما ءوڭىر ەلدەرى تاراپىنان, تۇركيا رەسپۋبليكاسى تاراپىنان قولداۋ تابۋدا.
قىرعىز ەلىنە كورسەتىلىپ جاتقان گۋمانيتارلىق كومەك, ارينە, وتە ماڭىزدى. بىراق, ەلباسى ايتقانداي, سىرتتان كورسەتىلگەن كومەك ەشبىر مەملەكەتتى وزدىگىنەن كوتەرە قويماس. ەڭ الدىمەن قىرعىز باسشىلارىنىڭ, قىرعىز حالقىنىڭ ءوزى كۇش جۇمىلدىرىپ, ءوزارا قاقتىعىستى توقتاتىپ, ەل ەكونوميكاسىن كوتەرۋگە بىلەك سىبانىپ كىرىسۋلەرى كەرەك. سوندا عانا ەلدىڭ ەڭسەسى كوتەرىلىپ, جاعدايى تۇراقتالا باستايدى. كورشى قىرعىزستاننىڭ تۇراقتى مەملەكەت بولىپ دامۋىنا ءبارىمىز دە مۇددەلىمىز جانە وسىعان قولدان كەلگەنشە اتسالىسۋدامىز.
سايىپ كەلگەندە, اتاتۇرىكتىڭ اڭساعان اسىل ارمانى, تۇرار رىسقۇلوۆ, مۇستافا شوقاي سىندى تۇركىلەردىڭ باسىن بىرىكتىرۋ جولىندا شەيىت بولعان زيالىلارىمىزدىڭ كوزدەگەن ماقساتى شىندىققا اينالىپ كەلەدى. وسىدان ءبىر عاسىر بۇرىن قانداسىمىز يسمايل گاسپىرالىنىڭ كوتەرگەن “تىلدە, پىكىردە, ىستە بىرلىك” ۇرانى جۇزەگە اسۋعا جاقىن.
جوعارىدا ايتىپ وتكەندەي, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ەلىمىز ازاتتىعىن جاريالاعان ساتتەن باستاپ تۇركى الەمىنىڭ ءوزارا ىقپالداسۋ جانە مادەني بىرىگۋ ماسەلەسىنە ايرىقشا ءمان بەرىپ, ءوزىنىڭ حالىقارالىق ساياساتىنىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىرىپ كەلەدى.
بىلتىر قازان ايىندا قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ قاتىسۋىمەن استانادا, ەسىل وزەنىنىڭ بويىندا, تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى, ءارى تۇڭعىش پرەزيدەنتى مۇستافا كەمال اتاتۇرىككە ورناتىلعان ەسكەرتكىشتىڭ سالتاناتتى اشىلۋى بولىپ ءوتتى.
ءوز كەزەگىندە, جاقىندا, 24 ماۋسىمدا انكارانىڭ ماڭىزدى تاريحي جەرلەرىنىڭ بىرىندە, اتاتۇرىك داڭعىلىنداعى جاستار پاركىنىڭ الدىندا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى, ءارى تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆقا ارنالعان ەسكەرتكىشتىڭ سالتاناتتى اشىلۋ ءراسىمى ءوتتى.
بۇل, مەنىڭ ويىمشا, ۇلى يمپەريالار ىدىراپ, الاساپىران زاماندا ءوز ۇلتتىق مەملەكەتتەرىنىڭ نەگىزىن قالاپ, تاۋەلسىزدىگى مەن بىرلىگىن نىعايتۋعا بار كۇش-جىگەرىن سارپ ەتكەن اتاتۇرىك پەن نازارباەۆ اراسىنداعى تاريحي ساباقتاستىقتى كورسەتىپ وتىر.
تاريحي ساباقتاستىق دەمەكشى, وسى ورايدا ۇلى بابامىز, كونە تۇرىك قاعاناتىنىڭ بيلەۋشىسى بىلگە قاعاننىڭ وسىدان ون ءۇش عاسىرداي ۋاقىت بۇرىن قۇلپىتاسقا ويىپ جازعان مىنا سوزدەرى بۇگىنگى زاماندا دا ءوز وزەكتىلىگىن جوعالتپاعان ءارى اۋدارماسىز-اق تۇسىنىكتى دەپ ويلايمىن:
ءدۇن ۇدىمادىم,
گۇندۇز ولۋرمادىم,
تۇرك بۋدۋنۋ ۋچۋن.
ياعني, ۇلى بابالارىمىزدىڭ ەل بىرلىگى, ەل مۇددەسى جايىندا ايتقان ۇلاعاتتى وسيەتىن ءبىز ءاردايىم جادىمىزدا بەرىك ۇستاپ, حالىقتارىمىزدىڭ بىرلىگى, مەملەكەتتەرىمىزدىڭ ىنتىماقتاستىعى, ەكونوميكالارىمىزدىڭ ىقپالداستىعى, مادەنيەتتەرىمىزدىڭ ساباقتاستىعى جولىندا ايانباي قاجىرلى ەڭبەك ەتۋلەرىمىز كەرەك.
كەلەسى 2011 جىل – قازاقستان, قىرعىزستان, وزبەكستان, تۇركىمەنستان جانە ءازىربايجان ءۇشىن ەرەكشە ساياسي جانە تاريحي ماڭىزى بار جىل بولىپ تابىلادى: باۋىرلاس ەلدەرىمىز ءوز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىن اتاپ وتەدى. بۇل تۇركيا ءۇشىن دە ەرەكشە مەرەيتويلى جىل دەپ ويلايمىن. ويتكەنى, تۇركيانىڭ ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن الەمدە ءبىرىنشى بولىپ تانىعانىنا 20 جىل تولماق.
وسى ايتۋلى وقيعانى تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ءوزارا بىرلىگىن نىعايتۋ جولىنداعى ماڭىزدى تاريحي مەجە رەتىندە قاراستىرعان ءجون دەپ ويلايمىن.
