تاياۋ شىعىستاعى سوعىس ءورتىنىڭ ءتۇتىنى قويۋلانا ءتۇسىپ, ورمۋز بۇعازى مۇناي قىسپاعىمەن الەمدىك ەكونوميكانى ىركىلتىپ قويعاندا ترامپتىڭ شىن ساسقانى راس. كونگرەستەگى دەموكراتتار كواليتسياسىنىڭ وكىلدەرى يمپيچمەنت جاريالايتىندارىن ايتىپ, شۋ شىعاردى. اقش پرەزيدەنتى بۇعازدى اشۋ ءۇشىن ءبىراز ارەكەتكە باردى. سوققىسىن بىرەسە توقتاتتى, بىرەسە زىمىراندارىن قايتا وقتادى. پاكىستاننىڭ ارااعايىندىعىمەن قولعا الىنعان يسلاماباد كەلىسسوزدەرى قانشا راۋند وتسە دە, ايتارلىقتاي ناتيجە بەرە قويمادى. سوسىن ترامپ مىرزا ەۋرووداقتىڭ ەلدەرىنە ۇندەۋ تاستادى. ارتىنشا ناتو-عا مۇشە مەملەكەتتەرگە «وكپە ارتىپ», قاتقىل ۇنمەن قىر كورسەتكەندەي بولدى. سونداعىسى «مۇناي بىزگە عانا كەرەك پە, بۇعازدى اشۋعا نەگە اسىقپايسىڭدار؟» دەگەن ەمەۋرىنمەن ورمۋز ارقىلى وتەتىن جانارماي شيكىزاتىنا تاۋەلدى ەلدەردىڭ «نامىسىنا ءتيدى». سول-اق ەكەن, كيپردە ساپارلاپ جۇرگەن جەرىندە فرانتسيا پرەزيدەنتى ەممانۋەل ماكرون ءوز وتانىنىڭ «شارل دە گول» اتتى الىپ ەسمينەتسىنە قاراپ تۇرىپ پارسى شىعاناعىنا, قىزىل تەڭىز بەن جەرورتا تەڭىزىنە ونشاقتى اسكەري كەمەسىن جىبەرەتىنىن ايتىپ قالدى. بىراق قاجەتتىلىك تۋىپ جاتسا عانا. ۇلىبريتانيا ۇكىمەتى دە سول ماڭداعى اسكەري بازالارىن پايدالانۋعا بەرەتىن بولدى. وڭتۇستىك كورەيا, جاپونيا, ءۇندىستان سىندى الەمدىك كومىرسۋ كوزىن سىرتتان تاۋىپ وتىرعان ەلدەر يمپورت پەن ءتارانزيتتىڭ بالاما جولدارىن ىزدەپ كەتتى. ءتىپتى ورمۋزدىڭ جابىلۋىنان ازيا ەلدەرى وتىن ۇنەمدەۋگە كوشىپ, اۋە كەمەلەرىن قاڭتارىپ قويدى. قىسقاسى, اتالعان بۇعاز ارقىلى كەمەلەردىڭ قاۋىپسىز ءوتۋىن قامتاماسىز ەتۋ كواليتسياسىنا قوسىلعان ەلدەر سانى 22-گە جەتتى. ولار بىرلەسكەن مالىمدەمە دە جاسادى.
ال قىتاي قاقتىعىس قارقىنىن ازايتىپ, احۋالدى رەتتەۋگە كومەكتەسۋ ماقساتىندا تاياۋ شىعىسقا ارنايى ەلشىسىن جىبەردى. قىتاي بيلىگى شيەلەنىستىڭ ۋشىعۋىنا بايلانىستى الاڭداۋشىلىق تانىتىپ, دەلدالدىق ارەكەتتەرىن كۇشەيتتى. ەلدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ۆان ي رەسەي, يران, يزرايل, ساۋد ارابياسى, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى, ومان, فرانتسيا جانە باسقا ەلدەردىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىمەن تەلەفون ارقىلى بىرنەشە رەت سويلەستى. ءبىر سوزبەن ايتساق, شيەلىنىستى قارۋسىز شەشۋگە ۇندەپ, تەك ديپلوماتيالىق قادامداردى قۇپتادى. قىسقاسى, قىتاي وزگە ەلدەر سياقتى قاتقىل مالمدەمە جاسامادى دا, كەمە جىبەرۋ تۋرالى پوزيتسياسىن دا اشىپ ايتۋعا اسىقپادى.
ورمۋز بۇعازى توڭىرەگىندەگى شىتىرمان وقيعالى شيەلەنىستى بەكەرگە شولىپ شىقپادىق. مۇندا قىتاي مەن اقش-تىڭ مۇددەلەرى كوبىرەك ماڭىزعا يە ەدى. اقش پارسى شىعاناعىنداعى مۇناي ەكسپورتتاۋشى ەلدەردىڭ باستى سەرىكتەسى بولسا, قىتاي – باستى تۇتىنۋشىلاردىڭ ءبىرى. ءساۋىردىڭ باسىندا-اق بەيجىڭگە باراتىنىن جوسپارلاپ جۇرگەن ترامپ تاياۋ شىعىستاعى جاعدايدىڭ ۋشىعۋىنا بايلانىستى ساپارىنىڭ كەيىنگە قالدىرىلعانىن مالىمدەگەن.
مىنە, كوپتەن كۇتكەن كەزدەسۋدى دە كوردىك. اقش باسشىسى مىنگەن №1 بورت سارسەنبىنىڭ كەشىندە بەيجىڭ اۋەجايىنا كەلىپ قوندى. بۇل جاي عانا ساپار ەمەس ەكەنى بەلگىلى.
قحر سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ رەسمي وكىلى گو تسزياكۋن جۋرناليستەر سۇراعىنا وراي دونالد ترامپتىڭ قحر توراعاسىنا امەريكا دەلەگاتسياسىنىڭ قۇرامىنا كىرگەن كورپوراتسيالاردىڭ باسشىلارىنا قىتايلىق نارىقتىڭ قاقپاسىن اشۋ تۋرالى ءوتىنىش بەرۋ جوسپارىنا قاتىستى پىكىر ءبىلدىردى.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ ديپلوماتياسى قىتاي-اقش قارىم-قاتىناسىندا ماڭىزدى ستراتەگيالىق جانە باعىتتاۋشى ءرول اتقارادى. قىتاي جاعى پرەزيدەنت ترامپتىڭ قىتايعا مەملەكەتتىك ساپارىن قۇپتايدى. ساپار بارىسىندا ەكى ەل باسشىلارى ەكىجاقتى ماڭىزدى ماسەلەلەر, سونداي-اق جاھاندىق بەيبىتشىلىك پەن دامۋ توڭىرەگىندە پىكىر الماسادى. قىتاي تەڭدىك, ءوزارا قۇرمەت جانە تيىمدىلىك قاعيداسىنا سۇيەنە وتىرىپ, ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ, كەلىسپەۋشىلىكتەردى سىندارلى تۇردە باسقارۋ جانە وزگەرىستەر مەن توڭكەرىستەرگە تولى الەمگە تۇراقتىلىق پەن سەنىمدىلىك اكەلۋ ءۇشىن امەريكا قۇراما شتاتتارىمەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە دايىن», دەدى قىتاي ديپلوماتى.
وسى رەتتە اق ءۇيدىڭ دەلەگاتسياسى قۇرامىندا Boeing, Tesla, Apple, BlackRock, Mastercard, VISA جانە باسقا دا الەمدىك جەتەكشى كورپوراتسيالار باسشىلارىنىڭ ىلەسە بارعانى تەگىن ەمەس. سەبەبى بۇگىندە الەمدىك ەكونوميكادا قىتاي ەكسپانسياسىنىڭ ىقپالى ارتىپ, امەريكانىڭ بيزنەستەگى جولى تارىلا باستادى. اسىرەسە, بۇل بالانس تارازىسىنىڭ باسى روبوتتەحنيكا, كولىك ءوندىرىسى, ەلەكترونيكا سىندى ماڭىزدى سالالاردا باتىستان شىعىسقا اۋا باستادى.
ياعني, بۇل ساپاردا نەندەي ماسەلەلەرگە كوبىرەك نازار اۋدارىلاتىنى اقش مەملەكەتتىك دەلەگاتسياسىنىڭ قۇرامىنان-اق اڭعارىلىپ تۇر. ونسىز دا «ساۋدا سوعىسىمەن» ارا-تۇرا ءبىر-ءبىرىن قىسپاققا الىپ تۇراتىن قوس دەرجاۆانىڭ بيزنەستە دە, ساياساتتا دا تالقىلايتىن تاقىرىپتارى از ەمەس. Reuters اگەنتتىگى دونالد ترامپ پەن سي ءتسزينپيننىڭ كەزدەسۋىن قازىرگى الەمدىك ءتارتىپتىڭ قاي باعىتقا بۇرىلاتىنىن اڭعارتاتىن گەوساياسي وقيعاعا بالادى. اگەنتتىك قازىر نەگىزگى نازار ءۇش باعىتقا: ساۋدا مەن تەحنولوگيا, تايۆان ماسەلەسى جانە تاياۋ شىعىسقا قاراي اۋىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتىپتى.
«ەڭ الدىمەن, اقش پەن قىتاي اراسىنداعى قارىم-قاتىناس تولىق «تىنىشتىققا» كەتەدى دەۋ قيىن. بىراق ەكى تاراپ تا اشىق قاقتىعىس پەن ەكونوميكالىق الشاقتاۋدىڭ تىم قاۋىپتى ەكەنىن ءتۇسىنىپ وتىر. سوندىقتان بۇل ساپاردىڭ باستى ماقساتى – قارىم-قاتىناستى «باسقارىلاتىن باسەكەلەستىككە» كوشىرۋ بولۋى مۇمكىن. ياعني, باسەكە ساقتالادى, بىراق باقىلاۋسىز داعدارىسقا جەتكىزبەۋگە تىرىسادى», دەپ جازدى Reuters.
ال «The Washington Post» نەگىزگى تۇيتكىل تايۆان ەكەنىنە توقتالعان.
«سي تسزينپين بۇل ماسەلە دۇرىس باسقارىلماسا, «قاقتىعىسقا اپارادى» دەپ اشىق ەسكەرتكەن. سوندىقتان سىرتتاي جىلى اتموسفەرا بولعانىمەن, قاۋىپسىزدىك پەن اسكەري باسەكە جالعاسا بەرەدى. تاياۋ شىعىسقا كەلسەك, ءدال وسى جەردە قىتايدىڭ ءرولى ەرەكشە. سەبەبى قىتاي – يران مۇنايىنىڭ ەڭ ءىرى ساتىپ الۋشىلارىنىڭ ءبىرى ءارى تەگەرانعا ىقپال ەتە الاتىن ساناۋلى دەرجاۆالاردىڭ قاتارىندا. قازىر ورمۋز بۇعازى توڭىرەگىندەگى شيەلەنىس الەم ەكونوميكاسىنا اسەر ەتىپ وتىر. اقش قىتايدان يرانعا قىسىم جاساپ, جاعدايدى تۇراقتاندىرۋعا كومەكتەسۋدى سۇراۋى مۇمكىن», دەيدى اقش استاناسىمەن اتتاس بەدەلدى باسىلىم.
ال قىتايلىق South China Morning Post «قىتايدىڭ ماقساتى باسقادا» دەيدى. ياعني اقش-قا تولىق كومەكتەسۋگە اسا ق ۇلىقتى ەمەس.
«بەيجىڭ تاياۋ شىعىستا ءوزىن «بەيبىت دەلدال» رەتىندە كورسەتكىسى كەلەدى ءارى ەنەرگيا تاسىمالىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋعا نيەتتى. اقش-تىڭ ايماقتا شامادان تىس كۇشەيۋىن قالامايدى», دەپ توپشىلاپتى قىتايلىق سايت.
سوندىقتان بۇل ساپار تاياۋ شىعىستى تولىق رەتتەپ جىبەرەدى دەۋگە ءالى ەرتە كورىندى. جالپى العاندا, اككى ساراپشىلار الەم نازارىنداعى ەكى ىقپالدى كوشباسشىنىڭ كوپتەن كۇتكەن كەزدەسۋى جاڭا «دوستىق ءداۋىرىن» باستاي قويۋى ەكىتالاي ەكەنىنە ءباس قويىپ وتىر. بىراق ءۇشىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس ءورتى تۇتانىپ كەتپەسە ەكەن دەپ وتىرعان جاھان جۇرتى ءۇشىن ءبىر جىلۋلىقتىڭ لەبى ەسكەندەي بولدى. وعان قوسا الەم قازىر ەكى الىپ دەرجاۆانىڭ ەكونوميكالىق قىرعي-قاباق تەكەتىرەسىنەن قاتتى شارشاعاندىقتان, ۆاشينگتون مەن بەيجىڭ اراسىنداعى كەز كەلگەن ۋاقىتشا تۇراقتىلىقتىڭ ءوزى جاھاندىق نارىقتارعا, مۇناي باعاسىنا جانە ايماقتىق قاۋىپسىزدىككە ۇلكەن اسەر ەتەدى.
