فوتو: gov.kz
ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمى وتكەن جىلى 8,7%-عا ءوسىپ, بۇل 5,4 ملرد دوللاردى قۇراعان. تۇركيا – قازاقستان ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە ساتىپ الۋشى, سودان كەيىن ساتۋشى ەكەنىن اتاپ ءوتۋ ماڭىزدى. وتكەن جىلى قازاقستاننان وسى ەلگە ەكسپورت يمپورتتان 2 ەسە جوعارى بولعان. بيىل قازاقستان مەن تۇركيا اراسىنداعى تاۋار اينالىمىنىڭ ءوسۋ ءۇردىسى جالعاسىن تاۋىپ وتىر. 2026 جىلعى قاڭتار-اقپاندا ءوزارا ساۋدا كولەمى 45%-عا ۇلعايعان.
تۇركيا مەن قازاقستان ءبىر-بىرىنە قانداي تاۋارلار ساتادى؟
قازاقستاننان نەگىزىنەن شيكىزات باعىتىندا ەكسپورت جاسالادى. 2025 جىلى وتاندىق تاۋارلاردى تۇركياعا جەتكىزۋ كولەمى 3,9 ملرد دوللارىن قۇراعان. بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 17,7%-عا ءوسىمدى كورسەتىپ وتىر. قازاقستاننىڭ تۇركياعا شىعاراتىن ەكسپورتىنىڭ نەگىزگى ۇلەسىن مىس پەن ونىڭ قورىتپالارى (1,7 ملرد دوللار), سونداي-اق مۇناي مەن مۇناي ونىمدەرى (1,6 ملرد دوللار) قۇرايدى. بۇدان بولەك, وتاندىق وندىرۋشىلەر تۇرىك نارىعىنا ءتۇستى مەتالدار, تاس كومىر, ماقتا شيكىزاتى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن بەلسەندى تۇردە ساتىپ كەلەدى. 2024 جىلعا قاراعاندا اتالعان ەكى باعىت بويىنشا قازاقستانعا ەداۋىر كوپ اقشا اكەلگەن.
وتكەن جىلى قازاقستانعا يمپورتتىڭ جالپى كولەمى 1,5 ملرد دوللاردى قۇراپ, 9%-عا ازايعانى بايقالادى. بۇعان ءىشىنارا كيىم-كەشەك پەن توسەك-ورىن جابدىقتاۋ قۇنىنىڭ 28%-عا تومەندەۋى اسەر ەتكەن. الايدا تاۋارلاردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارى بويىنشا ءوسىم دە جوق ەمەس. ول تۋارلاردىڭ قاتارىندا ونەركاسىپتىك جابدىقتار مەن اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى, دارىلىك زاتتار, شوكولاد سياقتى ونىمدەردەر بار.
تۇركيا مەن قازاقستاندى تاعى نە بايلانىستىرادى؟
ۇلتتىق بانكتىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس, تۇرىك ينۆەستورلارىنىڭ قازاقستاندىق كاسىپورىندارعا قارجى سالۋ كولەمى 2020 جىلدان باستاپ 2,8 ملرد دوللارعا جەتىپ, جىلىنا 360-680 ملن دوللار شاماسىندا تۇراقتاپ تۇر. 2025 جىلى تۇركيادان قازاقستانعا شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردىڭ جالپى اعىنى 389,5 ملن دوللاردى كورسەتىپ وتىر. بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا شامامەن 35%-عا از. قۇلدىراۋ الدىڭعى جىلدارداعى سەرپىندى ديناميكا سياقتى قارجىلىق ينديكاتوردىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى. ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىكتىڭ اۋىتقۋى سالالىق باسىمدىقتاردى (ەنەرگەتيكا, ينفراقۇرىلىم مەن اگرارلىق سەكتورعا قىزىعۋشىلىقتىڭ ارتۋى), سونداي-اق سىرتقى سىن-قاتەرلەر مەن ۆاليۋتا باعامدارىنىڭ تۇراقسىزدىعى, سانكتسيالىق تاۋەكەلدەردى كورسەتەدى. جەكەلەگەن جىلدارداعى قۇلدىراۋعا قاراماستان, جالپى ءۇردىس تۇرىك ينۆەستورلارىنىڭ قازاقستاندىق نارىققا تۇراقتى قىزىعۋشىلىعىن كورسەتىپ وتىر.
قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا تۇرىك كاپيتالىنىڭ قاتىسۋىمەن 3,3 مىڭ كومپانيا جۇمىس ىستەيدى. ينۆەستورلار ءۇشىن ەڭ تارتىمدى سالالار – قۇرىلىس, ساۋدا (1,7 مىڭ كاسىپورىن), وڭدەۋ ونەركاسىبى, HoReCa جانە لوگيستيكا. بىرنەشە جىل ىشىندە ولاردىڭ سانى 22%-عا وسكەن.
قازاقستان ءۇشىن ستراتەگيالىق ماڭىزدى ەكونوميكا سالاسىندا تۇركيادان كاپيتال قاتىساتىن كومپانيالاردىڭ سانى بىرنەشە جىل ىشىندە 24,4%-عا, ناقتى ايتقاندا 296-عا دەيىن وسكەن.
ەسكە سالا كەتەيىك, كەشە تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى رەجەپ تايپ ەردوعان قازاقستانعا مەملەكەتتىك ساپارمەن كەلدى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىندا رەجەپ تايپ ەردوعانمەن بىرگە تۇسكەن فوتوسىن جاريالادى.
