ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا قازاقستاندا تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا ارنالعان بىرنەشە نەگىزگى مەملەكەتتىك باعدارلاما جۇمىس ىستەيدى: «7-20-25», وڭىرلىك باعدارلامالار (مىسالى, «الماتى جاستارى»), سونداي-اق «وتباسى بانك» ونىمدەرى.
«ولاردىڭ نەگىزگى ايىرماشىلىعى – پايىزدىق مولشەرلەمەدە (جەڭىلدەتىلگەن باعدارلامالاردا 5%-دان 9%-عا دەيىن), باستاپقى جارنا كولەمىندە (10%-دان 20%-عا دەيىن), نەسيە سوماسىنىڭ شەكتى مولشەرىندە جانە قارىز الۋشىلارعا قويىلاتىن تالاپتارىندا (جاسى, تۇرعىن ءۇيىنىڭ بولۋى, الەۋمەتتىك ساناتى). سونىمەن قاتار كەيبىر باعدارلامالار تەك باستاپقى نارىققا باعىتتالسا, باسقالارى قايتالاما تۇرعىن ءۇيدى ساتىپ الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ساراپشى.
ەندى بانكتەر يپوتەكا بەرۋدە قارىز الۋشىنىڭ تولەم قابىلەتىن قاتاڭ تەكسەرەدى
بۇگىندە كوپشىلىك ءۇي الۋ ءۇشىن نەگىزىنەن «وتباسى بانككە» جۇگىنەدى. ساراپشى بۇل بانكتىڭ باعدارلامالارى قانشالىقتى ءتيىمدى ەكەنىن جانە نەگىزگى تالاپتارى مەن شارتتارىن ايتىپ بەردى.
«وتباسى بانك» باعدارلامالارى – قازاقستاندا تۇرعىن ءۇي الۋدىڭ ەڭ تۇراقتى ءارى ءتيىمدى قۇرالدارىنىڭ ءبىرى سانالادى. ولاردىڭ باستى ەرەكشەلىگى – جيناقتاۋ جۇيەسى: تۇتىنۋشى الدىمەن بەلگىلى ءبىر مولشەردە قاراجات جينايدى, سودان كەيىن جەڭىلدەتىلگەن مولشەرلەمەمەن نەسيە الا الادى.
نەگىزگى قويىلاتىن تالاپتار: بانكتە دەپوزيتتىڭ بولۋى, تۇراقتى تۇردە قاراجات جيناۋ, تابىستى راستاۋ جانە قاجەتتى باعالاۋ كورسەتكىشىنە جەتۋ. بۇل مودەل اسىرەسە تۇراقتى, بىراق جوعارى ەمەس تابىسى بار ازاماتتارعا, تۇرعىن ءۇيدى الدىن الا جوسپارلاپ العىسى كەلەتىندەرگە, ارتىق تولەمدى ازايتۋدى كوزدەيتىن وتباسىلارعا قولايلى», دەيدى ساراپشى.
مەملەكەتتىك باعدارلامامەن تۇرعىن ءۇي الۋ ءۇشىن مىندەتتى تۇردە باستاپقى جارنا بولۋى كەرەك. ساراپشى باستاپقى جارنا كولەمى باعدارلاماعا بايلانىستى ءارتۇرلى بولاتىنىن ايتادى.
«7-20-25» باعدارلاماسىنا 20%-دان, «ناۋرىز» باعدارلاماسىنا 10-20%-دان, وڭىرلىك باعدارلامالارعا كوبىنە 10%-دان العاشقى جارنا سالۋعا تۋرا كەلەدى. ال «وتباسى بانكتىڭ» جيناقتاۋ باعدارلامالارى ءىس جۇزىندە 30-50% (جيناق ارقىلى) ارالىعى. وسىلايشا, مەملەكەتتىك باعدارلامالارعا كىرۋدىڭ ەڭ تومەنگى شەگى شامامەن 10%-دى قۇرايدى, الايدا ەڭ ءتيىمدى مولشەرلەمەلەر جوعارى باستاپقى جارنا كەزىندە قولجەتىمدى بولادى», دەدى اننا تايانوۆيچ.
كوپتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن سۇراقتىڭ ءبىرى: «مەملەكەتتىك باعدارلامالار ءتيىمدى مە الدە كوممەرتسيالىق يپوتەكا قولايلى ما؟». ساراپشى كوپ جاعدايدا مەملەكەتتىك باعدارلامالار كوممەرتسيالىق يپوتەكاعا قاراعاندا الدەقايدا ءتيىمدى ەكەنىن ايتتى.
«مەملەكەتتىك باعدارلامادا پايىز مولشەرى كوممەرتسيالىق يپوتەكاعا قاراعاندا الدەقايدا از. بۇعان قوسا نەسيە بويىنشا ارتىق تولەمنىڭ ازدىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. بستاپقى شارتتاردىڭ جەڭىلدىگى تاعى بار. بىراق كوممەرتسيالىق يپوتەكانىڭ ارتىقشىلىعى – راسىمدەۋ جىلدامدىعى مەن كەزەكتىڭ بولماۋى. الايدا ۇزاق مەرزىمدە ول الدەقايدا قىمباتقا تۇسەدى», دەدى ساراپشى.
«ۇماي» مەن «جاسىل يپوتەكا» باعدارلامالارى ىسكە قوسىلادى: باستاپقى جارنا قانشا؟
مەملەكەتتىك باعدارلامالار اياسىندا جاستارعا, كوپبالالى وتباسىلارعا جانە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالارى بار وتباسىلارعا ارنايى جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان.
«جاستارعا ارنالعان ارنايى وڭىرلىك باعدارلامالار بار. ءۇي بەرۋ كەزىندە كوپبالالى وتباسىلار مەن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالاردى تاربيەلەپ وتىرعان وتباسىلارعا قولداۋ رەتىندە پايىزدىق مولشەرلەمەنى سۋبسيديالاۋ جانە باستاپقى جارنانى تومەندەتۋ قاراستىرىلعان. بۇل ساناتتار ءۇشىن پايىزدىق مولشەرلەمە تومەن (5%-دان باستاپ) جانە شارتتارى جەڭىلدەتىلگەن بولادى», دەدى ول.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, پايىزدىق مولشەرلەمەلەردەگى ايىرماشىق تۇرعىن ءۇيدىڭ قولجەتىمدىلىگىنە تىكەلەي اسەر ەتەدى.
«مولشەرلەمەنىڭ 5-7%-عا تومەندەۋى اي سايىنعى تولەمدى 30-50%-عا ازايتادى. جالپى ارتىق تولەمدى 2-3 ەسە قىسقارتادى. يپوتەكانى كەڭىرەك اۋديتوريا ءۇشىن قولجەتىمدى ەتەدى. سوندىقتان مولشەرلەمە – تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋداعى نەگىزگى فاكتورلاردىڭ ءبىرى», دەدى ساراپشى.
ول سونداي-اق تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارىنا قاتىسۋشىلار تاپ بولاتىن قيىندىقتار مەن ولاردى شەشۋدىڭ جولدارىنا توقتالدى.
«نەگىزگى كەزدەسەتىن ماسەلەلەر – قارجىلاندىرۋدىڭ شەكتەۋلىلىگى جانە كەزەكتىڭ كوپتىگى. بۇعان قوسا تابىسقا قاتاڭ تالاپتار قويىلادى. تۇرعىن ءۇي تاڭداۋدىڭ شەكتەۋى تاعى بار. كەي جاعدايدا نارىقتاعى باعا بەلگىلەنگەن شەكتەۋلەرگە سايكەس كەلمەي جاتادى. وسى قيىندىقتاردى بولدىرماۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى قارجىلاندىرۋدى كەڭەيتۋ قاجەت. تۇرعىن ءۇي باعاسىنىڭ شەگىن ارتتىرۋ جانە قايتالاما نارىقتى دامىتۋ, ءوتىنىم بەرۋ پروتسەستەرىن تسيفرلاندىرۋدىڭ دا ماڭىزى زور», دەدى اننا تايانوۆيچ.
2 جانە 5%-دىق يپوتەكا: جەڭىلدەتىلگەن نەسيە كىمدەرگە بەرىلەدى جانە ونى قالاي الۋعا بولادى؟
قازىر اۋىلدىق جەردەن دە مەملەكەتتىك باعدارلاما ارقىلى ءۇي الۋعا بولادى. قالا مەن اۋىل اراسىنداعى تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارى شارتتارىندا ايتارلىقتاي ايىرماشىلىق بار.
«الماتى, استانا سياقتى ءىرى قالالاردا نەسيە سوماسىنىڭ شەكتەۋى جوعارى بولادى. ءارى تۇرعىن ءۇي باعاسى قىمبات, باسەكەلەستىك پەن كەزەك كوپ. ال وڭىرلەردە تۇرعىن ءۇي ارزانىراق, باعدارلاماعا قاتىسۋ جەڭىلىرەك, بىراق ساپالى تۇرعىن ءۇي تاڭداۋى شەكتەۋلى بولادى», دەدى ساراپشى.
اننا تايانوۆيچ بولاشاقتا تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن قانداي وزگەرىستەر قاجەت ەكەنىن دە اتاپ ءوتتى.
«باعدارلامالاردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن قارجىلاندىرۋدى ۇلعايتىپ, قامتۋدى كەڭەيتۋ قاجەت. شەكتەۋلەردى نارىقتاعى ناقتى باعالارعا سايكەس بەيىمدەۋ جانە قايتالاما تۇرعىن ۇيگە قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرۋ كەرەك. ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ازاماتتار ءۇشىن يكەمدى شارتتار ەنگىزىپ, ماقۇلداۋ راسىمدەرىن جەڭىلدەتۋ قاجەت. سونداي-اق ۇزاق مەرزىمدى جيناقتاۋ مەحانيزمدەرىن دامىتۋ جانە حالىقتىڭ قارجىلىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ دا ماڭىزدى», دەدى ول.
