وندىرۋدەن – تۇتىنۋعا
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەگىنە جۇگىنسەك, بىلتىر قاڭتار-اقپان ايلارى ارالىعىندا بولشەك ساۋدا اينالىمى 2,79 ترلن تەڭگەنى قۇراپتى. اتاپ وتەرلىگى, ءى توقساننىڭ ناتيجەسىندە ول 4,58 ترلن-عا ءبىر-اق كوتەرىلگەن. بۇل وتانداستارىمىزدىڭ ناۋرىز ايىندا الدىڭعى ەكى ايدىڭ ورتاشا كورسەتكىشىنەن 28% ارتىق – 1,79 ترلن تەڭگەگە جۋىق قاراجات جۇمساعانىن ايعاقتايدى.
ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ اعا ساراپشىسى رامازان ەسەنعازيەۆتىڭ سوزىنشە, ناۋرىز ايىنداعى مەرەكە كۇندەرى ەكونوميكاعا ءارتۇرلى باعىتتا اسەر ەتەدى. ءبىر جاعىنان, جۇمىسكەرلەردىڭ ەداۋىر بولىگى دەمالىسقا شىعادى. بۇل بەلگىلى دەڭگەيدە تاۋارلار مەن قىزمەتتەر ءوندىرىسىنىڭ تومەندەۋىنە اكەلۋى مۇمكىن. اسىرەسە, مۇنىڭ كەڭسە مەن اكىمشىلىك قىزمەتكەرلەرىنە ىقپالى كوبىرەك.سونىمەن قاتار ۇزدىكسىز وندىرىستىك تسيكلمەن جۇمىس ىستەيتىن سالالارداعى قىزمەتكەرلەرگە بۇل جاعدايدىڭ اسەرى از. ولارعا ونەركاسىپ, كوممۋنالدىق قىزمەت, كەيبىر مەديتسينا مەكەمەلەرى مەن قاۋىپسىزدىك قىزمەتتەرىن (پوليتسيا, قورعانىس, توتەنشە جاعداي) جاتقىزۋعا بولادى.
«مەرەكە كۇندەرى ساۋدا, قوعامدىق تاماقتانۋ مەن ويىن-ساۋىق سالالارىنا سۇرانىس, ادەتتە, ارتادى. بۇل ءتۇرلى جەڭىلدىكتەردىڭ ۇسىنىلۋىنا, سونداي-اق كەيبىر قىزمەتكەرلەرگە مەرەكەلىك سىياقىلاردىڭ بەرىلۋىنە بايلانىستى. ناتيجەسىندە, اتالعان سالالاردا ءوندىرىس كولەمى قىسقا مەرزىمگە ءوسۋى مۇمكىن», دەيدى ر.ەسەنعازيەۆ.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, ناۋرىز ايىنداعى مەرەكەلەردىڭ ەكونوميكاعا اسەرى ايتارلىقتاي ۇلكەن ەمەس ءارى قىسقا مەرزىمدى سيپاتقا يە. سەبەبى ستاندارتتى دەمالىس كۇندەرىن قوسپاعاندا, قوسىمشا دەمالىس كۇندەرىنىڭ سانى نەبارى 4 كۇن. دەگەنمەن دە ساراپشى مەرەكە كۇندەرى تۇتىنۋشىلىق سۇرانىستاعى سەكتورلار ۇتىستا بولاتىنىن جوققا شىعارمايدى.
«ءوندىرىس كولەمىنىڭ تومەندەۋى قىزمەتكەرلەردىڭ كوپ بولىگى دەمالاتىن سالالاردا بايقالادى. بۇلار: ءبىلىم بەرۋ, جىلجىمايتىن م ۇلىك وپەراتسيالارى, كاسىبي جانە عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت, سونداي-اق قارجى مەن ساقتاندىرۋ سالاسى. الايدا بۇل جەردەگى ءسوز جۇيەلى شىعىندار تۋرالى ەمەس, ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتىڭ قىسقا مەرزىمگە تومەندەۋى تۋرالى بولىپ وتىر», دەيدى ساراپشى.
ال ەكونوميست رۋسلان سۇلتانوۆتىڭ پىكىرىنشە, ۇزاق مەرەكە كۇندەرىنىڭ ەكونوميكاعا اسەرىن ءبىر ايدىڭ اياسىندا ەمەس, بارىنشا كەڭىنەن باعالاۋ ماڭىزدى.
«مەرەكە كەزىندە باياۋلاۋ سەزىلەدى, ماسەلەن, ىسكەرلىك بەلسەندىلىك تومەندەيدى. بىراق بۇل جالپى العاندا ەكونوميكانىڭ قۇلدىراۋىن بىلدىرمەيدى. مۇندا بەلسەندىلىك ناقتى ءبىر ۋاقىت ارالىعىندا ىعىسادى. ەكونوميكا ءبىر ساتكە وندىرىستىك رەجىمنەن تۇتىنۋشىلىق رەجىمگە اۋىسادى. سوندىقتان ورتا ەسەپپەن اي نەمەسە توقسان تۇرعىسىنان العاندا قوسىمشا سىرتقى فاكتورلار بولماسا, اسەر بەيتاراپ كۇيدە بولادى», دەيدى ەكونوميست.
ەڭبەك ونىمدىلىگى ازايا ما؟
بيىل ناۋرىز ايىندا مەرەكە كۇندەرى مەن قالىپتى دەمالىس كۇندەرىن قوسا ەسەپتەسەك, 5/2 جۇمىس كەستەسىندەگىلەر – 13 كۇن, 6/1 – 9 كۇن تىنىعادى ەكەن. رۋسلان سۇلتانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ستاتيستيكاعا تۋرا قاراعاندا, ونىمدىلىك فورمالدى تۇردە ازايادى.
«جۇمىس كۇنى از بولسا – ءونىم شىعارۋ دا تومەن. بۇل ەسەپتەۋ تەتىگى. الايدا ۇزاق دەمالىستان كەيىن بەلسەندىلىك قايتا جاندانىپ, كوبىنە كومپەنساتسيالىق اسەر بايقالادى», دەيدى ول.
ال رامازان ەسەنعازيەۆ بۇل كۇندەر ەڭبەك ونىمدىلىگىن تومەندەتپەيتىنىن جەتكىزدى.
«ەڭبەك ونىمدىلىگى دەگەنىمىز – ءبىر جۇمىسشىنىڭ بەلگىلى ءبىر ۋاقىت بىرلىگىندە (ساعات نە كۇن ىشىندە) قانشا ءونىم نەمەسە قىزمەت وندىرە الاتىنىن ايعاقتايتىن كورسەتكىش. سايكەسىنشە, مەرەكەلەرگە بايلانىستى جۇمىس كۇندەرىنىڭ ازايۋى ەڭبەك ونىمدىلىگىنە اسەر ەتپەيدى. ول جالپى ءوندىرىس كولەمىنىڭ قىسقارۋىنا اكەلۋى مۇمكىن, بىراق ەڭبەك ونىمدىلىگىن تومەندەتپەيدى», دەيدى ر.ەسەنعازيەۆ.
ساراپشىنىڭ پايىمداۋىنشا, بۇل كەزەڭدەگى تۇتىنۋشىلىق سۇرانىس ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتىڭ تومەندەۋىن بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە وتەيدى. الايدا ونى تولىق جابا المايدى. سەبەبى كوپتەگەن جۇمىسشىلار مەرەكە كەزىندە جۇمىسىن ۋاقىتشا توقتاتادى.
«بۇدان بولەك ادامدار بولاشاقتا جۇمسايتىن قاراجاتىن مەرەكە كۇندەرى جاراتادى. سوندىقتان تۇتىنۋشىلىق سۇرانىس مەرەكەدەن كەيىن تومەندەۋى ىقتيمال. وسىنى ەسكەرسەك, جەكەلەگەن سالالارداعى وسىمگە قاراماستان, جالپى ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتىڭ تومەندەۋى تولىق وتەلمەيدى. دەسەك تە, ونىڭ جىلدىق ءىجو-گە اسەرى وتە از ءارى قىسقا مەرزىمدى (شامامەن 0,1-0,2 پايىزدىق تارماق). ول جىل ىشىندە وندىرىستىك جۇكتەمەنى ارتتىرۋ ارقىلى وڭاي تەڭگەرىلەدى», دەيدى ساراپشى.
رۋسلان سۇلتانوۆ تا وسىعان ۇقساس پىكىرىن ءبىلدىردى. الايد ول تۇجىرىم شىعارماس بۇرىن ءبىر ءسات پەن ورتامەرزىمدى اجىراتا ءبىلۋ ماڭىزدى ەكەنىن ايتادى.
«مەرەكە ساتىندە, ءيا, تۇتىنۋ دەڭگەيى ارتادى. ادامدار تاماقتانۋعا, دەمالۋعا, ساپارلارعا كوبىرەك اقشا جۇمسايدى. ءبىز قوناقجاي حالىقپىز عوي. بۇل قىزمەت كورسەتۋ سالالارىنا سەرپىن بەرەدى. بىراق ورتا مەرزىمدى تۇرعىدان قاراعاندا, شىعىنداردىڭ وسكەنىن ەمەس, ولاردىڭ قايتا بولىنگەنىن بىلدىرەدى. مەرەكەدە جۇمسالعان قارجىنىڭ بەلگىلى بولىگى باسقا كەزەڭدەردە جاراتىلاتىن ەدى. سول سەبەپتى تولىق وتەيدى دەۋگە كەلمەيدى. تەك سۇرانىس قۇرىلىمىنىڭ وزگەرۋى ارقىلى ەكونوميكالىق قارقىن ءبىرشاما تەڭەسەدى», دەيدى ر.سۇلتانوۆ.
قورىتا ايتقاندا, ناۋرىزداعى مەرەكەلەر ەكونوميكاعا قىسقا مەرزىمدى اسەر ەتەدى. بءىر جاعىنان بەلسەندىلىك باسەڭدەسە, ەكىنشى جاعىنان تۇتىنۋ ارتادى. بۇل قۇلدىراۋ ەمەس, ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتىڭ ۋاقىتشا قايتا ءبولىنۋى عانا. ساراپشىلاردىڭ پايىمىنان مەرەكەنىڭ جىلدىق كورسەتكىشتەرگە ءاسەرى ماردىمسىز ەكەنىن اڭعاردىق.
