– قۇمار ىرگەباي ۇلى, وتكەن جىلى وڭىردە كوپتەگەن اۋقىمدى جوبا ىسكە اسىرىلدى. جالپى, قوستاناي وبلىسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا قالاي باعا بەرەسىز, بيىل قانداي باعىتتارعا باسىمدىق بەرىلىپ وتىر؟
– وتكەن جىل ءوڭىر ءۇشىن تابىستى كەزەڭ بولدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەكونوميكانى كەمىندە 6 پايىز دەڭگەيىندە ءوسىرۋ جونىندەگى تاپسىرماسىنا سايكەس 2025 جىلدىڭ قورىتىندىسىندا وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ ءوسىمى شامامەن 8 پايىزعا جەتتى. بۇل ەلىمىزدەگى ورتاشا كورسەتكىشتەن جوعارى. بىلتىر 26,4 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى, 47 مىڭنان استام ادام جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىلدى. ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 3,5 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. كەيىنگى ءۇش جىل ىشىندە نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيا 1,6 ەسەگە ءوسىپ, 2025 جىلى 781 ملرد تەڭگەگە جەتتى. وسى كەزەڭدە تارتىلعان تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار كولەمى شامامەن 1,5 ملرد دوللاردى قۇرادى. ينۆەستيتسيا تارتۋ ماقساتىندا وبلىستا جالپى قۇنى 2,4 ترلن تەڭگەنى قۇرايتىن 79 جوبادان تۇراتىن پۋل قالىپتاستى. بۇل جوبالار ىسكە اسىرىلعان سوڭ, تاعى 13,2 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى پايدا بولادى. بۇگىندە ءبىز وڭدەۋ ونەركاسىبى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ كولەمى بويىنشا ءتورتىنشى ورىندا, ال ازىق-ت ۇلىك ءوندىرىسى بويىنشا ەكىنشى ورىندا تۇرمىز. قوستاناي وبلىسى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋ, ونى ەكسپورتتاۋ بويىنشا كوش باستاپ كەلەدى.
– مەملەكەت باسشىسى 2026 جىلدى تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلى دەپ جاريالادى. ءوڭىردىڭ تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمىن, ءىت-ەكوجۇيەسىن قالىپتاستىرۋ باعىتىندا قانداي شارۋالار اتقارىلىپ جاتىر؟
– بۇگىندە مەملەكەت بىلىمگە, عىلىمعا, يننوۆاتسياعا, ەڭ باستىسى, ادام كاپيتالىن دامىتۋعا ايرىقشا كوڭىل ءبولىپ وتىر. ءبىزدىڭ وڭىردەگى كاسىپورىندار دا زاماناۋي تەحنولوگيالاردى بەلسەندى ەنگىزىپ كەلەدى. مىسالى, ءتورت جىل بۇرىن وبلىستاعى زاۋىتتاردا نەبارى 3 ونەركاسىپتىك روبوت بولسا, قازىر ولاردىڭ سانى 145-كە جەتتى. تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ باعىتىندا جۇمىس جۇيەلى جۇرگىزىلىپ جاتىر. 2025 جىلى وڭىردەگى 440 مەكتەپ تۇگەلدەي جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتىلدى. 44 ەلدى مەكەندە انتەننا-ماچتالىق قۇرىلىستار سالىندى. ناتيجەسىندە, شامامەن 14 مىڭ اۋىل تۇرعىنى 4G ءموبيلدى ينتەرنەتىنە قول جەتكىزدى. اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردى ساپالى 4G ينتەرنەتىمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى كەزەڭ-كەزەڭىمەن شەشىمىن تاۋىپ كەلەدى. ماسەلەن, 2022 جىلى بۇل كورسەتكىش 60% بولسا, 2025 جىلى 76%-عا جەتتى. قوستاناي قالاسىندا 5G جەلىسىنىڭ 50 تىرەك ستانساسى ورناتىلدى. بيىل قالانىڭ شەت ايماقتارىندا تاعى 24 ستانسا ورناتىلىپ, ولاردىڭ جالپى سانى 74-كە جەتەتىن بولادى. جىل سوڭىنا دەيىن وڭىردەگى تىرەك ستانسالاردىڭ سانى 400-گە جەتەتىن بولادى.
– پرەزيدەنت جولداۋىندا ەل ەكونوميكاسىن ءارتاراپتاندىرۋ ماڭىزدى ەكەنى ايتىلدى. ءوڭىردىڭ ماشينا جاساۋ, قارا مەتاللۋرگيا جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋ سالاسىندا ەرەكشە ىلگەرىلەۋ بار. جالپى, ءوڭىر دامۋىندا تاعى قانداي باعىتتارعا باسىمدىق بەرىلىپ وتىر؟
– ءيا, ءبىز وبلىستى دامىتۋ ءۇشىن ءتورت نەگىزگى ستراتەگيالىق باعىتتى ايقىنداپ الدىق. كەيىنگى ءۇش جىلدا ماشينا جاساۋ سالاسىندا 18 ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلدى. ولاردىڭ ەڭ ءىرىسى – «KIA» اۆتوكولىك زاۋىتى. مۇندا 1500 جاڭا تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلدى. كاسىپورىن وندىرىستىك قۋاتىنا تولىق كوشسە, قوستاناي ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى اۆتوونەركاسىپ ورتالىعىنا اينالادى. بۇگىندە رەسپۋبليكاداعى ماشينا جاساۋ ءوندىرىسىنىڭ 25 پايىزى قوستاناي وبلىسىنىڭ ۇلەسىندە. «KamLitKZ» كاسىپورنى ءۇش بىردەي جوبانى جۇزەگە اسىردى: 2024 جىلى شويىن قۇيۋ زاۋىتى ىسكە قوسىلدى, وتكەن جىلدان باستاپ اۋىر جۇك كولىكتەرىنىڭ جەتەكشى بەلدەمەسىن شىعارا باستادى. كاسىپورىن ءوندىرىستىڭ جەرگىلىكتى ۇلەسىن ەسەلەپ كەلەدى. بۇل زاۋىتتا قازىر 1150 ادام جۇمىس ىستەپ جاتىر. جۇمىسشىلاردىڭ دەنى – جاستار.
ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى سالاسى – قارا مەتاللۋرگيا. بۇعان دەيىن تەمىر رۋداسى نەگىزىنەن شيكىزات كۇيىندە ەكسپورتتالىپ كەلدى. قازىر رۋدنىي قالاسىندا ىستىق بريكەتتەلگەن تەمىر وندىرەتىن ءىرى مەتاللۋرگيالىق زاۋىتتىڭ قۇرىلىسىن باستاعالى جاتىرمىز.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋعا ايرىقشا كوڭىل ءبولىپ وتىر. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ شيكىزات ءوندىرۋ باعىتىنان تەرەڭ وڭدەۋگە كوشۋ. وسى ماقساتتا وڭىردە استىقتى تەرەڭ وڭدەۋگە ارنالعان «Qostanai Grain Industry» جوباسى جۇزەگە اسىرىلا باستادى. استىقتى تەرەڭ وڭدەۋ زاۋىتى جىلىنا 415 مىڭ توننا ءونىم وندىرەتىن بولادى. ءسۇت ءونىمىن قايتا وڭدەۋ كولەمىن ارتتىرۋ ماقساتىندا وڭىردە 7 تسيفرلاندىرىلعان زاماناۋي ءسۇت-تاۋار فەرماسى ىسكە قوسىلدى, بيىل تاعى 5 فەرما سالىنىپ جاتىر. بۇل فەرمالار جىلىنا 77 مىڭ توننا ءسۇت بەرەتىن بولادى. بولاشاقتا وڭىردە وسىرىلەتىن جانە وندىرىلەتىن بارلىق ءونىم سوڭعى دايىن ونىمگە دەيىن وڭدەلىپ, ولاردىڭ قوسىمشا قۇنى ارتا تۇسەدى. وبلىستا زاماناۋي, تولىق تسيكلدى اگروونەركاسىپ كەشەنى قالىپتاستى. مۇندا استىق پەن ءسۇتتى شيكىزاتتاي ەكسپورتتاۋدىڭ ورنىنا ونى وڭدەۋ, ىدىسقا قۇيۋ, بۋىپ-ءتۇيۋ, لوگيستيكانى ۇيىمداستىرۋ جانە دايىن ءونىم رەتىندە ەكسپورتتاۋ جولعا قويىلادى. ونەركاسىپ پەن اۋىل شارۋاشىلىعى دامىعان سايىن جۇك تاسىمالىنىڭ كولەمى دە ارتىپ كەلەدى. اسىرەسە استىق پەن ۇن ەكسپورتىندا تەمىرجول ينفراقۇرىلىمىنا تۇسەتىن جۇكتەمە جوعارى. وسى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن وڭىردە ەكى حالىقارالىق كولىك-لوگيستيكالىق كەشەننىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. سونىڭ ءبىرى – قوستاناي قالاسىنداعى «توبىل» حالىقارالىق كولىك-لوگيستيكالىق كەشەنى. جوبا قۇنى 63,8 ملرد تەڭگە, جىلدىق قۋاتى – 400 مىڭ كونتەينەر, 500 جۇمىس ورنى قۇرىلادى. بەيىمبەت مايلين اۋدانىندا تاعى ءبىر جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. جوبا بويىنشا مال ازىعىن ءوندىرۋ, ماي زاۋىتىن ىسكە قوسۋ كوزدەلگەن. كوكونىس قويماسى, سيلوس پاركى, 3 مىڭ كونتەينەرگە ارنالعان الاڭ, ۋاقىتشا ساقتاۋ قويماسى, 3 تەمىرجول كىرمە جول جەلىسى, لوگيستيكالىق ورتالىق جانە كەدەندىك باقىلاۋ ايماعىن سالۋ جوسپاردا بار. جوبانىڭ جالپى قۇنى 10 ملرد تەڭگە بولادى.
– تورعاي ءوڭىرىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى ۇكىمەت نازارىندا بولۋعا ءتيىس ەكەنىن پرەزيدەنت 2025 جىلى جولداۋىندا اتاپ ءوتتى. بيىل ءوڭىردىڭ وڭتۇستىگىندەگى تۇرعىنداردى قانداي وزگەرىستەر كۇتىپ تۇر؟
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ارقالىق قالاسى, امانگەلدى جانە جانگەلدين اۋداندارىنىڭ 2026–2028 جىلدارعا ارنالعان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ جوسپارى بەكىتىلدى. جوسپار جوباسى جالپى سوماسى 165,5 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 10 باعىت بويىنشا 51 ءىس-شارادان تۇرادى.
پرەزيدەنت ەلوردا مەن باتىس ايماقتار اراسىنداعى قاشىقتىقتى 500 شاقىرىمنان استام قىسقارتاتىن كۇرە جولدىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. قوستاناي جانە اقمولا وبلىستارى ارقىلى وتەتىن «جەزقازعان – ارقالىق – پەتروپاۆل» اۆتوجولىنىڭ قوستاناي وبلىسى اۋماعىنداعى جوندەۋ جۇمىسى اياقتالدى. قىزىلوردادان قوستانايعا دەيىن جۇرەتىن جول 400 شاقىرىمعا قىسقاردى. اتالعان جول قۇرىلىستارى تولىق اياقتالعان كەزدە ارقالىق قالاسى ورتالىق پەن باتىستى, وڭتۇستىك پەن سولتۇستىكتى جالعايتىن جەڭىل جانە جۇك كولىكتەرىنىڭ دالىزىنە اينالادى. مۇنىڭ سىرتىندا ارقالىق قالاسىندا اۋەجاي سالۋ, جول ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ, تۋريستىك نىساندار سالۋ, الەۋمەتتىك مەكەمەلەردى جاڭارتۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى جوبالارىن ىسكە اسىرۋ ءتارىزدى قىرۋار شارۋا كۇتىپ تۇر.
– وڭىردە قوعامدىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسى ءتيىمدى جۇمىس اتقارا الىپ جاتىر ما؟ جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ قۇقىقتىق مادەنيەتى جايىندا نە دەيسىز؟
– ءبىراز جىلدان بەرى ەل ىشىندە «ادىلەتتى قازاقستان», «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتتارىن ورنىقتىرۋ باعىتىندا جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىرمىز. پرەزيدەنتتىڭ باستاماسىمەن وڭىردە قۇقىقبۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ جۇمىسى كۇشەيتىلىپ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ تيىمدىلىگى ارتتى. كەيىنگى ەكى جىلدا ىشكى ىستەر سالاسىنا شامامەن 35 ملرد تەڭگە ءبولىندى. ناتيجەسىندە, كەيىنگى بەس جىلدا قىلمىس دەڭگەيى 40 پايىزعا تومەندەپ, قوعامدىق ورىندارداعى قىلمىس ەكى ەسەگە ازايدى. قاۋىپسىزدىكتى تسيفرلاندىرۋ اياسىندا جەدەل باسقارۋ ورتالىقتارى دامىپ كەلەدى. 2025 جىلى وسى جۇيەلەر ارقىلى 63 مىڭعا جۋىق قۇقىقبۇزۋشىلىق انىقتالىپ, 370-تەن استام قىلمىس اشىلدى. بەينەباقىلاۋ كامەرالارىنىڭ سانى بەس جىلدا 3,3 مىڭنان 46,9 مىڭعا دەيىن ارتتى. تابيعاتتى قورعاۋ قاعيداتى «تازا قازاقستان» باعدارلاماسىمەن ۇندەسىپ, وڭىردە اباتتاندىرۋ, كوگالداندىرۋ جانە ينفراقۇرىلىمدى جاڭارتۋ جۇمىسىن ۇزبەي جۇرگىزىپ وتىرۋ داستۇرگە اينالدى. بىلتىر 108 كوپقاباتتى ءۇي جوندەلىپ, 80 ساياباق پەن سكۆەر اباتتاندىرىلدى, 144 مىڭ اعاش وتىرعىزىلدى, 164 بالالار جانە سپورت الاڭى سالىندى. سونىمەن قاتار جول ينفراقۇرىلىمىنا بولىنەتىن قارجى دا ارتىپ كەلەدى. بىلتىر بۇل سالاعا 103 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, 1 300 شاقىرىم اۆتوجول, 400-دەن استام كوشە جانە 81 كىرەبەرىس جول جوندەلدى. اۋىلدىق جەرلەردەگى اۋلالاردىڭ 80%-ى اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتىلدى.
وتكەن جىل ەلىمىز ءۇشىن دە, ءبىزدىڭ ءوڭىر ءۇشىن دە تابىستى كەزەڭ بولدى. جۇيەلى جۇمىس بيىل دا جالعاسا بەرمەك. توبىل-تورعاي ءوڭىرى – ۇلت زيالىلارى, قوعام قايراتكەرلەرى شىققان كيەلى مەكەن. ءبىز قاي شارۋانى دا اقىلمەن, پاراساتپەن شەشىپ كەلدىك. ەلدىڭ تۇراقتى دامۋى, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ءوسىمى, جاڭا جەتىستىكتەرگە جەتۋى – ازاماتتاردىڭ ورتاق بىرلىگىندە.
اڭگىمەلەسكەن –
نۇرقانات قۇلاباي,
«Egemen Qazaqstan»
قوستاناي وبلىسى
