فوتو: Xinhua/Chen Xinbo
يننوۆاتسياعا نەگىزدەلگەن ستراتەگيالىق جوسپار
بەس جىلدىق جوسپار قىتايدى جاڭا تەحنولوگيالىق رەۆوليۋتسيا مەن ونەركاسىپتىك وزگەرىستەر تولقىنىن ءتيىمدى پايدالانىپ, «جاڭا ساپالى وندىرىستىك كۇشتەردى» قالىپتاستىرۋعا شاقىرادى. ەل الداعى جىلدارى تەحنولوگياعا ءىرى كولەمدە ينۆەستيتسيا قۇيۋدى كوزدەيدى.
ماسەلەن, بەيجىڭدەگى حايديان اۋدانى – «قىتايدىڭ سيليكون القابى» بيىل وندىرىستىك يننوۆاتسياعا 9 ملرد يۋاننان استام (شامامەن 1,3 ملرد دوللار) قارجى بولەتىنىن مالىمدەدى. بۇل قاراجات جاساندى ينتەللەكتپەن اينالىساتىن Zhipu AI جانە چيپ جوبالاۋشى Moore Threads سياقتى كومپانيالاردى قولداۋعا باعىتتالادى.
بۇل باستاما – قىتايدىڭ ۇزاق مەرزىمدى تەحنولوگيالىق ينۆەستيتسيا ساياساتىنىڭ ءبىر بولىگى. بىلتىر قۇرىلعان ۇلتتىق ۆەنچۋرلىق قور تريلليون يۋان كولەمىندەگى كاپيتالدى تارتۋدى كوزدەيدى. بۇدان بولەك, بيلىك بىرىگۋ مەن ساتىپ الۋدى قولدايتىن جاڭا قارجىلىق پۋل قۇرىپ, تاعى دا تريلليون يۋاندىق نارىقتى ىسكە قوسۋدى جوسپارلاپ وتىر.
Ernst & Young (China) Advisory Limited كومپانياسىنىڭ ساراپشىسى شيرلي ينحۋا شەننىڭ ايتۋىنشا, ۇكىمەت تەك عىلىمي زەرتتەۋ تۋرالى ايتىپ قويماي, ونى ناقتى قارجىمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر.
ايماقتىق يننوۆاتسيا ورتالىقتارى
قىتايدا وڭىرلەرگە ءوز مۇمكىندىگىنە قاراي تەحنولوگيالىق باعىت تاڭداۋعا مۇمكىندىك بەرىلگەن. مىسالى, شانحاي مي-كومپيۋتەر ينتەرفەيسى (BCI) سالاسىن باسىمدىق رەتىندە دامىتپاق. قالادا مەديتسينا مەن تەحنولوگيا كومپانيالارىن بىرىكتىرۋ ارقىلى عىلىمي جاڭالىقتاردى وندىرىستە قولدانۋ جولعا قويىلعان.
شانحايداعى NeuroXess ستارتاپى ءينۆازيۆتى BCI قۇرىلعىسىن كلينيكالىق سىناقتان وتكىزىپ جاتىر. جەرگىلىكتى اۋرۋحانادا 8 جىل بويى سال اۋرۋىمەن جۇرگەن ادامنىڭ باس سۇيەگىنە ورناتىلعان قۇرىلعى وي ارقىلى «Mario Kart» ويىنىن باسقارۋعا مۇمكىندىك بەرگەن.
ال وڭتۇستىكتەگى شەنچجەن يننوۆاتسيالىق سمارت-تەحنيكا ءوندىرىسىنىڭ ورتالىعىنا اينالدى. مۇندا ەلەكتروندىق كومپونەنتتەردىڭ تىعىز جەتكىزۋ تىزبەگى قالىپتاسقاندىقتان, پروتوتيپتەن دايىن ونىمگە ءوتۋ كەيدە 1 كۇن ىشىندە جۇزەگە اسادى.
ساراپشىلار قىتاي ەكونوميكاسىنىڭ جاڭا قوزعالتقىشتارىن ىرگەلى عىلىم, قولدانبالى تەحنولوگيالاردى كوممەرتسيالاندىرۋ جانە ۇزاق مەرزىمدى قارجىلىق قولداۋ دەپ سيپاتتايدى.
GPT مەن Gemini-دەن وزىپ تۇر: قىتايلىق ستارتاپ اشىق جي-مودەل ۇسىندى
جاڭا تەحنولوگيالىق ەكونوميكانىڭ ءوسۋى
كەي ساراپشىلار تەحنولوگياعا شامادان تىس قارجى ءبولۋ تۇتىنۋ نارىعىنا كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن دەگەن پىكىر ايتادى. الايدا قىتاي بيلىگى كەرىسىنشە, ۇلكەن ىشكى نارىق, دامىعان تسيفرلىق ينفراقۇرىلىم جانە يكەمدى تەحنولوگيالىق كومپانيالار ەلگە جاڭا تەحنولوگيالىق رەۆوليۋتسيادان ءبىرىنشى بولىپ پايدا كورۋگە مۇمكىندىك بەرەدى دەپ ەسەپتەيدى.
قىتايلىق تەحنولوگيالىق الپاۋىتتار جاساندى ينتەللەكتىنى كوممەرتسيالاندىرۋعا بەلسەندى كىرىسىپ وتىر. مىسالى, ينتەرنەتتەن «جاقىن ماڭداعى كينونى كورگىم كەلەدى» دەگەن قاراپايىم ىزدەۋ جۇيەسى ارقىلى چات-بوت فيلم ۇسىنۋ, بيلەت برونداۋ جانە تولەم جاساۋدى ءبىر ينتەرفەيستە جۇزەگە اسىرادى.
Alibaba كومپانياسىنىڭ Qwen جاساندى ينتەللەكت مودەلى سمارتفونعا ورناتۋعا بولاتىن شاعىن AI جۇيەسىن ۇسىندى. بۇل جاڭالىقتى كاسىپكەر يلون ماسك «جوعارى ينتەللەكت تىعىزدىعىنا يە اسەرلى مودەل» دەپ باعالادى.
قىتايدا جاسالعان اقىلدى كوزىلدىرىك, 3D-پرينتەرلەر مەن تۇرمىستىق روبوتتار حالىقارالىق نارىقتا سۇرانىسقا يە. TIME جۋرنالىنىڭ «2025 جىلدىڭ ۇزدىك ونەرتابىستارى» تىزىمىندە 300 جاڭالىقتىڭ 40-تان استامى قىتايدا جاسالعان ونىمدەر بولدى.
قازاقستان قىتاي ارقىلى ترانزيتتىك اۆتوتاسىمالداۋ قۇقىعىن العان العاشقى ەل اتاندى
ونەركاسىپ پەن تەحنولوگيانىڭ بىرىگۋى
قىتايدىڭ كەڭ وندىرىستىك ەكوجۇيەسى تەحنولوگيانى ناقتى ءوندىرىس سالالارىنا جىلدام ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سوندىقتان جاڭا بەسجىلدىق جوسپاردا يننوۆاتسيا مەن ونەركاسىپ اراسىنداعى بايلانىستى كۇشەيتۋ نەگىزگى باعىتتاردىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىرىلعان.
الداعى جىلدارى AI+ باعدارلاماسى تسيفرلىق جاڭالىقتاردى ناقتى ەكونوميكاعا ەنگىزۋدى جەدەلدەتەدى. Xiaomi مەن XPeng كومپانيالارى ءوز زاۋىتتارىندا قولدانىلاتىن گۋمانويد روبوتتاردى ازىرلەپ جاتىر.
سونىمەن قاتار رەتتەۋشىلەر جاڭا تەحنولوگيالار ءۇشىن نارىقتى كەڭەيتىپ كەلەدى. مىسالى:
- دروندار قالالار اراسىندا جۇك تاسىمالداپ ءجۇر;
- روبوتاكسيلەر كەيبىر اۆتوماگيسترالداردا جۇرۋگە رۇقسات الدى;
- جەكە زىمىران ۇشىرۋ جيىلەپ, سپۋتنيك سانى ارتىپ جاتىر.
جوسپاردا جاڭا تەحنولوگيالاردى «sandbox» فورماتىندا – ارنايى باقىلاۋلى ورتادا سىناقتان وتكىزۋ تەتىگى دە قاراستىرىلعان.
ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا, قىتايدىڭ جاڭا يندۋستريالارى 2030 جىلعا قاراي 10 ترلن يۋاندىق نارىققا اينالۋى مۇمكىن. ال كۆانتتىق ەسەپتەۋ, BCI, embodied AI جانە 6G سەكىلدى تەحنولوگيالار الداعى ونجىلدىقتا جاڭا جوعارى تەحنولوگيالىق سەكتور قالىپتاستىرادى.
تەحنولوگيالىق تاۋەلسىزدىك جانە اشىقتىق
قىتاي جەتەكشى عالىمدارى نەگىزگى تەحنولوگيالاردى سىرتتان سۇراپ نەمەسە ساتىپ الۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن ايتادى. سوندىقتان 15 جىلدىق جوسپار تەحنولوگيالىق دەربەستىككە ەرەكشە باسىمدىق بەرەدى.
سوڭعى جىلدارى قىتاي جارتىلاي وتكىزگىشتەر سالاسىندا بىرقاتار جەتىستىككە جەتتى. 2025 جىلى ەلدە جاسالعان جوعارى ءونىمدى AI-چيپتەر تانىستىرىلىپ, Huawei-ءدىڭ Ascend ەكوجۇيەسى 43 ءىرى تىلدىك مودەلدى وقىتۋعا پايدالانىلدى.
دەگەنمەن قىتاي تەحنولوگيالىق تاۋەلسىزدىكتى وقشاۋلانۋ دەپ تۇسىنبەيدى. قۇجاتتا سىرتقى الەممەن جوعارى دەڭگەيدەگى اشىق ىنتىماقتاستىققا ارنايى ءبولىم ارنالدى.
قىتاي كومپانيالارى ازىرلەگەن اشىق كودتى AI مودەلدەرى الەمدە كەڭىنەن قولدانىلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار ەلدىڭ جاسىل ەنەرگەتيكا تەحنولوگيالارى جاھاندىق كومىرتەك شىعارىندىلارىن ازايتۋدا ماڭىزدى ءرول اتقارادى. قىتاي قازىر الەمدەگى كۇن پانەلدەرىنىڭ 80%, جەل تۋربينالارى مەن ليتي باتارەيالارىنىڭ 70% وندىرەدى.
بۇگىندە قىتاي 120 مەملەكەتارالىق عىلىمي-تەحنولوگيالىق كەلىسىمگە قول قويعان, ولاردىڭ باسىم بولىگى دامۋشى ەلدەرمەن جاسالعان.
ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, قىتاي ەندى تەك شيكىزات ساتىپ الۋشى ەمەس, تسيفرلىق ينفراقۇرىلىم مەن جاسىل ەنەرگەتيكا سالاسىندا جاھاندىق سەرىكتەسكە اينالىپ كەلەدى.
قازاقستان ءۇشىن قىتاي ساباعى: يندۋستريالىق ساياسات – سەرپىن بە, الدە ەلەستەگى ءوسىم بە؟
