وسىدان ون كۇن بۇرىن تاجىك-قىرعىز شەكاراسىندا جۇرت نازارىن اۋدارعان قاقتىعىس بولدى. جاعداي ەندىگى رەتتەلگەندەي دە. سويتسە دە, بۇل جايىندا ايتپاسا بولمايتىنداي. سول قاقتىعىسقا جول بەرمەۋگە بولعانداي ەكەن.
بۇل اتاقتى باتكەن وبلىسىنداعى باتكەن اۋدانىندا بولعان. اركەز قاقتىعىسىپ جاتادى. نەگە تىنشىمايدى؟ سول قاقتىعىستان بۇلار نە تابادى؟ ەشقانداي قاقتىعىسقا بارماي, اۋىل اقساقالدارىنىڭ كەلىسىمىمەن-اق شەشىلىپ جاتاتىن ماسەلە. ءتىپتى اۋىل دەمەگەندە, بۇل ەلدەردىڭ باسشىلارى بۇلارىن ءجون ەمەس دەپ, نۇسقاۋ ايتسا دا ءبىتىپ جاتاتىن ماسەلە. ال الدەبىر ارانداتۋشىلاردىڭ ايتاقتاتۋىمەن ەكى ەلدىڭ اتى اتالعانداي داۋ تۋىپ جاتقانى ماسقارالىق ەمەس پە دەرسىڭ. قاقتىعىس بىلاي باستالعان. قىرعىزداردىڭ كوكتاس اۋىلىنىڭ ادامدارى ءبىر زيراتقا تاجىكتەر مەكەندەيتىن مايسكوە اۋىلى ارقىلى بارماق ەكەن, سوگدي وبلىسىنا قارايتىن چوركۋ ەلدى مەكەنىنىڭ تۇرعىندارى ولاردى جىبەرمەي قويادى. وعان جاۋاپ رەتىندە قىرعىزدار تاجىكتەر جاعىنا باراتىن سۋدى جاۋىپ تاستايدى. بۇدان كەيىن 120 تاجىك پەن 80 قىرعىز بەلسەنىپ شىعىپ, ءبىر-بىرىنە تاس جاۋدىرادى. تاجىكتەر مەرگەندەۋ بولسا كەرەك, بەس قىرعىزدى جارالاپ, 7 ءۇيدى ءبۇلدىرىپ, 1 اۆتوماشينانى قيراتادى. سودان كەيىن ەكى جاقتىڭ شەكاراشىلارى كەلىپ اراعا تۇسەدى. بۇل توبەلەسكە قاتىسپاققا 200-300-دەي ادام ىرىكتەلىپ تە قالادى. جۇرتتى سەسكەندىرۋ ءۇشىن مىلتىق تا اتىلادى. ايتەۋىر, «ءاۋپىرىم-تاڭىرمەن» قاقتىعىس باسىلادى. باسىلعاندا, قىرعىزستان پرەمەر-ءمينيسترى تەمىر ساريەۆ دەمالىسىنان قايتا ورالىپ, قاقتىعىس بولعان جەرگە ۆيتسە-پرەمەر ماماتاليەۆتى جىبەرەدى. ال ۆيتسە-پرەمەردىڭ وقيعاعا بايلانىستى مالىمدەمەسى مىناداي: «ءبىز شەكاراداعى قاقتىعىستىڭ ارانداتۋشىلارى مەن شاعىستىرۋشىلارىن ىزدەستىرىپ جاتىرمىز, ولار جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلادى». ولاردى جازالاعان دا ءجون شىعار, بىراق وسى ءبىر كەلەڭسىز جاعدايعا نۇكتە قوياتىن ادامداردى, ەڭ الدىمەن ەكى ەل باسشىلارىن ىزدەستىرگەن ءجون-اۋ. بۇل ءوزى ۋشىقتىرماي, ەلدىڭ شەكاراسىن ناقتىلاپ بەلگىلەۋمەن تىناتىن ماسەلە عوي. سول ماماتاليەۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قاقتىعىسقا اپارعان كوكتاس اۋىلىنىڭ تۇسىندا شەكارانىڭ ازعانتاي جەرى, بار-جوعى 20 سوتىق جەرى كەلىسىلمەگەن ەكەن, داۋ سودان شىققان. مۇنى جاقىندا ساراپشىلاردىڭ كەزدەسۋىندە شەشپەك كورىنەدى. بۇعان دەيىن نەگە شەشپەگەن؟ وسىندا 1989 جىلى دا سۋعا, جەرگە تالاس بولىپ, سوندا ماسەلەنى ماسكەۋ ارالاسىپ شەشكەن ەكەن. تاجىك پەن قىرعىز باسشىلارى تاعى دا باسقالاردىڭ ارالاسۋىن كۇتە مە؟ ءيا, ارانداتۋشىلار قاشاندا بولادى. ولاردىڭ ىقپالىندا كەتەتىن جەردە ءىس وڭبايدى. بيلىك تاراپىنان سولاردىڭ قولتىعىنا سۋ بۇركىپ, ەكىنشى كورشى ەلگە قاستاندىق جاساعىسى كەلەتىندەر تابىلسا, بۇل شىن مانىندە سوراقىلىق. شەكاراداعى شيەلەنىستەن ەشبىر ەل پايدا تاپپايدى جانە ونى كۇشپەن شەشە دە المايدى. بۇل جۇرتتىڭ كوزى جەتكەن شىندىق. باسقا ەمەس, وسى تاجىكتەردىڭ دە, قىرعىزداردىڭ دا, ولارعا كورشى وزبەكتەردىڭ دە وعان كوزدەرى جەتكەن. ال شەكارالارىن مىقتاپ رەتتەگەن, ونداعى شۋدان قۇتىلعان ەلدەر دە بارشىلىق. سولاردىڭ ءبىرى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى. ماقتاندى دەمەسىن, بىزگە دە قاراۋلارىنا بولادى عوي. ءدال وسى كۇندەردە قىرعىز ەلىنىڭ وڭتۇستىگىندە قاقتىعىس بولىپ جاتقاندا, سولتۇستىگىندە قازاقتارمەن ارادا كەدەن كەدەرگىلەرى الىپ تاستالعانىنا دا قاراسا بولار ەدى.
ماماديار جاقىپ, جۋرناليست.
