مالايزيا تۋريستەر ءۇشىن ناعىز جۇماق ارالى دەسە دە بولعانداي. مۇندا شەتتەن كەلەتىن قوناقتار ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان. ءتىپتى, مالايزياداعى شالعاي اۋىلداردىڭ وزىندە تۋريستەرگە قىزمەت كورسەتۋ دەڭگەيى بۇگىنگى زاماننىڭ جوعارى سەرۆيستىك ۇلگىلەرى دارەجەسىنە جەتكىزىلگەن. وعان كوپون لوناك جانە الام ۆاريسان اۋىلدارىندا بولعاندا كوزىمىز انىق جەتتى.
سونىمەن سەرەمبان قالاسىنان 70 شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان كوپون لوناك اۋىلىنا اتباسىن تىرەدىك. بۇل اۋىلدا نەگىزىنەن كۇرىش وسىرەتىن شارۋا قوجالىقتارى قونىستانعان ەكەن. ءبىزدى اۋىلدىڭ ونەرپازدارىنان قۇرالعان انسامبل اۋەزدى انمەن قارسى الدى. قۇيقىلجىتا توگىلگەن مۋزىكاعا ىلەسكەن ءاننىڭ ءسوزىن تۇسىنبەگەنمەن ءان اۋەزى قازاق اندەرىنىڭ اۋەنىنە وتە ۇقساس. جالپى, مالايزياعا بارعان ءبىر ساپارىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «ءوزىنىڭ حالقى, ەتنوستىق قۇرامى جونىنەن جانە باسقا دا كوپتەگەن ولشەمدەرى بويىنشا بىزگە ۇقساس ەل», دەپ ورىندى اتاپ كورسەتكەندەي, ەكى حالىقتىڭ اراسىندا ۇقساستىق نىشاندار بارشىلىق. ەڭبەكقور مالاي حالقىنىڭ تۇرمىس دەڭگەيى دە وتە جاقسى ەكەن. ونى كوپون لوناك اۋىلى تۇرعىندارىنىڭ ومىرىنەن انىق بايقاۋعا بولادى.
جوعارىدا اتاپ وتكەنىمىزدەي, نەگري سەمبيلان شتاتى نەگىزىنەن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وندىرۋمەن اينالىسادى. اتاپ ايتقاندا, كاۋچۋك الاتىن وسىمدىكتەر, كوكوس جانە مايلى پالما اعاشتارىن وسىرەدى, كۇرىش ەگەدى. كوپون لوناك اۋىلىندا وسى داقىلداردىڭ بارلىعىن وسىرەتىن شارۋا قوجالىقتارى بار. ءبىز ءبىر شارۋا قوجالىعىنىڭ كۇرىش القاپتارىن ارالادىق. مالايلاردىڭ نەگىزگى داقىلدارىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالاتىن كۇرىش ءۇشىن سۋ مەن كۇن قىزۋى كەرەك. كوپون لوناك اۋىلىندا مۇنىڭ ەكەۋى دە جەتكىلىكتى. سوندىقتان شارۋالار كۇرىش القاپتارىنان جىلىنا ەكى رەت مول ءونىم جينايتىن كورىنەدى.
ءبىز اۋىل ۇلكەنى مۋحاماد ومار اقساقالدىڭ ۇيىنە كەلدىك. جەتپىستىڭ بەل ورتاسىنا كەلگەن. مۋحاماد اقساقال بال ومارتاسىن ۇستايدى جانە اۋىلدىڭ يمامى بولىپ تابىلادى. اعاشتان ءورىپ سالعان ونىڭ ءۇيى بىرنەشە بولمەدەن تۇرادى. قوناق بولمە, بالالار بولمەسى, جاتىن بولمە, اس ءۇي ءبارى دە تاپ-تۇيناقتاي. باسى ارتىق جيھاز جوق. بىراق جۇمساق كرەسلو, ديۆان, ەلەكتروندى تەحنيكالار تالعاممەن جيناقتالعان. ءۇي يەلەرى ءبىزدى بۇرىن ءدامىن تاتپاق تۇگىلى اتىن ەستىمەگەن تروپيكالىق جەمىس تۇرلەرىمەن سىيلادى. دۋريان, رامبۋتان, مانگوستين دەگەن جەمىستەردىڭ ءدامى بال تاتيدى.
كەلەسى كۇنى الام ۆاريسان اتتى اۋىلعا كەلدىك. اۋىلعا كىرەبەرىستە ءبىزدى ساداق اسىنعان ۇلتتىق كيىمدەگى جاۋىنگەرلەر قارسى الدى. بۇل جىلقى ءوسىرىپ, مالاي حالقىنىڭ جاۋىنگەرلىك سالت-ءداستۇرىن ناسيحاتتاۋمەن اينالىساتىن ورتالىق ەكەن. اۋىل باسشىسى مۋحاماد اكمال موحاماد داحالان ءوز حالقىنىڭ جاۋگەرشىلىك زاماندا دۇشپاندارىنا قارسى قولدانعان قارۋ تۇرلەرىمەن تانىستىردى. قايقى قىلىشتار مەن ءسۇيىر سەمسەرلەردىڭ نەشە ءتۇرىن اسىنعان جاۋىنگەرلەر ولاردى ۇرىستا قولدانۋ تاسىلدەرىن كورسەتتى.
مالاي حالقىنىڭ شەجىرەسى بويىنشا, ساداق اسىنعان جاۋىنگەرلەر وزدەرىن مامليۋكتەردىڭ ءىزباسارلارى سانايتىن كورىنەدى. سوندىقتان ولار ات ۇستىندە قارۋ قولدانۋ, جۇيتكىپ كەلە جاتىپ ساداق اتۋ ونەرىن جەتىك مەڭگەرگەن ەكەن. ولار كەلگەن قوناقتارعا ساداق اتۋ تاسىلدەرىن كورسەتىپ, اتقا ءمىنىپ, جامبى اتۋ ونەرى بويىنشا جارىس وتكىزدى. وسى جارىستا كوك تۇرىكتەردىڭ قانعا سىڭگەن قاسيەتى قولداپ, اتپەن شاۋىپ كەلە جاتىپ, جامبى اتۋدا قىتايلىقتار مەن فيليپپيندىكتەردى شاڭ قاپتىرىپ, قازاقستاننىڭ مەرەيىن اسقاقتاتقانىمىزدى دا ايتا كەتۋدىڭ ارتىقتىعى بولماس.
مالايزيادا ەرەكشە دامىعان تۋريستىك باعدارلامالاردىڭ ءبىرى «حوۋمستەي» (جەرگىلىكتى وتباسىمەن بىرگە تۇرىپ ولاردىڭ سالت-ءداستۇرىن ۇيرەنۋ) دەپ اتالادى. الام ۆاريسان اۋىلىنىڭ باسشىسى موحاماد داحالان وسى باعدارلاما اياسىندا ءوزىنىڭ وتباسىمەن بىرگە تۋريستەرگە قىزمەت كورسەتەدى ەكەن. ءتىپتى, موحاماد داحالاننىڭ ەكى ۇلىنىڭ ۇلكەنى جەتى جاسار ماماي دا ساداق اتۋدا «قۇرالايدىڭ كوزىنە تيگىزەتىن» مەرگەندىگىن پاش ەتتى.
كەشكىسىن كوپون لوناك اۋىلىندا نەگري سەمبيلان شتاتىنىڭ تۋريستىك دەپارتامەنتى اتىنان ۇلكەن قوناقاسى بەرىلدى. وعان مالايزيا ءتۋريزمىنىڭ باس ديرەكتورى داتو ميرزا موحاماد تايۋاۆ قاتىسىپ, ءسوز سويلەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل ەلدە تۋريزم ەرەكشە قارقىندى دامىعان سالالاردىڭ ءبىرى. مۇندا تورتكۇل دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىنان كەلەتىن تۋريستەر ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان. بۇۇ-نىڭ زەرتتەۋلەرىنىڭ ناتيجەسى بويىنشا, مالايزيا بۇگىندە ەڭ قاۋىپسىز ەل بولىپ تابىلاتىن كورىنەدى. مىنە, مەملەكەت تاراپىنان بارىنشا ويلاستىرىلعان وسىنداي كەشەندى شارالاردىڭ ناتيجەسىندە وتكەن جىلى مالايزياعا كەلگەن تۋريستەر سانى 25 ميلليوننان اسىپ جىعىلعان ەكەن.
ءبىزدىڭ جولباسشىمىز جاكتىڭ ايتۋى بويىنشا, بۇل ەلدە اۋىر قىلمىس, كىسى ءولتىرۋ دەگەن مۇلدە جوق. سوڭعى كەزدە ماڭايداعى ەلدەردەن مالايزياعا جۇمىس ىزدەپ كەلەتىن ميگرانتتار كوبەيىپتى. سولاردىڭ اراسىنان ۇرلىق جاسايتىندار مىسالدارى بار كورىنەدى.
مالايلىقتاردىڭ قوناقجايلىلىعى قازاقتارعا ۇقسايدى. قوناقاسىدا ۇسىنىلعان تاعامداردان داستارقان قايىسىپ كەتتى. قاقتالعان ەتتىڭ نەشە ءتۇرى, ۇلتتىق تاعامدارى – لەمانگ (كوكوس ءسۇتى قوسىلعان كۇرىش), ماساك لەماك كيلي اپي (قۇس ەتى, كوكوس ءسۇتى, بۇرىش قوسىلعان ىستىق تاماق) جانە باسقا ءدامنىڭ ءتۇر-ءتۇرى بار. مەرەكەلىك قوناقاسى كوپون لوناك اۋىلى كوركەمونەرپازدارىنىڭ سازدى اۋەنىنە ۇلاستى.
جالپى, مالايزياداعى تۋريستەر ءۇشىن اسا ءبىر قولايلى ءوڭىر وسى نەگري سەمبيلان شتاتى سياقتى. مۇندا الەمنىڭ ءار تۇكپىرىنەن كەلگەن تۋريستەر ءۇشىن قىزمەت پەن قوناقجايلىلىقتىڭ ەڭ جوعارى ۇلگىسى كورسەتىلەدى. سونىمەن بىرگە, مۇندا تابيعات-انانىڭ ءوزى تۋريستەردى تارتۋ ءۇشىن ادەيى جاساعان تابيعاتتىڭ كورىكتى ورىندارى جەتەرلىك. سونىڭ ءبىرى – پورت ديكسون. بۇل باتىس جاعالاۋداعى ەڭ ءبىر تاماشا دەمالىس ورىندارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. پورت ديكسوننىڭ مايدا قۇمدى جاعاجايى 18 شاقىرىمعا سوزىلادى. سوندىقتان مۇندا سۋ سپورتىنىڭ بارلىق تۇرىمەن شۇعىلدانۋعا تولىق مۇمكىندىك جاسالعان. پورت ديكسوننىڭ ەل استاناسى كۋالا لۋمپۋرعا جاقىن ورنالاسقاندىعىنىڭ ءوزى دە تۋريستەر ءۇشىن وتە قولايلى بولىپ تابىلادى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن ماسەلە, نەگري سەمبيلان شتاتىندا جىل سايىن سپورتتىڭ بىرنەشە تۇرىنەن ۇلكەن جارىستار وتكىزىلەدى. بۇل حالىقارالىق جارىستار قاتارىندا پورت ديكسوننىڭ سۋ سپورتى بويىنشا فەستيۆالىن, ترياتلون بويىنشا وتكىزىلەتىن حالىقارالىق جارىستاردى اتاپ وتۋگە بولادى. سۋ سپورتى بويىنشا وتكىزىلەتىن بۇل حالىقارالىق ايتۋلى جارىستار دا تۋريستەردى بارىنشا كوپ تارتادى.
(جالعاسى بار).
––––––––––––
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن اۆتور.
مالايزيا تۋريستەر ءۇشىن ناعىز جۇماق ارالى دەسە دە بولعانداي. مۇندا شەتتەن كەلەتىن قوناقتار ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان. ءتىپتى, مالايزياداعى شالعاي اۋىلداردىڭ وزىندە تۋريستەرگە قىزمەت كورسەتۋ دەڭگەيى بۇگىنگى زاماننىڭ جوعارى سەرۆيستىك ۇلگىلەرى دارەجەسىنە جەتكىزىلگەن. وعان كوپون لوناك جانە الام ۆاريسان اۋىلدارىندا بولعاندا كوزىمىز انىق جەتتى.
سونىمەن سەرەمبان قالاسىنان 70 شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان كوپون لوناك اۋىلىنا اتباسىن تىرەدىك. بۇل اۋىلدا نەگىزىنەن كۇرىش وسىرەتىن شارۋا قوجالىقتارى قونىستانعان ەكەن. ءبىزدى اۋىلدىڭ ونەرپازدارىنان قۇرالعان انسامبل اۋەزدى انمەن قارسى الدى. قۇيقىلجىتا توگىلگەن مۋزىكاعا ىلەسكەن ءاننىڭ ءسوزىن تۇسىنبەگەنمەن ءان اۋەزى قازاق اندەرىنىڭ اۋەنىنە وتە ۇقساس. جالپى, مالايزياعا بارعان ءبىر ساپارىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «ءوزىنىڭ حالقى, ەتنوستىق قۇرامى جونىنەن جانە باسقا دا كوپتەگەن ولشەمدەرى بويىنشا بىزگە ۇقساس ەل», دەپ ورىندى اتاپ كورسەتكەندەي, ەكى حالىقتىڭ اراسىندا ۇقساستىق نىشاندار بارشىلىق. ەڭبەكقور مالاي حالقىنىڭ تۇرمىس دەڭگەيى دە وتە جاقسى ەكەن. ونى كوپون لوناك اۋىلى تۇرعىندارىنىڭ ومىرىنەن انىق بايقاۋعا بولادى.
جوعارىدا اتاپ وتكەنىمىزدەي, نەگري سەمبيلان شتاتى نەگىزىنەن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وندىرۋمەن اينالىسادى. اتاپ ايتقاندا, كاۋچۋك الاتىن وسىمدىكتەر, كوكوس جانە مايلى پالما اعاشتارىن وسىرەدى, كۇرىش ەگەدى. كوپون لوناك اۋىلىندا وسى داقىلداردىڭ بارلىعىن وسىرەتىن شارۋا قوجالىقتارى بار. ءبىز ءبىر شارۋا قوجالىعىنىڭ كۇرىش القاپتارىن ارالادىق. مالايلاردىڭ نەگىزگى داقىلدارىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالاتىن كۇرىش ءۇشىن سۋ مەن كۇن قىزۋى كەرەك. كوپون لوناك اۋىلىندا مۇنىڭ ەكەۋى دە جەتكىلىكتى. سوندىقتان شارۋالار كۇرىش القاپتارىنان جىلىنا ەكى رەت مول ءونىم جينايتىن كورىنەدى.
ءبىز اۋىل ۇلكەنى مۋحاماد ومار اقساقالدىڭ ۇيىنە كەلدىك. جەتپىستىڭ بەل ورتاسىنا كەلگەن. مۋحاماد اقساقال بال ومارتاسىن ۇستايدى جانە اۋىلدىڭ يمامى بولىپ تابىلادى. اعاشتان ءورىپ سالعان ونىڭ ءۇيى بىرنەشە بولمەدەن تۇرادى. قوناق بولمە, بالالار بولمەسى, جاتىن بولمە, اس ءۇي ءبارى دە تاپ-تۇيناقتاي. باسى ارتىق جيھاز جوق. بىراق جۇمساق كرەسلو, ديۆان, ەلەكتروندى تەحنيكالار تالعاممەن جيناقتالعان. ءۇي يەلەرى ءبىزدى بۇرىن ءدامىن تاتپاق تۇگىلى اتىن ەستىمەگەن تروپيكالىق جەمىس تۇرلەرىمەن سىيلادى. دۋريان, رامبۋتان, مانگوستين دەگەن جەمىستەردىڭ ءدامى بال تاتيدى.
كەلەسى كۇنى الام ۆاريسان اتتى اۋىلعا كەلدىك. اۋىلعا كىرەبەرىستە ءبىزدى ساداق اسىنعان ۇلتتىق كيىمدەگى جاۋىنگەرلەر قارسى الدى. بۇل جىلقى ءوسىرىپ, مالاي حالقىنىڭ جاۋىنگەرلىك سالت-ءداستۇرىن ناسيحاتتاۋمەن اينالىساتىن ورتالىق ەكەن. اۋىل باسشىسى مۋحاماد اكمال موحاماد داحالان ءوز حالقىنىڭ جاۋگەرشىلىك زاماندا دۇشپاندارىنا قارسى قولدانعان قارۋ تۇرلەرىمەن تانىستىردى. قايقى قىلىشتار مەن ءسۇيىر سەمسەرلەردىڭ نەشە ءتۇرىن اسىنعان جاۋىنگەرلەر ولاردى ۇرىستا قولدانۋ تاسىلدەرىن كورسەتتى.
مالاي حالقىنىڭ شەجىرەسى بويىنشا, ساداق اسىنعان جاۋىنگەرلەر وزدەرىن مامليۋكتەردىڭ ءىزباسارلارى سانايتىن كورىنەدى. سوندىقتان ولار ات ۇستىندە قارۋ قولدانۋ, جۇيتكىپ كەلە جاتىپ ساداق اتۋ ونەرىن جەتىك مەڭگەرگەن ەكەن. ولار كەلگەن قوناقتارعا ساداق اتۋ تاسىلدەرىن كورسەتىپ, اتقا ءمىنىپ, جامبى اتۋ ونەرى بويىنشا جارىس وتكىزدى. وسى جارىستا كوك تۇرىكتەردىڭ قانعا سىڭگەن قاسيەتى قولداپ, اتپەن شاۋىپ كەلە جاتىپ, جامبى اتۋدا قىتايلىقتار مەن فيليپپيندىكتەردى شاڭ قاپتىرىپ, قازاقستاننىڭ مەرەيىن اسقاقتاتقانىمىزدى دا ايتا كەتۋدىڭ ارتىقتىعى بولماس.
مالايزيادا ەرەكشە دامىعان تۋريستىك باعدارلامالاردىڭ ءبىرى «حوۋمستەي» (جەرگىلىكتى وتباسىمەن بىرگە تۇرىپ ولاردىڭ سالت-ءداستۇرىن ۇيرەنۋ) دەپ اتالادى. الام ۆاريسان اۋىلىنىڭ باسشىسى موحاماد داحالان وسى باعدارلاما اياسىندا ءوزىنىڭ وتباسىمەن بىرگە تۋريستەرگە قىزمەت كورسەتەدى ەكەن. ءتىپتى, موحاماد داحالاننىڭ ەكى ۇلىنىڭ ۇلكەنى جەتى جاسار ماماي دا ساداق اتۋدا «قۇرالايدىڭ كوزىنە تيگىزەتىن» مەرگەندىگىن پاش ەتتى.
كەشكىسىن كوپون لوناك اۋىلىندا نەگري سەمبيلان شتاتىنىڭ تۋريستىك دەپارتامەنتى اتىنان ۇلكەن قوناقاسى بەرىلدى. وعان مالايزيا ءتۋريزمىنىڭ باس ديرەكتورى داتو ميرزا موحاماد تايۋاۆ قاتىسىپ, ءسوز سويلەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل ەلدە تۋريزم ەرەكشە قارقىندى دامىعان سالالاردىڭ ءبىرى. مۇندا تورتكۇل دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىنان كەلەتىن تۋريستەر ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان. بۇۇ-نىڭ زەرتتەۋلەرىنىڭ ناتيجەسى بويىنشا, مالايزيا بۇگىندە ەڭ قاۋىپسىز ەل بولىپ تابىلاتىن كورىنەدى. مىنە, مەملەكەت تاراپىنان بارىنشا ويلاستىرىلعان وسىنداي كەشەندى شارالاردىڭ ناتيجەسىندە وتكەن جىلى مالايزياعا كەلگەن تۋريستەر سانى 25 ميلليوننان اسىپ جىعىلعان ەكەن.
ءبىزدىڭ جولباسشىمىز جاكتىڭ ايتۋى بويىنشا, بۇل ەلدە اۋىر قىلمىس, كىسى ءولتىرۋ دەگەن مۇلدە جوق. سوڭعى كەزدە ماڭايداعى ەلدەردەن مالايزياعا جۇمىس ىزدەپ كەلەتىن ميگرانتتار كوبەيىپتى. سولاردىڭ اراسىنان ۇرلىق جاسايتىندار مىسالدارى بار كورىنەدى.
مالايلىقتاردىڭ قوناقجايلىلىعى قازاقتارعا ۇقسايدى. قوناقاسىدا ۇسىنىلعان تاعامداردان داستارقان قايىسىپ كەتتى. قاقتالعان ەتتىڭ نەشە ءتۇرى, ۇلتتىق تاعامدارى – لەمانگ (كوكوس ءسۇتى قوسىلعان كۇرىش), ماساك لەماك كيلي اپي (قۇس ەتى, كوكوس ءسۇتى, بۇرىش قوسىلعان ىستىق تاماق) جانە باسقا ءدامنىڭ ءتۇر-ءتۇرى بار. مەرەكەلىك قوناقاسى كوپون لوناك اۋىلى كوركەمونەرپازدارىنىڭ سازدى اۋەنىنە ۇلاستى.
جالپى, مالايزياداعى تۋريستەر ءۇشىن اسا ءبىر قولايلى ءوڭىر وسى نەگري سەمبيلان شتاتى سياقتى. مۇندا الەمنىڭ ءار تۇكپىرىنەن كەلگەن تۋريستەر ءۇشىن قىزمەت پەن قوناقجايلىلىقتىڭ ەڭ جوعارى ۇلگىسى كورسەتىلەدى. سونىمەن بىرگە, مۇندا تابيعات-انانىڭ ءوزى تۋريستەردى تارتۋ ءۇشىن ادەيى جاساعان تابيعاتتىڭ كورىكتى ورىندارى جەتەرلىك. سونىڭ ءبىرى – پورت ديكسون. بۇل باتىس جاعالاۋداعى ەڭ ءبىر تاماشا دەمالىس ورىندارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. پورت ديكسوننىڭ مايدا قۇمدى جاعاجايى 18 شاقىرىمعا سوزىلادى. سوندىقتان مۇندا سۋ سپورتىنىڭ بارلىق تۇرىمەن شۇعىلدانۋعا تولىق مۇمكىندىك جاسالعان. پورت ديكسوننىڭ ەل استاناسى كۋالا لۋمپۋرعا جاقىن ورنالاسقاندىعىنىڭ ءوزى دە تۋريستەر ءۇشىن وتە قولايلى بولىپ تابىلادى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن ماسەلە, نەگري سەمبيلان شتاتىندا جىل سايىن سپورتتىڭ بىرنەشە تۇرىنەن ۇلكەن جارىستار وتكىزىلەدى. بۇل حالىقارالىق جارىستار قاتارىندا پورت ديكسوننىڭ سۋ سپورتى بويىنشا فەستيۆالىن, ترياتلون بويىنشا وتكىزىلەتىن حالىقارالىق جارىستاردى اتاپ وتۋگە بولادى. سۋ سپورتى بويىنشا وتكىزىلەتىن بۇل حالىقارالىق ايتۋلى جارىستار دا تۋريستەردى بارىنشا كوپ تارتادى.
(جالعاسى بار).
––––––––––––
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن اۆتور.
