Tengenomika ارناسىنىڭ جازۋىنشا, ورمۇز ارقىلى الەمدەگى تەڭىزبەن تاسىمالداناتىن مۇنايدىڭ شامامەن 20-25 پايىزى وتەدى. سونداي-اق سۇيىتىلعان تابيعي گاز ساۋداسىنىڭ دا بەستەن ءبىر بولىگى وسى بۇعاز ارقىلى تاسىمالدانادى. بۇل – پارسى شىعاناعىن الەمدىك ەنەرگەتيكامەن جالعاپ تۇرعان باستى قاقپا. ساۋد ارابياسى, قاتار, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى, كۋۆەيت جانە يران سەكىلدى ءىرى ءوندىرۋشى ەلدەردىڭ ەنەرگيا رەسۋرستارى وسى وتكەل ارقىلى الەمدىك نارىققا جول تابادى. قىسقا مەرزىمدە مۇنداي كولەمدى الماستىراتىن بالاما باعىتتار وتە از.
الايدا ورمۇزدىڭ ىقپالى مۇنايمەن شەكتەلمەيدى. تابيعي گاز اۋىل شارۋاشىلىعىنا اسا قاجەت ازوتتى تىڭايتقىش ءوندىرىسىنىڭ نەگىزگى شيكىزاتى سانالادى. گابەر-بوش پروتسەسى ارقىلى اممياك ءوندىرۋ كەزىندە گاز سۋتەك كوزى رەتىندە دە, وندىرىستەگى باستى ەنەرگيا كوزى رەتىندە دە پايدالانىلادى. سول سەبەپتى كارباميدتىڭ وزىندىك قۇنىنىڭ 70-90 پايىزى تىكەلەي گاز باعاسىنا بايلانىستى.
ەۋروپا مەن ازيا ەلدەرى تۇتىناتىن گازدىڭ ەداۋىر بولىگى قاتار مەن پارسى شىعاناعى ەلدەرىنەن سۇيىتىلعان گاز تۇرىندە جەتكىزىلەدى. بۇل اعىننىڭ باسىم بولىگى ورمۇزدان وتەدى. ساراپشىلار ەگەر وسى وتكەلدە ترانزيت شەكتەلسە, الدىمەن گاز باعاسى وسەدى, ارتىنشا تىڭايتقىش نارىعىنا اسەر ەتەتىنىن اتاپ وتەدى.
اگرارلىق جۇيەنىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى بولىگى - فوسفاتتار. DAP جانە TSP سەكىلدى فوسفاتتى تىڭايتقىشتار فوسفات جىنىسىنان وندىرىلەدى. ونىڭ نەگىزگى مينەرالى اپاتيت سانالادى. مۇنداي رەسۋرستار جەردىڭ شوگىندى قاباتتارىندا كەزدەسەدى جانە ولاردى وڭدەۋ كوپ ەنەرگيا تالاپ ەتەدى. فوسفاتتى تىڭايتقىشتاردىڭ ءىرى وندىرۋشىلەرى قاتارىندا ساۋد ارابياسى, يوردانيا جانە مىسىر بار. بۇل ونىمدەردىڭ ءوندىرىسى مەن ەكسپورتى تەڭىز جولدارىنىڭ تۇراقتىلىعىنا جانە ەنەرگيانىڭ قولجەتىمدى بولۋىنا تاۋەلدى.
يران توڭىرەگىندەگى شيەلەنىس: مۇناي باعاسى اي باسىنان بەرى شامامەن 24%-عا ءوستى
سوندىقتان ورمۇز بۇعازىنىڭ گەوگرافياسى تەك مۇناي نارىعىنا عانا ەمەس, اگرارلىق رەسۋرستارعا دا ىقپال ەتەدى. پارسى شىعاناعى ارقىلى تىڭايتقىش كومپونەنتتەرىنىڭ الەمدىك ساۋداسىنىڭ ەداۋىر بولىگى وتەدى. الەمدىك كۇكىرت ساۋداسىنىڭ شامامەن 44 پايىزى, كارباميدتىڭ 31 پايىزى, اممياكتىڭ 18 پايىزى جانە فوسفاتتاردىڭ 15 پايىزى وسى وڭىرمەن بايلانىستى.
ياعني ورمۇزداعى ترانزيتكە قانداي دا ءبىر شەكتەۋ قويىلسا, ەنەرگيا, تىڭايتقىش جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ باعاسى قاتار قوزعالادى. بۇل جاعداي قازاقستانعا دا جاناما اسەر ەتۋى مۇمكىن. تىڭايتقىش باعاسىنىڭ ءوسۋى اۋىل شارۋاشىلىعى شىعىندارىن كوبەيتەدى. ال استىق ءوندىرىسى ەكسپورتتا ماڭىزدى ورىن الاتىن ەل ءۇشىن مۇنداي قۇبىلمالىلىق ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنىنا, باعا ديناميكاسىنا جانە اگراريلەر تابىسىنا ىقپال ەتەدى.
وسى تۇرعىدان قاراعاندا, ورمۇز بۇعازى الەمدىك كارتاداعى شاعىن عانا نۇكتە ەمەس. ول – ەنەرگيا مەن ازىق-ت ۇلىك تاعدىرى توعىسقان ستراتەگيالىق وتكەل. ال ونداعى كەز كەلگەن تولقۋ الەمدىك نارىقتارعا عانا ەمەس, قازاقستان سەكىلدى اگرارلىق ەلدەردىڭ ەكونوميكاسىنا دا اسەرىن تيگىزبەي قويمايدى.
