فوتو: اشىق دەرەككوز
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, كەي وڭىرلەردە تەگىن تاماقتاندىرۋعا ارنالعان بيۋدجەت 170 وقۋ كۇنىنە ەسەپتەلەدى. ال ءىس جۇزىندە وقۋ كۇندەرى 165 كۇننەن اسپايدى. ايىرماشىلىق – نەبارى 5 كۇن. الايدا بۇل از سوما ەمەس.
مىسالى, استانا قالاسىندا 111 مىڭنان استام وقۋشىنى ءبىر كۇن تاماقتاندىرۋعا شامامەن 90 ملن تەڭگە جۇمسالادى. دەمەك, 5 كۇنگە ارتىق جوسپارلاۋ 450 ملن تەڭگەگە جۋىق قاراجاتتىڭ نەگىزسىز قاراستىرىلۋىنا اكەلەدى.
«ەگەر ناقتى قاجەتتىلىك بەلگىلى بولسا, نەگە بيۋدجەت باستاپقىدان ارتىق جوسپارلانادى؟» دەيدى دەپۋتات.
ەل بويىنشا مەكتەپ اسحانالارىن ۇيىمداستىرۋمەن 2000-نان اسا كاسىپكەر اينالىسادى. سونىڭ شامامەن 200-ءى عانا ققس تولەۋشى, ياعني 10%-ى.
سوعان قاراماستان, كوپتەگەن وڭىردە بيۋدجەتتىك وتىنىمدەر بارلىق كاسىپكەر ققس تولەيدى دەگەن ەسەپپەن جاسالادى. سونىڭ سالدارىنان قاجەتتىلىك شامامەن 16%-عا ارتىق قالىپتاسادى.
بيىل مەكتەپتەردەگى تەگىن تاماقتاندىرۋعا 192 ملرد تەڭگە بولىنگەنىن ەسكەرسەك, 30 ملرد تەڭگەگە جۋىق قاراجات ارتىق جوسپارلانۋى مۇمكىن.
استانادا 22 كاسىپكەردىڭ تەك بىرەۋى عانا ققس تولەيدى. سوعان قاراماستان, 14,4 ملرد تەڭگە بيۋدجەت ققس-پەن ەسەپتەلگەن, بۇل 2,1 ملرد تەڭگەنىڭ نەگىزسىز قاراستىرىلعانىن كورسەتەدى.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, ءدال وسى «قارجى جەتىسپەۋشىلىگى» ۋاجىمەن جاڭا تاماقتانۋ ستاندارتىن ەنگىزۋ كەيىنگە شەگەرىلگەن. ال ارتىق جوسپارلانعان قاراجات كەيىن «جوسپارلى ۇنەم» رەتىندە بيۋدجەتكە قايتارىلادى.
«نەگە بۇل قاراجاتتى بالالاردىڭ تاماعىن جاقسارتۋعا باعىتتاماسقا؟», دەدى دەپۋتات.
يندەكساتسيا جانە كاسىپكەرلەردىڭ شىعىن: ستاتيستيكاداعى سايكەسسىزدىك
مەكتەپتەگى تاماق قۇنى بىرقاتار وڭىردە جىل سايىن يندەكساتسيالانبايدى نەمەسە ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسىز بەكىتىلەدى. سونىڭ سالدارىنان كاسىپكەرلەر پروكۋراتۋراعا جۇگىنۋگە ءماجبۇر بولعان جاعدايلار بار. مۇنداي مىسالدار اقتوبە وبلىسى مەن استانادا تىركەلگەن.
تاعى ءبىر ماسەلە – ساباقتاردىڭ ونلاين فورماتقا اۋىسۋى. كاسىپكەرلەر اس دايىنداۋدى تاڭعى ساعات 5–6-دان باستايدى, ازىق-ت ۇلىكتى الدىن الا ساتىپ الادى. ال ونلاينعا كوشۋ تۋرالى اقپارات كەش بەرىلگەن جاعدايدا شىعىن ولاردىڭ موينىندا قالادى.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, بيىلدىڭ وزىندە 12 وقۋ كۇنى ونلاين فورماتتا وتكەن. سونىڭ ناتيجەسىندە ءبىر قالادا بيۋدجەت شامامەن 1 ملرد تەڭگە ۇنەمدەگەن, ال بۇل سوما كاسىپكەرلەردىڭ ناقتى شىعىنىنا اينالعان. دەپۋتات مەملەكەتتىك ورگاندارعا ۇسىنىلاتىن دەرەكتەردىڭ ناقتى جاعدايعا سايكەس كەلمەيتىنىن دە اتاپ ءوتتى.
ماسەلەن, وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, ماڭعىستاۋ وبلىسىندا ءبىر وقۋشىنىڭ تاماعى 900 تەڭگە دەپ كورسەتىلگەن. ال مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار پورتالىنداعى ناقتى كەلىسىمشارتتاردا باعا 543,1 تەڭگە. ايىرماشىلىق – ەلەۋلى.
مۇنداي الشاقتىق:
- مەملەكەتتىك ستاتيستيكانىڭ بۇرمالانۋىنا;
- باسقارۋشىلىق شەشىمدەردىڭ قاتە دەرەككە نەگىزدەلۋىنە;
- ستاندارتتاردىڭ ورىندالۋى جونىندە جالعان كورىنىس قالىپتاسۋىنا;
- وڭىرلەردى سالىستىرۋدىڭ وبەكتيۆتى بولماۋىنا اكەلەدى.
وسىعان بايلانىستى دەپۋتات ەكاتەرينا سمولياكوۆا:
- وڭىرلەرگە بيۋدجەتتىك وتىنىمدەردى ناقتى قاجەتتىلىككە ساي قالىپتاستىرۋ جونىندە ءتۇسىندىرۋ جۇرگىزۋدى;
- ققس-تى نەگىزسىز ەنگىزۋگە جول بەرمەيتىن بىرىڭعاي ءادىسنامانى بەكىتۋدى;
- مەكتەپ تاماقتاندىرۋىنا رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە ەڭ تومەنگى كەپىلدەندىرىلگەن شەكتى باعا بەلگىلەۋدى;
- تاماق قۇنىن جىل سايىن مىندەتتى يندەكساتسيالاۋدى;
- ونلاين فورماتقا كوشۋ كەزىندە كاسىپكەرلەردىڭ ناقتى شىعىنىن وتەۋ تەتىگىن قاراستىرۋدى;
- ستاتيستيكالىق دەرەكتەردىڭ دۇرىستىعىن تەكسەرىپ, بىرىڭعاي ەسەپتىلىك جۇيەسىن ەنگىزۋدى ۇسىندى.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, ماسەلە فورمۋلا مەن ەسەپتەۋدە ەمەس. اڭگىمە – بالالاردىڭ ساپالى تاماعى, بيۋدجەت قارجىسىنىڭ ءتيىمدى جۇمسالۋى جانە مەملەكەتتىك دەرەكتەردىڭ شىنايىلىعى تۋرالى.
