وتىرىستا ايدا بالاەۆا جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى ەل دامۋىنداعى جاڭا كەزەڭدى كورسەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇگىندە باستى رەسۋرس شيكىزات ەمەس, ازاماتتاردىڭ ءبىلىمى مەن قابىلەتى ەكەنىن ءسوز ەتتى.
«جاڭا كونستيتۋتسيادا ادام كاپيتالى ەل دامۋىنىڭ باستى باسىمدىعى رەتىندە ايقىندالدى. ءبىلىم, عىلىم, مادەنيەت جانە يننوۆاتسيا سالالارىنا ەرەكشە ءمان بەرىلىپ, ۇلتتىق مادەنيەتتى قولداۋ مەن تاريحي-مادەني مۇرانى ساقتاۋ كونستيتۋتسيالىق قاعيدات دەڭگەيىنە كوتەرىلدى. بۇل مەملەكەتتىڭ بولاشاعى تابيعي رەسۋرستارعا عانا ەمەس, ەڭ الدىمەن ءبىلىمدى, زياتكەرلىك الەۋەتى جوعارى ازاماتتارعا سۇيەنەتىنىن كورسەتەدى», دەدى ۆيتسە-پرەمەر.
ءماجىلىس دەپۋتاتى سەرگەي پونومارەۆ جاستاردى ەلدىڭ باستى زياتكەرلىك رەسۋرسى دەپ اتادى.
«قازاقستاندى دامىتاتىن – مۇناي دا, گاز دا ەمەس, جاستاردىڭ ينتەللەكتى مەن قابىلەتى. سوندىقتان جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىندا بىلىمگە, عىلىمعا, ينۆەستيتسيا مەن يننوۆاتسياعا باسىمدىق بەرىلگەن. ءبىز تسيفرلىق كودەكستى, الەمدە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ جي تۋرالى زاڭدى قابىلدادىق. كوپ باعىت بويىنشا وزىپ كەلەمىز, بۇل مەجەنى ۇستاپ تۇرۋ – جاستاردىڭ قولىندا. كونستيتۋتسيا «زاڭ جانە ءتارتىپ» قاعيداتىن, ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن بەكىتە وتىرىپ, قوعامعا جاقىنداي تۇسەدى. رەفەرەندۋمعا قاتىسىپ, وسى قۇجاتتى قولداۋدى ماڭىزدى دەپ سانايمىن», دەدى ول.
اباي اتىنداعى قازۇپۋ رەكتورى بولات تىلەپ ءبىلىم, عىلىم جانە يننوۆاتسيانى اتا زاڭنىڭ ستراتەگيالىق باسىمدىقتارى رەتىندە بەكىتۋ اكادەميالىق ورتا ءۇشىن ۇزاقمەرزىمدى دامۋ باعىتىن قالىپتاستىراتىنىن ايتتى.
تسيفرلىق ترانسفورماتسيا ماسەلەسىنە قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ءتورايىمى جۇلدىزاي ىسقاقوۆا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە 90%-دان اسا مەملەكەتتىك قىزمەتتەر ونلاين تۇردە قولجەتىمدى, ال حالىقتىڭ شامامەن 80%-ى تسيفرلاندىرۋدى قولدايدى. سونىمەن قاتار تسيفرلىق سەنىمنىڭ ارتۋى ينتەرنەت-الاياقتىق قاتەرىن كۇشەيتەدى, بۇل جەكە دەرەكتەردى قورعاۋ مەن تسيفرلىق قاۋىپسىزدىككە قاتىستى كونستيتۋتسيالىق نورمالاردىڭ ماڭىزىن ارتتىرادى. ول جاستاردىڭ داۋىس بەرۋگە قاتىسۋى ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىكتىڭ كورىنىسى ەكەنىن دە اتاپ ءوتتى.
الماتىنىڭ IT-ەكوجۇيەسىن دامىتۋعا قاتىستى پىكىردى Qazaq IT Community نەگىزىن قالاۋشى, Women in Tech Kazakhstan ۇيىمىنىڭ جەتەكشىسى اسەل بولاتجان ءبىلدىردى.
«الماتى – ەلدىڭ تسيفرلىق ورتالىعى. مۇندا قازاقستانداعى IT-كومپانيالاردىڭ شامامەن ۇشتەن ءبىرى شوعىرلانعان. ولار ەلدەگى IT-قىزمەتتەردىڭ جارتىسىنان استامىن وندىرەدى. كەلەسى قادام – ءبىلىم, ستارتاپتار مەن زەرتتەۋلەرگە ارنالعان ينتەگراتسيالانعان الاڭداردى قۇرۋ. جاپپاي تسيفرلاندىرۋ جاعدايىندا تسيفرلىق قۇقىقتاردى كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە بەكىتۋ اسا ماڭىزدى», دەدى ول.
قازۇۋ دوتسەنتى الديار اگيشەۆ قۇقىقتىق نورمالاردىڭ عىلىمي-تەحنولوگيالىق دامۋ جاعدايىنا ساي بولۋى قاجەتتىگىن ايتتى.
«قازىرگى تەحنولوگيالار جاڭا مىندەتتەر قويادى. كونستيتۋتسيادا تسيفرلىق قاۋىپسىزدىك پەن جەكە دەرەكتەردى قورعاۋ نورمالارىن بەكىتۋ – ۋاقتىلى شەشىم. جي دامۋى ينفراقۇرىلىمعا, دەرەكتەرگە جانە ادامي كاپيتالعا تاۋەلدى. ەسەپتەۋ قۋاتتارىنا سۇرانىس كۇرت ءوستى. قازۇۋ-دىڭ سۋپەركومپيۋتەرلىك كلاستەرىندە جي مىندەتتەرى ءۇشىن GPU رەسۋرستارىنىڭ تاپشىلىعى سەزىلەدى», دەدى ول.
«Jastar ruhy» جاستار قاناتىنىڭ قالالىق فيليالىنىڭ توراعاسى ديداربەك دىلدابەك تسيفرلىق ورتاداعى جاۋاپكەرشىلىك مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ جايىندا وي قوزعادى. الماتى قالاسىنىڭ ستۋدەنتتىك ومبۋدسمەنى ايبولات سەمبيەۆ عىلىم مەن تسيفرلاندىرۋعا باسىمدىق بەرۋ جاستاردىڭ ساپالى ءبىلىم الۋىنا جاڭا مۇمكىندىكتەر اشاتىنىن ايتتى.
كەزدەسۋ سوڭىندا قاتىسۋشىلار بۇل تالقىلاۋ تەك ءتۇسىندىرۋ شاراسى ەمەس, ەل بولاشاعى, ادامي كاپيتال, تسيفرلىق تەحنولوگيالار جانە ادىلەتتى دامۋ قاعيداتتارى تۋرالى مازمۇندى ديالوگ بولعانىن جەتكىزدى.
سونىمەن قاتار وسى كۇنى جالپىۇلتتىق كواليتسياسى مۇشەلەرى شىعارماشىلىق زيالى قاۋىم وكىلدەرىمەن كەزدەستى. ءىس-شاراعا دەپۋتاتتار, الەۋمەتتانۋشىلار, وتاندىق كينو جانە مۋزەي سالاسىنىڭ وكىلدەرى, شىعارماشىلىق بىرلەستىكتەر, مەدياقاۋىمداستىق جانە كرەاتيۆتى ۇيىمدار قاتىستى.
جيىن جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنا جانە 15 ناۋرىزعا جوسپارلانعان رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمعا ارنالدى. كەزدەسۋدە ايدا بالاەۆا اتا زاڭ جوباسىندا ادامي كاپيتالعا ايرىقشا ءمان بەرىلگەنىن, ال مادەنيەت پەن تاريحي مۇرانى ساقتاۋ جاڭارتىلعان كونستيتۋتسيادا جوعارى دەڭگەيگە كوتەرىلگەنىن اتاپ ءوتتى.
ء«بىلىم, عىلىم, مادەنيەت جانە يننوۆاتسيا سالالارىنا ەرەكشە ءمان بەرىلىپ, ۇلتتىق مادەنيەتتى قولداۋ مەن تاريحي-مادەني مۇرانى ساقتاۋ كونستيتۋتسيالىق قاعيدات دەڭگەيىنە كوتەرىلدى. بۇل مەملەكەتتىڭ بولاشاعى تابيعي رەسۋرستارعا عانا ەمەس, ەڭ الدىمەن ءبىلىمدى, زياتكەرلىك الەۋەتى جوعارى ازاماتتارعا سۇيەنەتىنىن كورسەتەدى. ۇلتتىق مادەنيەتتى قولداۋ جانە تاريحي-مادەني مۇرانى ساقتاۋ ۇعىمدارىنىڭ العاش رەت كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە بەكىتىلۋى – ءبىز ءۇشىن ۇلكەن قۋانىش ءارى زور جاۋاپكەرشىلىك. سونداي-اق ەل ازاماتتارى تاريحي جانە مادەني مۇرانىڭ ساقتالۋىنا قامقور بولۋعا, تاريح پەن مادەنيەت ەسكەرتكiشتەرiنە ۇقىپتى قاراۋعا مiندەتتi ەكەنى دە انىق كورسەتىلگەن. اتالعان جاڭاشىلدىق ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى نىعايتۋعا, تاريحي ساباقتاستىقتى ساقتاۋعا جانە ۇلتتىق كود پەن مادەني مۇرانى كەلەر ۇرپاققا جەتكىزۋگە جول اشادى», دەدى ا.بالاەۆا.
مەديامەنەدجەر, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى نۇرجان مۇحامەدجانوۆا جوبا زاڭ ۇستەمدىگى مەن قوعامدىق قاتىسۋ قاعيداتتارىن كۇشەيتەتىنىن, سونىڭ ىشىندە تسيفرلىق ورتاداعى ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋعا كەپىلدىك بەرەتىنىن ايتتى.
وتىرىستا رەجيسسەر تالعات تەمەنوۆ ەل ءۇشىن ماڭىزدى كەزەڭدە ءار ازاماتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ارتا تۇسەتىنىن اتاپ ءوتتى.
«ەل تاريحىندا كونستيتۋتسيا العاش رەت قازاق تىلىندە جازىلدى. مەن وسىعان قۋاندىم. ەكىنشى قۋانعانىم, ءبىر پالاتالى پارلامەنت, ياعني قۇرىلتايدى قۇرۋ باستاماسى بولدى. ءۇشىنشى, پرەزيدەنتتىڭ ءبىر-اق مارتە سايلانۋى. اتا زاڭنىڭ ءار تارماعى – قازاقتىڭ ەرتەڭى, ءۇمىتى مەن بولاشاعى. كەلەر ۇرپاق ءۇشىن بىرىگىپ, رەفەرەندۋمعا قاتىسۋىمىز وتە ماڭىزدى», دەدى ول.
كينو پروديۋسەرى جالىن تىلەۋبەرگەن جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى كرەاتيۆتى ەكونوميكا مەن كرەاتيۆتى يندۋستريانى دامىتۋ باعىتىن ايقىندايتىنىن جەتكىزدى.
«كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە ءسوز بوستاندىعىنا, عىلىمي, تەحنيكالىق جانە كوركەم شىعارماشىلىق ەركىندىككە كەپىلدىك بەرىلىپ, زياتكەرلىك مەنشىك قورعالسا, بۇل جاس رەجيسسەرلەر مەن اكتەرلەر ءۇشىن بەرىك تىرەك بولار ەدى. باستى رەسۋرس – شيكىزات ەمەس, ازاماتتاردىڭ يدەياسى, ويى, دارىنى مەن ەڭبەگى. ال رەفەرەندۋمعا قاتىسۋ ونەر مەن قوعام اراسىنداعى بايلانىستى كۇشەيتەتىنى انىق», دەدى ول.
كەزدەسۋ سوڭىندا كواليتسيا مۇشەلەرى قاتىسۋشىلارمەن پىكىر الماسىپ, ويىن ورتاعا سالدى. بيىل 15 ناۋرىز كۇنى ازاماتتار جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى بويىنشا ءوز ۇستانىمىن بىلدىرەتىنىن ايتتى.
