دەگەنمەن قاعازباستىلىقتى ازايتۋعا باعىتتالعان شەشىمدەر مەن مەكتەپتەگى كۇندەلىكتى تاجىريبە اراسىنداعى الشاقتىق ازايماي تۇر. «TALIS 2024» زەرتتەۋ ناتيجەلەرى بويىنشا ەلىمىزدەگى ءبىلىم ساپاسىنا كەرى اسەر ەتەتىن فاكتوردان ەڭ ۇلكەنى وسى ەكەنى انىقتالعان.
ەلىمىزدە ورتا جانە ارناۋلى ءبىلىم ۇيىمدارىنىڭ پەداگوگتەرى جۇرگىزۋگە مىندەتتى قۇجاتتار ءتىزىمى وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ №130 بۇيرىعىنىڭ 3-قوسىمشاسىندا ناقتى بەكىتىلگەن. قۇجاتقا سايكەس, مۇعالىم وقۋ جىلى بويى ساباق بەرىپ قانا قويماي, بىرنەشە فورماتتا ەسەپ جۇرگىزۋگە مىندەتتەلگەن.
پەداگوگ كۇن سايىن ساباق كەستەسىنە ساي 1-4 سىنىپتارعا ارنالعان سىنىپ جۋرنالىن, 5-11 (12) سىنىپتارعا ارنالعان سىنىپ جۋرنالىن, قوسىمشا ساباقتار مەن ۇيدە وقىتۋ جۋرنالدارىن قاعاز نەمەسە ەلەكتروندىق فورماتتا تولتىرادى. بۇعان قوسا ءار ساباققا قىسقا مەرزىمدى جوسپار ازىرلەۋگە ءتيىس. وسىلايشا, ءاربىر وتكەن ساباق سىنىپتا عانا ەمەس, قۇجاتتا دا دالەلدەنۋى قاجەت. سونداي-اق وقۋ جىلى باستالار الدىندا مۇعالىم پاندەر بويىنشا ورتا مەرزىمدى, ياعني كۇنتىزبەلىك-تاقىرىپتىق جوسپاردى جانە تالىمگەرلىك جوسپارىن دايىندايدى.
ال وقۋ بارىسىندا جوسپار بىرنەشە رەت قايتا قارالىپ, جاڭارتىلىپ وتىرادى. ءار توقساننىڭ قورىتىندىسى بويىنشا پەداگوگ اۆتوماتتاندىرىلعان اقپاراتتىق جۇيەدە قالىپتاسقان جيىنتىق باعالاۋ مەن توقساندىق باعالاۋ ناتيجەلەرىنە سايكەس تالداۋ جۇرگىزۋگە مىندەتتى. جۇيە باعالاۋدى اۆتوماتتى تۇردە ەسەپتەگەنىمەن, مۇعالىم ول دەرەكتەر نەگىزىندە بولەك تالداۋ قۇجاتىن ازىرلەيدى. وقۋ جىلى اياقتالعان كەزدە قۇجات كولەمى ودان ءارى ۇلعايادى. مۇعالىم نەگىزگى ورتا جانە جالپى ورتا ءبىلىم بەرۋ دەڭگەيلەرىندەگى وقۋ كۋرستارى بويىنشا ەمتيحان حاتتامالارىن راسىمدەيدى, سونداي-اق 9 (10) جانە 11 (12) سىنىپ ءبىلىم الۋشىلارىن قورىتىندى اتتەستاتتاۋ حاتتامالارىن جۇرگىزەدى.
نورماتيۆتىك قۇجاتتا «قاعاز نەمەسە ەلەكتروندىق فورماتتا» دەگەن تىركەس ءجيى كەزدەسەدى. الايدا مەكتەپ تاجىريبەسىندە بۇل تالاپ كوبىنە بالاما ەمەس, قوسارلانعان جۇكتەمەگە اينالعان. ءبىر اقپارات ەلەكتروندىق جۇيەگە ەنگىزىلىپ, كەيىن سول مازمۇن قايتادان قاعازعا نەمەسە جەكە فايلعا كوشىرىلەدى. سونىڭ سالدارىنان مۇعالىمنىڭ ۋاقىتى ساباقتىڭ ساپاسىنا ەمەس, ەسەپتىڭ تولىقتىعىنا جۇمسالادى. وسىلايشا, №130 بۇيرىقتا بەكىتىلگەن تالاپتار پەداگوگتىڭ كاسىبي قىزمەتىن رەگلامەنتتەگەنىمەن, ءىس جۇزىندە قاعازباستىلىقتىڭ اۋقىمىن كەڭەيتىپ وتىر. مۇعالىمنىڭ نەگىزگى ميسسياسى – بالامەن جۇمىس ىستەۋ, ءبىلىم مەن تاربيە بەرۋ ەكەنى ايتىلعانىمەن, مەكتەپتىڭ كۇندەلىكتى ومىرىندە پەداگوگ كوبىنە ەسەپ پەن قۇجاتتىڭ اراسىندا قالىپ قويادى. تسيفرلىق جۇيەلەر قاعازباستىلىقتى ازايتۋ ءۇشىن ەنگىزىلگەنىمەن, تاجىريبەدە ولار جاڭا ەسەپ تۇرلەرىن قوسىپ, جۇكتەمەنى كۇردەلەندىرىپ جىبەرگەندەي.
مەكتەپتەگى قاعازباستىلىق ساباق جوسپارى مەن ەلەكتروندى جۋرنال توڭىرەگىندە عانا ەمەس. سىنىپ جەتەكشىسى بولساڭ, جۇمىس بۇدان دا كوپ. تاربيە جۇمىسىنا جاۋاپتى بولىمدەر كۇن سايىن قاي وقۋشى كىممەن تۇرادى, كىم ۇيىرمەگە بارادى, كىم بارمايدى دەگەن سياقتى ءتۇرلى مالىمەت تالاپ ەتەدى ەكەن. سىنىپپەن مىندەتتى تۇردە وتكىزىلۋگە ءتيىس ءىس-شارالار تاعى بار. سىنىپ جەتەكشى اققۋ مۇحتارقىزىنىڭ سوزىنشە, مۇنىڭ بارلىعى كوبىنە مۇعالىمنىڭ جەكە ۋاقىتى ەسەبىنەن جاسالادى. «سىنىپ جەتەكشىسى بولساڭ, كۇنىنە ءبىر ەمەس, بىرنەشە رەت قۇجات سۇرايدى. تاربيە بولىمىنە ءبىر ەسەپ, اكىمشىلىككە ءبىر ەسەپ بەرەسىڭ. سىنىپپەن وتكىزىلگەن ءىس-شارالاردىڭ ەسەبى مىندەتتى تۇردە دەرەۋ سۇرالادى. تاربيە پاپكاسى ءوز الدىنا بولەك اۋىر جۇك. ال جوعارى سىنىپقا ساباق بەرسەڭ, PISA, مودو, ۇبت دەگەن پاپكالار مەن ەسەپتەر بار. ەگەر تەك سىنىپ جۋرنالى, قمج,بجب,تجب تالداۋىمەن شەكتەلسە جاقسى عوي. بىراق بۇعان قوسا دارىندى وقۋشىمەن جۇمىس, ۇلگەرىمى تومەن وقۋشىمەن جۇمىس, ونىڭ ەسەبى, مودەراتسيا, وليمپياداعا دايىنداۋ – ءبارى قاعازعا تۇسەدى. وسى جۇمىستاردىڭ ءبارىن قاعازباستىلىق دەمەي, نە دەيمىز؟ مۇعالىم ساباق بەرەتىن ادام با, الدە ەسەپ تولتىراتىن قىزمەتكەر مە – كەيدە ءوزىمىز دە بىلمەي قالامىز», دەيدى ول.
كوللاجدى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل ,«EQ»
ال وسى وقۋ جىلىنىڭ باسىندا مەكتەپكە جاس مامان بولىپ جۇمىسقا كىرگەن ءمولدىر ورالباي ەكى ايدان كەيىن جۇمىستان شىعۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعانىن ايتادى. ونىڭ سوزىنشە, مەكتەپتەن كەتۋىنە جالاقى ەمەس, جۇمىس بارىسىنداعى تالاپتار مەن ىشكى ءتارتىپ اسەر ەتكەن. «مەكتەپتە ساپالى ءبىلىم بەرۋگە ەمەس, قۇجات اينالىمىنا كوبىرەك نازار اۋدارىلادى. ساباقتان تىس ۋاقىتتا ءتۇرلى ەسەپ, جوسپار, تالداۋ دايىنداۋ مىندەتتەلەدى. مۇعالىمنىڭ ۋاقىتى وقۋشىعا ەمەس, قۇجاتقا جۇمسالادى. بۇعان قوسا باسقارۋ تالاپتارىندا قايشىلىق كوپ. ءبىر جاعىنان, ساباق كەزىندە تەلەفون قولدانۋعا تىيىم سالىنادى. ەكىنشى جاعىنان, مەسسەندجەرلەر ارقىلى كەلگەن حابارلامالارعا دەر كەزىندە جاۋاپ بەرمەگەنىڭ ءۇشىن ەسكەرتۋ جاسالادى. بۇل جاعداي مۇعالىمگە قوسىمشا قىسىم تۇسىرەدى. مەكتەپتەگى كۇندەلىكتى جۇمىس ىرعاعىندا ءجيى جينالىس وتكىزىلەدى. ۇلكەن ءۇزىلىس كەزىندە بولماشى ماسەلەلەرگە بايلانىستى مۇعالىمدەردى جيناپ الادى, بۇل ساباققا دايىندالۋعا بولىنەتىن ۋاقىتتى قىسقارتادى», دەيدى ول.
وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ رەسمي مالىمەتىنشە, مۇعالىمدەردىڭ قاعازباستىلىق جۇكتەمەسىن ازايتۋ جانە وقۋ بارىسىن جەڭىلدەتۋ ماقساتىندا كەيىنگى جىلدارى كەشەندى تسيفرلىق شەشىمدەر كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزىلىپ جاتىر. بۇل شارالاردىڭ نەگىزگى باعىتى – وقۋ بارىسىن اۆتوماتتاندىرۋ مەن مۇعالىمنىڭ ۋاقىتىن ۇنەمدەۋ. قازىرگى تاڭدا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا ساباقتى ۇيىمداستىرۋعا ارنالعان LMS (Learning Management System) پلاتفورمالارى جۇمىس ىستەپ تۇر. بۇل جۇيەلەر مۇعالىمدەردىڭ ەڭ كوپ ۋاقىتىن الاتىن جۇمىستاردىڭ ءبىرى – قاعاز جۇزىندەگى جوسپارلاۋدى قىسقارتۋعا باعىتتالعان. اۆتوماتتاندىرىلعان LMS جۇيەلەرىنە ۇلگىلىك وقۋ جوسپارلارى الدىن الا جۇكتەلەدى. مۇعالىم دايىن جوسپاردى نولدەن باستاپ جازبايدى, تەك قاجەت بولعان جاعدايدا وزگەرىستەر ەنگىزىپ, تسيفرلىق فورماتتا بەكىتەدى. تسيفرلاندىرۋ مۇعالىمگە كەدەرگى ەمەس, كومەكشى قۇرال بولۋى ءۇشىن نورماتيۆتىك شەكتەۋلەر دە قاراستىرىلعان. اتاپ ايتقاندا, مۇعالىمدەردىڭ ءبىر جۇيەدەن ەكىنشىسىنە اۋىسۋ كەزىندە دەرەكتەردى قايتا ەنگىزىپ, جاڭا پلاتفورماعا بەيىمدەلۋگە ۋاقىت جوعالتپاۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا وقۋ جىلى ىشىندە LMS پلاتفورمالارىن اۋىستىرۋعا تىيىم سالىنعان.
ء«بىلىم تۋرالى» زاڭنىڭ 6-بابى 2-تارماعىنىڭ 10-1) تارماقشاسىنا سايكەس باستاۋىش, نەگىزگى ورتا جانە جالپى ورتا ءبىلىم بەرەتىن مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قۇزىرەتىنە جاتادى. وسى نورماعا سايكەس باعدارلامالىق شەشىمدەردى تاڭداۋ, سونىڭ ىشىندە وقۋ بارىسىن اۆتوماتتاندىرۋعا ارنالعان پلاتفورمالاردى ەنگىزۋ جانە ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىن قاجەتتى تەحنيكامەن جابدىقتاۋ جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تاراپىنان دەربەس جۇزەگە اسىرىلادى. قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدەگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا وقۋ بارىسىن ۇيىمداستىرۋعا ارنالعان ءتورت LMS جۇيەسى جۇمىس ىستەپ تۇر. مينيسترلىك وقۋ ۇدەرىسىنىڭ تۇراقتىلىعىن ساقتاۋ, ساباقتاستىقتى قامتاماسىز ەتۋ جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق-ادىستەمەلىك تاۋەكەلدەردى بارىنشا ازايتۋ ماقساتىندا ارنايى نورماتيۆتىك شەكتەۋلەر ەنگىزىپ وتىر. №130 بۇيرىقتىڭ «ورتا جانە ارناۋلى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ پەداگوگتەرى جۇرگىزۋ ءۇشىن مىندەتتى قۇجاتتاردىڭ تىزبەسىندە» قۇجاتتاردى پەداگوگتەر قاعاز نەمەسە ەلەكتروندىق فورماتتا تولتىرادى. ەلەكتروندىق فورماتتا تولتىراتىن جاعدايدا قاعاز نۇسقا تالاپ ەتىلمەيدى دەلىنگەن. قازىر بارلىق ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى LMS جۇيەلەرىمەن قامتىلعاندىقتان, كورسەتىلگەن بۇيرىققا سايكەس قاعاز تۇرىندە قۇجاتتاردى تولتىرۋعا قاجەتتىلىك جوق», دەپ مالىمدەدى مينيسترلىك.
ال ەنگىزىلىپ جاتقان تسيفرلىق جۇيەلەردىڭ تيىمدىلىگى تەكسەرىلە مە دەگەن ساۋالىمىزعا قۇزىرلى مەكەمە «جاساندى ينتەللەكتىنى ءبىلىم سالاسىنا ەنگىزۋ بويىنشا ارنايى جۇمىس توبى قۇرىلعان», دەپ جاۋاپ بەردى. جۇمىس توبىنىڭ قۇرامىنا مينيسترلىكتىڭ ۆەدومستۆولىق باعىنىستى ۇيىمدارىنىڭ وكىلدەرى, كوللەدجدەر مەن مەكتەپتەر, ونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق فيزيكا-ماتەماتيكا مەكتەپتەرى, نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى مەن ء«بىلىم-يننوۆاتسيا» ليتسەيلەرىنىڭ ماماندارى كىرگەن. سونىمەن قاتار IT-كومپانيالار مەن ستارتاپتار, باسپا وكىلدەرى, تسيفرلىق ترانسفورماتسيا جانە جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى تاۋەلسىز ساراپشىلار دا تارتىلعان. «جۇمىس توبى بىرنەشە نەگىزگى باعىتتا جۇمىس ىستەپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋ كەزىندە ساقتالۋى ءتيىس ەتيكالىق ستاندارتتاردى ازىرلەۋ, جاساندى ينتەللەكت قۇرالدارىن اكىمشىلىك-باسقارۋشىلىق بيزنەس-پروتسەستەرگە ەنگىزۋ جانە پەداگوگتەردىڭ كۇندەلىكتى جۇمىستارىن قىسقارتۋ ماقساتىندا وقۋ ۇدەرىسىنە جي تەحنولوگيالارىن پايدالانۋ ماسەلەلەرى قاراستىرىلىپ جاتىر. سونداي-اق ەنگىزىلىپ جاتقان جاساندى ينتەللەكت قۇرالدارىنىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋ تەتىكتەرى دە ايقىندالادى. قازىرگى ۋاقىتتا جۇمىس توبى بۇل باعىتتا ستاندارتتاردى ازىرلەپ, جاساندى ينتەللەكتىنى ءبىلىم سالاسىندا قولدانۋعا قاتىستى نەگىزگى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ جوبالارىن دايىنداپ جاتىر», دەپ حابارلادى ءباسپاسوز قىزمەتى.
مينيسترلىكتىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, ماسەلەنىڭ شەشىمى مەملەكەتتىك جۇيەدە عانا ەمەس مەكەمەنىڭ باسقارۋ تاسىلىنە دە تاۋەلدى بولىپ تۇرعانى بايقالادى. قاعازباستىلىق – مەملەكەتتىك مەكتەپتەردىڭ تسيفرلىق جۇيەگە دۇرىس بەيىمدەلە الماي وتىرعانىن كورسەتەتىن جايت ەكەنى انىق.
